II CSKP 961/24

II CSKP 961/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 14 maja 2026 r. SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Ewa Stefańska SSN Marcin Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 maja 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej J.Ł. i J.Ł.1 od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 września 2023 r., I ACa 687/23, w sprawie z powództwa J.Ł. i J.Ł.1 przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1. tiret pierwsze w zakresie oddalenia powództwa głównego, tiret trzecie i czwarte; w pkt 2. w zakresie oddalenia apelacji powodów oraz w pkt 3. i przekazuje sprawę w tej części Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Ewa Stefańska Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski (D.Z.) II CSKP 961/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 13 września 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 9 grudnia 2022 r. w ten sposób, że ustalił nieważność umowy kredytu z 8 maja 2008 r. zawartej przez powodów – J.Ł. i J.N. (obecnie Ł.1) z Bank 1 S.A. w W. (obecnie: Bank S.A.); oddalił powództwo główne w pozostałej części, oddalił apelację powodów w pozostałej części i apelację strony pozwanej w całości oraz orzekł o kosztach postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej: W dniu 8 maja 2008 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu na cele mieszkaniowe, na podstawie której uzyskali kredyt w kwocie 500 000 zł, indeksowanej kursem franka szwajcarskiego (CHF). Umowa zawierała mechanizm przeliczeń między walutą polską a walutą obcą oparty na tabeli kursów ustalanej przez bank. Kredyt został uruchomiony 21 maja 2008 r. w kwocie 500 000 zł, która po przeliczeniu stanowiła równowartość 243 190,66 CHF. Dnia 5 lutego 2014 r. strony zwarły aneks nr […] do umowy kredytu, zgodnie z którym powodowie mogli dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Raty kapitałowo-odsetkowe oraz wszelkie inne płatności związane z umową do podpisania aneksu nr […] powodowie regulowali w złotych. Pismem z 13 kwietnia 2018 r., doręczonym stronie pozwanej 19 kwietnia 2018 r., pełnomocnik powodów wezwał bank do zapłaty, w terminie 7 dni od otrzymania pisma, kwoty 321 136,58 zł, podnosząc zarzut nieważności łączącej strony umowy kredytu, ewentualnie kwoty 113 050,65 zł z tytułu nienależnie pobranych rat kredytu w zawyżonej wysokości. wskazując, że umowa zawiera nieuczciwe postanowienia umowne bezskuteczne wobec powodów. Sąd Apelacyjny wskazał, że zaskarżonym wyrokiem Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo główne (o ustalenie, że umowa jest nieważna i zasądzenie kwot II CSKP 961/24 3 185 981,26 zł i 35 624,91 CHF), a uwzględnił w części powództwo ewentualne (o ustalenie, że bliżej określone postanowienia umowy kredytu są bezskuteczne wobec powodów i zasądzenie 113 050,65 zł z bliżej określonymi odsetkami). Zdaniem Sądu drugiej instancji wyrok Sądu Okręgowego prowadzi do nieakceptowalnego skutku – obowiązywania umowy w złotych oprocentowanej stawką LIBOR. Postanowienia umowy stron odsyłające do tabel kursowych banku należało, zdaniem Sądu drugiej instancji, ocenić w kontekście wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2022 r., C-80/21, D.B.P. (Crédit hypothécaire libellé en devises étrangères) jako warunki, których usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. W konsekwencji ocena prawna ważności umowy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, była nieuprawniona i naruszała art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”). Bezzasadne, według Sądu Apelacyjnego, pozostawało natomiast żądanie w zakresie zwrotu całości świadczenia powodów spełnionego na rzecz strony pozwanej. Sąd drugiej instancji wskazał, że podstawą oddalenia żądania zapłaty są art. 405 i 410 k.c. O świadczeniu nienależnym może być mowa jedynie w sytuacji, gdy spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Tymczasem powodowie spełniali świadczenia polegające na zwrocie pozwanemu bankowi środków, które wcześniej od niego otrzymali. Jeżeli zatem powodowie otrzymali świadczenie (środki pieniężne) od pozwanego banku, to są zobowiązani do świadczenia w postaci zwrotu tych środków. Za nietrafnie Sąd drugiej instancji uznał wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że sam fakt spełnienia nienależnego świadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne. Skoro powodowie na podstawie umowy uzyskali od strony pozwanej świadczenie w kwocie 500 000 zł, a wskazywali na spłatę 185 981,26 zł i 35 624,91 CHF, to Sąd Apelacyjny uznał, że nie są zubożeni. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wnieśli powodowie zaskarżając go w części, w jakiej oddalono powództwo główne oraz apelację powodów. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co II CSKP 961/24 4 do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa i apelacji co do roszczenia o zapłatę, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucili naruszenie art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. Według Sądu Apelacyjnego postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu i spłat na CHF są abuzywne, a bez nich umowa nie może funkcjonować, co prowadzi do wniosku o jej upadku (nieważności). Powodowie kwestionują jednak przyjęty przez Sąd drugiej instancji sposób rozliczenia stron. Kwestia ta doczekała się już jednoznacznego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron (pkt 3. uchwały). Sąd Najwyższy, kontynuując wcześniejszą linię orzeczniczą (zob. m.in. uchwałę z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56) odrzucił więc definitywnie teorię salda, wskazując, że do rozliczenia stron nieważnej umowy w takim przypadku ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji. Sąd Apelacyjny przyjął założenie, że nawet w przypadku nieważności zawartej przez strony umowy, pozwany nie jest bezpodstawnie wzbogacony kosztem powodów, zaś powodowie nie są zubożeni. W okolicznościach sprawy stronom przysługują jednak dwa, niezależne od siebie roszczenia, a istnienie i rozmiar roszczenia banku wobec powodów nie wpływa na zasadność roszczenia dochodzonego przez skarżących. Stanowisko Sądu drugiej instancji opiera się zatem na błędnych założeniach. Podnoszony przez powodów zarzut kasacyjny jest więc uzasadniony i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku. II CSKP 961/24 5 2. Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, w którym wskazano, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten odnosi się bowiem do żądań przedsiębiorcy (banku), a nie konsumenta. Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, że wydanie przez Trybunał wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy stosowaniu przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować, aby osiągnąć zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał. Obowiązek ten jest jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie może służyć za podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem. Nie zaistniała przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od uchwalonej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zasady prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na korzyść konsumenta nie stoi w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy uwzględnieniu jego interpretacji przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik. Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób nie zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która była podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu stanowisko zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może być rozciągane na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle umowy kredytu lub pożyczki. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej sytuacji, w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na podstawie II CSKP 961/24 6 nieważnej umowy (tak też m.in. postanowienia SN z 20 listopada 2025 r.: I CSK 2570/25, I CSK 2729/25, I CSK 2756/25, I CSK 2787/25). 3. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w pkt 1. tiret pierwsze w zakresie oddalenia powództwa głównego, tiret trzecie i czwarte; w pkt 2. w zakresie oddalenia apelacji powodów oraz w pkt 3. i przekazał sprawę w tej części Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.). Ewa Stefańska Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski (D.Z.) [SOP]