III CZ 105/26

III CZ 105/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Kamil Zaradkiewicz 26 czerwca 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie zażalenia A.B. na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z 19 stycznia 2026 r., II Ca 579/24, w sprawie z powództwa A.B. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w […] o zapłatę, uchyla zaskarżone postanowienie. [M.O.] UZASADNIENIE Postanowieniem 19 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Krakowie, w sprawie z powództwa A. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w […] o zapłatę, odrzucił skargę kasacyjną powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 3 lipca 2025 r. Zarządzeniem z 10 grudnia 2025 r. został zwrócony wniosek powoda o zwolnienie go od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej wniesionej przez powoda od wskazanego wyżej wyroku. Przyczyną zwrotu było niezałączenie do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powoda. W związku z wydaniem powyższego zarządzenia powód został wezwany do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Następnie, w terminie do wniesienia tej opłaty, powód ponownie złożył wniosek o zwolnienie go III CZ 105/26 2 od kosztów sądowych, tym razem załączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie to zostało opatrzone datą 30 stycznia 2025 r. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został nadany do Sąd Okręgowego 5 stycznia 2026 r., a wpłynął do tego Sądu 9 stycznia 2026 r. Zarządzeniem z 19 stycznia 2026 r. zwrócono wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ załączono do niego nieaktualne oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym. W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wydanego tego samego dnia, tj. 19 stycznia 2026 r. wskazano, że wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych wpłynął do Sądu 9 stycznia 2026 r., natomiast oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym opatrzone zostało datą 30 stycznia 2025 r. W konsekwencji oświadczenie to, w ocenie Sądu Okręgowego, było niemiarodajne dla oceny stanu majątkowego powoda. Powód wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, zarzucając mu naruszenie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. poprzez jego błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że przesłanką zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego może być złożenie wniosku z dołączonym oświadczeniem, o którym mowa w ust. 2 powołanego przepisu, pochodzącym z innej daty aniżeli data wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, w której przepis ten jako statuujący wyjątek od reguły nie podlega wykładni rozszerzającej, a skutkiem tego nie przewiduje przesłanki zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, którą przyjął Sąd Okręgowy w Krakowie oraz naruszenie art. 109 ust. 1 u.k.s.c. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się w braku wszczęcia dochodzenia, o którym mowa w tym przepisie, w sytuacji w której Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego powoda jako strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych, zmierzającego do ustalenia, z jakiego okresu pochodziło załączone do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenie powoda o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie okazało się uzasadnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia. III CZ 105/26 3 Zgodnie z art. 102 ust. 2 zd. 1 u.k.s.c., do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Art. 102 ust. 4 u.k.s.c. stanowi natomiast, że wniosek o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego złożony bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2, przewodniczący zwraca bez wzywania o uzupełnienie braków formalnych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Krakowie 9 stycznia 2026 r., zostało załączone podpisane przez powoda oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Ponadto, słusznie wskazał w zażaleniu skarżący, iż art. 102 ust. 4 u.k.s.c. przewidujący sankcję w postaci zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, do którego nie załączono oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., powinien być wykładany ściśle. Oznacza to, że zwrot wniosku na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. jest uzasadniony jedynie wówczas, gdy w ogóle nie załączono do niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie ma natomiast podstaw do zwrotu wniosku, jeśli załączono oświadczenie, którego treść budzi wątpliwości sądu mającego rozpoznać ten wniosek. W takiej sytuacji sąd powinien podjąć czynności określone w art. 109 ust. 1 u.k.s.c. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy powinien zatem zweryfikować, czy wskazanie w oświadczeniu jako daty jego podpisania 30 stycznia 2025 r. odpowiada rzeczywiście stanowi faktycznemu, czy też z uwagi na okoliczności może w szczególności stanowić efekt omyłki pisarskiej. W takiej sytuacji nie jest natomiast uzasadnione odrzucenie wniosku z uwagi na to, że oświadczenie, w ocenie Sądu Okręgowego, nie obrazowało sytuacji majątkowej i rodzinnej powoda aktualnej na dzień złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynie na marginesie wypada wskazać, że przyjęcie, iż załączone do wniosku oświadczenie nie przedstawiało aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej powoda, powinno skutkować oddaleniem, a nie odrzuceniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. III CZ 105/26 4 Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 zd. pierwsze k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia. SSN Kamil Zaradkiewicz [wr] [a.ł]