V KK 203/26

V KK 203/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 sierpnia 2026 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Kala SSN Piotr Mirek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w sprawie M. T. skazanego z art. 244 k.k. kasacji Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt II K 161/24, uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, a kosztami sądowymi w sprawie obciąża Skarb Państwa. [J.J.] Dariusz Kala Andrzej Stępka Piotr Mirek UZASADNIENIE M.T. został oskarżony o popełnienie czynu z art. 244 k.k. polegającego na tym, że od 16 maja 2023 r. do 21 grudnia 2023 r. w miejscowości R. ul. […], nie stosował się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomsku, sygn. akt II K 861/22, V KK 203/26 2 z dnia 20 lutego 2023 r. oraz wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim IV Wydział Karny Odwoławczy, sygn. akt IV Ka 256/23 z dnia 16 maja 2023 r., środka karnego w postaci opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi M.T. oraz D.T. oraz zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość 50 metrów i zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonymi w jakikolwiek sposób, przez okres 2 lat. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 15 marca 2024 r., w sprawie o sygn. akt II K 161/24: 1/ oskarżonego M.T. uznano za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z tą zmianą, iż przed słowem „opuszczenia” Sąd wpisał „nakazu”, czym oskarżony wyczerpał dyspozycję art. 244 k.k. - i za to, na podstawie art. 244 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k., art. 34 § 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym; 2/ na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego M.T. środek karny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 5.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej; 3/ na podstawie art. 34 § 3 k.k. i art. 35 § 4 k.k. i art. 72 § 1 pkt 5 k.k. zobowiązano oskarżonego do powstrzymania się od nadużywania alkoholu w okresie wykonywania kary ograniczenia wolności; 4/ zwolniono oskarżonego M.T. od opłaty i zwrotu wydatków postępowania (k. 37 - 38). Wobec niezaskarżenia wyroku przez żadną ze stron, uprawomocnił się on w dniu 23 marca 2024 r. bez postępowania odwoławczego. Od powyższego wyroku kasację wniósł na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny, który zaskarżył go na korzyść skazanego M.T. Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. oraz art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 i § 3 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wniosku oskarżonego M.T. o wydanie wobec niego wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy i wymierzenie określonej w nim kary, któremu nie sprzeciwiły się pokrzywdzone i prokurator w sytuacji, gdy w świetle zebranych V KK 203/26 3 dowodów brak było podstaw do stwierdzenia, że okoliczności popełnienia przez oskarżonego zarzucanego mu występku, opisanego w akcie oskarżenia oraz jego wina nie budziły wątpliwości, co skutkowało niesłusznym przyjęciem, iż oskarżony swoim zachowaniem zrealizował znamiona występku z art. 244 k.k., gdyż oskarżonego nie obowiązywały w istocie określone w prawomocnym orzeczeniu sądowym zakazy i nakaz, albowiem wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt II K 861/22, orzekający nieprawomocnie wobec oskarżonego wymienione środki karne, został zmieniony przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w dniu 16 maja 2023 r., sygn. akt IV Ka 256/23 i wobec warunkowego umorzenia postępowania karnego w instancji odwoławczej, rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych zostały uchylone. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się być w sposób oczywisty zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnienia w całości. Słusznie wskazał skarżący, że nie mogło dojść do popełnienia zarzucanego oskarżonemu przestępstwa, skoro nie obowiązywały względem M.T. nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi M.T. i D.T. oraz zakazy zbliżania się do nich na odległość 50 metrów i kontaktowania się z pokrzywdzonymi w jakikolwiek sposób. Przestępstwo z art. 244 k.k. może popełnić tylko taka osoba, która nie stosuje się do orzeczonego wobec niej przez sąd środka karnego. Nie budzi zarazem wątpliwości, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie środka karnego winno być zawarte w orzeczeniu sądowym, które jest prawomocne. Tymczasem w niniejszej sprawie nie doszło do wydania prawomocnego orzeczenia wymierzającego takie środki karne. W jej realiach przedmiotem zarzutu uczyniono zachowanie M.T. polegające na niestosowaniu się do nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie w pokrzywdzonymi M.T. i D.T. oraz zakazu zbliżania się do nich na odległość 50 metrów i zakazu kontaktowania się z nimi w jakikolwiek sposób. Natomiast za źródło powyższych środków karnych, określające również ich dwuletni okres trwania, wskazano w opisie czynu dwa orzeczenia sądowe, to jest - wyrok V KK 203/26 4 Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt II K 861/22 (k. 9) oraz wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt IV Ka 256/23 (k. 10). Jednocześnie jako datę początkową przestępnego zachowania oskarżonego przyjęto dzień 16 maja 2023 r., tj. datę wydania przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyroku w sprawie o sygn. IV Ka 256/23. W istocie, na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt II K 861/22, Sąd ten, uznając oskarżonego M.T. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 207 § 1 k.k., popełnionego na szkodę M.T. oraz D.T. i orzekając za ten czyn karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby, w pkt 5 sentencji tego orzeczenia orzekł wobec M.T. na podstawie art. 42a § 1, § 3a, § 4, § 5 k.k. i art. 43 § 1 k.k. środki karne w postaci: nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w terminie 48 godzin od uprawomocnienia się wyroku oraz zakazu zbliżania się do tych pokrzywdzonych na odległość mniejszą niż 50 metrów i zakazu kontaktowania się z nimi w jakikolwiek sposób na okres 2 lat. Jednak ostatecznie nie doszło do uprawomocnienia się wyroku tej treści. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu apelacji obrońcy, w dniu 16 maja 2023 r., sygn. akt IV Ka 256/23, zmienił bowiem powyższy wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. oraz art. 67 § 1 i 2 k.k. postępowanie karne wobec oskarżonego M.T. warunkowo umorzył na okres próby 2 lat, oddając go w tym okresie pod dozór kurator sądowego i zobowiązując, na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 5 i 6 k.k., do powstrzymania się od nadużywania alkoholu oraz do poddania się terapii uzależnień. Zmiana ta doprowadziła zarazem do uchylenia zawartego w pkt 5 nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Radomsku rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych w postaci: nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi M.T. i D.T., zakazu zbliżania się do tych pokrzywdzonych na odległość mniejszą niż 50 metrów oraz zakazu kontaktowania się z nimi w jakikolwiek sposób. Wymienione środki karne orzeka się bowiem w razie „skazania” (art. 41a § 1 k.k.), zaś zastosowana przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wobec M.T., autonomicznie i odrębnie uregulowana instytucja prawa V KK 203/26 5 karnego materialnego - warunkowe umorzenia postępowania karnego - jest samoistnym środkiem probacyjnym, niestanowiącym „skazania” sprawcy. W rezultacie, wydając wyrok skazujący MT. błędnie Sąd Rejonowy w Radomsku uznał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego oskarżony zrealizował wszystkie znamiona występku z art. 244 k.k., skoro prawomocne orzeczenie Sądu odwoławczego uchylało rozstrzygnięcie w przedmiocie środków karnych. Ostatecznie więc M.T. nie został zobowiązany do wykonania nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi M. T. i D.T., zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość mniejszą niż 50 metrów oraz zakazu kontaktowania się z nimi w jakikolwiek sposób. Brak było w tej sytuacji podstaw do przypisania mu odpowiedzialności za występek z art. 244 k.k. Z powyższych okoliczności wynika, że Sąd Rejonowy w Radomsku nie zapoznał się dokładnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy i nie dokonał prawidłowej oceny orzeczenia stanowiącego podstawę do postawienia zarzutu naruszenia zakazów. Nie zrealizował więc ciążących na nim obowiązków związanych z procedowaniem w trybie art. 387 k.p.k., albowiem na płaszczyźnie niezbędnej dla uwzględnienia wniosku oskarżonego, nie dokonał oceny przesłanki, jaką jest brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia przez niego czynu oraz jego winy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, iż złożenie wniosku w trybie art. 387 § 1 k.p.k. nie obliguje sądu do jego automatycznego uwzględnienia. Stosownie do treści art. 387 § 2 k.p.k. jednym z warunków uwzględnienia przez sąd wniosku o dobrowolne poddanie się karze winien być brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa. Wątpliwości nie może przy tym budzić nie tylko zasadnicza kwestia sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale wszelkie te okoliczności, które są istotne dla ustaleń o odpowiedzialności karnej sprawcy, w tym dla właściwej oceny prawnej czynu będącego przedmiotem osądu. Sąd powinien dokonać przede wszystkim jego kontroli w zakresie spełnienia wszystkich warunków dopuszczalności takiego wniosku, w szczególności przeanalizować, czy zaproponowana przez oskarżonego kara i inne środki prawnej reakcji odpowiadają przewidzianym w prawie materialnym sankcjom. W sytuacji, w której treść wniosku tychże regulacji prawnych nie respektuje, obowiązkiem sądu jest V KK 203/26 6 bądź to uzależnienie swojej decyzji o uwzględnieniu tego wniosku od dokonania w nim zmiany konwalidującej dostrzeżoną jego wadliwość (art. 387 § 3 k.p.k.), bądź też rozpoznanie w dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 kwietnia 2012 r., III KK 35/12, LEX nr 1162701; z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt V KK 172/18, LEX nr 2509700; z dnia 13 lutego 2019 r., V KK 34/18, LEX nr 2622303; z dnia 14 listopada 2017 r., V KK 281/17, LEX nr 2449663; z dnia 11 stycznia 2021 r., IV KK 336/20, LEX nr 3219510). W podsumowaniu powyższych uwag należy podkreślić, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 i § 3 k.p.k., skoro doszło do uwzględnienia wniosku oskarżonego M.T. o wydanie wobec niego wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy i wymierzenie określonej w nim kary, w sytuacji, gdy w świetle zebranych dowodów brak było podstaw do stwierdzenia, że oskarżonego obowiązywały określone w prawomocnym orzeczeniu sądowym zakazy i nakaz, albowiem wyrok Sądu I instancji z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt II K 861/22, orzekający nieprawomocnie wobec oskarżonego wymienione środki karne, został zmieniony przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt IV Ka 256/23 i wobec warunkowego umorzenia postępowania karnego w instancji odwoławczej, rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych zostały uchylone. W rezultacie, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na korzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku i na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. uniewinnił oskarżonego M.T. od popełnienia zarzucanego mu czynu, gdyż w istocie rzeczy przestępstwa tego nie popełnił. Na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. i art. 638 k.p.k. kosztami sądowymi w sprawie obciążono Skarb Państwa. [WB] [r.g.] Dariusz Kala Andrzej Stępka Piotr Mirek V KK 203/26 7