II USKP 539/26

II USKP 539/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 czerwca 2026 r. SSN Piotr Prusinowski (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek (sprawozdawca) SSN Dawid Miąsik w sprawie z odwołania M.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu o prawo do renty rodzinnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 czerwca 2026 r., skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 349/24, uchyla zaskarżony wyrok w punkcie II i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Bohdan Bieniek Piotr Prusinowski Dawid Miąsik UZASADNIENIE II USKP 539/26 2 Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 26 lutego 2024 r., oddalił odwołanie M.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu z dnia 25 sierpnia 2021 r., mocą której odmówiono skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W sprawie ustalono, że M.W. (urodzona […] 1973 r.) ma wykształcenie średnie ogólne i pracuje jako pracownik ochrony na pół etatu. Wcześniej (od 19. roku życia) pobierała uczniowską rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (do 30 września 2000 r.). Wówczas określono, że jej niezdolność do pracy powstała w 1989 r., a następnie odwołująca się pobierała (do 31 grudnia 2002 r.) rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Takie świadczenie było jej również przyznane od 1 stycznia 2003 r. do 30 listopada 2016 r. W okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2019 r. odwołująca się nadal była uprawniona do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a następnie - wskutek zakończonego prawomocnie postępowania sądowego – przyznano jej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 lutego 2020 r. do końca lutego 2024 r. Ubezpieczona w dniu 5 sierpnia 2020 r. złożyła do organu rentowego wniosek o ustalenie prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu […] 2016 r. ojcu, który w dniu śmierci miał ustalone prawo do emerytury. W toku badań ani lekarz orzecznik ani komisja lekarska ZUS nie stwierdziły całkowitej niezdolności do pracy. W tym stanie rzeczy pozwany wydał zaskarżoną decyzję. W toku postępowania odwoławczego biegły sądowy (okulista) stwierdził, że badana jest zdolna do pracy. W zakresie neurologii i ortopedii biegli stwierdzili, że ubezpieczona jest zdolna do prac dozorujących, chałupniczych, z dominacją pozycji siedzącej. Natomiast w zakresie reumatologii stwierdzono, że ubezpieczona ze względu na schorzenia układu ruchu jest trwale częściowo niezdolna do pracy, bowiem nie może wykonywać prac fizycznych wymagających sprawnego chodu, większych obciążeń kończyn górnych i dolnych. Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonej nie zasługiwało na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie sprawy wymagało wiadomości specjalnych i dlatego zostały dopuszczone dowody z opinii biegłych lekarzy, a z nich wynika zakres niezdolności do pracy odwołującej się. Jednocześnie odwołująca się, która 16 lat II USKP 539/26 3 skończyła […] 1989 r., a 25 lat w 1998 r. nie była nieprzerwanie całkowicie niezdolna do pracy do dziś. W okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2020 r. jej stan zdrowia poprawił się i nie było podstaw do uznawania całkowitej niezdolności do pracy. Również obecnie jest częściowo niezdolna do pracy. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych przesłanek nabycia prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, przewidzianych w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749, dalej jako ustawa emerytalna). Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 13 sierpnia 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok w pkt II i przyznał wnioskodawczyni ze środków Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego we Wrocławiu) kwotę 150 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków, to jest dojazdu na badanie przez biegłego sądowego (pkt I); w pozostałym zakresie oddalił jej apelację (pkt II). Sąd Apelacyjny podkreślił, że po okresie nieprzerwanego pobierania renty uczniowskiej i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy uznano ją za osobę częściowo niezdolną do pracy i od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2019 r. miała przyznane z tego powodu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Co równie istotne wnioskodawczyni była aktywna zawodowo. Biorąc pod uwagę opisane wyżej okoliczności, należy wskazać, że odwołująca się błędnie interpretuje przepisy ustawy emerytalnej. Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że prawo do renty rodzinnej po rodzicach przysługuje tym dzieciom zmarłego żywiciela, które ze względu na wiek lub pobieranie nauki nie mają możliwości wykonywania pracy zarobkowej lub innej działalności stanowiącej tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym. W konsekwencji, prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek przysługuje dziecku, które z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy (niezdolność do samodzielnej egzystencji) nie miało możliwości uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc takiemu, które stało się niezdolne do pracy w stopniu wyżej opisanym w czasie, gdy nie mogło podlegać ubezpieczeniu społecznemu z powodu wieku lub uczęszczania do szkoły. Jeżeli o rentę rodzinną ubiega się osoba dorosła, niezbędne jest ustalenie, czy stała się niezdolna do pracy i to w stopniu co najmniej całkowitej niezdolności do II USKP 539/26 4 pracy do 16 roku życia lub do ukończenia nauki w szkole; jeżeli przekroczyła 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z 16 lutego 2022 r., III USK 345/21, LEX nr 3402191; wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2016 r., II UK 100/15, LEX nr 2019542). Niezdolność, powstała w powyższym okresie w stopniu co najmniej całkowitej niezdolności do pracy, winna trwać bez przerwy do chwili obecnej i nadal. Tego warunku wnioskodawczyni nie spełnia, skoro w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2019 r. miała przyznane z tego powodu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie była więc bez przerwy całkowicie niezdolna a do pracy za czym przemawia podjęcie aktywności zawodowej oraz wypracowanie własnego stanu ubezpieczeniowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 385 k.p.c. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik odwołującej się w całości, podnosząc naruszenie prawa materialnego, to jest: (-) art. 65 i 68 ust. 1 pkt. 3 ustawy emerytalnej w związku z art. 12 tej ustawy, przez przyjęcie, że ubezpieczona nie była nieprzerwanie niezdolna do pracy, podczas gdy wnioskodawczyni do 16 roku życia była całkowicie niezdolna do pracy (pobierała rentę uczniowską), jak również do 25 roku życia była całkowicie niezdolna do pracy, co zostało prawomocnie stwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 12 maja 2021 r., przyznającym jej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do końca lutego 2024 r. (vide wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 września 2022 r., III AUa 1231/21) oraz decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 czerwca 2024 r. o całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni do dnia 31 stycznia 2027 r., a tym samym spełnia ona przesłanki z art. 68 ust. 1 pkt. 3 ustawy emerytalnej; (-) art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej w związku z art. 12 tej ustawy, przez przyjęcie, że odwołująca się nie spełnia warunków ustawowych do przyznania jej prawa do renty rodzinnej, podczas gdy analiza dowodów dołączonych do sprawy wskazuje na całkowitą niezdolność do pracy do ukończenia 16 roku życia i później, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 września 2022 r. Nadto skarżący powołał się na naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: (-) art. 233 § 1 k.p.c., art. 365 § 1 k.p.c. II USKP 539/26 5 oraz art. 366 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 3 k.p.c. skutkujące nieważnością postępowania, gdyż Sąd dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym Sąd Okręgowy we Wrocławiu nie wziął pod uwagę „powagi rzeczy osądzonej" co do prawomocnego rozstrzygnięcia wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 września 2022 r., III AUa 1231/21, na mocy którego wnioskodawczyni otrzymała prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2024 r.; (-) art. 233 § 1 k.p.c. polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności nie uwzględnienie faktu całkowitej niezdolności do pracy do dnia 31 stycznia 2027 r., orzeczonej na mocy decyzji pozwanego z dnia 11 czerwca 2024 r.; (-) art. 365 k.p.c. oraz art. 366 k.p.c., skutkujące nieważnością postępowania, przez brak związania Sądu Okręgowego we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego; względnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie wnioskodawczyni renty rodzinnej po zmarłym ojcu zgodnie z wnioskiem z 27 listopada 2015 r. Wniosła także o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu, przy czym pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części przez wnioskodawczynię albo osoby jej najbliższe. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną w części dotyczącej pkt I wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 sierpnia 2024 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona w części dotyczącej odmowy przyznania renty rodzinnej. Jednak nie wszystkie jej zarzuty okazały się trafne. Przede wszystkim nie ma podstaw prawnych do tego, by zaaprobować wypunktowane II USKP 539/26 6 procesowe wątki skargi kasacyjnej. Skarżąca upatruje kwalifikowanych naruszeń prawa procesowego, odwołując się do art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 3 k.p.c. oraz art. 365 § 1 i 366 k.p.c. Tymczasem postępowanie kasacyjne ukierunkowane jest inaczej. Jego istota nie obejmuje badania prawidłowości ustaleń faktycznych i oceny dowodów. Z art. 3983 § 3 k.p.c. wynika wprost, że podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a z art. 39813 § 2 k.p.c. związanie podstawą faktyczną rozstrzygnięcia (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405, czy też z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366). Nie ma zatem podstaw do szerszego omawiania tego wątku. Po wtóre, w sprawie nie zachodzi suponowana nieważność postępowania z uwagi na tożsamość innego postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem (art. 379 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 365 § 1 i 366 k.p.c.). W ocenie skarżącej, Sąd odwoławczy nie wziął pod uwagę „powagi rzeczy osądzonej” co do prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 września 2022 r. (III AUa 1231/21), mocą którego przyznano odwołującej się prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2024 r. Powołany przez skarżącą wyrok dotyczył ustalenia prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, zaś przedmiotowa sprawa za przedmiot sporu obejmuje rentę rodzinną. Stopień niezdolności do pracy nie jest jedyną przesłanką przyznania renty rodzinnej, a zgodnie z art. 366 k.p.c. prawomocny wyrok Sądu ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a nadto tylko między tymi samymi stronami. Innymi słowy, o wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, ale równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej prowadzącej do nieważności postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r., II UK 410/12, LEX nr 1375198). Nie zachodzi więc sytuacja tożsamości roszczenia w rozumieniu art. 379 pkt 3 k.p.c., gdy wprawdzie w obydwu sprawach o tym samym przedmiocie sporu występują te same strony, lecz różne są ich podstawy faktyczne i prawne. Nie zmienia tej sytuacji badanie w obu sprawach stopnia (zakresu) niezdolności do pracy, bowiem w każdym z tych obu II USKP 539/26 7 postępowań mogą pojawić się inne zmienne, które – oprócz stanu zdrowia (stopnia niezdolności do pracy) – będą determinowały uzyskanie prawa do danego świadczenia. Granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej określa przedmiot rozstrzygnięcia i podstawa tego rozstrzygnięcia. Takiej sytuacji procesowej, jaka ma miejsce w sprawie, nie można zakwalifikować jako rei iudicatae, jak czyni to skarżąca, wobec czego zarzut naruszenia art. 379 pkt 3 k.p.c. jest nieuzasadniony. Inna rzecz to przebieg postępowania i ustalenia orzekających w sprawie sądów. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że ubezpieczona od wielu lat była uznawana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, w tym takie świadczenie pobierała od grudnia 2016 r. do końca stycznia 2019 r. i od 1 lutego 2020 r. do końca lutego 2024 r. Z kolei Sąd Apelacyjny przyjął, że po okresie nieprzerwanego pobierania renty uczniowskiej i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczona w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 31 stycznia 2019 r. była uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy, co samo w sobie niweczy prawo do renty rodzinnej skarżącej. Wskazana rozbieżność promieniuje na dalsze ustalenia i zakres postępowania dowodowego. Warto więc odnotować, że pozwany decyzją z dnia 9 lutego 2017 r. o ponownym ustaleniu renty, po rozpoznaniu wniosku z dnia 19 grudnia 2016 r. i stwierdzeniu przez Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okresowej całkowitej niezdolności do pracy, ustalił ponownie prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do 31 stycznia 2019 r. Z tego względu w warstwie argumentacyjnej odpada przesłanka wykluczająca automatyczne stwierdzenie braku przesłanek do renty rodzinnej po stronie ubezpieczeniowej, skoro na przestrzeni lat poziom niezdolności do pracy skarżącej nie uległ zmianie. Naturalnie podjęcie przez nią zatrudnienia (co miało faktycznie miejsce – na stanowisku koordynatora ds. utrzymania czystości) nie oznacza również odpadnięcia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, bowiem dotychczas w sprawie nie badano, czy chodziło tu o zatrudnienie na otwartym rynku pracy czy warunkach specjalnych. Idąc dalej, na potrzeby ustalenia stopnia niezdolności skarżącej do pracy w sprawie o rentę rodzinną pozwany (decyzja z dnia 25 sierpnia 2021 r.) przyjął, że jest ona częściowo niezdolna do pracy, bo takie wnioski wynikały z orzeczenia lekarza II USKP 539/26 8 orzecznika oraz komisji lekarskiej. W toku postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych (okulista, neurolog, ortopeda i reumatolog), z którego wynikała częściowa niezdolność skarżącej do pracy, co oczywiście eliminowałoby zasadność przyznania renty rodzinnej, skoro – co w sprawie jest bezsporne – warunkiem jej przyznania jest właśnie istnienie całkowitej niezdolności do pracy. Jednak w sprawie istnieją jeszcze inne okoliczności. I tak pozwany decyzją z dnia 10 lutego 2020 r. przyznał skarżącej prawo do okresowej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 31 stycznia 2025 r. Decyzja ta została zaskarżona i Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 1 maja 2021 r. przyznał odwołującej się prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 lutego 2020 r. do końca lutego 2024 r. Apelacja organu rentowego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 września 2022 r. (III AUa 1231/21). Istotne pozostaje też to, że przed wydaniem zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku pozwany decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r. wznowił wypłatę renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Powstaje zatem sytuacja, w której w tym samym okresie w zależności od rodzaju świadczenia ubezpieczona jest raz traktowana przez pozwanego jako osoba częściowo niezdolna do pracy, a raz jak całkowicie niezdolna do pracy. Taka ocena nie może się ostać i wymagała de facto już wyjaśnienia tych rozbieżności na etapie postępowania przed organem rentowym. Przepisy ustawy emerytalnej dotyczące niezdolności do pracy nie przewidują odrębnych kryteriów ustalania jej zakresu w zależności od rodzaju świadczenia, to znaczy na potrzeby renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy bada się jedne okoliczności, zaś na potrzeby renty rodzinnej inne. Zgodnie z art. 12 ustawy emerytalnej niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Zatem pozwany, a następnie sąd, gdy sprawa została do niego skierowana, powinny procedować według zsynchronizowanego mechanizmu, który wykluczy w tym samym okresie zaliczenie uprawnionego raz do grona osób częściowo niezdolnych do pracy, raz do grona osób całkowicie niezdolnych do pracy. II USKP 539/26 9 W razie postępowania sądowego niezdolność ubezpieczonego do pracy z powodów medycznych (związanych ze stanem jego zdrowia), a taka sytuacja ma miejsce w przypadku ubiegania się o rentę rodzinną na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej wymaga zasadniczo wiedzy specjalistycznej, skoro centralną kwestią wymagającą ustalenia jest całkowita niezdolność do pracy z przyczyn medycznych. W orzecznictwie podkreśla się w związku z tym konieczność zasięgnięcia w takich sporach opinii biegłych lekarzy w celu oceny stanu zdrowia ubezpieczonego z punktu widzenia możliwości wykonywania zatrudnienia. Ograniczenie samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych obejmuje w sprawie o rentę (rentę rodzinną) związaną z niezdolnością do pracy ocenę etiologii (przyczyn), momentu powstania, aktualnego stopnia nasilenia diagnozowanych schorzeń, ich wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość świadczenia pracy zarobkowej. W toku tego postępowania nie można jednak tracić z pola widzenia decyzji i orzeczeń sądowych oraz wydanych na ich potrzeby opinii biegłych lekarzy, w których przedmiotem oceny jest stopień niezdolności do pracy skarżącej za ten sam okres. Nie chodzi więc tylko o punktowe dopuszczenie dowodu z opinii lub opinii uzupełniającej, lecz uchwycenie całokształtu okoliczności pozwalających na wyjaśnienie zakresu niezdolności skarżącej do pracy z perspektywy prawa do renty rodzinnej. Zgodnie z art. 232 zdanie drugie k.p.c. sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Jest to oczywiście wyjątek od zasady, według której to strony mają obowiązek wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Postępowanie cywilne – również postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – jest postępowaniem kontradyktoryjnym, co oznacza wdanie się w spór z przeciwnikiem procesowym, wykazywanie swoich racji, przedstawianie dowodów, aktywne uczestnictwo w procesie. Strony są obowiązane dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody (art. 3 k.p.c.). Powinny to czynić w toku postępowania przed sądami pierwszej i ewentualnie drugiej instancji, ponieważ to jest właściwe forum do prezentowania twierdzeń faktycznych i zgłaszania wniosków dowodowych. Jednak, gdy do wiadomości sądu dotrze informacja o sprzecznych stanowiskach wynikających z decyzji organu rentowego, to tego rodzaju impuls nie II USKP 539/26 10 może pozostać bez wyjaśnienia. Tymczasem w sprawie tej aktywności zabrakło, co w połączeniu z mylnym odkodowaniem stopnia niezdolności do pracy skarżącej w okresie 2016-2019 prowadzi do wniosku, że prawo materialne zostało, co już samo w sobie uzasadnia zarzut naruszenia prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, a tym samym wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, zaś brak stosownych ustaleń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, LEX nr 122981; z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, LEX nr 784216; z dnia 10 marca 2011 r., II PK 241/10, LEX nr 817524). Konieczne staje się wyjaśnienie (może już przez samego pozwanego) dlaczego na ten sam okres raz widzi całkowitą niezdolność do pracy (prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) a raz zalicza ubezpieczoną do grona osób częściowo niezdolnych do pracy. Z kolei w toku postępowania sądowego istnieje możliwość, by w takim stanie faktycznym zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wyznaczyło pewien standard postępowania dowodowego w sprawach, w których mnogość schorzeń powoduje trudność w ustaleniu stopnia naruszenia sprawności organizmu chorego. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu nierespektującym tego standardu musi być ocenione jako mające wpływ na wynik sprawy. Można bowiem postawić tezę, że ustalenie braku całkowitej niezdolności do pracy osoby, u której stwierdzono wiele schorzeń, bądź wydano wzajemnie wykluczające się opinie, bez przeprowadzenia dowodu z dodatkowej, kompleksowej (łącznej) opinii biegłych, rodzi uzasadnioną konstatację, że prawo materialne zostało zastosowane do stanu faktycznego ustalonego w niedostatecznym stopniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca 1997 r., II UKN 11/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 444). Dopiero wówczas możliwe stanie się odkodowanie, czy skarżąca spełnia przesłaki do renty rodzinnej. Sumując powyższe, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. AGM II USKP 539/26 11 Bohdan Bieniek [SOP] Piotr Prusinowski Dawid Miąsik