Sygnatura
III CZ 120/26
postanowienie SN III CZ 120/26
- Izba
- Izba Cywilna
- Data orzeczenia
- 21 sierpnia 2026
Treść rozstrzygnięcia
<!DOCTYPE html> III CZ 120/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze 21 sierpnia 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 sierpnia 2026 r. w Warszawie zażalenia A. G. i S. G. na postanowienie Sądu Okręgowego w Radomiu z 19 marca 2026 r., IV Ca 48/26, w sprawie z wniosku Miasta Radom z udziałem Skarbu Państwa reprezentowanego przez prezydenta Radomia, S. A., S. A.1, A. P., J. P., M. C., B. D., E. S., K. R., B. G., A. P., A. G., E. P., M. G., B. L., S. G., I. A., A. O., M. B., R. P., A. W., A. R., R. L., J. K., B. Z., T. R., S. M., B. L.1, K. M., J. H. i K. M. o stwierdzenie zasiedzenia, uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu. (G.G.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 21 maja 2021 r., VII Ns 490/20, Sąd Rejonowy w Radomiu stwierdził zasiedzenie przez gminę w 2007 r. części jednej nieruchomości i całej drugiej nieruchomości, zajętych pod drogę wewnętrzną, oraz części trzeciej III CZ 120/26 2 nieruchomości, zajętej w okresie biegu zasiedzenia pod drogę wewnętrzną, przekształconą w 2018 r. w drogę gminną. Na skutek apelacji 12 z uczestników od części tego postanowienia Sąd Okręgowy w Radomiu postanowieniem z 19 września 2024 r., IV Ca 367/24, uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji w zakresie zasiedzenia drugiej i trzeciej nieruchomości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na poważne uchybienia w zakresie ustalenia kręgu uczestników postępowania. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że Sąd Rejonowy nie dokonał odrębnego określenia osób zainteresowanych zasiedzeniem poszczególnych nieruchomości, co doprowadziło do rozpoznania sprawy z udziałem podmiotów nieuprawnionych. Trzy spośród osób ujawnionych w księgach wieczystych jako współwłaściciele nieruchomości zmarły przed wszczęciem postępowania i w stosunku do dwóch z nich postępowanie toczyło się z udziałem zmarłych, a w stosunku do trzeciego toczyło się wobec osoby mającej przypadkowo takie samo imię i nazwisko, co wpisana w księdze wieczystej, zmarła przed wszczęciem postępowania. Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie o zasiedzenie prawidłowe ustalenie kręgu uczestników należy do istoty postępowania, samo dokonanie ogłoszeń nie zwalnia sądu od obowiązku identyfikacji osób zainteresowanych wynikiem sprawy, a udział osób zmarłych, bez ustalenia ich następców prawnych, jest niedopuszczalny. Na skutek zażalenia dwóch z apelujących Sąd Najwyższy postanowieniem z 25 czerwca 2025 r., III CZ 252/24, uchylił kasatoryjne postanowienie Sądu drugiej instancji, ponieważ Sąd ten nie wskazał, która z trzech przesłanek wydania orzeczenia kasatoryjnego (nieważność postępowania, nierozpoznanie istoty sprawy i potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości) była podstawą wydania takiego orzeczenia, co uniemożliwiło kontrolę prawidłowości wydania orzeczenia zaskarżonego zażaleniem. Sąd Najwyższy wskazał także ubocznie, że w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09, mającej moc zasady prawnej, przyjęto, że niewzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania. Ponownie rozpoznając apelację Sąd odwoławczy postanowieniem zaskarżonym niniejszym zażaleniem ponownie uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji w zakresie zasiedzenia drugiej i trzeciej nieruchomości, ponownie III CZ 120/26 3 wskazując jako przyczynę te same uchybienia w zakresie ustalenia kręgu uczestników postępowania – tym razem przypisując te uchybienia podstawie z art. 386 § 4 k.p.c.: nierozpoznaniu istoty sprawy. Jako kolejny przejaw nierozpoznania istoty sprawy Sąd Okręgowy wskazał zaniechanie ustalenia przebiegu negocjacji gminy z współwłaścicielami nieruchomości co do ich wykupu i wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Powyższe postanowienie zaskarżyli zażaleniem do Sądu Najwyższego ci sami uczestnicy, co poprzednio, zarzucając, że Sąd drugiej instancji uchylił postanowienie Sądu Rejonowego także w części w prawomocnej, ponieważ apelację wnieśli wyłącznie współwłaściciele trzeciej nieruchomości, a tym samym apelacja powinna zostać odrzucona w części skarżącej zasiedzenie drugiej nieruchomości. Przy tym podniesione przez Sądu odwoławczy uchybienia w zakresie ustalenia kręgu uczestników postępowania dotyczą tylko prawomocnej części orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Także pominięcie przebiegu negocjacji gminy z współwłaścicielami nieruchomości nie oznacza nierozpoznania istoty sprawy o zasiedzenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Istotą sprawy o zasiedzenie jest ustalenie, czy miało miejsce posiadanie samoistne nieruchomości, kto był posiadaczem samoistnym i w jakim okresie. Z kolei okres niezbędny do zasiedzenia zależy od tego, czy objęcie nieruchomości w posiadanie samoistne nastąpiło w dobrej czy złej wierze. Tylko pominięcie zbadania tych okoliczności może oznaczać nierozpoznanie istoty sprawy o zasiedzenie. Nawet zupełne pominięcie okoliczności, kto był właścicielem nieruchomości w okresie biegu zasiedzenia, nie oznacza nierozpoznania istoty sprawy. Tak więc uchybienia w ustaleniu kręgu zainteresowanych nie mogą być podstawą wydania orzeczenia kasatoryjnego. Ubocznie należy wskazać, że nie są zasadne zastrzeżenia Sądu drugiej instancji co do poszukiwania przez ogłoszenie współwłaścicieli o nieznanych miejscach pobytu oraz nieznanych spadkobierców. Interes w doprowadzeniu do udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych ma przede wszystkim wnioskodawca, gdyż w przypadku stwierdzenia zasiedzenia to on ryzykuje, że w przyszłości ujawni się zainteresowany mający wiedzę o okolicznościach III CZ 120/26 4 świadczących o braku zasiedzenia, a tym samym mogący wzruszyć prawomocne stwierdzenie zasiedzenia skargą o wznowienie (art. 524 § 2 k.p.c.). 2. Błędna jest teza zaskarżonego postanowienia, że w postępowaniu o zasiedzenie kilku nieruchomości należy odrębnie określić krąg osób zainteresowanych zasiedzeniem poszczególnych nieruchomości, a niedokonanie tego prowadzi do rozpoznania sprawy z udziałem podmiotów nieuprawnionych. Granice postępowania o zasiedzenie wyznacza wniosek o stwierdzenie zasiedzenia. Jeżeli wniosek obejmuje kilka nieruchomości, zainteresowanymi są wszyscy współwłaściciele i uczestniczą oni w całym postępowaniu. Dopiero gdy zajdzie przeszkoda co do uczestniczenia jakiegoś uczestnika w postępowaniu, sąd musi sprawdzić, co do których nieruchomości jest on zainteresowanym, i zawiesić postępowanie tylko co do tych nieruchomości. Także w przypadku wniesienia apelacji sąd sprawdza tę okoliczność i odrzuca apelację wniesioną co do nieruchomości niestanowiącej własności apelującego (brak gravamen), co zasadnie podnieśli skarżący, chyba że apelujący wskaże interes prawny w zwalczaniu zasiedzenia wypływający z prawa innego niż własność. Jednak zarzut nieodrzucenia apelacji w części dotyczącej drugiej nieruchomości, a tym samym rozpoznania sprawy poza granicami skutecznie wniesionej apelacji, nie podlega badaniu w postępowaniu zażaleniowym, a jedynie w postępowaniu kasacyjnym. Ponadto wobec uchylenia zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., zarzut ten stał się bezprzedmiotowy. 3. Błędna jest kolejna teza Sądu Okręgowego, że w postępowaniu uczestniczyły osoby zmarłe, co jest niedopuszczalne i prowadzi do uchylenia orzeczenia. Nie istnieje zagadnienie dopuszczalności udziału w postępowaniu osoby zmarłej przed wszczęciem postępowania. Nie jest możliwe doręczenie osobie zmarłej odpisu wniosku i nie jest też możliwa jakakolwiek inna forma udziału zmarłego w postępowaniu. Wymienienie osoby zmarłej w komparycji orzeczenia, wśród uczestników, nie oznacza, że osoba ta była uczestnikiem. Zmarli byli uczestnikami pozornymi i usunięcie ich z komparycji może nastąpić w trybie sprostowania. Odmiennie przedstawia się zagadnienie śmierci uczestnika w toku postępowania. Wówczas postępowanie należy zawiesić ze skutkiem od dnia śmierci i podjąć z udziałem następców prawnych. Ponadto skarżący wyjaśnili, że nieustalonych III CZ 120/26 5 spadkobierców osób zmarłych nie dotyczy część orzeczenia Sądu Rejonowego zaskarżona skutecznie wniesioną apelacją, ponieważ zmarli nie byli współwłaścicielami trzeciej nieruchomości. Jednak sprawdzenie zasadności tej tezy przekracza zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym. 4. Ocena negocjacji powołanych przez Sąd Okręgowy mogłaby być objęta zakresem pojęcia rozpoznania istoty sprawy, gdyby ocena ta decydowała o charakterze posiadania: czy było ono samoistne, czy zależne. Tymczasem prowadzenie przez posiadacza negocjacji z właścicielami świadczy jedynie, że posiadacz w chwili prowadzenia negocjacji zdawał sobie sprawę, że nie jest właścicielem. Jeżeli negocjacje miały miejsce po upływie okresu zasiedzenia, to negocjacje mogą wskazywać, że posiadacz nie wiedział o upływie okresu zasiedzenia lub miał co do tego wątpliwości lub też po prostu chciał uniknąć postępowania sądowego. Pomięcie przebiegu tych negocjacji nie oznacza nierozpoznania istoty sprawy. 5. Ponieważ Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. uwzględnił zażalenie. (G.G.) [r.g.]
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Informacje o sprawie
- Typ dokumentu
- postanowienie SN
- Jednostka
- Izba Cywilna Wydział III
- Sędziowie
- SSN Dariusz Pawłyszcze
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy