Sygnatura

IV KO 3/25

postanowienie SN IV KO 3/25

Izba: Izba Karna
Data orzeczenia: 10 września 2026

Treść rozstrzygnięcia

<!DOCTYPE html> IV KO 3/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 września 2026 r. SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 10 września 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie A.S. wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 września 2023 r., sygn. akt II AKa 425/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 1 lipca 2022 r., sygn. akt V K 33/22, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k. p o s t a n o w i ł odmówić przyjęcia wniosku wobec bezzasadności. jego oczywistej UZASADNIENIE W dniu 13 stycznia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek (sygnalizacja) obrońcy skazanego A.S. o wznowienie z urzędu postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt II AKa 425/22. Obrońca oskarżonego na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 542 § 1 k.p.k. i art. 9 § 2 k.p.k. wniósł o wznowienie z urzędu w/w postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach. IV KO 3/25 2 Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Zgodnie z obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. przepisem art. 545 § 3 k.p.k. – dodanym ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1247) – sąd odmawia przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, bez wzywania strony do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku wynika jego oczywista bezzasadność. Co istotne i co należy wyraźnie podkreślić to fakt, że w trybie art. 545 § 3 k.p.k. sąd nie rozpoznaje merytorycznie wniosku i nie bada także jego zasadności pod kątem ewentualnych podstaw wznowienia. Natomiast wniosek taki podlega kontroli o charakterze quasi formalnym, pod kątem hipotetycznej możliwości wznowienia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2015 r., II KO 49/15, OSNKW 2016, z. 1, poz. 5). Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek obrońcy A.S. nie zawiera argumentacji, która pozwoliłaby na ustalenie, że w sprawie miały miejsce okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania ujęte w art. 540 § 1 do § 3 k.p.k. Zgodnie z kodeksem postępowania karnego, takimi okolicznościami są wyłącznie: popełnienie przestępstwa w związku z postępowaniem, gdy istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia – jednak w tym przypadku przestępstwo to musi być stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Nie doszło również w sprawie do ujawnienia nowych faktów lub dowodów wskazujących na to, że skazany nie popełnił czynu albo jego czyn nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze. Nie zawiera również argumentacji, która mogłaby prowadzić do wniosku o tym, że doszło do wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zaistnienie żadnej z tych podstaw wznowieniowych nie zostało przez skazanego skutecznie uprawdopodobnione w złożonym przez niego wniosku. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca upatruje podstawy do uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 września 2024 r., w sprawie o sygn. akt II AKa 425/22, w tym, że został on wydany w składzie nienależytym z uwagi na udział osób nieuprawnionych zasiadających w tym Sądzie. IV KO 3/25 3 Należy zatem uznać, że pismo obrońcy stanowiło inicjatywę podjętą na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. Instytucja uregulowana w tym przepisie może być stosowana do postępowań zakończonych prawomocnym orzeczeniem sądowym obok wnioskowanego trybu wznowienia takiego postępowania, lecz także jako impuls do wznowienia postępowania z urzędu. Wznowienie postępowania z powodu uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., możliwe jest wyłącznie z urzędu, a więc strona - nie dysponując w tym zakresie własnym wnioskiem o wznowienie postępowania - może na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. zasygnalizować organowi procesowemu potrzebę podjęcia czynności z urzędu. Pismo obrońcy skazanego wskazujące na zaistnienie takich przesłanek należy traktować jako sygnalizację takich okoliczności, które sąd rozważa z urzędu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 stycznia 2026 r., IV KZ 41/25, LEX nr 4006822; z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt III KO 91/13, LEX nr 3380555; z dnia 9 grudnia 2025 r., V KO 58/25, LEX nr 3974735). Nie można było jednak uznać stanowiska wnioskodawcy w kwestii zaistnienia takiej podstawy wznowieniowej za słuszne. Z uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7) wynika, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Oznacza to konieczność wykazania istnienia „okoliczności” wskazujących na szczególnie bliski związek konkretnego sędziego z organami władzy wykonawczej, prowadzący do wniosku, że sąd z udziałem takiego sędziego nie spełnia wymaganych standardów bezstronności i niezależności (podobnie: m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22; a w kontekście standardu IV KO 3/25 4 międzynarodowego wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok pilotażowy z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). W rezultacie, w niniejszej sprawie – w której zarzut nienależytej obsady sądu dotyczy sędziego Sądu Apelacyjnego w Katowicach M.C., a zatem sądu powszechnego – konieczne jest wykazanie konkretnych okoliczności dowodzących stronniczości sędziego, wynikających np. z tajnego sposobu obrad KRS w zakresie kandydatury, negatywnej opinii zgromadzenia ogólnego sędziów danego sądu, niekorzystnego dla kandydata porównania jego osiągnięć z osiągnięciami kontrkandydatów, krótkiej ścieżki jego awansu (zob. szerzej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, s. 28-29). Obrońca A.S. sygnalizując zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. nie wskazał skutecznie na tego rodzaju okoliczności, które chociażby uprawdopodabniały brak bezstronności zasiadającego w składzie Sądu Apelacyjnego Sędziego M.C. W rezultacie, zasiadanie w składzie orzekającym Sędziego M.C. powołanego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., nie może samo w sobie wskazywać na brak niezależności od władzy wykonawczej tego sędziego, a więc nie może skutkować przyjęciem, że w postępowaniu odwoławczym zaistniało uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Oceny bezstronności tego sędziego dokonywał już Sąd Najwyższy (zob. m.in. postanowienie z dnia 7 stycznia 2025 r., IV KK 483/24; zarządzenie z dnia 13 maja 2026 r., IV KO 51/26). W żadnym postępowaniu toczącym się przed Sądem Najwyższym nie stwierdzono wystąpienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z omawianej przyczyny. Również działając z urzędu nie dotarto do żadnych dostępnych w domenach publicznych informacji sugerujących ścisłe powiązania tego Sędziego z władzą wykonawczą, mogących rzutować na nienależytą obsadę sądu. Analiza przebiegu postępowania konkursowego Sędziego M.C. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach nie potwierdzała stawianych we wniosku IV KO 3/25 5 zarzutów względem jego braku bezstronności. Analiza ta została szczegółowo dokonana przez SN w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2025 r., w którym Sąd doszedł do wniosku - „Nie sposób też w sposób kategoryczny stwierdzić, że jego kwalifikacje zawodowe w sposób znaczący odbiegały od kwalifikacji kandydatów, którzy nie zostali rekomendowani Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i to ani na jego niekorzyść ani też in plus. Przeważająca część nierekomendowanych kandydatów legitymowała się zbliżonym doświadczeniem zawodowym, faktem orzekania w sądzie apelacyjnym w ramach delegacji (przy czym sędzia M.C. nie był jedynym, który uzyskał taką delegację po 2015 r.), podobnym poparciem w środowisku sędziowskim, jak również faktem stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Na tym tle sędzia M.C. wyróżniał się uzyskaniem tytułu naukowego w stopniu doktora nauk prawnych. (…) w przeciwieństwie do większości nierekomendowanych kandydatów, nie miał doświadczenia w pełnieniu stanowisk funkcyjnych i miał najkrótszy staż zawodowy. Niemniej jednak okoliczności te same w sobie jeszcze nie mogą stanowić racjonalnych i obiektywnych podstaw do uznania, że Sędzia ten uzyskał rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa z przyczyn innych niż te ujawnione w treści uchwały”. Przede wszystkim jednak, co zmuszałoby do zastosowania instytucji z art. 545 § 3 k.p.k., zgodnie z art. 542 § 3 i 4 k.p.k., wznowienie postępowania nie może nastąpić z powodu ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji. Tymczasem z analizy akt sprawy wynika, że w dniu 24 maja 2024 r., IV KK 148/24, Sąd Najwyższy kasację wniesioną przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, na mocy postanowienia z dnia 18 września 2023 r., sygn. akt II AKa 425/22, oddalił jako oczywiście bezzasadną. Sygnalizowana przez obrońcę skazanego potrzeba wznowienia postępowania nie opiera się na okolicznościach, które ujawniłyby się już po zakończeniu postępowania kasacyjnego. Rozpoznanie kasacji rodzi wiążące domniemanie, że sprawa została przez Sąd Najwyższy rozpoznana również z punktu widzenia ewentualnych uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. (w tym z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.), co tym samym blokuje możliwość wznowienia postępowania z urzędu na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. Obalenie tego domniemania jest możliwe jedynie w IV KO 3/25 6 wypadku niewątpliwego stwierdzenia, że uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k. zostało ujawnione dopiero po rozpoznaniu sprawy przez Sąd Najwyższy, który w toku postępowania kasacyjnego o istnieniu tego uchybienia nie wiedział i nie miał obiektywnych możliwości jego ujawnienia w oparciu o wówczas dostępne materiały postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 lutego 2021 r., V KO 131/20, LEX nr 3224334; z dnia 30 stycznia 2013 r., IV KO 79/12, LEX nr 1277778). Zauważyć ponadto należy, że regulacja art. 542 § 4 k.p.k. służyć ma w zamierzeniu ustawodawcy przeciwdziałaniu dublującego się sprawdzania bezwzględnych podstaw odwoławczych. Przepis ten ma również blokować wybór przez stronę któregoś z dwóch nadzwyczajnych środków zaskarżenia i wskazuje, że podstawą do kwestionowania tego, czy w sprawie zaistniała bezwzględna podstawa odwoławcza jest w pierwszym rzędzie kasacja. Wznowienie postępowania zatem może dotyczyć jedynie sytuacji ujawnionych jako wcześniej nieznane i w wyniku działań po zakończonym postępowaniu kasacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., IV KO 160/21, LEX nr 3399819). Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że w trybie art. 545 § 3 k.p.k. sąd nie rozpoznaje merytorycznie wniosku, a wskazana w tym przepisie możliwość odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej bezzasadności, dotyczy zarówno przypadków, gdy we wniosku podniesiono okoliczności będące już wcześniej przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o wznowienie, jak i przypadków, gdy w sposób oczywisty, wniosek ten oparty został na innych podstawach niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego. Wniosek, który jest bezzasadny w stopniu oczywistym, musi spotkać się z odmową przyjęcia bez wzywania do usunięcia braków formalnych. Oczywista bezzasadność wniosku o wznowienie postępowania to taka, która nie wymaga szczególnego badania, jest widoczna „na pierwszy rzut oka”, jest niewątpliwa i wniosek obiektywnie nie może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia (zob. m.in.: postanowienia SN z dnia 3 września 2025 r., I KO 83/25, LEX nr 3917680; z dnia 27 stycznia 2025 r., IV KO 138/24, LEX nr 3823580). IV KO 3/25 7 Wszystkie te okoliczności, oceniane w kontekście art. 545 § 3 k.p.k., przesądzają o oczywistej bezzasadności złożonej przez obrońcę A.S. sygnalizacji o konieczności wznowienia w/w postępowania z urzędu. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie. [WB] [a.ł]

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Informacje o sprawie

Typ dokumentu: postanowienie SN
Jednostka: Izba Karna Wydział IV
Sędziowie: SSN Andrzej Stępka

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy