II KK 58/26

II KK 58/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 września 2026 r. SSN Ryszard Witkowski w sprawie I.V. ukaranego z art. 94 § 1 i 2 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. oraz art. 15 § 2 i 4 k.p.w. na posiedzeniu w dniu 15 września 2026 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie z 5 listopada 2025 r. sygn. akt III W 576/25, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę I.V. Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie wyrokiem nakazowym z 5 listopada 2025 r. sygn. akt III W 576/25, uznał obwinionego I.V. winnego tego, że: II KK 58/26 2 I. w dniu 12 czerwca 2025 r. w W. na drodze publicznej kierował pojazdem marki M. pomimo braku wymaganych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, tj. o czyn z art. 94 § 1 k.w., II. w tym samym czasie i miejscu kierował pojazdem marki M. na drodze publicznej pomimo braku dopuszczenia pojazdu do ruchu, tj. o czyn z art. 94 § 2 k.w. i na podstawie art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. wymierzył mu łącznie karę grzywny w wysokości 2500 zł. (dwa tysiące pięćset złotych). Ponadto Sąd Rejonowy zasądził od obwinionego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w łącznej kwocie 300 zł, w tym opłatę w kwocie 150 zł. Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono odpisy orzeczenia, przedmiotowy wyrok nakazowy uprawomocnił się w dniu 10 grudnia 2025 r. Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny na niekorzyść obwinionego i zarzucił mu: 1/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania sprawy obwinionego w postępowaniu nakazowymi, skutkiem czego I.V. został uznany za winnego i ukarany za popełnienie wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w., polegającego na kierowaniu pojazdem, w dniu 12 czerwca 2024 r., bez wymaganych do tego uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego obwinionemu czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie materiałów' wynika, że fakt braku uprawnień do prowadzenia pojazdów przez obwinionego został wykazany jedynie na podstawie danych widniejących w Krajowym Systemie Informacyjnym Policji i Centralnej Ewidencji Kierowców, co było niewystarczające do ustalenia, czy I.V., będąc obywatelem obcego państwa, w czasie popełnienia przedmiotowego czynu zrealizował swoim zachowaniem znamiona czynu z art. 94 § 1 k.w., gdyż nie posiadał wydanego za granicą dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w postaci krajowego lub międzynarodowego prawa jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia II KK 58/26 3 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2025.1226 t.j. z dnia 5 września 2024 r.), czy też jego zachowanie wyczerpywało jedynie ustawowe znamiona wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.; 2/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 94 § 3 k.w., polegające na zaniechaniu orzeczenia wobec obwinionego I.V. pomimo uznania go w punkcie I części dyspozytywnej wyroku za winnego popełnienia wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, podczas gdy stosownie do treści powołanego przepisu art. 94 § 3 k.w. orzeczenie tego środka było w tym przypadku obligatoryjne i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie, dlatego podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z treścią art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Jej zarzuty, jak też przytoczone na ich uzasadnienie w skardze argumenty są w pełni trafne. Wypada zatem je tylko powtórzyć. Zgodnie z art. 93 § 1 k.p.w. sąd na posiedzeniu może wydać wyrok nakazowy w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany, grzywny albo kary ograniczenia wolności. W tej sytuacji sąd może orzekać bez udziału stron. Zgodnie natomiast z paragrafem 2 tego przepisu, orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić jedynie wówczas, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Postępowanie nakazowe jest instytucją Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, której stosowanie zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków, to znaczy takich, w których zebrany materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych zastrzeżeń co do winy i okoliczności popełnienia zarzuconego czynu. Wymóg ten oznacza w szczególności brak wątpliwości co do tak zasadniczych kwestii, jak realizacja przez obwinionego wszystkich znamion określonych w konkretnym przepisie typizującym dane wykroczenie, jak również wyczerpanie pozostałych warunków II KK 58/26 4 odpowiedzialności, ujętych w części ogólnej Kodeksu wykroczeń (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2021 r. sygn. akt IV KK 559/20). Warunkiem koniecznym wydania wyroku nakazowego w sprawie o wykroczenie jest zatem to, by okoliczności czynu i wina obwinionego nie budziły wątpliwości. Przy czym przez brak owych wątpliwości należy rozumieć to, że nie ma ich zarówno odnośnie do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt IV KK 491/20). Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie w sprawie III W 576/25, jednakże tych wymogów nie respektował i rozpoznał sprawę I.V. w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego było wydanie wyroku nakazowego, pomimo iż budziły wątpliwości okoliczności czynu i wina obwinionego w odniesieniu do zachowania, jakiego dopuścił się on w dniu 12 czerwca 2025 r., a mianowicie kierowania pojazdem bez wymaganych do tego uprawnień, tj. czynu z art. 94 § 1 k.w. Przedmiotem ochrony przepisu art. 94 k.w. jest bezpieczeństwo ruchu drogowego, któremu zagrażać może zarówno uczestniczenie w ruchu osób niemających odpowiednich uprawnień (§ 1), jak i poruszanie się po drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub w strefach ruchu pojazdów, których sprawność techniczna nie została odpowiednio zweryfikowana (§ 2). Wymagania konieczne do uzyskania uprawnienia do prowadzenia pojazdów od 19 stycznia 2013 r. określają przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2025 r. poz. 1226, tekst jednolity). Zgodnie z art. 4 przywołanej ustawy, dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest prawo jazdy (zarówno wydane w kraju, jak i za granicą) lub pozwolenie wojskowe. Art. 12 ustawy o kierujących pojazdami typizuje natomiast negatywne przesłanki do wydania prawa jazdy. Przez brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. należy zatem rozumieć zarówno sytuację, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo (ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami), utraciła je w wyniku cofnięcia i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto takie uprawnienia II KK 58/26 5 nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi np. na ich czasowe „zawieszenie" nie powodujące jednak ich definitywnej utraty' (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2019 r. sygn. akt IV KK 59/19). Tymczasem na podstawie materiału dowodowego załączonego do wniosku o ukaranie nie sposób uznać, aby w sposób prawidłowy i wyczerpujący zweryfikowano wszystkie okoliczności, stanowiące o możliwości realizacji ustawowych znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. przez obwinionego I.V. Z notatki urzędowej, sporządzonej na okoliczność kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2025 r. z udziałem I.V., wynika bowiem, iż według danych widniejących w Policyjnych Systemach Informatycznych (KSIP i CEK) wymieniony nie posiadał uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi (k. 1). W trakcie kontroli drogowej I.V. oświadczył, że nie posiada prawa jazdy. Następnie podczas przesłuchania w charakterze obwinionego wyjaśnił jednak, że posiada zdjęcie prawa jazdy (nie podając żadnych bliższych szczegółów odnośnie szczegółów tego dokumentu) w telefonie. Powyższa okoliczność nie została w żaden sposób zweryfikowania w toku postępowania. Tymczasem, należy podkreślić, że brak stosownego wpisu w systemach informatycznych polskiej policji oraz Centralnej Ewidencji Kierowców, nie jest jednak - w ramach oceny realizacji znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. - wystarczającym sprawdzeniem uprawnień do prowadzenia pojazdów w odniesieniu do cudzoziemców, którzy z oczywistych względów nie będą figurować w stosownych rejestrach państwa obcego. W oparciu o powyższe dane możliwym jest jedynie wnioskowanie, że obywatel obcego państwa nie posiada polskiego prawa jazdy, względnie, że posiadając uprawnienia do kierowania pojazdami, wydane przez uprawniony organ innego państwa, nie dopełnił obowiązku wynikającego z dyspozycji art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (aktualnie: Dz. U. 2025.1226 tekst jednolity z dnia 5 września 2025 r.) pod warunkiem, że przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 6 miesięcy. Przepis ten stanowi bowiem, że prawo jazdy wydane za granicą w postaci: międzynarodowego prawa jazdy, określonego w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. (art. 4 ust. 1 pkt 2 lit a ustawy o kierujących pojazdami) oraz krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. (art. 4 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy o kierujących pojazdami) - stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem II KK 58/26 6 silnikowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu. Z kolei, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kierujących pojazdami, dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest wydane za granicą: 1. międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. (Dz. U. z 1959 r. poz. 321, 322 i 324), 2. krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. (Dz.U. z 1988 r. poz. 40, 41 i 44), 3. krajowe prawo jazdy wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, 4. krajowe prawo jazdy określone w umowie międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska. Z materiałów dołączonych do wniosku o ukaranie wynika, że nie podjęto próby ustalenia, czy obwiniony I.V. posiada prawa jazdy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 cyt. wyż. ustawy o kierujących pojazdami. Odnosząc się do przepisów regulujących obowiązek posiadania przy sobie dokumentu prawa jazdy podczas kierowania pojazdem, stwierdzić należy, że o ile treść art. 95 k.w. w brzmieniu nadanym mu przez art. 4 pkt 7 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy' - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152 poz. 1018 ze zm.) jest niezmienna od 4 kwietnia 2010 r. i stanowi, że: „Kto prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu pojazd, nie mając przy sobie wymaganych dokumentów, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany”, o tyle przepis ten należy interpretować łącznie z treścią art. 38 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Powołany przepis art. 38 Prawa o ruchu drogowym kształtuje bowiem zakres obowiązków ciążących na kierującym pojazdem, niedopełnienie których to obowiązków skutkować będzie odpowiedzialnością za wykroczenie stypizowane w art. 95 k.w. II KK 58/26 7 Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 r. poz. 1517) w art. 1 ust. 2a wprowadziła zmianę powołanego przepisu art. 38 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, który począwszy od dnia 5 grudnia 2020 r., obliguje kierującego pojazdem do tego, aby posiadał przy sobie i okazał na żądanie uprawnionego organu: „dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem inny niż wydane w kraju prawo jazdy albo pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli kierujący nie posiada wydanego w kraju prawa jazdy albo pozwolenia na kierowanie tramwajem”. Z uzasadnienia projektu powołanej ustawy nowelizującej wynika, iż wskazana zmiana i deregulacja - na wniosek Ministra Cyfryzacji - obowiązku posiadania przy sobie dokumentu prawa jazdy wydanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, miała stanowić ułatwienie dla obywateli, a była możliwa w związku z rozszerzeniem zakresu działania systemu teleinformatycznego obejmującego centralną ewidencję kierowców. Tym samym, nabycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uprawnień do kierowania pojazdami nierozerwalnie jest związane z wprowadzeniem danych kierującego do centralnej ewidencji kierowców. Ponieważ dostęp do tego systemu mają organy uprawnione do przeprowadzania kontroli drogowej, zbędne jest posiadanie przy sobie i okazywanie się stosownym blankietem prawa jazdy/uprawnieniem do kierowania tramwajami. Obowiązek ten materializuje się dopiero w sytuacji, gdy kierujący pojazdem nabył uprawnienia do kierowania pojazdem poza krajem. Innymi słowy, począwszy od 5 grudnia 2020 r. obowiązek posiadania i okazania podczas kontroli drogowej uprawnień do kierowania pojazdami odnosi się do zagranicznego prawa jazdy, albowiem nie jest ono odnotowane w polskiej bazie danych, tj. Centralnej Ewidencji Kierowców. Niezależnie zatem od ustaleń dotyczących posiadania przez obwinionego krajowego (polskiego) prawa jazdy, w świetle treści art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, wątek posiadania zagranicznego prawa jazdy wydanego w Rosji, a zatem kraju będącym sygnatariuszem przywołanej wyżej Konwencji, powinien zostać poddany pogłębionej analizie, czego w niniejszym postępowaniu całkowicie zaniechano. Treść załączonych do wniosku o ukaranie dokumentów, z których wynika, że wymieniony nie posiadał krajowego (polskiego) uprawnienia do kierowania pojazdami, nie pozwalał zatem na uznanie, iż nie budziły wątpliwości okoliczności popełnienia przez I.V. zarzucanego mu wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. Procesowych ustaleń wymagała weryfikacja ewentualnego posiadania przez niego II KK 58/26 8 zagranicznego prawa jazdy, co z kolei sprzeciwiało się procedowaniu w trybie nakazowym. Bezsporne jest, iż wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. W sytuacji bowiem pozytywnego potwierdzenia faktu posiadania przez obwinionego zagranicznego prawda jazdy, o który m mowa w art. 4 ust 1 pkt 2 cyt. ustawy o kierujących pojazdami. I.V. winien zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w., który to przepis w zestawieniu z art. 94 § 1 k.w. przewiduje odmienne, łagodniejsze sankcje, bo jedynie karę grzywny do 250 złotych lub karę nagany - zamiast kary aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1 500 złotych, jakie można wymierzyć na podstawie art. 94 § 1 k.w. Nadto, za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w. ustawodawca nie przewiduje orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który w związku z ukaraniem za czyn z art. 94 § 1 k.w. ma charakter obligatoryjny (art. 94 § 3 k.w.) - zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2025 r. sygn. akt I KK 55/25. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 94 § 3 k.w. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r. nadanym ustawą z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2328 z dnia 16 grudnia 2021 r.), w razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w art. 94 § 1 k.w., orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów. W razie skazania za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w., jeżeli zostało ono popełnione po 31 grudnia 2021 r., a nie zachodzą podstawy do stosowania reguł kolizyjnych (art. 2 § 1 k.w.), orzeczenie na podstawie art. 94 § 3 k.w. środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jest obowiązkowe (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 6 lipca 2022 r. sygn. akt V KK 259/22; 28 marca 2023 r. sygn. akt II KK 380/22). Choć w treści art. 94 § 3 k.w. mowa jest o „zakazie prowadzenia pojazdów” bez jego konkretyzacji, jednak orzeczenie tego środka odnosi się do wykroczenia z § 1 tego przepisu, zgodnie z którym sprawcą przedmiotowego wykroczenia jest osoba prowadząca na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu pojazd mechaniczny, nie mając do tego uprawnienia. Przyjąć należy, że powyższe unormowanie zawiera obowiązek orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów - będących przedmiotem czynności sprawczej określonej w § 1, tj. mechanicznych. Na kanwie analogicznego unormowania, zawartego II KK 58/26 9 w treści art. 87 § 3 k.w. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zakaz prowadzenia pojazdów, aby stanowił realną dolegliwość dla ukaranego za powyższe wkroczenie oraz realizował cele, które środek kamy z art. 87 § 3 k.w. ma urzeczywistnić, musi pozostawać w funkcjonalnym związku z rodzajem pojazdu, którego prowadzenia dopuścił się sprawca (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2019 r. sygn. akt III KK 222/18; 11 czerwca 2019 r. sygn. akt III KK 234/18). W realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uznanie I.V. za winnego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., obligowało sąd do orzeczenia wobec obwinionego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż zgodnie z art. 29 § 1 k.w., może on zostać nałożony na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Brak orzeczenia tego środka karnego stanowił oczywiste i rażące naruszenie prawa materialnego, które z uwagi na swój charakter niewątpliwie miało istotny wpływ na treść wyroku, albowiem z nieuprawnioną korzyścią dla obwinionego nie orzeczono wobec niego obligatoryjnego środka karnego, a zatem I.V. nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego zachowania, które zgodnie z art. 94 § 3 k.w. zobowiązany jest ponieść. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [WB] [r.g.]