III KB 8/24

III KB 8/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk Dnia 31 lipca 2026 r. w sprawie W.J. skazanego z art. 258 § 3 k.k. i in. z wniosku obrońcy skazanego o zbadanie spełnienia przez sędziego SN R.W. wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym), w przedmiocie wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt III KB 8/24 części członków składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania sprawy, tj. SSN Z.K., A.S. oraz J.W. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 31 lipca 2026 r. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wniosku nie uwzględnić. UZASADNIENIE W związku z wyznaczeniem w drodze losowania do składu orzekającego w przedmiocie wniosku obrońcy skazanego W.J. o zbadanie spełnienia przez sędziego (sprawozdawcę) SN R.W. wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2024 r. poz. 622 t.j.) w sprawie o sygn. akt III KB 8/24, III KB 8/24 2 obrońca skazanego w dniu 10 października 2025 r. (prezentata) wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem datowanymi na dzień 7 października 2025 r. o wyłączenie od udziału w sprawie części członków składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania sprawy, tj. SSN Z.K., A.S. oraz J.W. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ze względu na okoliczności mogące wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności wskazanych członków składu orzekającego, łączące się z ryzykiem uznania w przyszłości, że w sprawie wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu, określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Jednocześnie obrońca wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z: uchwały nr 1286/2021 z dnia 22 września 2021 r. Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej (pkt 1), postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 2022 r., nr 1130.57.2022 o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego - dla wykazania przebiegu procedury nominacyjnej sędziego Z.K. na urząd sędziego Sądu Najwyższego (pkt 2), postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 stycznia 2019 r., nr 1130.4.2019 o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego A.S. (pkt 3) i postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 26 października 2018 r., nr 1130.48.2018 o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego J.W. - dla wykazania przebiegu procedury nominacyjnej sędziów: A.S. oraz J.W. na urząd sędziego Sądu Najwyższego (pkt 4), a także poinformowanie obrońcy o składzie Sądu Najwyższego wyznaczonym do rozpoznania wniosku oraz o terminie i miejscu posiedzenia Sądu Najwyższego w tym przedmiocie z wyprzedzeniem umożliwiającym obrońcy osobisty udział w tym posiedzeniu oraz niewyznaczanie do składu rozpoznającego wniosek sędziów, którzy podobnie, jak sędziowie wskazani we wniosku, zostali powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą o KRS z 2017 r. W jego uzasadnieniu, Autor wniosku poddając analizie ww. dokumenty oraz powołując się m. in. na uchwałę składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu III KB 8/24 3 Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 oraz odwołującej się do niej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, uznał ww. członków składu orzekającego wyznaczonego w drodze losowania w sprawie o sygn. akt III KB 8/24 za nieprawidłowy ze względu na udział w nim sędziów Sądu Najwyższego, powołanych do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w sposób określony w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3). Sędziowie ci, zasiadając w składzie przeprowadzającym tzw. test niezawisłości sędziego SN R.W., zmuszeni byliby do zajęcia stanowiska odnośnie do okoliczności, która także ich bezpośrednio dotyczy, albowiem jest związana z ich własną procedurą nominacyjną. Wypowiadanie się przez nich co do omawianego aspektu wniosku, zdaniem obrońcy, w odbiorze zewnętrznym mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nieutrwalające obrazu Sądu Najwyższego jako działającego w warunkach bezstronności (k. 27-42). Jak wynika z adnotacji Kierownika Sekretariatu III Wydziału Izby Karnej SN zamieszczonej na karcie 65 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej, przedmiotowy wniosek został zarejestrowany w repertorium "KRI" pod numerem 1293, a następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, wśród wielu innych, m. in., postanowienia SN z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21; 28 lutego 2023 r., sygn. III KK 23/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK III KB 8/24 4 162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23; 13 czerwca 2024 r. sygn. II KO 36/24; 1 października 2024 r. sygn. I USK 184/24; 14 października 2024 r. sygn. I Zo 91/23 czy 29 października 2024 r. sygn. II USK 352/23). Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. czy też naruszenie standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności można uznać okoliczności wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą z tym, że okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21. Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie części członków składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania sprawy, tj. SSN Z.K., A.S. oraz J.W., złożonego przez obrońcę skazanego W.J., należy powiedzieć, co następuje. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi III KB 8/24 5 obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania). Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania). Sama konstrukcja językowa art. 41 § 1 k.p.k. i oparcie dyspozycji tego przepisu na kryterium bezstronności nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że chodzi tutaj o to, że sędzia winien być neutralny względem stron (kodeks mówi o bezstronności w danej sprawie). Tym samym jakichkolwiek kwestie ustrojowo-prawne, o ile nie wpływają ⎯ jak tego wymaga ustawa ⎯ na stosunek do stron w danej sprawie, nie mogą być traktowane jako przesądzające o zmaterializowaniu się stanu faktycznego, którym mowa w art. 41 § 1 k.p.k. W tym sensie ten fragment dyspozycji art. 41 § 1 k.p.k., w którym mowa o bezstronności sędziego "w danej sprawie", ma fundamentalne znaczenie dla wyinterpretowania normy zakodowanej w tym przepisie, bowiem przekonuje w sposób jednoznaczny, że chodzi tutaj o stronniczość skonkretyzowaną, tj. odnoszącą się do danej sprawy (sprawę wyznaczają: jej przedmiot i strony). Sam źródłosłów i aspekt semantyczny wyrazu "bezstronny" jest zresztą jasny i nie budzi żadnych wątpliwości. Ale gwoli pełnego naświetlenia znaczenia tego słowa ⎯ do dziś przecież używanego przez współczesnych Polaków bez jakichkolwiek poważniejszych korektur semantycznych ⎯ warto odwołać się do pomników rodzimej leksykografii, które brak neutralności utożsamiają z brakiem stronniczości rozumianej jako relacja ze stronami, zatem bezstronność (zgodnie z semantyką) odnoszą zawsze do stron, nie zaś do bliżej nieokreślonych okoliczności o III KB 8/24 6 abstrakcyjnym charakterze niewiążących się z daną sprawą. Bezstronność to bowiem: "bezparcyalność, nieprzywiązanie do żadnéy strony lub partyi" (Słownik języka polskiego przez Samuela Bogumiła Lindego ułożony, t. I cz. I, A.-F., Warszawa 1807, s. 87) czy "nieprzywiązanie się do żadnej strony lub partji, neutralność, bezparcjalność" (Aleksander Zdanowicz i in., Słownik języka polskiego, Wilno 1861, s. 70). Z kolei bezstronnym jest ten, kto jest "bezparcyalny, bez wiązania się z żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny" (Linde, tamże). Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np. postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r., sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn. V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób "materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np. postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.: "[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN A.R. od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w konstrukcji "braku instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie III KB 8/24 7 postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj. zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania sprawy. Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23). Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1 k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa. Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno- III KB 8/24 8 ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego, niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art. 41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie: postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23). Odnośnie wniosków alternatywnych zawartych w pkt. 1-4 pisma obrońcy, a także wniosku dotyczącego żądania niewyznaczania do składu rozpoznającego wniosek sędziów powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w sposób określony w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3), to godzi się odesłać ich Autora do zaprezentowanych powyżej rozważań dotyczących rzekomej wadliwości związanej z powołaniem na urząd sędziego SN i jej czysto ustrojowego charakteru. Co zaś się tyczy, to z uwagi na możliwość rozpoznania przedmiotowego wniosku na posiedzeniu bez udziału stron (art. 30 § 1 k.p.k.), należało uznać go za nieuzasadniony. Odnosząc się już tylko marginesowo do wniosku dotyczącego poinformowania obrońcy o składzie Sądu Najwyższego wyznaczonym do rozpoznania wniosku oraz o terminie i miejscu posiedzenia Sądu Najwyższego w tym przedmiocie z wyprzedzeniem umożliwiającym obrońcy osobisty udział w tym posiedzeniu, to należy jedynie przypomnieć fachowemu uczestnikowi obrotu prawnego (którym ⎯ jako osoba wpisana na listę adwokatów prowadzoną przez okręgową radę adwokacką jest obrońca W.J.), że ustawa postępowania karnego nie przewiduje obowiązku indywidualnego zawiadamiania stron i ich reprezentantów procesowych o sędziach wyznaczonych do rozpoznania wniosku o wyłączenie. Takie stanowisko ustawodawcy ⎯ i brak nałożenia na sądy obowiązku III KB 8/24 9 dodatkowego informowania stron o określonej okoliczności ⎯ nie oznacza w żadnym razie, iżby obrońca był tym samym pozbawiony prawa do realizowania jakiegokolwiek prawa. Informacja o osobach sędziów przydzielonych do rozpoznania wniosku o wyłączenie nie jest wszak informacją o charakterze tajnym czy zastrzeżonym. Mimo braku obowiązku indywidualnego informowania obrońcy przez sekretariat właściwego wydziału sądowego o wyznaczeniu sędziego do rozpoznania wniosku o wyłączenie, obrońca mógł w każdym momencie taką informację uzyskać, kontaktując się telefonicznie z sekretariatem właściwego wydziału Izby Karnej Sądu Najwyższego w dowolnie przez siebie wybranym momencie. Z tej możliwości obrońca przez wielomiesięczny okres nie zdecydował się jednak skorzystać. Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy skazanego W.J. o wyłączenie części członków składu orzekającego wylosowanego do rozpoznania sprawy, tj. SSN Z.K., A.S. oraz J.W. został osnuty na krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. [WB] [r.g.]