IV KS 28/26

IV KS 28/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński Dnia 15 lipca 2026 r. w sprawie A.T. po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2026 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k. skargi na wyrok kasatoryjny Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 marca 2026 r., sygn. akt VI Ka 33/26, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Mysłowicach z dnia 23 września 2025 r., sygn. akt II K 567/23, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił: 1. oddalić skargę; 2. obciążyć oskarżonego kosztami skargowego. sądowymi postępowania UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 13 marca 2026 r., sygn. akt VI Ka 33/26, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Mysłowicach z dnia 23 września 2025 r., sygn. akt II K 567/23 – uniewinniający oskarżonego A.T. od zarzutu popełnienia przestępstw z art. 190a § 1 k.k. oraz z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. – przekazując sprawę Sądowi meriti do ponownego rozpoznania. IV KS 28/26 2 Ze skargą na wyżej opisany wyrok kasatoryjny wystąpił obrońca oskarżonego zarzucając przedmiotowemu wyrokowi naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w związku z art. 454 § 1 k.p.k., polegające na nieuprawnionym wydaniu orzeczenia kasatoryjnego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że Sąd Okręgowy w Katowicach działając jako Sąd odwoławczy ograniczył się wyłącznie do odmiennej oceny wybranych dowodów, w szczególności zeznań pokrzywdzonej, nie odnosząc się do całokształtu materiału dowodowego, a w konsekwencji antycypował przeszkodę w postaci reguły ne peius, nie wykazując wcześniejszą kompleksową oceną, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, co dopiero uzasadniałoby zastosowanie art. 454 § 1 k.p.k. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach. W pisemnych odpowiedziach na skargę prokurator oraz pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej wnieśli o oddalenie tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga obrońcy oskarżonego okazała się niezasadna. Na wstępie rozważań przypomnieć należało, że sfera kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi w trybie przepisów rozdziału 55a k.p.k. kształtuje się – z woli ustawodawcy – bardzo wąsko. Rolą Sądu Najwyższego w tym postępowaniu jest wyłącznie skontrolowanie, czy w sprawie wystąpiła tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody, określonej w art. 454 § 1 k.p.k. do wydania wyroku zmieniającego, oraz czy jest konieczne przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Powyższe znajduje odzwierciedlenie w trwałej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, gdzie zasadnie wskazano, że zakres kontroli dokonywanej po IV KS 28/26 3 wniesieniu skargi na wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. np. wyrok SN z 20.10.2020 r., I KS 9/20), a więc czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne (zob. np. postanowienia SN: z 30 czerwca 2020 r., II KS 7/20; z 7 maja 2020 r., I KS 8/20; z 6 czerwca 2019 r., II KS 8/19; z 11 stycznia 2022 r., II KS 30/21). Sąd odwoławczy, uwzględniając zarzuty podniesione w apelacjach prokuratora na niekorzyść oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, wyraźnie wskazał, że podstawą uchylenia zaskarżonego nimi wyroku był art. 454 § 1 k.p.k., ze względu na to, iż Sąd Okręgowy doszedł do odmiennych wniosków w zakresie sprawstwa oskarżonego. Konkluzję tę Sąd poprzedził wnikliwą, odmienną od dokonanej przez Sąd meriti oceną materiału dowodowego – komunikacji elektronicznej pomiędzy oskarżonym a oskarżycielką posiłkową, w kontekście jej zeznań (w zakresie czynu z art. 190a § 1 k.k.). Ocena ta i stwierdzone okoliczności, wskazujące na nieustępliwość oskarżonego w dążeniu do kontaktu z pokrzywdzoną, doprowadziły Sąd odwoławczy do wniosku, że rzutują one na realizację znamion ww. występku, nawet jeżeli nie zostały ujęte w opisie czynu zaproponowanym w akcie oskarżenia. Dodatkowo Sąd Okręgowy, przez pryzmat osobowego materiału dowodowego oraz zapisu nagrania z k. 97, dokonał odmiennej oceny wiarygodności pokrzywdzonej w zakresie agresywnych zachowań oskarżonego wobec pokrzywdzonej i uznał, że przybierały one postać zarówno agresji fizycznej (duszenie), jak i werbalnej. To zaś – w ocenie instancji odwoławczej – uzasadniało pogląd, iż obecność oskarżonego w miejscu zamieszkania P. M. mogła wywoływać u niej poczucie zagrożenia, które obiektywnie było uzasadnione. Przeprowadzona kontrola instancyjna w zakresie czynu z pkt. I aktu oskarżenia doprowadziła Sąd Okręgowy do kategorycznego stwierdzenia, że ustalone zachowania oskarżonego stanowiły uporczywe nękanie pokrzywdzonej, IV KS 28/26 4 które wzbudziło u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia i istotnie naruszyło jej prywatność (s. 9 in principio uzasadnienia wyroku). Z kolei w zakresie drugiego z zarzuconych oskarżonemu czynów Sąd Okręgowy, w przeciwieństwie do Sądu I instancji, obdarzył pełną wiarą depozycje pokrzywdzonej uznając je za przekonujące i logiczne. Ocenę tę Sąd odwoławczy oparł posiłkowo na opinii biegłego psychologa, w której stwierdzono, że relacje pokrzywdzonej były wiarygodne w znaczeniu psychologicznym. Nie dyskwalifikuje tych zeznań okoliczność, iż pokrzywdzona nie wskazała, że była, ofiarą zgwałcenia w toku swoich pierwszych zeznań, zwłaszcza, że zarzuciła to A.T. w kierowanej do niego korespondencji. Powtórnie Sąd Okręgowy w konkluzji tej części rozważań uznał kategorycznie, że analiza zeznań pokrzywdzonej wskazywała, że zachowanie oskarżonego z końca listopada 2022 roku (ostatnie zachowanie) zrealizowało znamiona występku z art. 197 § 1 k.k. Oskarżony doprowadził bowiem P.M. do obcowania płciowego używając w tym celu przemocy. Pomimo, że pokrzywdzona wskazała, iż poinformowała oskarżonego, iż nie chce z nim odbyć stosunku seksualnego. Ten ostatni zignorował jednak jej słowa i użył siły, która polegała na pociągnięciu jej i położeniu na sobie, a następnie przytrzymywaniu P.M., gdy ta próbowała wyrwać się i wstać, mówiąc jednocześnie oskarżonemu, że ma przestać. Pokrzywdzona wskazała także, że gdy udało się jej wyswobodzić i oddalić od oskarżonego, ten udał się za nią i używając siły oparł ją o „rogówkę” i mimo protestów z jej strony, odbył z nią stosunek seksualny (s. 9 uzasadnienia). Sąd Okręgowy zaznaczył przy tym, że brak było podstaw do zakwestionowania ocen i ustaleń Sądu Rejonowego w zakresie innych – od wymienionego powyżej – przypadków współżycia między oskarżonym a pokrzywdzoną, albowiem nic nie wskazuje, by również wówczas stosował on względem pokrzywdzonej przemoc ukierunkowaną na wymuszenie stosunku seksualnego. Z relacji P.M. wynikało jedynie, że sprzeciwiała się odbyciu stosunków seksualnych z oskarżonym, jednak nie podała żadnych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, iż A.T. stosował wobec niej siłę fizyczną. Wskazała jedynie, iż w trakcie tych stosunków była bierna. IV KS 28/26 5 Wbrew zatem poglądowi wyrażonemu w skardze, pisemne uzasadnienie Sądu odwoławczego klarownie określa zarówno podstawę wyroku kasatoryjnego (art. 454 § 1 k.p.k.), jak i prezentuje stosowne argumenty dowodowo-faktyczne eksponujące wadliwą ocenę poszczególnych części materiału dowodowego przez Sąd Rejonowy. Czytelna i jednoznaczna jest również ocena Sądu odwoławczego odnosząca się do potencjalnej odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucane mu przestępstwa i zakresu tej odpowiedzialności, wysnuta na podstawie zebranego dotąd materiału dowodowego. Stwierdzając, że Sąd Rejonowy dopuścił się uchybień prowadzących do przedwczesnej, wadliwej oceny o konieczności uniewinnienia oskarżonego, Sąd odwoławczy poprawnie uznał, że brak jest możliwości ich konwalidacji w postępowaniu apelacyjnym z uwagi na zakaz ne peius wyrażony w art. 454 § 1 k.p.k., zakazujący skazania przez sąd odwoławczy oskarżonego, który m.in. został uniewinniony w pierwszej instancji. Skutkiem tego zakazu w płaszczyźnie ustalonych okoliczności sprawy musiał być wyrok o charakterze kasatoryjnym. Nie sposób przy tym podzielić argumentu skargi sugerującego, jakoby Sąd odwoławczy miał – przed wydaniem wyroku o takim charakterze – ponownie przeprowadzać ocenę całego materiału dowodowego, tak jak ma to miejsce przed Sądem pierwszej instancji. Poglądowi takiemu sprzeciwia się bowiem dyspozycja art. 433 § 1 k.p.k. określająca, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu - również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3 k.p.k., a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455 k.p.k. Z tych wszystkich względów skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu. Skutkiem powyższego było obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi postępowania skargowego (art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 in fine k.p.k.). IV KS 28/26 6 Dlatego należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [a.ł]