Sygnatura
III CZ 88/26
postanowienie SN III CZ 88/26
- Izba
- Izba Cywilna
- Data orzeczenia
- 20 sierpnia 2026
Treść rozstrzygnięcia
<!DOCTYPE html> III CZ 88/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk 20 sierpnia 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2026 r. w Warszawie zażalenia D.K. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 13 lutego 2026 r., I ACa 856/24, I ACz 701/24, w sprawie z powództwa R.S. przeciwko D.K. i C. spółce akcyjnej w likwidacji w G. o zapłatę, I. uchyla zaskarżony wyrok; II. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 5 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił powództwo R.S. przeciwko D.K. i C. S.A. w likwidacji w G. o zapłatę 559 500,95 zł z tytułu kar umownych naliczonych w związku z nienależytym wykonaniem przez pozwanego umowy z 8 października 2010 r., której przedmiotem było wykonanie aplikacji internetowej „R.” umożliwiającej powszechne budowanie, edytowanie i generowanie własnych witryn internetowych. Zdaniem Sądu Okręgowego, wyniki przeprowadzonego postępowania III CZ 88/26 2 dowodowego uniemożliwiały przyjęcie ponad wszelką wątpliwość, że wykonana przez pozwanego aplikacja nie działała w sposób prawidłowy. Zamawiający podpisywał poszczególne protokoły odbioru bez zastrzeżeń, co stwarza domniemanie, że aplikacja działała poprawnie. W ocenie Sądu Okręgowego, przedłożone dokumenty w postaci aktu notarialnego i pism powoda wzywających pozwanego do usunięcia usterek, podobnie jak dowody z przesłuchania powoda i zeznań świadka oraz sporządzona w sprawie opinia biegłego nie dowodzą wadliwości działania aplikacji. W konsekwencji nie było podstaw do naliczania kary umownej. Wyrokiem z 13 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowego w Radomiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Przyczyną wydania wyroku kasatoryjnego było nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny zakwestionował stanowisko jakoby samo podpisywanie przez zamawiającego protokołów odbioru prac bez zastrzeżeń mogło być podstawą do oddalenia powództwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie przeanalizował wystarczająco dokładnie opinii biegłego i nie ustalił, czy wymaga ona uzupełnienia. Pozwany wniósł zażalenie, w którym zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Zarzucił naruszenie: - art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie pomimo braku przesłanek do stwierdzenia nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji; - art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji powinien był przeprowadzić z urzędu dowód z opinii kolejnego biegłego po tym, jak postanowił ten sam dowód (wnioskowany przez pełnomocników powoda) pominąć z powodu nie uiszczenia przez powoda żądanej przez Sąd zaliczki na poczet kosztów opinii i to pod rygorem pominięcia dowodu; - art. 162 k.p.c. poprzez pominięcie skutków braku zgłoszenia przez pełnomocnika powoda zastrzeżenia do protokołu w związku z postanowieniem o pominięciu dowodu; - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC poprzez naruszenie III CZ 88/26 3 prawa pozwanego do rzetelnego procesu. Na tej podstawie pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji, mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13). W świetle ugruntowanego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, z dnia 14 lutego 2013 r., II CZ 188/12, z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17 i z dnia 13 października 2017 r., I CZ 90/17). Przesłanka ta – w przeciwieństwie do określonej w art. 386 § 4 in fine k.p.c. - nie dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji lokuje się w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu o istnieniu okoliczności stojącej na przeszkodzie ocenie istoty sprawy. Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące dowody z dokumentów, dowody osobowe, w tym dowód z opinii biegłego, i dokonał na ich podstawie ustaleń uzasadniających – w ocenie tego Sądu – rozstrzygnięcie jak w sentencji. Okoliczność, że w przekonaniu Sądu III CZ 88/26 4 Apelacyjnego dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia nie były wystarczające wobec pominięcia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego i że w konsekwencji nie mogły stanowić podstawy do oddalenia powództwa, nie jest równoznaczna z nierozpoznaniem istoty sprawy. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że konieczność dokonania dalszych ustaleń faktycznych, nawet jeżeli zakres wymaganego uzupełnienia podstawy faktycznej jest znaczny, nie uzasadnia wydania wyroku kasatoryjnego (zob. np. postanowienia SN z 5 grudnia 2024 r., III CZ 226/24; z 30 marca 2025 r., III CZ 251/24; z 23 lipca 2025 r., III CZ 82/25). W modelu apelacji pełnej (cum beneficio novorum) postępowanie apelacyjne ma charakter rozpoznawczy (merytoryczny) i powinno prowadzić do naprawienia błędów popełnionych przez sąd a quo. Należy podkreślić, że kontynuacja postępowania na etapie apelacyjnym, obejmująca dokonanie nowych ustaleń faktycznych i ocen prawnych, nie pozbawia strony prawa do jednej instancji merytorycznej. Konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania nie oznacza bowiem, że zakończenie sporu jest możliwe jedynie w przypadku zgodności stanowisk obu instancji. Innymi słowy, prowadzenie postępowania dowodowego w drugiej instancji - nawet w znacznym zakresie - i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), ani dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ogranicza ono również prawa stron do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (zob. m.in. postanowienia SN z 8 czerwca 2016 r., I PZ 8/16; z 13 października 2017 r., I CZ 90/17; z 6 marca 2018 r., II UZ 118/17; z 8 października 2025 r., III CZ 180/25 oraz w judykaturze Trybunału Konstytucyjnego – zob. m.in. wyrok z 11 marca 2003 r., SK 8/02; OTK-A 2003, nr 3, poz. 20; postanowienia z 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK- B 2011, nr 1, poz. 90; z 6 października 2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz. 446). W konkluzji zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za trafny, co prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku. Poza zakresem rozważań pozostawały natomiast te argumenty zażalenia, które wiązały się z oceną merytorycznego stanowiska Sądu Apelacyjnego, jako III CZ 88/26 5 pozostające poza kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym toczącym się na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. Z tych względów, na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. A.G. [r.g.]
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Informacje o sprawie
- Typ dokumentu
- postanowienie SN
- Jednostka
- Izba Cywilna Wydział III
- Sędziowie
- SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy