III CZ 219/25

III CZ 219/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Łodko 17 września 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 września 2026 r. w Warszawie zażalenia D. S. i E. S. na postanowienie Sądu Okręgowego w Siedlcach z 23 lipca 2025 r., V Ca 167/25, w sprawie z wniosku M. R. z udziałem M. R.1, D. S., K. W., E. S. i B. W. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, uchyla zaskarżone postanowienie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. III CZ 219/25 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 listopada 2024 r. Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim uwzględnił wniosek o nabycie przez zasiedzenie własność części bliżej określonej nieruchomości (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 i 3). Postanowieniem z 23 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach uchylił to postanowienie w punktach 1 i 3 oraz przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Zażalenie na to postanowienie wnieśli uczestnicy D. S. i E. S. Zaskarżyli je w całości i zarzucili naruszenie art. 386 § 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji (art. 3941 § 11 k.p.c.), Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd odwoławczy prawidłowo zastosował normę art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Na tej podstawie sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w przypadku nieważności postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia przez ten sąd postępowania dowodowego w całości (§ 4). Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy przeprowadzeniu kontroli, czy orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z wymienionych przesłanek, a zatem, czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna uchylenia odpowiada ustawowej podstawie – istnienia procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, i z 14 marca 2019 r., IV CZ 94/18). Orzekając kasatoryjnie Sąd Okręgowy powołał się na braki w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego, uniemożliwiające dokonanie kontroli instancyjnej, dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego i niekompletność ustaleń faktycznych w sprawie. Wskazał też, że Sąd pierwszej instancji nie wniknął w istotę wniosku o zasiedzenie. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśnił, że błędy dotyczące ustaleń faktycznych, w tym nieprawidłowe pominięcie określonych dowodów, błędna ocena dowodów III CZ 219/25 3 lub zaniechanie dokonania określonych ustaleń – nieodzownych w ocenie sądu drugiej instancji i choćby decydujących z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia – nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Uchybienia tego rodzaju mogą uzasadniać wydania orzeczenia kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji tylko wtedy, gdy ich skala skutkuje koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 in fine k.p.c.). Potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych nie upoważnia zatem – co do zasady – do zarzucenia sądowi pierwszej instancji nierozpoznania istoty sprawy, lecz świadczy o tym, że istota sprawy nie została rozpoznana należycie, a zatem dostatecznie szczegółowo (zob. postanowienia SN: z 27 maja 2022 r., III CZ 69/22; z 8 marca 2023 r., III CZ 365/22; z 29 stycznia 2026 r., III CZ 249/25, i powołane tam orzecznictwo). Należy też zauważyć, że w obowiązującym aktualnie modelu apelacji pełnej, postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego (art. 382 w zw. art. 13 § 2 k.p.c.). Stąd też, w postępowaniu apelacyjnym, które ma charakter merytoryczny, powinny zostać zbadane kwestie, które nie zostały, w sposób wystarczający, rozważone przez sąd pierwszej instancji, gdyż rolą sądu odwoławczego jest naprawienie dostrzeżonych wadliwości. Sprawne funkcjonowanie modelu apelacji pełnej wymaga, by przypadki uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania – ze względu na niedostatki w zakresie ustaleń faktycznych – miały charakter wyjątkowy (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2023 r., III CZ 365/22; z 29 maja 2025 r., III CZ 57/25, i z 27 maja 2022 r., III CZ 69/22). Podkreślenie, że Sąd Rejonowy nie ocenił w wystarczającym stopniu materiału dowodowego i przez to dokonał niepełnych ustaleń faktycznych, wymagało od sądu odwoławczego dokonania własnej oceny materiału dowodowego oraz ewentualnego uzupełnienia ustaleń faktycznych w sprawie. Usunięcie wadliwości lub uzupełnienie postępowania dowodowego – nawet w znacznym zakresie – bez względu na ich znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia, powinno nastąpić w postępowaniu drugoinstancyjnym (zob. postanowienie SN z 18 listopada 2021 r., V CZ 45/21). Dostrzeżone przez Sąd drugiej instancji braku nie prowadziły do nierozpoznania istoty sprawy i powinny być ocenione w postępowaniu apelacyjnym. III CZ 219/25 4 Uzasadnienie Sąd Rejonowego, aczkolwiek lakoniczne, nie zawiera tego rodzaju braków, które uniemożliwiałyby prześledzenie toku rozumowania tego Sądu. W konsekwencji też dokonania kontroli instancyjnej na podstawie apelacji skarżących. Ubocznie też wskazać należy, że sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym z naruszeniem wymagań określonych w art. 328 § 2 k.p.c. (aktualnie na podstawie art. 3271 § 1 k.p.c.), nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek odpowiedniej jego sanacji, w szczególności przez uzupełnienie w uzasadnieniu własnego orzeczenia dostrzeżonych braków w ocenie dowodów przeprowadzonych w sprawie przez sąd pierwszej instancji, czy też poprzez uzupełnienie niedostatków w zakresie oceny prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego (zob. postanowienie SN z 16 listopada 2012 r., III CZ 83/12). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). [wr] [a.ł]