K 39/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 czerwca 2018 r. Pozycja 32 Rozstrzygnięcie wydane z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Try bunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293), dotyczyło aktu normatywnego, który utracił moc obowiązującą. WYROK z dnia 11 sierpnia 2016 r. Sygn. akt K 39/16 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński – przewodniczący Stanisław Biernat Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak -Szafnicka Stanisław Rymar Piotr Tuleja – II sprawozdawca Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz Andrzej Wróbel – I sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu w trybie art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293), na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2016 r., w sprawie połączonych wniosków: 1) grupy posłów z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 39/16) o zbadanie zgodności ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) z art. 2 w związku z art. 118 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 i 2, art. 173 w związku z art. 10, art. 195 ust. 1 oraz preambułą Konstytucji albo o zbadanie zgodności: a) art. 6 ust. 7 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 194 ust. 1 Konstytucji, b) art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy powołanej w punk cie 1 z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji, c) art. 33 ust. 5 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim zobo- * Sentencja została ogłoszona dnia 5 czerwca 2018 r. w Dz ienniku Ustaw poz. 1078 wraz z adnotacją: „ Roz- strzygnięcie wydane z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293), dotyczyło aktu normatywnego, który utracił moc obowiązującą” . OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 2 wiązuje Krajową Radę Sądownictwa do wykazywania, na podstawie art. 191 ust. 2 Konstytucji, że kwestionowana ustawa lub inny akt nor- matywny dotyczy spraw objętych jej zakresem działania, z art. 191 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucji, d) art. 38 ust. 3- 6 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 i art. 173 w związku z preambułą Konstytucji oraz art. 10 i art. 45 ust. 1 Ko nsty- tucji, e) art. 61 ust. 1- 3 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 173 w związku z preambułą Konstytucji, art. 10 i art. 45 ust. 1 Kon- stytucji, f) art. 68 ust. 5- 7 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 173 w związku z art. 10, art. 190 ust. 5, art. 195 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 oraz preambułą Konstytucji, g) art. 72 ust. 1 pkt 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nakazuje zawarcie w wyroku informacji o wyniku głosowania sędziów Trybunału, rozumianego jako głosowanie sędziów w toku narady sę- dziowskiej przed wydaniem wyroku, z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytu- cji, h) art. 80 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim stwarza podstawy do rozpatrzenia innego niż niezwłoczne uwzględnienie przez Prez esa Rady Ministrów wniosku Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 80 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie 1, z art. 190 ust. 2 Konstytucji, i) art. 83 ust. 1, art. 85, art. 86 i art. 87 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 45 ust. 1, a rt. 173 w związku z art. 10 oraz preambułą Konstytucji, j) art. 83 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1 z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych, a także z art. 2 oraz art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji, k) art. 84 ustawy powołanej w punkcie 1 z wynikającą z preambuły Konsty- tucji zasadą rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, z art. 2, art. 173 w związku z art. 10, a także z art. 191 ust. 1 pkt 1-5 oraz art. 195 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, l) art. 89 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji, ł) art. 90 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji, m) art. 92 ustawy po wołanej w punkcie 1 z art. 2 Konstytucji, 2) grupy posłów z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 40/16) o zbadanie zgodności: a) art. 6 ust. 5 w związku z art. 6 ust. 7 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 45 ust. 1, art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), b) art. 6 ust. 7 oraz art. 90 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji, c) art. 16 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 oraz art. 10 Konstytu- cji, d) art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 Konstytucji, e) art. 26 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 Konstytucji, OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 3 f) art. 26 ust. 3 w zwią zku z art. 38 ust. 3 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 Konstytucji, g) art. 30 ust. 5 w związku z art. 61 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji, h) art. 61 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 i art. 45 ust. 1 Kon- stytucji, i) art. 68 ust. 5- 7 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 i art. 45 ust. 1 Kon- stytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, j) art. 83, art. 84 oraz art. 85 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, k) art. 89 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 190 ust. 2 Konstytucji, 3) Rzecznika Praw Obywatelskich z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 41/16) o zbadanie zgodności: a) ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 7, art. 112 oraz art. 119 ust. 1 Konstytucji, b) art. 16 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1, w części obejmującej słowo „trzech”, z art. 2, art. 10, art. 173, art. 194 ust. 2 oraz art. 195 ust. 1 Kon- stytucji, c) art. 38 ust. 3, 4 i 5 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych, d) art. 61 ust. 6 ustawy powołanej w punkcie 1, w części obejmującej słowa „chyba, że z pr zepisów ustawy wynika obowiązek uczestnictwa w rozprawie”, z art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania insty- tucji publicznych, e) art. 68 ust. 5- 7 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 173 Konstytucji oraz art. 190 ust. 5 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania insty- tucji publicznych, f) art. 80 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 10 i art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania insty- tucji publicznych, g) art. 83 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konsty- tucji w związku z wynika jącą z preambuły Konstytucji zasadą sprawno- ści działania instytucji publicznych, h) art. 83 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2 oraz art. 173 w związku z art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, i) art. 84 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytu- cji zasadą sprawności działania instytucji publicznych, j) art. 89 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 7, art. 173 w związku z art. 10 oraz art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 190 ust. 1 Konstytu- cji, k) art. 90 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 2, art. 173 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji, l) art. 92 ustawy powołanej w punkcie 1 z zasadą poprawnej legislacji wyni- kającą z art. 2 Konstytucji, OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 4 o r z e k a: 1. Art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. poz. 1157) jest niezgodny z art. 197, art. 195 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej oraz z preambułą Konstytucji. 2. Art. 38 ust. 3- 6 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 10, art. 173, art. 188, art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. 3. Art. 61 ust. 3 ustawy powołanej w punkcie 1, w części obejmującej słowa: „W sprawach pytań prawnych, skarg konstytucyjnych i sporó w kompetencyjnych po- między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,”, jest niezgodny z art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. 4. Art. 61 ust. 6 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 10, art. 173, art. 188 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. 5. Art. 68 ust. 5- 7 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 188, art. 195 ust. 1 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. 6. Art. 80 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 190 ust. 2 Konstytucji. 7. Art. 83 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 rozumiany w ten sposób, że nie podważa skuteczności czynności procesowych dokonanych przed wejściem w życie tej ustawy, jest zgodny z art. 2 Konstytucji. 8. Art. 83 ust. 2 oraz art. 84-87 ustawy po wołanej w punkcie 1 są niezgodne z art. 2, art. 10, art. 173 Konstytucji oraz z preambułą Konstytucji. 9. Art. 89 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 10, art. 173, art. 190 ust. 2 Konstytucji. 10. Art. 90 ustawy powołanej w punkcie 1 jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Kon- stytucji. Ponadto p o s t a n a w i a: na podstawie art. 104 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE I 1. Grupa posłów we wniosku z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 39/16) wniosła o stwierdzenie, że ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 5 poz. 1157; dalej: ustawa o TK z 2016 r.) jest niezgodna z art. 2 w związku z art. 118 ust. 1 i 3, art. 119 ust. 1 i 2, art. 173 w związku z art. 10, art. 195 ust. 1 oraz preambułą Konstytucji. Alternatywnie grupa posłów wniosła o stwierdzenie, że: – art. 6 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji,  art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji,  art. 33 ust. 5 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie, w jakim zobowiązuje Krajową Ra- dę Sądownictwa do wykazywania, na podstawie art. 191 ust. 2 Konstytucji, że kwestionowana us tawa lub inny akt normatywny dotyczy spraw objętych jej zakresem działania, jest niezgodny z art. 191 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucji,  art. 38 ust. 3-6 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 173 w związku z pre ambułą Konstytucji oraz art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji,  art. 61 ust. 1-3 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 173 w związku z preambułą Konstytucji, art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji,  art. 68 ust. 5-7 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 173 w związku z art. 10, art. 190 ust. 5, art. 195 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 oraz preambułą Konstytucji,  art. 72 ust. 1 pkt 6 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie, w jakim nakazuje zawarcie w wyroku informacji o wyniku głosowania sędziów Trybunału, rozumianego jako głosowanie sędziów w toku narady sędziowskiej przed wydaniem wyroku, jest niezgodny z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji,  art. 80 ust. 4 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie, w jakim stwarza podstawy do rozpatrzenia innego niż niezwłoczne uwzględnienie przez Prezesa Rady Ministrów wnio- sku Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 80 ust. 4 ustawy o TK z 2016 r., jest niezgodny z art. 190 ust. 2 Konstytucji,  art. 83 ust. 1, art. 85, art. 86 i art. 87 ustawy o TK z 2016 r. są niezgodne z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 173 w związku z art. 10 oraz preambułą Konstytucji,  art. 83 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z wynikającą z preambuły Kon- stytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych, a także z art. 2 oraz art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji,  art. 84 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, z art. 2, art. 173 w z wiązku z art. 10, a także z art. 191 ust. 1 pkt 1-5 oraz art. 195 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji,  art. 89 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji,  art. 90 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji,  art. 92 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. Ponadto grupa posłów wniosła o: 1) wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) w okresie vacatio legis ustawy o TK z 2016 r. W ocenie wnioskodawcy ar- gumenty przedstawione w niniejszym wniosku stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia, a sprawa dotyczy zagadnienia prawnego, które zostało wystarczająco wyjaśnione we wcześniejszych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego (w szczególności w wyrokach o sygn. K 34/15, K 35/15 i K 47/15). 2) jeżeli wniosek, o którym mo wa w punkcie 1, nie będzie możliwy do uwzględnienia, grupa posłów wniosła, aby Trybunał Konstytucyjny – działając na podstawie art. 188 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji – rozpoznał jej wniosek w oparciu o bezpośrednio stosowane przepisy Konstytucji, z pominięciem zaskar- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 6 żonych przepisów ustawy o TK z 2016 r. W nioskodawca uważa bowiem, że wskazane w petitum przepisy ustawy o TK z 2016 r. są przedmiotem kontroli konstytucyjności, więc ich uwzględnienie przy wyrokowaniu, a następnie stwierdzenie niekonstytucyjności, prowadziło- by do wydania przez TK orzeczenia na podstawie niekonstytucyjnych przepisów. 1.1. Tytułem uzasadnienia sformułowanych we wniosku zarzutów wnioskodawca przedstawił następującą argumentację: 1.1.1. Zarzut niezg odności z Konstytucją całej ustawy o TK z 2016 r. Ustawa o TK z 2016 r. stanowi efekt łącznego rozpoznania czterech projektów ustaw (poselskie – zawarte w drukach sejmowych nr 129, 558 i 569 oraz obywatelski – w druku nr 550). Podstawą prac komisji i podk omisji sejmowej stał się projekt poselski (druk sejmowy nr 558). Projekty te były przedmiotem prac legislacyjnych w sejmowej Komisji Sprawiedli- wości i Praw Człowieka, która 29 czerwca 2016 r. przyjęła sprawozdanie zawierające jednoli- ty tekst projektu ustaw y o TK z 2016 r. W dniu 5 lipca 2016 r., w trakcie II czytania zgłoszo- no kolejne poprawki do projektu. Komitet Inicjatywy Ustawodawczej zdecydował o wycofaniu projektu obywatelskiego. Wycofanie projektu obywatelskiego spowodowało konie czność powtórzenia ws zystkich prac legislacyjnych. Ponowne drugie czytanie projektu ustawy o TK z 2016 r. przeprowadzono 6 lipca 2016 r. Sejm przyjął ustawę o TK z 2016 r. w III czytaniu, 7 lipca 2016 r. Senat w uchwale z 21 lipca 2016 r. zgłosił do ustawy z 7 lipca 2016 r. 27 poprawek. Poprawki senackie zostały przyjęte przez Sejm 22 lipca 2016 r., następnie ustawa została przed- stawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Prezydent) do podpisu. Ustawa o TK z 2016 r. została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 1 sierpni a 2016 r. pod pozycją 1157. W trakcie prac ustawodawczych doszło do uchybień, które powodują brak zgodności ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 w związku z art. 118 ust. 1 i 3 oraz art. 119 ust. 1 i 2 Konstytu- cji. 1) W związku z wycofaniem projektu obywatelski ego (procedowanego łącznie z pozostałymi projektami ustawy) ustawodawca zapowiedział rozpoczęcie prac legislacyjnych od nowa. Faktycznie jednak prace były kontynuowane. Nie ponowiono inicjatywy ustawo- dawczej, lecz przeprowadzono dwukrotne II czytanie proje ktu ustawy. Kalendarz prac legisla- cyjnych pokazuje, że: I czytanie projektu odbyło się 10 czerwca 2016 r., II czytanie – 5 lipca 2016 r., ponowne II czytanie – 6 lipca 2016 r., III czytanie – 7 lipca 2016 r. W efekcie ustawa o TK z 2016 r. została przyjęta przez Sejm w procedurze nieznanej Konstytucji i regulaminowi Sejmu – w czterech czytaniach. Takie procedowanie narusza zarówno art. 118 ust. 1 Konstytucji, określający zasady wnoszenia inicjatywy ustawodawczej, jak i – w szcze - gólności – art. 119 ust. 1 K onstytucji określający zasadę trzech czytań, jako nadrzędną regułę procesu legislacyjnego. Ustawodawca, decydując się na powtórzenie II czytania przesądził, że całość ustawy została przyjęta w trybie nieznanym Konstytucji, a więc jest niezgodna z art. 2 w związku z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 Konstytucji. 2) Uzasadnienie projektu ustawy o TK z 2016 r. nie przedstawia skutków finanso- wych jej wykonania, a to narusza art. 118 ust. 3 Konstytucji. Z uzasadnienia do projektu za- wartego w druku nr 558 wynika, że wnioskodawca przewiduje, iż wykonanie ustawy pociąga za sobą skutki dla finansów publicznych jednak ich w projekcie ustawy nie przedstawia. 3) W skutek nadmiernego pośpiechu w trakcie prac legislacyjnych (przechodzenie do kolejnych czytań dzień po dni u, praca w porze nocnej) doszło do naruszenia art. 119 ust. 2 Konstytucji i wynikającego z niego prawa posłów do zgłoszenia i rozpatrzenia poprawek po- selskich, a przez to do naruszenia demokratycznej procedury stanowienia prawa i realizacji prawa posłów do wnoszenia i rozpatrzenia poprawek. 1.1.2. Zarzut niezgodności art. 6 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 194 ust. 1 Kon- stytucji. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 7 Z art. 6 ust. 7 można wywieść normę, że złożenie ślubowania wobec Prezydenta sta- nowi czynność konstytutywną warunkującą rozp oczęcie realizacji obowiązków sędziego TK. Adresatami tego przepisu powinni być sędziowie, którzy zostali prawidłowo wybrani przez Sejm i złożyli ślubowanie wobec Prezydenta. Z naczenie prawnego zaprzysiężenia sędziów TK przez Prezydenta i jego relacji wobe c powołania sędziów przez Sejm było przedmiotem wy- powiedzi Trybunału w wyrokach o sygn. K 34/15, K 35/15 i K 47/15. 1.1.3. Zarzut n iezgodności art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji. Kwestionowany przepis ustawy stwarza podstawy prawne do tego, aby trzech sę- dziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym – co ważne – także sędziowie niebędący członka- mi składu orzekającego w danej sprawie, mogło ingerować w tryb jej rozpoznania przez Try- bunał, wnosząc o rozpoznanie w innym składzie. Nie muszą oni uzasadniać swego wniosku szczególną zawiłością sprawy, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o TK z 2016 r. Takie rozwiązanie n arusza zasadę niezawisłości sędziów TK i niezależności składu orzekają- cego w sprawie oraz zasadę państwa prawnego , wyrażone w art. 195 ust. 1 i art. 2 Konstytu- cji. Sędziowie spoza składu orzekającego, mający 14 dni na zapoznanie się ze sprawą, zysku- ją de facto większe uprawnienia procesowe niż sędziowie wyznaczeni do rozpoznania sprawy. W ątpliwości konstytucyjne uzasadnione są samym włączeniem sędziów TK spoza składu wy- znaczonego do rozpoznania sprawy w proces decyzyjny związany z jej rozpatrywaniem. 1.1.4. Zarzut niezgodności art. 33 ust. 5 ustawy o TK z 2016 r. z art. 191 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucji. Systemowa analiza art. 191 ust. 1 pkt 2 i art. 186 ust. 2 Konstytucji pozwala stwier- dzić, że Krajowa Rada Sądownictwa w zakresie aktów normatywnych, które dotyczą „nieza- leżności sądów i niezawisłości sędzió w”, dysponuje generalną legitymacją wnioskową, a kwe- stionowana regulacja nie musi dotyczyć zakresu działania KRS, lecz może dotyczyć także za- kresu działania innych podmiotów, w tym przede wszystkim sądów i Trybunałów. Objęcie KRS dyspozycją normy zawartej w art. 33 ust. 5 jest zbyteczne, bowiem zakres przedmioto- wy wniosków KRS jest wyznaczony przez normę rangi konstytucyjnej ( art. 186 ust. 2 Kon- stytucji). Próba zastosowania art. 33 ust. 5 do wniosków spełniających wymóg art. 186 ust. 2 Konstytucji może prow adzić do – niezgodnych z tym przepisem konstytucyjnym – prób ogra- niczenia zakresu przedmiotowego wniosków sformułowanych przez KRS. Art. 191 ust. 2 Konstytucji – uzależniający przyznanie szczególnej legitymacji wnioskowej od wykazania, że kwestionowany akt normatywny dotyczy zakresu działania wnioskodawcy – ma zastosowanie wyłącznie wobec podmiotów wskazanych w art. 191 ust. 1 pkt 3 - 5 Konstytucji. KRS nie zo- stała objęta przesłanką art. 191 ust. 2 Konstytucji. Art. 33 ust. 5 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie , w jakim zobowiązuje KR S do wskazywania, na podstawie art. 191 ust. 2 Konstytucji, że kwestionowana ustawa lub inny akt normatywny dotyczy spraw objętych jej zakresem działania, narusza art. 191 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucj i. 1.1.5. Zarzut niezgodności art. 38 ust. 3 - 6 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 173 w związku z preambułą Konstytucji oraz art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, przez to, że uniemożliwiając organowi konstytucyjnemu, którym jest Trybunał Konstytucyjny, rzetelne i sprawne działanie oraz ingerując w jego niezależność i odrębność od pozostałych władz, narusza zasady państwa prawnego. Podporządkowanie działalności TK zasadzie rozpoznawania wniosków i wyznaczania terminów rozpraw według kolejności wpływu wn iosków narusza zasadę efek- tywności, w myśl której działania instytucji publicznych wymagają skonstruowania takich ram organizacyjnych i proceduralnych, aby instytucje te mogły powierzone im zadania reali- zować terminowo, bez nieuzasadnionej zwłoki, w sposób na tyle szybki, na ile jest to możli- we. Niemożliwe jest więc przyjmowanie rozwiązań ustawowych, których celem samym OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 8 w sobie jest spowolnienie owego działania bądź uzależnianie jego tempa od przypadkowych okoliczności, które z daną sprawą nie pozostają w ż adnym merytorycznym związku. Powyż- szy przepis oparty został na nieracjonalnym założeniu, że wszystkie sprawy wpływające do Trybunału są porównywalne i potrzeba takiego samego czasu na ich rozpoznanie. Mechanizm ten został już oceniony negatywnie w wyroku o sygn. K 47/15. Ża dna z okoliczności kształtu- jących specyfikę procedowania w zakresie kontroli konstytucyjności aktów normatywnych, o których wypowiedział się Trybunał w tym wyroku, nie została wzięta pod uwagę przy kon- struowaniu rozwiązania przyjętego w a rt. 38 ust. 3, 4 i 6 ustawy o TK z 2016 r. Art. 38 ust. 3 i 4 narusza art. 2 Konstytucji i zasadę demokratycznego państwa praw- nego, a także sprecyzowane w preambule Konstytucji wymagania dotyczące rzetelnego i sprawnego działania instytucji publicznych, u niemożliwiając także rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ( art. 45 ust. 1 Konstytucji). Ponadto art. 38 ust. 3, 4 i 6 narusza zasadę niezależności władzy sądowniczej i jej od- rębności od władzy ustawodawczej ( art. 173 w związku z art. 10 Konstytuc ji), ponieważ usta- lanie tempa rozpatrywania poszczególnych spraw, w tym wyznaczanie terminów rozpraw i posiedzeń niejawnych, wiąże się ściśle z warunkami orzekania przez Trybunał. Kwestiono- wany przepis ingeruje w czynności składające się na rozpatrzenie sp rawy. Ustawodawca tylko wyjątkowo i w uzasadnionych wypadkach może określać maksymalny termin rozpoznania sprawy przez Trybunał, nie może jednak przy tym ingerować w kolejność i tempo podejmo- wania przez Trybunał poszczególnych czynności procesowych, decyzj e te są bowiem zastrze- żone dla władzy sądowniczej, a nie dla władzy ustawodawczej ( art. 10 Konstytucji). Ze względu na art. 173 Konstytucji, niezależność Trybunału wymaga zagwarantowania mu swo- body orzekania nie tylko przez wykluczenie wpływu innych organó w na treść jego orzeczeń, ale również przez stworzenie proceduralnych gwarancji niezależności, sprawności oraz rzetel- ności działań TK. Art. 38 ust. 5 został dodany jako poprawka senacka. Treść zdania pierwszego ust. 5 co prawda łagodzi rygoryzm reguły wyzn aczania terminu rozprawy wedle kolejności wpły- wu, niemiej nadal pozostaje w s przeczności z Konstytucją. Z kolei zdanie drugie ust. 5 rodzi dodatkowe wątpliwości interpretacyjne, co do jego normatywnego znaczenia, a przez to jest on niezgodny z zasadą zaufa nia obywateli do państwa oraz zasadami prawidłowej legislacji ( art. 2 Konstytucji) i pewności prawa stron postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( art. 45 ust. 1 Konstytucji). 1.1.6. Zarzut niezgodności art. 61 ust. 1 - 3 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 173 w związku z preambułą Konstytucji oraz art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, a także art. 32 ust. 1 Konstytucji przez to, że uniemożliwiając organowi konstytucyjnemu, którym jest Trybunał Konstytucyjny, rzetelne i sprawne działan ie oraz ingerując w jego nieza- leżność i odrębność od pozostałych władz, narusza zasady państwa prawnego. Problem prawny związany z długością terminu oczekiwania na wyznaczenie rozpra- wy był już przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 47/15. Art. 61 ust. 1 wyznacza termin krótszy (30 - dniowy) niż oceniany w sprawie o sygn. K 47/15 (6 i 3 - miesięczny). Argumentacja zaprezentowana przez Trybunał być może traci na sile, niemniej 30 - dniowe oczekiwanie na rozprawę po otrzymaniu zawiadomieni a o jej terminie w dalszym ciągu prowadzi do nadmiernej przewlekłości postępowania w sprawie kontroli konstytucyjności prawa. Jest także odległe od standardów przyjętych w innych postępowa- niach sądowych. Dotychczasowa praktyka orzecznicza Trybunału, w któr ej stosowany był 14 - dniowy termin oczekiwania na rozprawę, po otrzymaniu zawiadomienia o jej terminie, nie budziła wątpliwości w praktyce, wyważając proporcjonalnie racje ekonomiki procesowej i koniecznej ochrony praw procesowych uczestników postępowania. Wyjątki od ogólnej zasady 30 - dniowego oczekiwania na rozprawę po otrzymaniu zawiadomienia o jej terminie zawarte są w art. 61 ust. 2 i 3. Wątpliwości budzi OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 9 w szczególności ust. 3, który daje możliwość skrócenia tego terminu o połowę jedynie w odniesieniu do pytań prawnych, skarg konstytucyjnych oraz sporów między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa. Wyłącza natomiast taką możliwość w odniesieniu do wniosków konstytucyjnych wnoszonych przez podmioty wskazane w art. 191 ust. 1 Kon- stytucji oraz w spr awach kontroli zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii poli- tycznych ( art. 188 pkt 4 Konstytucji). Tym samym art. 61 ust. 3 różnicuje pod względem sy- tuacji procesowej podmioty uprawnione do inicjowania postępowania kontrolnego przed Try- bunałem Konstytucyjnym, a przez to jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. To z kolei potęguje wątpliwości konstytucyjne dotyczące nadmiernej ingerencji władzy usta- wodawczej w niezależność Trybunału, a także sytuację procesową stron postępow ania przed TK, bez istotnego uzasadnienia. Art. 61 ust. 3 wydaje się zatem arbitralną ingerencją władzy ustawodawczej w organizację pracy Trybunału. Ingerencja ta potencjalnie dysfunkcjonalna i dyskryminująca wnioskodawców – narusza art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, a także narusza podział i równowagę władz ( art. 10 Konstytucji) oraz niezależność Trybunału ( art. 173 Konstytucji). 1.1.7. Zarzut niezgodności art. 68 ust. 5 - 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 173 w związku z art. 10, art. 190 ust. 5, art. 195 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 oraz p reambułą Konstytucji. Przewidziana w art. 68 ust. 5 instytucja wspólnego sprzeciwu czterech sędziów jest obca Konstytucji i nieznana systemowi wymiaru sprawiedliwości demokratycznego państwa pra wnego. Przeczy bowiem podstawowej zasadzie, zgodnie z którą wyroki zapadają większo- ścią głosów, a sędziowie, którzy nie zgadzają się z orzeczeniem, mogą zgłosić zdanie odrębne. W kwestionowanej regulacji sędziowie ci zyskują prawo veta zawieszającego, czeg o nie spo- sób pogodzić ze standardami państwa prawnego. Art. 68 ust. 6, wprowadzając obowiązek zaprezentowania na kolejnej naradzie przez czterech sędziów „wspólnej propozycji rozstrzygnięcia”, narusza dodatkowo zasadę niezawi- słości sędziego TK. Każdy sędzi a TK ma swobodę wyrażania swojego stanowiska w czasie narady. W momencie kolegialnego podejmowania decyzji przez skład orzekający co do roz- strzygnięcia danej sprawy dysponuje wolnym od nacisków, indywidualnym, prawem głosu. Systemowe rozumienie art. 190 us t. 5 i art. 195 ust. 1 Konstytucji prowadzi do wniosku, że każdy sędzia TK, działając w sposób niezawisły, jest wolny od nacisków instytucjonalnych lub faktycznych pochodzących nie tylko z zewnątrz Trybunału Konstytucyjnego czy spoza składu orzekającego; j ego niezawisłość obejmuje także wpływ pozostałych członków tego składu. W momencie podejmowania decyzji kolegialnej zastosowanie może znaleźć jedynie zasada większości zwykłej oraz uprawnienie sędziego będącego w mniejszości do sformułowa- nia votum separatu m. Nawet w tym zakresie utarty zwyczaj sądowy akcentuje niezawisłość każdego sędziego TK, sędzia może bowiem sformułować zdanie odrębne jedynie we wła- snym imieniu i w ramach swobodnej decyzji. Swoista „instytucjonalizacja” mniejszości sędziowskiej stworzo na poprzez regulacje art. 68 ust. 5 - 7 nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego w świetle zasady państwa prawne- go, niezawisłości sędziego TK i mechanizmu kolegialnego podejmowania decyzji składu orze- kającego, uregulowanego w art. 190 ust. 5 Konstytucji. Ar t. 68 ust. 5 - 7, wprowadzając dys- funkcjonalny mechanizm podejmowania rozstrzygnięć przez TK, instytucję „wspólnego sprzeciwu”, odroczenia narady i wypracowania „wspólnego stanowiska” czteroosobowej mniejszości, doprowadzi jedynie do powstania znacznej przew lekłości postępowania przed TK, co w przypadku spraw zainicjowanych skargą konstytucyjną lub pytaniem prawnym przełoży się dodatkowo na naruszenie prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia spra- wy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd ( art. 45 ust. 1 Konstytucji). OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 10 Regulacja zawarta w art. 68 ust. 7 - 5 narusza podstawowe standardy państwa praw- nego wynikające z art. 2 oraz z art. 190 ust. 5 Konstytucji stanowiącego, że orzeczenia Trybu- nału Konstytucyjnego zapada ją większością głosów. Narusza także art. 195 ust. 1 Konstytucji (sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji). Stanowi ona także wyraz nadmiernej ingerencji ustawodawcy w zasady prowadzenia narad przez skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego, co należy uznać za niezgodne z art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. 1.1.8. Zarzut niezgodności art. 72 ust. 1 pkt 6 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie, w jakim nakazuje zawarcie w wyroku informacji o wyniku głosowania sędziów Trybunału, rozumianego jako głosowanie sędziów w toku narady sędziowskiej przed wydaniem wyroku, z art. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji. Przewidziany w art. 72 ust. 1 pkt 6 obowiązek ujawnienia w treści orzeczenia wyni- ków głos owania sędziów godzi w tajemnicę narady sędziowskiej stanowiącą jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Tym samym przepis ten – w zakresie, w jakim naka- zuje zawarcie w wyroku informacji o wyniku głosowania sędziów Trybunału, rozumianego jako głosowan ie sędziów w toku narady sędziowskiej przed wydaniem wyroku – jest nie- zgodny z wymogami demokratycznego państwa prawnego, podstawowymi, rudymentarnymi standardami systemu wymiaru sprawiedliwości w demokratycznym państwie prawnym ( art. 2 Konstytucji) oraz n iezawisłości sędziów TK ( art. 195 ust. 1 Konstytucji). Tajemnica narady i głosowania służyć ma przede wszystkim unikaniu nacisków na członków składu orzekającego, szykan i osobistych pretensji, które mogą być kierowane pod ich adresem w związku z podejmowa nymi decyzjami w czasie wyrokowania. Końcowy wynik głosowania jest podawany jako stanowisko organu kolegialnego i chroni poszczególnych członków składu orzekającego. Ani Konstytucja ani żadna ustawa procesowa – poza kwestio- nowanym art. 72 ust. 1 pkt 6 – ni e przewiduje możliwości zwolnienia z tajemnicy narady i głosowania. Rozwiązanie takie jest nieznane państwom demokratycznym. Tajemnica narady sędziowskiej i głosowania stanowi bowiem istotną, wręcz podstawową, gwarancję niezawi- słości sędziowskiej. Ma także na celu zwiększenie zaufania społeczeństwa do sądów oraz wzmacnianie ich autorytetu, a także wpływ na postrzeganie wymiaru sprawiedliwości. 1.1.9. Zarzut niezgodności art. 80 ust. 4 ustawy o TK z 2016 r. w zakresie, w jakim stwarza podstawy do rozpatrzeni a innego niż niezwłoczne uwzględnienie przez Prezesa Rady Ministrów wniosku Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 80 ust. 4, z art. 190 ust. 2 Konstytucji. W dotychczasowym stanie prawnym, ukształtowanym zarówno na gruncie ustawy o Trybun ale Konstytucyjnym z 1997 r., jak i z 2015 r., Prezes TK zarządzał publikację wyro- ków i postanowień TK. Ustawodawca w art. 80 ust. 4 ustawy o TK z 2016 r. zdecydował się jednak zmienić „zarządzenie publikacji” wyroku przez Prezesa TK na „wystąpienie z wnio skiem o publikację” wyroku przez Prezesa TK do Prezesa Rady Ministrów. Rozwiąza- nie takie budzi wątpliwości konstytucyjne w zakresie, w jakim może prowadzić do powierze- nia Prezesowi Rady Ministrów kompetencji do weryfikowania wniosku Prezesa TK i tym samym opóźniania publikacji wyroku lub postanowienia TK. Regulacja ta narusza art. 190 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają nie- zwłocznej publikacji w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. 1.1.10 . Zar zut niezgodności art. 83 ust. 1 , art. 85, art. 86, art. 87 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji, w szczególności z wynikającą z niego zasadą prawidłowej legi- slacji nakazującą ustawodawcy zastosowanie należytych przepisów przejściowych, a także z wynikającą z preambuły Konstytucji z asadą rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, a także z art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. Zawarta w kwestionowanych przepisach regulacja przejściowa została sformułowana wadliwie z punktu widz enia konstytucyjnych zasad prawidłowej legislacji ( art. 2 Konstytu- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 11 cji). Nadaje ona bowiem pierwszeństwo zasadzie bezpośredniego obowiązywania nowego prawa, ze szkodą dla praw i wolności jednostki. Tym samym ustawodawca dopuścił się naru- szenia zasady prawid łowej legislacji, jak nakazu stosowania należytych przepisów przejścio- wych i ochrony interesów w toku. Technika należytych przepisów przejściowych powinna być oparta przede wszystkim na zasadzie dalszego obowiązywania prawa dawnego (ewentu- alnie ograniczoną wyznaczeniem terminu dalszego obowiązywania prawa dawnego), jedynie w taki sposób można bowiem ochronić konstytucyjne prawa, których dochodzenie przez obywatela pozostaje w toku. Konsekwencją wejścia w życie tak sformułowanych przepisów przejściowych będz ie konieczność ponownego wyznaczenia składu orzekającego w sprawach, które zostały wszczęte pod rządami obowiązujących dotychczas przepisów ustawy o Trybunale, w tym w sprawach, które są gotowe do rozpoznania na rozprawie, a także w sprawach, w których po zamknięciu rozprawy nie nastąpiło jeszcze publiczne ogłoszenie orzeczenia. Analizowana regulacja, rozpatrywana na tle pozostałych przepisów ustawy o TK z 2016 r., stwarza istotne zagrożenie dla sprawności działania Trybunału . W rezultacie dojdzie do nadmie rnego przedłużenia wszystkich toczących się przed Trybunałem postępowań, co prowadzi do naruszenia wynikającego z preambuły Konstytucji nakazu sprawnego i rzetelnego działania instytucji publicznych, a także wywodzonej z art. 2 Konstytucji zasady państwa p rawnego oraz konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ( art. 45 ust. 1 Konstytucji), np. w sprawach zainicjowanych w trybie pytania prawne- go. Kwestionowane przepisy podważają również pewność prawa i zaufanie obywatela do pań- st wa w zakresie, w jakim dotyczą podmiotów, które zainicjowały toczące się obecnie postę- powania w sprawie skarg konstytucyjnych i wniosków. Ich wejście w życie będzie oznaczało konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez nowo wyznaczony skład, a w konsekw encji nieproporcjonalne i całkowicie nieuzasadnione opóźnienie w wydaniu roz- strzygnięcia oraz konieczność powtórzenia wszystkich dokonanych już przez uczestników postępowania czynności procesowych. Regulacja ta stanowi przykład niedopuszczalnej ( art. 2 Kon stytucji) zmiany „reguł gry” w jej trakcie. Kwestionowane przepisy stanowią również niedozwoloną w świetle art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji ingerencję władzy ustawodawczej w niezależność Trybunału i naruszenie zasady jego odrębności od innych wład z; są także jest wyrazem daleko idącej ingerencji ustawodawcy w proces orzekania przez Trybunał Konstytucyjny. 1.1.11. Zarzut niezgodności art. 83 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, a także z art. 2 i art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. Art. 83 ust. 2 nakłada na Trybunał Konstytucyjny niemożliwy do zrealizowania ob- owiązek rozpatrzenia wszystkich toczących się obecnie spraw zainicjowanych pytaniem prawnym lub skargą konstytucyjną w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. Niewykonalność tego wynika: po pierwsze, z liczby spraw pozostających do rozpatrzenia; p o drugie, z przewidzianych w art. 26 ustawy o TK z 2016 r. zasad ustalania składów orzekających. Przepis ten zakłada m.in., że rozpoznania sprawy w pełnym składzie może żądać trzech sędziów Trybunału. W pozostałych przypadkach o zgodności ustaw z Konstytucją orzeka skład pięciu sędziów, czyli 1/3 ogólnej liczby sędziów Trybunału. Istot- ny m problemem dla wykonalności obowiązku wskazanego w art. 83 ust. 2 jest także treść innych przepisów przejściowych, np. obowiązek rozpatrywania wielu spraw od nowa w zmienionym składzie TK. Kwestionowana regulacja stanowi – wewnętrznie niespójną w świetle innych przepi- sów przejściowych – ingerencję w gwarantowaną konstytucyjnie niezależność Trybunału Konstytucyjnego w zakresie ustalania porządku rozpatrywania spraw, polegającą na ograni- czeniu możliwości dokonywania przez Trybunał zmian w kolejności wyrokowa nia (np. w zależności od wagi rozpatrywanego problemu konstytucyjnego). Wymusza również OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 12 nieuzasadniony pośpiech w ramach działalności orzeczniczej TK, co zagraża rzetelności jego funkcjonowania. Nagromadzenie koniecznych do rozpatrzenia w ciągu roku od dni a wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. spraw z lat poprzednich uniemożliwi kontrolę konstytucyjno- ści prawa stanowionego w tym okresie, co jest istotnym zagrożeniem dla sprawnego i rzetelnego wykonywania ustrojowych funkcji Trybunału (również w kolejnych l atach), a w konsekwencji – dla prawidłowego funkcjonowania przewidzianych w Konstytucji me- chanizmów ochrony konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Artykuł 83 ust. 2 tworzy więc regulację dysfunkcjonalną w stopniu uniemożliwiającym realizowanie przez TK jego konstytucyjnie określonych zadań. 1.1.12. Zarzut niezgodności art. 84 ustawy o TK z 2016 r. z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych z art. 2, art. 173 w związku z art. 10, z art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 oraz art. 195 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Obligatoryjne zawieszenie postępowania na okres 6 miesięcy w celu dostosowania wniosków złożonych przed wejściem w życie ustawy o TK z 2016 r. do wymogów wynika- jących z jej przepisów pod rygore m umorzenia postępowania stanowi niedopuszczalne ograniczenie konstytucyjnego prawa do inicjowania postępowania przed Trybunałem, przy- sługującego podmiotom wymienionym w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji. Analizowana regulacja bazuje na pozbawionym racjo nalnego uzasadnienia założeniu, że: po pierwsze – wszystkie złożone w tym trybie wnioski o kontrolę konstytucyjności prawa dotknięte są brakami wymagającymi uzupełnienia oraz po drugie – że do ich uzupełnienia konieczne jest zapewnienie wnioskodawcom długi ego 6 - miesięcznego terminu, a także, że do wniosków tych nie powinno się stosować przepisów dotychczasowych. Termin ten w połączeniu z liczbą spraw objętych dyspozycją art. 84 ust. 1, doprowadzi do istotnego obniżenia efektywności roz- patrywania wniosków pr zez Trybunał i wpłynie negatywnie na możliwość prawidłowego, płynnego wykonywania jego ustrojowych zadań. Okres spoczywania wniosków należy rów- nież uznać za nieproporcjonalnie długi, bez możliwości podjęcia z awieszonego postępowania w razie wcześniejszego uzupełnienia ewentualnych braków przez wnioskodawcę. Regulacja ta stanowi niedozwoloną, w świetle konstytucyjnych standardów niezależ- ności Trybunału i niezawisłości sędziów ( art. 173 w związku z art. 10, art. 195 ust. 1 Konsty- tucji ), ingerencję ustawodawcy w działalność orzeczniczą Trybunału. Tylko skład orzekający wyznaczony do rozpoznania sprawy może każdorazowo ocenić czy dany wniosek dotknięty jest brakami wymagającymi uzupełnienia na podstawie analizy treści wniosku oraz materiału dowodowego zgromadzon ego w danej sprawie. Art. 84 narusza wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę pewności prawa i zaufania obywatela do państwa, nakazuje bowiem stosować nowo ustanawiane wymogi do wniosków prawidłowo wniesionych pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów – stąd należy także wywieść wniosek o naruszeniu zasady prawidłowej legislacji. W momencie składania wniosków wymogi te nie były – i nie mogły być – znane podmiotom inicjującym postępowa- nia. Każde postępowanie zainicjowane wnioskiem będzie podlegać obligat oryjnemu przedłu- żeniu co najmniej o 6 - miesięczny okres zawieszenia, a moment wydania rozstrzygnięcia zosta- nie opóźniony w czasie ze względów nieznajdujących uzasadnienia w jakichkolwiek warto- ściach, normach lub zasadach konstytucyjnych. Niektóre sprawy wsz częte prawidłowo na gruncie obowiązującej ustawy o TK zostaną obligatoryjnie umorzone na podstawie art. 84 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. Zastosowanie tak daleko idącej, dotkliwej dla obywateli oraz ich organizacji sankcji nie znajduje uzasadnienia w wartośc iach, normach i zasadach konstytu- cyjnych ( art. 45 ust. 1 Konstytucji). Stanowi wręcz przejaw procesowej „represji” wobec obywateli i ich organizacji korzystających ze środków ochrony ich konstytucyjnych wolności i praw. 1.1.13. Z arzut niezgodności art. 89 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 13 Art. 89 jest niezgodny zarówno z zasadą państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji), za- sadą legalizmu ( art. 7 Konstytucji), zgodnie z którą organy władzy publicznej dz iałają na podstawie i w granicach prawa, jak i zasadą podziału władzy ( art. 10 Konstytucji ) oraz art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ustawodawca kreując taką regulację, wyraźnie przekroczył – określoną konstytucyj- nie – rolę ustrojową, wkraczając głęboko w obs zar zastrzeżony w państwie prawnym dla władzy sądowniczej. Zasada podziału władzy oraz standardy parlamentarno - gabinetowego systemu rządów nie przewidują możliwości orzekania przez parlament o tym, czy i ewen - tualnie, które orzeczenia Trybunału zostały wyd ane z naruszeniem prawa. Podobnie jak – w szczególności wobec jednoznacznego brzmienia art. 190 ust. 2 Konstytucji – nie przewidują możliwości wybiórczego niepublikowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Cel prawodawcy jest bowiem czytelny – art. 89 ma stworzyć podstawy dla sankcjonowania odmowy publikacji wyroku o sygn. K 47/15, dotyczącego ustawy o TK z 2015 r. Cel kwestionowanej regulacji wskazuje jednoznacznie, że jest ona podszyta głębo- kim brakiem szacunku dla standardów państwa prawego. Ze względu na pominięcie obo- wiązku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016 r. (sygn. K 47/15) w sprawie oceny konstytucyjności nowelizacji ustawy o TK z 2015 r., kwestionowany przepis należy uznać za oczywiście sprzeczny z art. 190 ust. 1 i 2 oraz art. 10 i art. 173 Konstytucji. 1.1.14. Zarzut niezgodności art. 90 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 7, art. 10, art. 173 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji. Z wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r. o sygn. K 34/15 oraz z 9 grudnia 2015 r . o sygn. K 35/15, jednoznacznie wynika, że trzech sędziów wybranych przez Sejm VII kadencji zostało powołanych prawidłowo, zaś wybór trzech kolejnych – powoła- nych na te miejsca przez Sejm VIII kadencji na podstawie uznanego za niekonstytucyjny art. 137a u stawy o TK z 2015 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1928) – jest niezgodny z art. 194 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji. Na mocy wyroków Trybunału Konstytucyjne- go, k tóre są ostateczne i którym przysługuje moc powszechnie obowiązująca ( art. 190 ust. 1 Konstytucji), stwierdzono zatem, że sędziowie, o których mowa w art. 90 powołani zostali z naruszeniem Konstytucji. Nałożenie przez ustawodawcę na Prezesa Trybunału Konst ytucyj- nego obowiązku włączenia ich do składów orzekających i przydzielenia im spraw jest zatem zobowiązanym do działania z naruszeniem prawa, wbrew wywodzonym z art. 2 i art. 7 Kon- stytucji zasadom legalizmu (wymóg działania na podstawie prawa) i praworządn ości (wymóg przestrzegania prawa). Znamiona działania naruszającego art. 2 i art. 7 Konstytucji nosi również sam fakt nałożenia tego obowiązku na Prezesa TK przez ustawodawcę. Kwestionowany przepis sta- nowi w istocie próbę usankcjonowania przez ustawodawcę stanu niezgodności z Konstytucją, wywołanego przez powołanie przez Sejm VIII kadencji trzech „nadliczbowych” sędziów Trybunału na miejsca uprzednio już prawidłowo obsadzone przez Sejm VII kadencji oraz próbę ustawowego przypisania aktowi ślubowania złożone go przez nich wobec Prezydenta (a pośrednio – również odmowy jego przyjęcia od sędziów prawidłowo wybranych) znaczenia sprzecznego z dyspozycją art. 194 ust. 1 Konstytucji. O powołaniu sędziego TK – o czym lite- ralnie przesądza art. 194 ust. 1 Konstytucji, jak i TK w swoim orzecznictwie (wyroki o sygn. K 34/15, K 35/15, K 47/15) – decyduje moment jego wyboru przez Sejm, nie zaś moment złożenia ślubowania przed Prezydentem. Kwestionowana regulacja stanowi także nadmierną ingerencję władzy ustawodawczej w niez ależność władzy sądowniczej, co uzasadnia postawie- nie zarzutu naruszenia art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. 1.1.15. Zarzut niezgodności art. 92 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji. 14 - dniowy okres vacatio legis ustanawiany w art. 92 – ze wzg lędu na zakres wpro- wadzanych zmian oraz fakt, że ustawa stanowi nową regulację i zastępuje obowiązującą do- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 14 tychczas ustawę o TK z 2015 r. – należy uznać za stanowczo zbyt krótki z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawnego oraz wywodzonych z art. 2 Konstytucji za- sad prawidłowej legislacji i odpowiedniej vacatio legis. Istotą nakazu dochowania odpowiedniego okresu dostosowawczego jest wymóg stworzenia zainteresowanym podmiotom możliwości przystosowania się do nowej sytuacji prawnej wykreowan ej przez zmieniane przepisy. O tym, co w przypadku danej regulacji kryje się pod wymogiem „odpowiedniości” decyduje kontekst konkretnego przypadku, jednak co do zasady ustawodawca powinien uwzględniać treść nowych przepisów oraz stopień ich inge- rencji w sy tuację prawną ich adresatów. Ilekroć wprowadzane przez ustawodawcę zmiany wymagają przygotowania się do prawidłowej realizacji nowych obowiązków, okres vacatio legis powinien być odpowiednio – a więc proporcjonalnie do głębokości i zakresu dokonywa- nych zmi an – długi. Z punktu widzenia adresatów kwestionowanych przepisów, w tym z punktu widzenia prawidłowości funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, 14 - dniowy okres dostosowawczy nie spełnia wymogów wynikających z art. 2 Konstytucji. 1.1.16. Skutki wyroku TK w niniejszej sprawie. W ocenie wnioskodawcy skutki wyroku przedstawiają się następująco: a) w przypadku uwzględnienia przez Trybunał Konstytucyjny zarzutów składających się na pkt 1 petitum wniosku (ocena całej ustawy o TK z 2016 r.), zakładając wydanie wyroku w okresie vacatio legis kwestionowanej ustawy, ustawa o TK z 2016 r. nie wejdzie w życie, a po wydaniu orzeczenia Trybunał Konstytucyjny będzie mógł prowadzić działalność orzecz- niczą w oparciu o przepisy Konstytucji oraz ustawy o TK z 2015 r. (w brz mieniu uwzględnia- jącym nowelizacje oraz wyroki TK w sprawach o sygn. K 34/15, K 35/15 i K 47/15), b) w przypadku uwzględnienia przez Trybunał Konstytucyjny zarzutów składających się na pkt 2 i następne petitum wniosku (poszczególne, zakwestionowane przepis y), zakłada- jąc wydanie wyroku w okresie vacatio legis kwestionowanej ustawy, ustawa o TK z 2016 r. weszłaby w życie, ale jej treść normatywna, po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisów wskazanych w niniejszym wniosku, w istocie odpowiadałaby regulacji ustawy z dnia 1 sierp- nia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), c) jeżeli wyrok Trybunału Konstytucyjnego zostałby wydany po upływie okresu va- catio legis ustawy o TK z 2016 , ustawa ta weszłaby w życie i cieszyłaby się domnie maniem konstytucyjności prawa. Zakwestionowane przepisy ustawy o TK z 2016 r. nie powinny jed- nak stawać się podstawą orzeczenia w niniejszej sprawie. Powszechnie obowiązujące do- mniemanie konstytucyjności nie wiąże bowiem TK w zakresie dotyczącym przepisów podda- nych procesowi kontroli konstytucyjności prawa. Z tego względu zawarty został wniosek, aby Trybunał Konstytucyjny – działając na podstawie art. 188 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji – rozpoznał niniejszy wniosek w oparciu o bezpośrednio stoso- wane przepisy Konstytucji, z pominięciem zaskarżonych przepisów ustawy o TK z 2016 r. Ich uwzględnienie, zwłaszcza w odniesieniu do przepisów proceduralnych oraz przejściowych, uniemożliwiałoby bowiem dokonanie kontroli konstytucyjności ustawy o TK z 2016 r., a tym samym realizacji konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Art. 197 Konsty- tucji stanowi, że organizację oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa. Jed- nak w sytuacji, gdy delegacja ta realizowana jest p rzez ustawodawcę w sposób uniemożliwia- jący sprawne i rzetelne działanie, Trybunał Konstytucyjny – działając na podstawie art. 188 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji – może orzec z pominięciem wąt- pliwych przepisów, kierując się ob owiązkiem ochrony podstawowych zasad i norm Konsty- tucji. 2. Druga grupa posłów we wniosku z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 40/16) zwróciła się do Trybunału Konstytucyjnego o niezwłoczne, jeszcze w okresie trwania vacatio legis usta- wy, stwierdzenie, że: OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 15  art. 6 ust. 5 w związku z art. 6 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja),  art. 6 ust. 7 oraz art. 90 ustawy o TK z 2016 r. są niezgodne z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji,  art. 16 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 oraz art. 10 Konstytucji,  art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji,  art. 26 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji,  art. 26 ust. 3 w związku z art. 38 ust. 3 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji,  art. 30 ust. 5 w związku z art. 61 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji,  art. 61 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytu- cji,  art. 68 ust. 5-7 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konsty- tucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,  art. 83, art. 84 oraz art. 85 ustawy o TK z 2016 r. są niezgodne z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji,  art. 89 ustawy o TK z 2016 r. jest niezgodny z art. 190 ust. 2 Konstytucji. Ponadto grupa posłów wniosła: 1) o stwierdzenie niezgodności zakwestionowanych przepisów w okresie vacatio le- gis ustawy o TK z 2016 r.; 2) gdyby rozpoznan ie wniosku miało miejsce już po okresie vacatio legis ustawy o TK z 2016 r. – o rozpoznanie wniosku na podstawie norm Konstytucji, albowiem z mocy art. 195 ust. 1 Konstytucji, sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji. 2.1. Tytułem uzasadnienia sformułowanych we wniosku zarzutów wnioskodawca przedstawił następującą argumentację. 2.1.1. Zarzut niezgodności art. 6 ust. 5 w związku z art. 6 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 45 ust. 1, art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Art. 6 ust. 5 uzależnia podjęcie działań przez sędziego TK od złożenia ślubowania przed Prezydentem. Ustawodawca w nowych regulacjach nie przewidział sytuacji, kiedy Pre- zydent nie umożliwi sędziemu TK z łożenia ślubowania, a sędzia ten nie może przystąpić do wykonywania swoich obowiązków. Stosowanie przepisów w zaskarżonym zakresie będzie prowadziło do dezorganizacji funkcjonowania TK, a przez to godzi w gwarancję obywateli do rozpoznania sprawy bez zbędn ej zwłoki. Art. 6 ust. 5 nie gwarantuje jednostce prawa do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Art. 194 ust. 1 Konstytucji określa w sposób sztywny liczbę sędziów TK. Przepis ten stwierdza, że TK składa się z 15 sędziów. Normowanie tej kwestii na poziomie konstytucyj- nym oddala od ustawodawcy zwykłego pokusę manewrowania liczbą sędziów Trybunału. Brzmienie art. 6 ust. 5 nakazuje złożenie przez sędziego TK ślubowania wobec Prezydenta, zaś zgodnie z art. 6 ust. 7 złożenie ślubowania warunkuje podję cie czynności przez danego sędziego w Trybunale. Oznacza to, że brak zaprzysiężenia sędziego TK przez Prezydenta uniemożliwi rozpoczęcie wykonywania zadań przez sędziego. Tym samym, Prezydent, po- przez swobodę decyzyjną w zakresie odbierania ślubowania od n owo wybranych sędziów, przejmuje konstytucyjną kompetencję Sejmu do wyboru składu TK. Odmowa zaprzysiężenia sędziego lub celowe odwlekanie złożenia ślubowania bezpośrednio wpłynie na możliwość OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 16 sprawowania mandatu przez nowego sędziego Trybunału, a tym samy m na skład TK. Regula- cje te zaprzeczają gwarancji wynikającej z art. 194 ust. 1 Konstytucji. Zasada monopolu Sejmu w obsadzaniu stanowisk sędziów konstytucyjnych kontra- stuje z procedurą wyboru sędziów „sądowych”, całkowicie pozostawioną poza wpływem par- lam entu. Podporządkowanie sprawowania funkcji sędziów Trybunału Konstytucyjnego zło- żeniu ślubowania wobec Prezydenta stanowi o nadmiernej ingerencji władzy wykonawczej w niezależną i odrębną władzę sądowniczą. Odmowa złożenia ślubowania uniemożliwia podjęcie obowiązków sędziego Trybu- nału. Kwestia możliwości odmowy przyjęcia ślubowania przez Prezydenta była przedmiotem wyroku TK w sprawie o sygn. K 34/15. Przyjęcie ślubowania od nowo wybranego sędziego jest obowiązkiem Prezydenta. Złożenie ślubowania przez sęd ziego Trybunału to czynność o charakterze wyłącznie ceremonialnym. Czynność ta wieńczy proces wyboru kandydata i powinna zależeć wyłącznie od nowo wybranego sędziego. Konstytucja nie przewiduje moż- liwości odmowy przyjęcia ślubowania od nowo wybranego sędzi ego TK. Art. 6 ust. 5 stanowi o obowiązku złożenia ślubowania sędziów TK wobec Prezyden- ta RP i nie przewiduje alternatywy w przypadku odmowy przyjęcia ślubowania, co stanowi rażące naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Ochrona niezależności Tr ybunału Konstytucyjnego i niezawisłości jego sędziów, prawo do rzetelnego procesu, jak też właściwe gwarancje proceduralne związane z postępowaniem przed Trybunałem, umożliwiające rozpatrzenie sprawy w rozsądnym termi- nie, są fundamentem ochrony praw człowi eka w polskim systemie prawnym, co uzasadnia zarzut niezgodności art. 6 ust. 5 w związku z art. 6 ust. 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 6 ust. 1 Konwencji. 2.1.2. Zarzut niezgodności art. 6 ust. 7 oraz art. 90 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10 oraz ar t. 173 Konstytucji. Art. 6 ust. 7 stanowi, że sędzia po złożeniu ślubowania wobec Prezydenta stawia się w Trybunale Konstytucyjnym, w celu podjęcia obowiązków. Prezes TK jest zmuszony przy- dzielić mu sprawy i stworzyć warunki umożliwiające wypełnienie obowi ązków sędziego. Tożsama regulacja została określona w przepisie przejściowym – art. 90. Sędziów Trybunału, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta, a do dnia wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. nie podjęli obowiązków sędziego, z dniem jej wejścia w ży cie Prezes Trybunału włącza do składów orzekających i przydziela im sprawy, co znaczy, że ustawodawca nakłada na Prezesa TK obowiązek dopuszczenia do orzekania 3 sędziów wybranych 2 grudnia 2015 r. Zakwestionowane przepisy naruszają art. 2 Konstytucji i w ynikające z niego zasady: zaufania obywateli do państwa, praworządności i przyzwoitej legislacji. Ustawodawca, sta- nowiąc przepisy prawa, musi pamiętać, by wynikały z nich normy prawne, tj. reguły, które określonym adresatom nakazują albo zakazują, by w okr eślonych okolicznościach postąpili w określony sposób. N ormami prawnymi są takie normy postępowania, które są generalne i zarazem abstrakcyjne. Norma generalna nie może odnosić się do przewidzianych z góry przez prawodawcę, określonych okoliczności i konkr etnych, oznaczalnych z imienia i nazwiska albo z nazwy, adresatów. Art. 6 ust. 7 oraz art. 90 zawierają normy o charakterze indywidualnym, odnoszące się do okoliczności dopuszczenia przez Prezesa TK do orzekania 3 konkretnych sędziów wybranych 2 grudnia 20 15 r. Art. 90 dotyczy sprawy indywidualnej i jest wynikiem aktualnej sytuacji politycznej w Polsce. Z kolei art. 6 ust. 7 zostanie skonsu- mowany w ciągu kilku dni od dnia wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. poprzez dopusz- czenie przez Prezesa TK do orzekan ia sędziów wybranych 2 grudnia 2015 r. Art. 6 ust. 7 od- nosi się także do oczekujących na złożenie ślubowania sędziów Trybunału, których kadencja rozpoczęła się 7 listopada 2015 r. Kryteria ustawowe wskazane w art. 6 ust. 7 i art. 90 dotyczące de facto zal eżności działań Prezesa TK od decyzji Prezydenta nie gwarantują rzeczywistej niezależności poli- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 17 tycznej kandydata oraz autonomiczności władzy sądowniczej. Z art. 6 ust. 5 wynika, że osoba wybrana na stanowisko sędziego TK składa przed Prezydentem ślubowanie , a następnie Pre- zes TK może sędziemu przydzielić sprawy. K westie organizacyjne Trybunału należą do jego wyłącznej kompetencji, wobec czego przyznawanie organom spoza Trybunału możliwości ingerowania w działania TK stanowi nieuzasadnione rozszerzenie ich k ompetencji. Nowe rozwiązanie ma charakter indywidualno - konkretny, a nie generalno - abstrakcyjny. Nowe za- sady przydzielania obowiązków sędziom TK uzależniają i warunkują od czynności Prezyden- ta działania Prezesa TK. Takie rozwiązanie, mające wpływ na autonom iczność władzy są- downiczej, przeczy zasadzie praworządności ( art. 2 Konstytucji). Zasada trójpodziału władzy oznacza, że ani legislatywa, ani egzekutywa nie mogą wpływać na realizowanie przez Trybunały ich funkcji. Wynika to z przyjętej w Konstytucji, nie jako dodatkowo wobec art. 10, zasady odrębności i niezależności sądów i Trybunałów „od innych władz” ( art. 173 Konstytucji). Określenie w art. 6 ust. 7 i art. 90, że Prezes TK musi nowo wybranemu sędziemu przydzielić sprawy do rozpoznania, ingeruje w nieza leżność Try- bunału. Przepis ten pozwala na nadmierną ingerencję władzy ustawodawczej w funkcjonowanie Trybunału. 2.1.3 Zarzut niezgodności art. 16 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 10 Kon- stytucji. Z art. 16 ust. 1 wynika, że Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powo- łuje Prezydent spośród trzech kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne. Do- tychczasowe ustawy o TK (z 1997 r. i 2015 r.) przewidywały, że Zgromadzenie Ogólne przedstawiało Prezydentowi po dwóch kandydatów na stanow isko Prezesa i Wiceprezesa TK. Tak też jest przypadku kandydatów na stanowisko Prezesa Naczelnego Sądu Administracyj- nego oraz Sądu Najwyższego. Konstytucja przewiduje również analogiczne procedury wybo- ru na stanowiska Prezesa Trybunału Konstytucyjnego ( art . 194 ust. 2), Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego ( art. 183 ust. 3) oraz Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego ( art. 185) przez Prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenia Ogólne. Zgromadzenia każdego z tych sądów dokonywały wyboru dwóch kandydatów. Określanie zasad wyboru kandydatów do organów sądów i Trybunałów wymaga wzięcia pod uwagę liczebności sędziów orzekających w danym sądzie. Ilość kandydatów po- winna być proporcjonalna do ogólnej liczby sędziów w sądzie i trybunale. Po tr zech kandyda- tów na stanowisko Prezesa TK i Wiceprezesa TK powoduje, że Prezydent dokona wyboru organów TK spośród kandydatów stanowiących prawie połowę (40% całego składu sędziow- skiego) składu TK. Niedopuszczalnym jest stworzenie sytuacji, w której poszerz enie dopusz- czalnej liczby kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa TK oznaczałoby faktyczne przekazanie Prezydentowi całościowego i samodzielnego rozstrzygnięcia w kwestii obsady tych f unkcji. Na tle art. 194 ust. 2 Konstytucji przyznanie Prezydentowi prerogat ywy powołania Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego nie może być rozumiane jako przyznanie Prezydentowi całkowitej swobody decydowania o obsadzie tych stanowisk (por. wyrok o sygn. K 34/15). Proponowane rozwiązanie w sposób nieuzasadniony rozszer za kompetencje Prezydenta w zakresie wyboru Prezesa i Wiceprezesa TK, co przeczy zasadzie praworządno- ści wywodzonej z art. 2 Konstytucji. W praktyce Prezydent ma nieograniczoną swobodę w obsadzaniu stanowisk w organach TK. To z kolei narusza art. 10 Konsty tucji statuujący zasadę trójpodziału władzy, będącą immanentnym elementem demokratycznego państwa prawa. Nowe przepisy dają więc Prezydentowi także realny wpływ na działalność i strukturę organizacyjną TK. Zaskarżona regulacja nie gwarantuje ustanowionej w Konstytucji niezależ- ności władzy sądowniczej. 2.1.4. Zarzut niezgodności art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 18 Art. 26 ust. 1 enumeratywnie wymienia sprawy, w których Trybunał będzie orzekał w pełnym składzie. Zastrzeżen ia konstytucyjne budzi art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e, dotyczący orzekania o zgodności z Konstytucją ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Ustawa o TK jest takim samym aktem normatywnym jak inne ustawy regulujące zasady działania sądów po- wszechnych, sądów admini stracyjnych czy samorządów terytorialnych. Te będą oceniane przez składy 5 - os o bowe ( art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a). Dlatego rozwiązanie przyjęte w art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. e budzi wątpliwości z punktu widzenia art. 2 Konstytucji i zasad demokratycz- nego pańs twa prawa oraz racjonalnego tworzenia prawa. Narusza także zasadę przyzwoitej legislacji, zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę proporcjo- nalności. Ustawodawca, nadużywając kompetencji do stanowienia prawa, uprzywilejowuje re- gulację dotyczącą zasad działania TK. Stawia przepisy ustawy o TK ponad innymi aktami normatywnymi, również regulującymi funkcjonowanie sądów i organów państwa. Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym nie różni się od innych ustaw w hierarchii źródeł prawa. Akt ten nie reguluje kwestii bardziej istotnych od innych regulowanych na poziomie ustawowym, wobec czego niezasadne jest traktowanie jej w sposób odmienny od innych aktów normatyw- nych mających taką samą moc prawną i pozycję w hierarchii źródeł prawa. 2.1.5. Zarzut niezgodności art. 26 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji. W art. 26 ust. 2 ustawodawca określił minimalną liczbę sędziów – co najmniej 11, która będzie stanowiła pełny skład orzeczniczy TK. Przepis ten jest niezgodny z zasadami demokr atycznego państwa prawnego określonymi w art. 2 Konstytucji, tj. zasadą zaufania obywateli do państwa i zasadą proporcjonalności. Zawarte w tym przepisie wyrażenie „co najmniej” wskazuje, że sędziów w tym skła- dzie może być więcej niż jedenastu. Kształtowa nie pełnego składu orzekającego na poziomie jedenastu lub więcej sędziów przekracza liczbę 2/3 sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Co prawda, w stosunku do poprzedniej regulacji wprowadzonej na mocy nowelizacji z grudnia 2015 r. liczba ta uległa zmniejszeni u (z 13 sędziów), jednakże w dalszym ciągu jest ona zbyt duża. Niezgodne ze stanem faktycznym określenie w uzasadnieniu projektu ustawy, że wska- zana liczba określająca pełny skład TK, stanowi 2/3 ogólnej liczby sędziów TK, wprowadza w błąd, co podważa zauf anie obywateli do organów państwa. Ingerencja prawodawcy jest nadmierna. Nawet jeśli uznać, że władza ustawodawcza jest legitymowana do przyjmowania tego typu regulacji, jak zawarta w zaskarżonym art. 26 ust. 2 ustawy, to, zgodnie z zasadą proporcjonalnośc i, jej przyjęcie byłoby dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia niezbędności tej regulacji dla ochrony interesu publicznego, z którym jest związana. Jakkolwiek za zasadne należy uznać wprowadzenie liczby określającej pełny skład orzekający, to liczba sędzi ów, którzy będą rozpatrywać sprawy przeznaczone dla pełne- go składu, musi być dostosowana do ogólnej liczby sędziów TK. Rozpoznanie spraw określo- nych jako ważne, przeznaczone do rozpatrzenia przez pełny składu TK nie może być bloko- wane i odraczane, ze wzglę du na niemożność zebrania się ustawowej liczby sędziów. Okre- ślenie, że pełny skład Trybunału wynosi jedenastu lub więcej sędziów, jest regulacją niespeł- niającą warunku zachowania proporcji między efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami. 2.1.6. Zarzut niezgodności art. 26 ust. 3 w związku z art. 38 ust. 3 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji. Art. 26 ust. 3 powiela rozwiązania wprowadzone na mocy nowelizacji ustawy o TK z 22 grudnia 2015 r. uznanej wyrokiem TK o sygn. K 47/15 za niekonstytucyjną. Przepis ten określa zasadę wyznaczania sędziów do składu orzekającego (wyznacza ich Prezes TK, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę, spośród wszyst- kich sędziów Trybunału, według kolejności alfabetycznej, uwzględniając przy tym rodzaje, li czbę oraz kolejność wpływu spraw do Trybunału). Zgodnie z art. 38 ust. 3 terminy rozpraw, na których rozpatrywane są wnioski, wyznaczane są według kolejności wpływu spraw do TK. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 19 Unormowanie kwestii kolejności rozstrzygania spraw w sposób uznany już uprzedn io za nie- konstytucyjny nie może budzić żadnych wątpliwości co do niekonstytucyjności tego rozwią- zania. Próba ponownego wprowadzenia do porządku prawnego przepisów uznanych przez TK za niekonstytucyjne świadczyć może o ignorowaniu orzeczeń TK. Zastosowanie rozwiązania prawnego ustalającego wyznaczanie rozpraw według kolejności wpływu spraw do TK nie spełnia wymogów racjonalności i funkcjonalności oraz nie uwzględnia stopnia złożoności i zawiłości spraw wnoszonych przed TK. Rozwiązanie takie może również nega tywnie wpły- nąć na sprawność działania TK. Zaskarżony przepis narusza art. 2 Konstytucji i wynikającą z niego zasadę przyzwoi- tej legislacji oraz zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. 2.1.7. Zarzut niezgodności art. 30 ust. 5 w związku z art. 61 ust. 6 (pomyłkowo oznaczony we wniosku jako ust. 1) ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Kon- stytucji. Zgodnie z art. 30 ust. 5 w sprawach rozpoznawanych przez Trybunał w pełnym skła- dzie uczestniczy Prokurator Generalny lub jego zastępca. N ieobecność prawidłowo zawiado- mionego Prokuratora Generalnego lub jego przedstawiciela na rozprawie nie wstrzymuje roz- poznania sprawy, chyba że z przepisów ustawy wynika obowiązek Prokuratora Generalnego uczestniczenia w rozprawie ( art. 61 ust. 6). Prokurator obligatoryjnie uczestniczy w sprawie, której przedmiot wymaga rozpoznawania jej w pełnym składzie ( art. 30 ust. 5 ustawy o TK z 2016 r.) lub w sprawie dotyczącej czasowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezy- denta ( art. 29 usta wy o TK z 2016 r.). W przypadku niestawiennictwa Prokuratora Generalnego lub jego zastępcy na rozprawie rozpatrywanej w pełnym składzie, Trybunał zobowiązany jest rozprawę odro- czyć. Takie rozwiązanie ma charakter obstrukcyjny w stosunku do działalności orz eczniczej Trybunału. Prokurator Generalny, nie stawiając się na rozprawie, na której jego obecności jest obowiązkowa, może blokować działalność TK. Stosowanie regulacji ustawowej doprowadzi do sytuacji, że absencja Prokuratora Generalnego lub Prokuratora K rajowego na rozprawie przed TK pozbawi wnioskodawcę możliwości rozpoznania jego sprawy. Takie rozwiązanie przeczy zasadom właściwym dla demokratycznego państwa prawa, określonym w art. 2 Kon- stytucji. Odrębność władzy sądowniczej ( art. 173 Konstytucji) nale ży rozważać w kontekście jej art. 10, statuującego zasadę trójpodziału władz. Zgodnie z tą zasadą, podział władzy w państwie powinien opierać się na równowadze trzech władz. Równowaga w tym kontekście polega na współpracy, uzupełnianiu się, ale też kontrol i i hamowaniu się nawzajem. Z konsty- tucyjnych gwarancji dotyczących władzy sądowniczej należy wysnuć wniosek, że dopusz- czalna jest wyłącznie ingerencja organów innych władz w pozaorzeczniczą sferę działalności sądów. Biorąc pod uwagę fakt, że aktualnie ob owiązująca ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. poz. 177; dalej: prawo o prokuraturze) łączy stanowisko Mi- nistra Sprawiedliwości ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego ( art. 1 § 2 prawa o prokuraturze), de facto na termin rozpa trzenia wniosku będzie miał wpływ przedstawiciel władzy wykonawczej i Prokuratora Generalnego. Tak skonstruowane przepisy nie gwarantują niezależności władzy sądowniczej od władzy wykonawczej. To powoduje niezgodność kwe- stionowanej regulacji w zakresie, w jakim uprawnia Ministra Sprawiedliwości do nadzoru nad działalnością Trybunału, z art. 10 i art. 173 oraz z art. 2 Konstytucji i zasadą demokratyczne- go państwa prawa. 2.1.8. Zarzut niezgodności art. 61 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. W art. 61 ust. 1 wskazano, że rozprawa nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 30 dni od doręczenia zawiadomienia o jej terminie. Przepis ten jest niezgodny z art. 2 Konsty- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 20 tucji oraz zasadami: zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz pro- porcjonalności. Granicę swobody tworzenia przepisów przez ustawodawcę określa zasada proporcjonalności. Zaskarżony przepis warunkuje minimalny termin pomiędzy doręczeniem zawiado- mienia, a terminem rozprawy. Ustawodawca wskazał, że t ermin ten wynosi co najmniej 30 dni. Nowe przepisy nie określają terminu maksymalnego, w jakim od zawiadomienia ma od- być się rozprawa. Z powyższego wynika, że Trybunał będzie mógł bez ograniczeń ustawo- wych odraczać termin rozprawy. Analizowana regulacja pr zeczy zasadzie zaufania obywateli do państwa, ponieważ pozbawia wnioskodawcę pewności, co do terminu rozpoznania przez TK zainicjowanej sprawy. U jednolicenie przez ustawodawcę terminu, w jakim, od doręczenia zawiadomienia, musi odbyć się rozprawa, jest spr zeczne z zasadą proporcjonalności określo- ną w art. 2 Konstytucji. Różnorodność przedmiotowa spraw, w jakich orzeka TK, wskazuje, że taki sam 30 - dniowy termin dla ich rozpoznania nie jest uzasadniony. Art. 61 ust. 1 jest sprzeczny z art. 45 ust. 1 Konstytu cji (prawo do sądu, prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki), albowiem w świetle rangi spraw rozpoznawanych przez TK, 30 - dniowy termin na wyznaczenie rozpra- wy przez TK należy uznać za odległy. Jednocześnie ustawodaw ca bagatelizuje sytuacje, w których konieczne jest rozpoznanie sprawy w trybie pilnym. W szczególności dotyczyć to może sytuacji, w której przedmiot sprawy i sytuacja polityczna czy społeczna będą wymagały podjęcia przez Trybunał czynności niezwłocznie. 2 .1.9. Zarzut niezgodności art. 68 ust. 5 - 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Art. 68 ust. 5 - 7 przewiduje instytucję wspólnego sprzeciwu czterech sędziów, wyra- żoną w trakcie niejawnej narady sędziów pr zed wydaniem orzeczenia przez pełny skład Try- bunału, jeśli sędziowie ci uznają, że zagadnienie ma szczególnie doniosły charakter ze wzglę- dów ustrojowych lub ze względu na porządek publiczny i jeśli nie zgadzają się oni z kierunkiem rozstrzygnięcia. Kwesti onowane rozwiązanie stanowi kolejny instrument odwlekania w czasie roz- strzygnięć Trybunału Konstytucyjnego. Jego zastosowanie umożliwia odroczenie wydania wyroku przez Trybunał o 6 miesięcy, a nawet dłużej. Co niezwykle istotne, zastosowanie po- wyższego ins trumentu zależy wyłącznie od dowolnego uznania przez co najmniej czterech sędziów, że rozstrzygane zagadnienie ma szczególnie doniosły charakter, w sytuacji, gdy sę- dziowie ci nie będą zgadzać się z kierunkiem rozstrzygnięcia. Powyższe stanowi o naruszeniu przez ustawodawcę art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji. Regulacja art. 68 ust. 5 - 7 zaprzecza gwarancjom wynikającym z tych fundamentalnych, z punktu widze- nia zasady demokratycznego państwa prawa, aktów normatywnych. Decyzję o od roczeniu narady w tym zakresie oparto na wysoce ocennej i nieprecyzyjnej przesłance, że zagadnienie ma „szczególnie doniosły charakter ze względów ustrojowych lub ze względu na porządek publiczny”. Nie jest przy tym jasne, dlaczego narada powinna być w tej sytuacji odroczona aż o 3 do 6 miesięcy. Ewentualna decyzja o zaistnieniu szczególnie doniosłego zagadnienia na gruncie rozpatrywanej przez Trybunał sprawy oraz o konieczności przełożenia narady powinna być podejmowana w głosowaniu przez cały orze- kający s kład sędziów w sprawie. Uregulowanie zawarte w zaskarżonych przepisach sprzyja wykorzystywaniu go, jako instrumentu „ veta ”, zwłaszcza, że art. 68 ust. 7 nie ogranicza moż- liwości dalszego przekładania narady o kolejne 3 miesiące w sytuacji, gdy trzecia nara da nie przyniesie zgody w zakresie rozstrzygnięcia. Zaskarżone przepisy naruszają również wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadę zau- fania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę proporcjonalności. Zasada bez- pieczeństwa prawnego obywateli ma s zczególne znaczenie w sferach, w których przejawia się władztwo państwa. Tu ustawodawca przekroczył dopuszczalne ramy intensywności ingeren- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 21 cji w porządek prawny. Przyjęte rozwiązanie nie sprzyja także zasadzie szybkości postępo- wania i nie jest niezbędne dl a ochrony interesu publicznego, z którym jest związane oraz nie zapewnia osiągnięcia zamierzonych przez ustawodawcę celów. Nadto, nie został spełniony warunek zachowania proporcji między efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościa mi wynikającymi z niej dla jednostek. 2.1.10. Zarzut niezgodności art. 83, art. 84 oraz art. 85 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji. Zastosowane normy intertemporalne odbiegają od standardów demokratyczn ego państwa prawa, są więc niezgodne z art. 2 Konstytucji. Zakwestionowane przepisy całkowicie zmieniają sytuację prawną uczestników postępowania, przede wszystkim zmieniając zasady postępowania, a także wymogi, które muszą zostać spełnione przez te podmio ty. Naruszone zostały zasady proporcjonalności oraz nieretroaktywności przepisów prawa wyinterpretowane z art. 2 Konstytucji. W odniesieniu do regulacji niedotyczących sfery praw i wolności jednostki, Trybunał Konstytucyjny wyprowadził zasadę proporcjonal ności z art. 2 Konstytucji, w odróżnieniu od art. 31 ust. 3 Konstytucji, który wprowadza enumeratywne przesłanki ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw. Zarówno dopuszczalność uchwalenia kwestionowanych przepisów, jak też ich cele poz ostają poza legitymowanym w demokratycznym państwie prawa zakresem działania wła- dzy ustawodawczej a ingerencja prawodawcy w proces rozpatrywania już złożonych w oparciu o obowiązujące przepisy wniosków jest nadmierna i nieadekwatna do celu zmiany przepisów . Zmiana polegająca na nieuzasadnionym przerwaniu procesu rozpatrywania wniosku nie jest chroniona Konstytucją. Spośród wszystkich dostępnych możliwości ustawodawca wybrał rozwiązanie radykalne. W rozważanym przypadku skutki związane z zastosowaniem art. 8 3 - 85 są nadmierne, co prowadzi do wniosku o nieracjonalności i nieproporcjonalności (naruszenie art. 2 Konstytucji) skorzystania przez ustawodawcę z przyznanej mu „swobody” regulacyjnej. Kolejną zasadą wywodzoną z opisywanego wzorca kontroli konstytucyjnoś ci ( art. 2 Konstytucji) jest zasada nieretroaktywności przepisów prawa ( lex retro non agit ) . Ustawa o TK z 2016 r. w zaskarżonym zakresie przewiduje stosowanie przepisów nią objętych do już złożonych wniosków. Sprawy przedłożone TK do rozpoznania będą zawi eszone na 6 miesię- cy. Tym samym zasada nieretroaktywności przepisów prawa została w tej ustawie naruszona w sposób drastyczny i nieuzasadniony, przede wszystkim względu na brak powodów dla uchwalenia analizowanej regulacji. Wskazana argumentacja, uzasadnia jąca konieczność zmiany przepisów, tj. ujednolicenia wymogów dotyczących wniosków i usprawnienia proce- dowania przed TK, nie służy ważniejszym wartościom, aniżeli zakaz retroakcji zapewniający również ochronę praw nabytych i bezpieczeństwo prawne. Z roczne go terminu wyznaczonego na rozpoznanie sprawy – w zakresie wniosków złożonych przed wejściem w życie nowych przepisów – wyodrębnione zostały wnioski zło- żone przez organy konstytucyjne. Termin rozpoznania wniosków złożonych przez organy wymienione w art. 19 1 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji nie został w ustawie o TK z 2016 r. okre- ślony. W świetle powyższego wskazane przepisy są niezgodne z art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Kon- stytucji. Przepisy przejściowe naruszają konstytucyjne prawa podmiotów do niezwłocznego rozpoznania złożonego wniosku, według porządku prawnego istniejącego w dniu zainicjowa- nia sprawy przed TK. Zakwestionowane przepisy naruszają zasadę nieretroaktywności przepisów prawa wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego w sposób nadmierny i nieuprawn iony. Przepisy intertemporalne są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ nie gwarantują wnioskodawcy rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 22 2.1.11. Zarzut niezgodności art. 89 ustawy o TK z 2016 r. z art. 190 ust. 2 Konstytucji. W art. 89 przewidziano, że „w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy ogłasza się rozstrzygnięcia Trybunału wydane przed dniem 20 lipca 2016 r. z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, z wyjątkiem rozstrzygnięć dotyczących aktów normatywnych, które utraciły moc obowiązującą”. Takie brzmienie prze- pisu jest absolutnie niedopuszczalne ze względu na gwarancje z art. 190 ust. 2 Konstytucji zdanie pierwsze, że „[o]rzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienio nych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt norma- tywny był ogłoszony”. Przepis Konstytucji jest jasny i precyzyjny, wiec jakakolwiek interpre- tacja bądź wykładnia, z której nie wynika obowiązek natychmiastowej publik acji orzeczeń TK, będzie obarczona błędem. Co więcej, przepis ten pełni również funkcję gwarancyjną, dającą pewność, że przepisy uznane przez TK za niezgodne z Konstytucją zostaną niezwłocz- nie wyeliminowane z obrotu prawnego. Od publikacji orzeczeń Trybuna łu ustrojodawca nie uczynił żadnego wyjątku. Co więcej, nie upoważnił żadnego innego organu państwa do re- cenzowania lub oceniania orzeczeń albo do weryfikowania, czy są one zgodne z ustawą o Trybunale, czy też nie. Wszystkie orzeczenia mają być ogłoszone, i co więcej – ma się to odbyć niezwłocznie. Art. 89 znalazł się w przepisach przejściowych i stanowi dość nieudolną próbę zdję- cia odpowiedzialności z Prezesa Rady Ministrów za niepublikowanie wyroków Trybunału począwszy od 9 marca 2016 r. Ustawodawca arbit ralnie i błędnie zakłada, że przed 20 lipca 2016 r. wszelkie rozstrzygnięcia Trybunału zostały wydane z naruszeniem przepisów ustawy o TK 2015 r. Co więcej, ustawodawca czyni wyjątek dla „rozstrzygnięć dotyczących aktów normatywnych, które utraciły moc obo wiązującą”. Chodzi tutaj jednak tylko i wyłącznie o uchwaloną 22 grudnia 2015 r. nowelizację ustawy o TK z 2015 r., która w wyroku z 9 mar- ca 2016 r. (sygn. K 47/15) została uznana przez Trybunał za w całości niezgodną z Konstytucją. Ustrojodawca wprowadził obowiązek niezwłocznego publikowania wszystkich orzeczeń TK podlegających publikacji, a odmowa publikacji stanowi delikt konstytucyjny. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich we wniosku z 2 sierpnia 2016 r. (sygn. K 41/16) zwrócił się do Trybunału Konstytucyjneg o o stwierdzenie niezgodności:  ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 7, art. 112 oraz art. 119 ust. 1 Konstytucji,  art. 16 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r., w części obejmującej słowo „trzech”, z art. 2, art. 10, art. 173, art. 194 ust. 2 oraz art. 195 ust. 1 Konstytucji,  art. 38 ust. 3, 4 i 5 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10 oraz art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji pu- blicznych,  art. 61 ust. 6 ustawy o TK z 2016 r., w części obejmującej słowa „chyba, że z prze- pisów ustawy wynika obowiązek uczestnictwa w rozprawie”, z art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania in- stytucji publicznych,  art. 68 ust. 5-7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 173 oraz art. 190 ust. 5 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działa- nia instytucji publicznych,  art. 80 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o TK z 2016 r. z art. 10 i art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasa- dą sprawności działania instytucji publicznych,  art. 83 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych,  art. 83 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 oraz art. 173 w związku z art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 23  art. 84 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji pu- blicznych,  art. 89 ustawy o TK z 2016 r. z art. 7, art. 173 w związku z art. 10 oraz art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji,  art. 90 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 173 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji,  art. 92 ustawy o TK z 2016 r. z zasadą poprawnej legislacji wynikającą z art. 2 Kon- stytucji. 3.1. Uzasadniając sformułowane we wniosku zarzuty RPO przedstawił następującą argumentację: 3.1.1. Zarzut niegodności całej ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 7, art. 112 i art. 119 ust. 1 Konstytucji. Do Sejmu skierowano projekty ustaw dotyczących Trybunału Konstytucyjnego: 2 grudnia 2015 r. – poselski projekt (druk nr 129), 10 lutego 2016 r. – poselski projekt (druk nr 568), 12 maja 2016 r. – obywatelski projekt (druk nr 550), 29 kwietnia 2016 r. – poselski projekt (druk nr 558) i 29 kwietnia 2016 r. – poselski projekt (druk nr 569). I czytanie projektu zawarte go w druku nr 568 nie odbyło się (7 czerwca 2016 r. projekt został skierowany do I czytania). W przypadku pozostałych projektów I czytania miały miejsce na posiedzeniach Sejmu – 17 grudnia 2015 r. (druk nr 129), 9 czerwca 2016 r. (druk nr 550), 10 czerwca 2016 r. (druki nr 558 i 569). Projekty ustaw zawarte w drukach nr 129, 550, 558 i 569 zostały skierowane po I - szych czytaniach do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu przedstawienia sprawozdania. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka podjęła uchwa łę o wspólnym rozpatrzeniu tych projektów i 21 czerwca 2016 r. powołała Podkomisję nadzwyczajną do szczegółowego rozpatrzenia projektów. Projekt ustawy zawarty w druku nr 558 został uznany za „projekt bazowy” dla prac Podkomisji nadzwyczajnej, obradującej w dniach 21 - 24 czerwca 2016 r. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka po rozpatrzeniu sprawozdania Podkomisji nadzwyczajnej o obywatelskim projekcie ustawy o TK (druk nr 550), poselskim projekcie ustawy o TK (druk nr 558), poselskim projekcie ustawy o zm ianie ustawy o TK (druk nr 569) oraz poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o TK (druk nr 129) po rozpatrzeniu projektów na posiedzeniach w dniach 21 i 29 czerwca 2016 r. sporzą- dziła wspólne sprawozdanie o projektach (druk nr 667). W dniu 5 lipca 2016 r. miało miejsce II czytanie projektu ustawy na posiedzeniu Sej- mu, po którym – w związku ze zgłoszeniem poprawek i wniosków – projekt ustawy ponownie skierowano do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu przedstawienia dodatkowego sprawozdania. Te go samego dnia Marszałek Sejmu, w związku z wycofaniem przez wniosko- dawców projektu ustawy z druku nr 550, zmienił decyzję Sejmu i skierował projekty ustaw z druków nr 129, 558 i 569 do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu podjęcia prac na nowo i przedstawienia sprawozdania w sprawie pozostałych III projektów ustaw. W re- gulaminie Sejmu trudno dostrzec podstawę prawną dla decyzji Marszałka umożliwiającej cofnię- cie prac w trakcie II czytania do etapu prac w komisji sejmowej po I czytaniu (por. art. 47 Re- gulaminu Sejmu). Sprawozdanie Komisji (druk nr 693) przedstawione zostało 6 lipca 2016 r. W tym samym dniu na posiedzeniu plenarnym Sejmu odbyło się II czytanie projektu ustawy. Na posiedzeniu Sejmu 7 lipca 2016 r. miało miejsce III czytanie projektu ustawy i ustawa o TK została uchwalona. 11 lipca 2016 r. ustawę tę przekazano Prezydentowi i Marszałkowi Senatu. 21 lipca 2016 r. Senat – uchwała Senatu, druk sejmowy nr 755 – zgłosił poprawki do ustawy o TK. Uchwała Senatu została skierowana do sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Czło- wieka jeszcze w tym samym dniu. W sprawozdaniu Komisji z 21 lipca 2016 r. (druk nr 761) opowiedziano się za przyjęciem większości poprawek Senatu, z wyjątkiem jednej. 22 lipca OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 24 2016 r. Sejm przyjął senackie poprawki ustawy o TK (zgodne z drukiem nr 761). Uchwalona ustawa przesłana została Prezydentowi do podpisu. 30 lipca 2016 r. Prezydent podpisał ustawę. 1 sierpnia 2016 r. ustawa o TK została opublikowana w Dzienniku Ustaw pod poz. 1157. Wątpliwości budzi już samo tempo prac legislacyjnych nad projektem ustawy doty- czącej konstytucyjnego organu państwa, jakim jest Trybunał Konstytucyjny. Treść przepisów poddanych procedurze legislacyjnej dotyczy zagadnień natury ustrojowej. Ratio legis art. 123 ust. 1 Konstytucji odnoszące go się do Rady Ministrów powinno zostać wzięte pod uwagę tak- że przy ocenie tempa prac nad poselskim projektem ustawy o T K. Intencją ustrojodawcy było bowiem, aby prace parlamentarne nad projektami ustaw dotyczących reguł fundamentalnych z punktu widzenia d emokratycznego państwa prawa były prowadzone w sposób zabezpieczający przed pochopnym uchwaleniem ustawy. Zestawienie dat prowadzi do wniosku, że w tym przy- padku tempo prac legislacyjnych było sprzeczne z wyraźną intencją ustrojodawcy wyrażoną w art. 123 u st. 1 Konstytucji i narażało na uszczerbek takie konstytucyjne wartości jak zasada zaufania obywateli do państwa i prawa wynikająca z art. 2 Konstytucji, czy też zasada dialogu społecznego wynikająca z preambuły Konstytucji. Zasada zaufania obywateli do p aństwa i prawa zakłada, że prawo dotyczące podstaw funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego będzie stanowione po rozważeniu wszel- kich racji, opozycji parlamentarnej i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego oraz pod- miotów powołanych z mocy obow iązującego prawa do przedstawiania swojego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem projektowanej regulacji. Tylko w ten sposób można bowiem budować zaufanie do stanowionego prawa, które w przeciwnym razie staje się wyłącznie dyk- tatem większości, niepopart ym racjonalnymi przesłankami stanowienia. Zasada dialogu spo- łecznego i współdziałania władz zakłada z kolei, że końcowe decyzje prawodawcze zostaną poprzedzone dialogiem ze wszystkimi reprezentatywnymi uczestnikami życia społecznego, a więc, że zostaną pop rzedzone wysłuchaniem ich zdania. Te reguły stanowienia prawa w demokratycznym państwie prawnym zostały naruszone w toku uchwalania ustawy o TK z 2016 r. Zgodnie z art. 119 ust. 1 Konstytucji Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czyta- niach. Określenie „Sejm rozpatruje” znaczy, że w trakcie tych czytań Sejm bierze pod uwagę w trakcie tych czytań wszystkie reprezentatywne poglądy – po ich wysłuchaniu – dotyczące projektowanej materii ustawodawczej. M imo zarzutów niezgodności projektowanych rozwiązań z Kon stytucją zawartych w przekazanych Sejmowi stanowiskach: Rzecznika Praw Obywatel- skich z 4 lipca 2016 r., Prezydium Krajowej Rady Sądownictwa z 9 czerwca 2016 r., Naczelnej Rady Adwokackiej z 5 lipca 2016 r., Krajowej Izby Radców Prawnych z 3 czerwca 2016 r. , Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2016 r., dwóch opinii Biura Analiz Sejmowych z 30 czerwca 2016 r., opinii Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z 4 lipca 2016 r., dokumencie przedsta- wionym przez Biuro Trybunału Konstytucyjnego – Zespół Orzecznictwa i Studiów z 29 czerwca 2016 r., nie przeprowadzono pogłębionej dyskusji nad zastrzeżeniami do projektu zgłoszony- mi przez wymienione podmioty. N a etapie senackich prac nad ustawą pogłębionej refleksji nie wywołały również zarzuty natury konstytucyjnej zawarte w opin ii Biura Legislacyjnego Kan- celarii Senatu (opinia do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym druk nr 242 z 13 lipca 2016 r.). R ozpatrywana materia dotyczyła organu władzy sądowniczej, który nie podlega wła- dzy ustawodawczej. Z art. 10 ust. 1 Konstytucji wynika, ż e ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. Równowaga jako cecha ustrojowa zakłada dialog pomiędzy poszczególnymi segmentami władzy, nie zakłada natomiast dominacji j ednego segmentu władz y nad drugim, ani jego dyktatu. Szybkość postępowania ustawodawczego, nieuzasadniona żadnymi względami kon- stytucyjnymi, sprawiła , że projekt ustawy nie został poddany odpowiedniej merytorycznej ana- lizie. Projektodawcy w ogóle nie podję li merytorycznej debaty na temat uwag zawierających OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 25 przecież najcięższe zarzuty, tj. zarzuty dotyczące niekonstytucyjności projektowanych rozwią- zań. Ten sposób stanowienia prawa narusza nie tylko regulamin Sejmu, ale i rotę ślubowania poselskiego, według k tórej poseł zobowiązany jest przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej ( art. 104 ust. 2 Konstytucji). Ustawa o T K z 2016 r., nawet jeśli przyjąć, że została przegłosowana w III czytaniach, jest niezgodna z art. 119 ust. 1 Konstytucji dlatego, że Sejm nie rozpatrzył go w tym znaczeniu, jakie nadaje mu ta norma konstytucyjna. Marszałek Sejmu, w związku z wycofaniem projektu ustawy z druku nr 550, zmienił decyzję Sejmu o skierowaniu projektu do komisji w celu przedstawienia dodatkowego s pra- wozdania i skierował projekty ustaw z druków nr 129, 558 i 569 do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu podjęcia prac na nowo i przedstawienia sprawozdania. Przyjęto wów- czas, że projekty te poddane zostały już wcześniej I czytaniu, i rozpoczęt o procedurę od rozpa- trzenia projektu przez komisję po I czytaniu. Powstaje zatem uzasadniona wątpliwość, czy mate- rialna zgodność projektów ustaw upoważnia władzę ustawodawczą do takich decyzji, pomija- jących wyraźną, nieprzewidującą wyjątków treść art. 119 ust. 1 Konstytucji. W tym kontekście argumenty o pospiesznym trybie rozpatrywania ustawy nabierają dodatkowej powagi. P orządek obrad Sejmu, w tym porządek prac nad projektami ustaw, określa regula- min Sejmu. Uzasadnienie do projektu ustawy o TK nie spełnia warunków określonych w art. 34 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu Sejmu, nie przedstawia bowiem rzeczywistego celu wpro- wadzenia ustawy, którym wcale nie jest potrzeba usprawnienia postępowań przed tym organem, lecz raczej ponownie chęć sparaliżowania jego działal ności. Cel ten sam w sobie nie jest kon- stytucyjnie legitymowany. Uzasadnienie narusza także art. 34 ust. 2 pkt 4 regulaminu Sejmu w zakresie, w jakim powinno przedstawiać przewidywane skutki społeczne, gospodarcze, finansowe i prawne, przez to, że stwierd zenia zawarte w tym uzasadnieniu projektu ustawy o TK z 2016 r. mijają się z rzeczywistym stanem rzeczy i przyczyniają do pogłębienia kryzysu konstytucyjnego w Polsce. Choć ustawa przywraca w znaczącej części znane rozwiązania ustawowe z 1997 r., to jednak – poprzez wprowadzenie niekonstytucyjnych rozwiązań dodatkowych – spowoduje przede wszystkim – jako skutek społeczny – wydłużenie czasu oczekiwania obywateli na roz- strzygnięcia Trybunału. W uzasadnieniu ustawy deklaruje się, że wejście w życie nowej ustaw y o Trybunale Konstytucyjnym co do zasady nie spowoduje dodatkowego obciążenia dla budże- tu państwa. Określenie „co do zasady” jest oznaką świadomości projektodawców, że nowa ustawa o TK może wywołać niekorzystne skutki o charakterze gospodarczym, np. poprz ez ob- niżenie wiarygodności finansowej Polski w związku z utrwaleniem stanu paraliżu sądownic- twa konstytucyjnego, co przyczynia się do podważenia pewności prawnej w kraju. Nie sposób tych skutków zakwalifikować do kategorii pozytywnych skutków społecznych. Art. 34 ust. 2 pkt 7 regulaminu Sejmu przewiduje, że uzasadnienie powinno zawierać również oświadczenie o zgodności projektu ustawy z prawem Unii Europejskiej albo oświad- czenie, że przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty prawem Unii. Oświadczeni e takie zawarte jest w ostatnim zdaniu uzasadnienia ustawy, jednak nie odpowiada ono rzeczywistemu stanowi rzeczy. Analogiczne oświadczenie zawiera także wydana w trybie art. 34 ust. 9 regula- minu Sejmu opinia Biura Analiz Sejmowych. Tymczasem problematyka Trybunału Konstytu- cyjnego jest objęta prawem Unii Europejskiej. Trybunał Konstytucyjny, tak jak każdy inny sąd, jest uprawniony – na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – do kierowania pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedl iwości Unii Europejskiej. Każda zmiana prawa, która w sposób bezpośredni lub pośredni dotyczy ustroju TK oraz statusu jego sędziów, ma znaczenie dla oceny tego, czy TK jest sądem w rozumieniu art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i tym samym , czy jest uprawniony do występowania z pytaniem prejudycjalnym (por. wyrok o sygn. K 35/15). OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 26 Wskazane wyżej naruszenia pokazują, że zakwestionowana ustawa o TK z 2016 r. została uchwalona z mającym swój konstytucyjny wymiar naruszeniem porządku obrad Sej mu. Uzasadnia to zarzut, że ustawa ta jest niezgodna z art. 112 Konstytucji. Naruszenie procedury ustanawiania aktu normatywnego prowadzi także do naruszenia konstytucyjnej zasady prawo- rządności ( art. 7 Konstytucji). 3.1.2. Zarzut niezgodności art. 16 ust . 1 ustawy o TK z 2016 r., w części obejmującej słowo „trzech” z art. 2, art. 10, art. 173, art. 194 ust. 2 i art. 195 ust. 1 Konstytucji. Art . 194 ust. 2 Konstytucji stanowi, że Prezesa i Wiceprezesa T K powołuje Prezydent spośród kandydatów przedstawiony ch przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Kon- stytucyjnego. Kompetencja ta jest w ustawie zasadniczej jedną z prerogatyw prezydenckich ( art. 144 ust. 3 pkt 21). W Konstytucji nie określono liczby kandydatów. Organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa ( art. 197 Konstytucji). Ustawa jednak nie może w zakresie regulacji organizacji Trybunału wykraczać poza materię wyczerpująco uregulowaną w Konstytucji. W zakresie przedstawiania kandydatów na stanowisko P r ezesa i Wiceprezesa TK art. 194 ust. 2 Konstytucji posługuje się zwrotem „kandydatów”, co wymaga doprecyzowania. Powstaje jednak zasadnicza wątpliwość, czy przedstawianie kandydatów na stanowisko Prezesa i Wiceprezesa TK wcho- dzi w zakres materii regulowane j ustawą. O ile uprawnienia Prezesa i Wiceprezesa TK z pewnością mogą być przedmiotem materii ustawowej, tworzonej na podstawie art. 197 Kon- stytucji, o tyle wkroczenie na tej podstawie władzy ustawodawczej w relacje pomiędzy Prezy- dentem a Zgromadzeniem Ogó lnym, które stanowią przedmiot regulacji art. 194 ust. 2 Konsty- tucji, nie wydaje się mieć uzasadnienia. Z zasady niezależności sądów i Trybunałów (odrębności i oddzielności od innych władz), określonej w art. 173 Konstytucji, wynika, że Trybunał powinien m ieć swobodę usta- lania liczby kandydatów na stanowisko Prezesa i Wiceprezesa TK przedstawianych Prezyden- towi, zaś ustawodawca nie jest upoważniony do arbitralnego określenia dokładnej ich liczby (w przypadku art. 16 ust. 1 ustawy – „trzech”). Takie wkrocze nie władzy ustawodawczej w materię regulowaną konstytucyjnie i zastrzeżoną dla władzy sądowniczej stanowi także naruszenie art. 10 Konstytucji i pozostającej z nim w ścisłym związku zasady demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji). R ozwiązanie ustawowe arbitralnie wyznaczające liczbę trzech kandydatów na stanowiska prezesowskie w Trybunale w istocie wydrąża treść konstytucyjnych gwarancji niezależności i odrębności Trybunału, zawartych w art. 173 Konstytucji, a także gwarancji nie- zawisłości sędz iów Trybunału w sprawowaniu ich urzędu ( art. 195 ust. 1 Konstytucji), przesu- wając – w sposób konstytucyjnie nieakceptowalny – ciężar decyzji o wyborze Prezesa i Wiceprezesa TK w ręce organu egzekutywy Prezydenta. 3.1.3. Zarzut niezgodności art. 38 ust. 3, 4 i 5 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. Zaskarżony przepis wprowadza sformalizowany mechanizm automatycznego wy- znaczania termi nów rozpraw, na których mają być rozpatrywane wnioski, „według kolejności wpływu [ lege non distinguente – wszystkich] spraw do Trybunału”. Przepis ten nie odnosi się natomiast do terminów rozstrzygania innych spraw zawisłych przed Trybunałem. W ynikająca z preambuły Konstytucji zasada sprawności działania instytucji publicznych wymaga skon- struowania takich ram organizacyjnych i proceduralnych, aby powierzone im zadania mogły być realizowane terminowo, bez nieuzasadnionej zwłoki, w sposób na tyle szybki, na i le jest to możliwe. Wymóg sprawności działania instytucji publicznych (Trybunału Konstytucyjnego) wy- klucza również przyjmowanie rozwiązań, których celem samym w sobie jest spowolnienie owe- go działania bądź uzależnianie jego tempa od przypadkowych okoliczno ści. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 27 Wprowadzenie wymogu wyznaczania terminów rozpraw, na których są rozpoznawane wnioski, według kolejności wpływu spraw oznacza uzależnienie tempa rozpatrywania sprawy przez Trybunał od okoliczności, które ze sprawą tą nie mają żadnego racjonalnego związ ku (por. wyrok o sygn. K 47/15). Następcza kontrola konstytucyjności ustaw – w przeciwieństwie do kontroli prewen- cyjnej – często wymaga od Trybunału ustalenia praktyki stosowania dane ustawy przez sądy, co dodatkowo wydłuża czas rozpoznania sprawy. Co praw da, w ustawie wprowadzono wy- jątki – w art. 38 ust. 4 i 5 – uwzględniające specyfikę niektórych spraw, nie zmienia to jednak oceny dotyczącej niekonstytucyjności zaskarżonego niniejszym wnioskiem przepisu. Tworzy on bowiem całość normatywną, która narusza u stawę zasadniczą. Dodatkowo przepis ten jest niedopuszczalny także z punktu widzenia zasad niezależ- ności władzy sądowniczej i jej odrębności od władzy ustawodawczej ( art. 173 Konstytucji). Ustalanie tempa rozpatrywania poszczególnych spraw, w tym wyznaczan ie terminów rozpraw, ściśle wiąże się z istotą orzekania przez Trybunał. Zadaniem ustawodawcy jest stworzenie optymalnych warunków, a nie ingerowanie w proces orzekania przez określanie momentu, w którym Trybunał może się zająć daną sprawą. Niezależność Tr ybunału wymaga bowiem zagwarantowania mu swobody orzekania przez wykluczenie wpływu innych organów nie tylko na treść jego orzeczeń, ale również na przebieg procedury ich wydawania. Art. 38 ust. 3 oraz – w konsekwencji – także art. 38 ust. 4 i 5, określają ce wyjątki od zasady przyjętej w art. 38 ust. 3, są dysfunkcjonalne i arbitralne, a ponadto niedopuszczalne w świetle zasady niezależności Trybunału i jego odrębności od innych władz; są więc niezgodne z w ynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych oraz z art. 2, art. 10 i art. 173 Konstytucji przez to, że, uniemożliwiając organowi konstytucyjnemu, którym jest Trybunał Konstytucyjny, rzetelne i sprawne działanie oraz ingerując w jego nieza- leżność i odrębność od pozos tałych władz, naruszają zasady państwa prawnego. 3.1.4. Zarzut niezgodności art. 61 ust. 6 ustawy o TK z 2016 r., w części obejmującej słowa „chyba, że z przepisów ustawy wynika obowiązek uczestnictwa w rozprawie” z art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konst ytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. Prokurator Generalny obligatoryjnie uczestniczy w sprawie, której przedmiot wyma- ga rozpoznawania jej w pełnym składzie ( art. 30 ust. 5) lub w sprawie dotyczącej czasowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta ( art. 29). „Nieobecność prawidłowo zawiadomionego Prokuratora Generalnego lub jego przed- stawiciela na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, chyba że z przepisów ustawy wynika obowi ązek uczestnictwa w rozprawie” ( art. 61 ust. 6). Takie sformułowanie tej regu- lacji dotyczącej Prokuratora Generalnego, art. 61 ust. 5 zdanie pierwsze, dające Trybunałowi możliwość, a nie obowiązek, odroczenia rozprawy („Trybunał może”) – w razie niestawien nic- twa uczestników postępowania, których obecność na rozprawie jest obowiązkowa lub ich przed- stawicieli – nie będzie miał zastosowania do Prokuratora Generalnego, jeśli z przepisów ustawy wynika obowiązek jego uczestnictwa w rozprawie. Z uwagi na stanowczą formę art. 30 ust. 5 („uczestniczy”) udział Prokuratora Generalnego lub jego zastępcy jest obowiązkowy w sprawach rozpoznawanych przez Trybunał w pełnym składzie. Zastosowania do Prokuratora Generalnego nie będzie miał także art. 61 ust. 7 ustawy, który s tanowi, że „[n]iestawiennictwo innych uczestników postępowania nie wstrzymuje rozpoznania sprawy; w takim przypadku sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie stanowisko nieobecnego uczestnika postępowania”. Tak więc ustawodawca w szczególny sposób ukszt ałtował pozycję Prokuratora Generalnego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, w tym jego udział w rozprawach rozpo- znawanych przez Trybunał w pełnym składzie. Redakcja kwestionowanego przepisu prowadzi do wniosku, że nieobecność prawi- dłowo zawiado mionego Prokuratora Generalnego lub jego przedstawiciela na rozprawie, OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 28 w której jego udział jest obligatoryjny, może uniemożliwić merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia przez sąd konstytucyjny. To znaczy, że wykonywanie przez Trybunał jego ko nstytucyjnych obowiązków uzależnione jest od decyzji Prokuratora Generalnego. Ma- jąc na względzie to, że rozprawa nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 30 dni od dorę- czenia zawiadomienia o jej terminie, trudno sobie wyobrazić sytuację, że Prokurator G eneral- ny lub jego zastępca nie bierze udziału w postępowaniu, o którym został co najmniej miesiąc wcześniej zawiadomiony, z innych powodów niż świadoma decyzja mająca na celu uniemożli- wienie normalnego działania sądu konstytucyjnego. Art. 61 ust. 6 w częśc i obejmującej słowa „chyba, że z przepisów ustawy wynika ob- owiązek uczestnictwa w rozprawie”, narusza wynikający z preambuły Konstytucji nakaz sprawnego działania instytucji publicznych i płynący z tego zakaz stanowienia takich przepi- sów, które realizację tej wartości będą utrudniać czy wręcz uniemożliwiać. Narusza też art. 10 ust. 1 Konstytucji i wynikającą z niego równowagę władz, a także art. 173 Konstytucji i wynikający z niego zakaz nadawania innym segmentom władzy takich kompetencji, które będą wkracz ać w odrębność i niezależność władzy sądowniczej (Trybunału Konstytucyjne- go). W kwestionowanej części art. 61 ust. 6 umożliwia blokowanie i paraliżowanie prac Trybunału poprzez potencjalną obstrukcję Prokuratora Generalnego, polegającą na nieuczestniczeni u (jego bądź jego zastępcy) w rozprawach, w których jego udział jest obo- wiązkowy. Dlatego też, w odniesieniu do spraw rozpatrywanych przez Trybunał z inicjatywy sądów (pytania prawne), przepis ten narusza także art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jaki m gwarantuje prawo do sądu w rozsądnym okresie czasu. Ponadto, od chwili wejścia w życie p rawa o prokuraturze, urząd Prokuratora General- nego sprawuje Minister Sprawiedliwości ( art. 1 § 2 zdanie drugie), a więc organ władzy wyko- nawczej. W istocie dochodzi w ięc do niezgodnego z Konstytucją zachwiania równowagi mię- dzy władzą wykonawczą a sądowniczą oraz niekonstytucyjnego wkroczenia egzekutywy w odrębność i niezależność Trybunału Konstytucyjnego. 3.1.5. Zarzut niezgodności art. 68 ust. 5 - 7 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 173 i art. 190 ust. 5 w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. Przewidziany w art. 68 ust. 5 - 7 mechanizm prawny pozwala na sprzeciw czterem sę- dziom, wyrażony w tra kcie niejawnej narady sędziów przed wydaniem orzeczenia przez peł- ny skład Trybunału, jeśli sędziowie ci uznają, że zagadnienie ma szczególnie doniosły charak- ter ze względów ustrojowych lub ze względu na porządek publiczny i nie zgadzają się oni z kierunkie m rozstrzygnięcia. Ustawodawca przyznaje tę kompetencję relatywnie małej grupie sędziów Trybunału (mniej niż 1/3 składu). Terminy odroczenia narad są określone przez usta- wodawcę w sposób wiążący i sztywny i nie zależą od tego, kiedy sędziowie korzystający z instytucji sprzeciwu wypracują propozycję innego rozstrzygnięcia sprawy. Przepis ten pro- wadzić będzie do znacznego spowolnienia prac sądu konstytucyjnego. Tego typu mechanizm prawny może pozbawić obywateli prawa do sądu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji), w t ym szczególnie w sprawach wniesionych przez sądy w drodze skiero- wanych pytań prawnych. Narusza także zawarty w preambule Konstytucji nakaz sprawnego działania instytucji publicznych i wypływjący z tego zakaz stanowienia takich przepisów, które będą realiza cję tej wartości utrudniać czy wręcz uniemożliwiać. Kwestionowany przepis ustawy należy rozpatrywać również w kontekście innych jej przepisów, w szczególności ze względu na zasadę wyznaczania terminów rozpraw w sprawie wniosków według kolejności wpływu sp raw do Trybunału. O późnienie w rozpoznaniu spraw dotyczyć będzie także innych spraw niż te, w których sędziowie złożyli na podstawie art. 68 ust. 5 - 7 ustawy swój sprzeciw. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 29 Szczególne rozwiązania ustawowe przyjęte w art. 84 ust. 1 (obligatoryjne zawieszeni e na 6 miesięcy postępowań wszczętych przez podmioty o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji) i w art. 83 ust. 2 (zobowiązanie do rozpatrzenia spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. w ciągu jednego roku od dnia jej wejścia w życie) mogą doprowadzić do znacznego spowolnienia prac Trybunału Konstytucyjnego, o ile nie do całkowitego paraliżu i zablokowania tych prac. Łączne zastosowanie wskazanych rozwiązań ustawowych osłabia zdolność TK do prawidłoweg o działania. U kształtowane mechanizmy prawne, z uwagi na wewnętrzną sprzeczność i wzajemne wykluczanie się, są w istocie swoistą pułapką nie tylko dla sądu kon- stytucyjnego, ale – w rezultacie – dla ochrony interesów prawnych obywateli. Z tego względu należ y uznać, że art. 68 ust. 5 - 7 naruszają art. 2 Konstytucji oraz wynikającą z preambuły Kon- stytucji zasadę sprawności działania instytucji publicznych. Ingerencję ustawodawcy przez przyjęcie przepisów ustawowych, które nieadekwatnie i nieproporcjonalnie (zak az wynikający z art. 2 Konstytucji), przy naruszeniu konstytucyjnie chronionej wartości sprawności działania instytucji publicznej, wkraczają w niezależność i odrębność Trybunału, należy uznać za sprzeczną także z art. 173 Konstytucji. Kwestionowany art. 6 8 ust. 5 - 7 jest niezgodny także z art. 190 ust. 5 Konstytucji, sta- nowiącego, że orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie wymaga tu kwalifikowanej większości głosów do wydania orzeczenia, lecz zwykłej większości głosów. Skoro ta zwy kła większość głosów w pełnym składzie istnieje, to w kolizji z ową regułą kon- stytucyjną pozostają przepisy pozwalające blokować wydanie orzeczenia przez przegłosowa- ną mniejszość, tj. czterech sędziów. Tym samym art. 68 ust. 5 - 7 pozostaje w kolizji z art. 190 ust. 5 Konstytucji, gdyż wprowadza inne zasady orzekania w pełnym składzie i pozwala mniejszości, tj. czterem sędziom, wbrew Konstytucji, w określonych w tych przepisach ter- minach blokować, wydanie orzeczenia przez Trybunał. 3.1.6. Zarzut niezgodności art. 80 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o TK z 2016 r. z art. 10 i art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. Art. 80 reguluje kwestie ogłaszani a orzeczeń TK w organie publikacyjnym, w którym akt był ogłoszony. Wątpliwości konstytucyjne, co do treści art. 80 ust. 4 zdanie pierwsze doty- czą przede wszystkim jego niezgodności z art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 Konstytu- cji. Przyjęta w art. 80 ust. 4 formuła wniosku kierowanego przez Prezesa TK do Prezesa Rady Ministrów zakłada przyznanie Premierowi możliwości oceny, czy dane orzeczenie Trybunału w ogóle powinno zostać ogłoszone w organie urzędowym, gdy tymczasem czynność ogłosze- nia ma charak ter wyłącznie techniczny. A rt. 80 ust. 4 zdanie pierwsze wprowadza nieprzewi- dziany w Konstytucji mechanizm prawny kierowania przez Prezesa Trybunału wniosków o ogłoszenie wyroków i postanowień do Prezesa Rady Ministrów. Wnioski przecież nie muszą być przez ten organ rozpatrzone pozytywnie. W ten sposób dochodzi nie tylko do naruszenia art. 190 ust. 2 Konstytucji (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym), ale również art. 190 ust. 1 Konstytucji ( orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne) poprzez podważenie, na skutek zastosowania takiego mechanizmu prawnego, ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Możliwość bezterminowe go przetrzymania wniosków Prezesa Trybunału o ogłoszenie wyroku albo postanowienia doprowadzi w istocie do zaprzeczenia tego waloru orzeczeń sądu konstytucyjnego. Mechanizm wnioskowy, w który immanentnie wpisana jest możliwość zwłoki ze strony organu władz y wykonawczej (Prezes Rady Ministrów) jest zatem niezgodny z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. Już sam brak terminu na rozpatrzenie wniosku Prezesa TK przesądza o niekonstytucyjności roz- wiązania przyjęte go w art. 80 ust. 4 zdanie pierwsze. Przepis ten jest także niezgodny z art. 10 OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 30 Konstytucji przez to, że wprowadza szczególny rodzaj uzależnienia Trybunału Konstytucyjnego od jednego z segmentów egzekutywy, co jest konstytucyjnie niedopuszczalne. Wymagając swoi- stej kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów na ostatecznych orzeczeniach Trybunału Konstytu- cyjnego. 3.1.7. Zarzut niezgodności art. 83 ust. 1 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zas adą sprawności działania in- stytucji publicznych. Do wszystkich spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2016 r. stosuje się przepisy tej ustawy. Przyjęte w art. 83 ust. 1 rozwiązanie dotyczy wszystkich spraw zawisłych w Trybunale, niezależnie od tego, czy zostały one wszczęte skargą konstytucyjną, pytaniem prawnym sądu czy wnioskiem jednego z po dmio - tów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji. Z preambuły Konstytucji wypływa dyrektywa i nakaz sprawności działan ia instytucji publicznych w Polsce. Wprowadzany w art. 83 ust. 1 nakaz stosowania ustawy nowej do wszystkich spraw zawisłych przed Trybunałem zmienia reguły postępowania w taki sposób, że spowoduje to znaczące spowolnienie i wydłużenie rozpoznawania spraw przez Trybunał . Inne powiązane rozwiązania ustawowe, przyczynią się dodatkowo do spowolnienia, bądź wręcz czasowego wstrzymania prac Trybunału ( art. 61 ust. 6, art. 68 ust. 3 - 5 czy art. 84). A rt. 83 ust. 1 jest więc niezgodny z wynikającą z preambuły Konst ytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych, a także budzi poważne wątpliwości co do zgodności z zasadami demokra- tycznego państwa prawnego, naruszając art. 2 Konstytucji. W sprawach, w których sądy wy- stąpiły do Trybunału z pytaniami prawnymi, regulacja art. 83 ust. 1 jest sprzeczna również z wymogiem rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki wynikającym z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji, a wynikająca z tego przewlekłość w postępowaniu przed pytającym sądem nie może zostać uznana za uzasadnioną w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji. W tym duchu wypowie- dział się Trybunał w wyroku o sygn. K 47/15. 3.1.8. Zarzut niezgodności art. 83 ust. 2 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 oraz art. 173 w związku z art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Art. 83 ust. 2 zobowiązuje Trybunał do rozstrzygnięcia wszystkich spraw zawisłych przed Trybunałem, w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy. Nie dotyczy on jednak spraw, o których stanowi art. 84, czyli nie obejmuje swoją dyspozycją spraw wszczętych wnioskami podmiot ów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji. Art. 83 ust. 2 do- tyczy zatem spraw wszczętych pytaniami prawnymi sądów oraz skargami konstytucyjnymi. Jednak przepisy Konstytucji tylko w jednym przypadku wyznaczają Trybunałowi termin na wydanie o rzeczenia w rozpatrywanej sprawie. Art. 224 ust. 2 Konstytucji stanowi, że w przypadku zwrócenia się Prezydenta do Trybunału w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem, Trybunał orzeka w t ej sprawie nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku. I ngerencja ustawodawcy, która wykracza poza granice określone przez Trybunał w wyroku o sygn. K 47/15, narusza art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. Wynikające z art. 83 ust. 2, zo bowiązanie Trybunału do zakończenia wszystkich obję- tych dyspozycją tego przepisu postępowań w terminie jednego roku od dnia wejścia w życie nowej ustawy o TK, w kontekście relacji z ust. 1 tego przepisu, w sytuacji, w której postępo- wania miałyby być prowad zone w oparciu o przepisy nowej ustawy, jest niezgodne z zasadą poprawnej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji. Normę art. 83 ust. 2 uznać należy za dysfunkcjonalną i arbitralną, niedopuszczalną w świetle zasady niezależności Trybunału i jego odrębno ści od innych władz, a przez to nie- zgodną z art. 2 i art. 173 w związku z art. 10 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, ponieważ uniemożli- wia ona organowi konstytucyjnemu, jakim jest Trybunał, rzetelne i sprawne działanie, OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 31 a ingerując w jego niezależność i odrębno ść od pozostałych władz, narusza zasadę państwa prawnego. 3.1.9. Zarzut niezgodności art. 84 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucj i publicznych. Mechanizm prawny wprowadzony w art. 84, nieznany dotychczas polskiemu sądownic- twu konstytucyjnemu, budzi niezwykle poważne wątpliwości konstytucyjne. Zastosowanie tego przepisu spowoduje, że w sprawach toczących się przed Trybunałem Konstytu cyjnym, wszczętych wnioskami abstrakcyjnymi podmiotów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji, postępowanie zostanie zawieszone na sztywno określony w ustawie termin 6 mie- sięcy, zaś wnioskodawcy zostaną przez Trybunał wezwani do uzupełnienia wniosków. Zawie- szenie postępowania obejmie wszystkie sprawy inicjowane wnioskiem, bez względu na to, czy w ogóle zachodzi w nich potrzeba uzupełnienia wniosku. Uzasadnienie projektu ustawy nie zawiera odniesienia do czegokolwiek, co miałoby przemawiać za p rzyjęciem takiego rozwią- zania. Wnioski składane na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji przygotowywane są przez podmioty kwalifikowane, a zatem przepis ustawy o TK z 2016 r., zobowiązujący te podmioty do uzupełnienia braków formalnych ma charakter błahy, a także pozorny, służąc w istocie jedynie przedłużeniu postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym, co stanowi naruszenie prawa do sądu w rozsądnym okresie czasu gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytu- cji. Art. 84 narusza także wynikającą z preambuły Konstytucji zasadę sprawności działa- nia instytucji publicznych (por. wyrok o sygn. K 34/15). Przepis ten nie tylko nie przyczynia się do realizacji wskazanych w orzecznictwie TK konstytucyjnie legitymowanych celów, ale wręcz utrudnia, a w skrajnych przypa dkach może nawet uniemożliwić ich osiągnięcie. Krytyczną ocenę konstytucyjności art. 84 wzmacnia dysfunkcjonalność zawartego w tym przepisie rozwiązania w kontekście art. 83 ust. 2, skoro bowiem Trybunał ma w ciągu roku zakończyć wszystkie dotychczasowe po stępowania, to wprowadzenie obowiązku zawie- szenia postępowania na okres 6 miesięcy praktycznie redukuje ów czas jedynie do pół roku. Jeśli wziąć po uwagę możliwość skorzystania przez sędziów z instytucji sprzeciwu określonej w art. 68 ust. 5 - 7, umożliwiają cej dwukrotne odroczenie narady w pełnym składzie na łączny okres 6 miesięcy, to może okazać się, że w terminie rocznym pewnych spraw nie da się w ogóle rozpoznać. Nie zmienia tej oceny fakt, że, zgodnie z art. 83 ust. 2 zdanie drugie, ter- min jednego roku nie dotyczy spraw określonych w art. 84. Całość rozwiązań normatywnych ustawy o TK z 2016 r. jest bowiem tak skonstruowana, że blokady i opóźnienia w rozpoznawaniu jednego typu spraw automatycznie wpływają negatywnie na możliwości roz- patrzenia przez Trybun ał spraw innego typu. Ten niezwykle długi czas na uzupełnienie braków formalnych wniosków przez profesjonalne podmioty – w sądownictwie standardowo wynosi 7 dni od dnia doręczenia wezwania sądu – u znać należy za niedozwolone wkroczenie władzy ustawodawczej w odrębność i niezależność Trybunału, co stanowi naruszenie art. 10 oraz art. 173 Konstytucji. Powyższe względy pozwalają uznać, że art. 84 jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą spraw ności działa- nia instytucji publicznych. 3.1.10. Zarzut niezgodności art. 89 ustawy o TK z 2016 r. z art. 7, art. 173 w związku z art. 10 oraz art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji. Art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytuc ji stanowi, że orzeczenia Trybunału p odle- gają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogło- szony. Z amieszczenie w art. 89 terminu odnoszącego się do nieopublikowanych do tej pory orzeczeń TK, a modyfikującego czas wyznaczon y w przepisie konstytucyjnym należy uznać za OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 32 niezgodne z treścią art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji. Niezwłoczność publikacji doty- czy każdego indywidualnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zaś ustawa zasadnicza nie pozwala na wprowadzanie me chanizmu pakietowego ogłaszania orzeczeń sądu konstytu- cyjnego (por. wyrok o sygn. K 35/15). Niezwłoczność ogłoszenia orzeczenia Trybunału w odpowiednim organie urzędowym wymaga działania natychmiastowego, bez zbędnej zwło- ki w danych okolicznościach. Szcze gólnie krytycznie pod względem konstytucyjności należy ocenić końcową część art. 89, wprowadzającą wyjątek od zasady publikacji orzeczeń Trybunału wydanych przed 20 lipca 2016 r. wysłowionej w pierwszej części tego przepisu. Wyjątek ten przewiduje, że obow iązkiem ogłoszenia nie będą objęte rozstrzygnięcia dotyczące aktów normatywnych, które utraciły moc obowiązującą. Nie przypadkiem więc, na skutek zastosowania art. 92 ustawy stanowiącego, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, moc obowiązującą utraci ustawa o TK z 2015 r., do której odnosi się wyrok TK o sygn. K 47/15. Tak więc art. 89 , wy- łączając ów wyrok spod obowiązku urzędowej publikacji i mając – w istocie i w konsekwencji – na celu pozbawienie tego wyroku cech ostateczności i powszechnego obowiązywania, narusza art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji. Zawarte w art. 89 określenie „rozstrzygnięcia Trybunału wydane (…) z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytuc yjnym” narusza zasadę ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, zawartą w art. 190 ust. 1 Konstytucji. Ani ten, ani żaden inny przepis konstytucyjny nie upoważnia żadnego organu władzy, w tym władzy ustawodawczej, do kwestionowania bądź oceniania p rawidłowości i legalności stosowania przez Trybunał przepisów ustawy w procesie orzekania. Takie brzmienie art. 89 narusza zatem także art. 7 Konstytucji, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Przyjęte w art. 89 rozwiązanie ustawowe budzi także poważne wątpliwości co do zgodności z zasadą niezależności Trybunału Konstytucyjnego, określoną w art. 173 Kon- stytucji, w związku z zasadą podziału i równowagi władz ( art. 10 Konstytucji). 3.1.11. Zarzut niezgodności ar t. 90 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2, art. 173 i art. 194 ust. 1 Konstytucji. Art. 90 zakwestionowanej ustawy dotyczy trzech spośród pięciu sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm obecnej kadencji w dniu 2 grudnia 2015 r. Przepis ten pozost aje w sprzeczności ze stanowiskiem Trybunału wyrażonym w wyroku o sygn. akt K 34/15 w zakresie, w jakim wyrok potwierdził ważność wyboru przez Sejm poprzedniej ka- dencji, 8 października 2015 r., trzech sędziów w miejsce sędziów TK, których kadencja upły- wała 6 listopada 2015 r. Jednak w zakresie, w jakim przewidziano w nim zastąpienie trzech sędziów wybranych przez Sejm poprzedniej kadencji 8 października 2015 r. sędziami wybra- nymi 2 grudnia 2015 r. przez Sejm obecnej kadencji jest niezgodny z normą konstytuc yjną wy- rażoną w art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, zgodnie z którą Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów; sędziowie wybrani 2 grudnia 2015 r. zostali wybrani na niewakujące miejsca w TK. Art. 90 narusza również art. 194 ust. 1 zdanie pie rwsze Konstytucji poprzez nadmierną ingerencję władzy wykonawczej w kompetencje władzy ustawodawczej, uznając, że to podmiot władzy wykonawczej (Prezydent) ma decydujące znaczenie w procesie obsadzania stanowisk sędziów Trybunału. Tymczasem z art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji jednoznacznie wynika, że zadanie to należy do Sejmu. Przejawem tej samej ingerencji jest dopuszczenie do orzekania w Trybunale sędziów, od których Prezydent odebrał ślubowanie. Ustawa o TK z 2016 r. w art. 6 ust. 7 nakłada na Prezesa TK obowiązki, powodując wkroczenie Prezydenta nie tylko w uprawnienia Sejmu co do wyboru sędziów konstytucyjnych, ale także w niezależność samego Trybunału. Konse- kwencją jest niezgodność art. 90 także z art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 33 P rezydent ma obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego. Prezy- dent nie jest organem dokonującym wyboru sędziów TK. Konstytucja w ogóle nie przewiduje jego udziału w procesie obsadzania stanowisk sędziowskich w Trybunale. Przepisy ustawy nie mo gą być rozumiane w taki sposób, że przyznają kompetencje kreacyjne głowie państwa. Prezydent nie może swoim działaniem uniemożliwiać rozpoczęcia pełnienia funkcji urzędowej sędziemu TK, który został uprzednio wybrany przez Sejm na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytu- cji. 3.1.12. Zarzut niezgodności art. 92 ustawy o TK z 2016 r. z art. 2 Konstytucji i zasadą poprawnej legislacji. Zgodnie z art. 92, ustawa wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Trybunał wielokrotnie zajmował stanowisko, że zasada demokratycznego państwa prawnego znajduje swoje rozwinięcie nie tylko w zakazie ustanawiania z mocą wsteczną nie- korzystnych dla obywatela unormowań, ale także w nakazie zachowania vacatio legis przy wprowadzaniu nowych unormowań w życie. Wymagania t e uzupełniają się wzajemnie, stano- wiąc przejaw zasady pewności prawa i zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nakazem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 Konstytucji jest więc nie tylko usta- nowienie vacatio legis, ale także na danie jej odpowiedniego wymiaru czasowego. Trybunał wskazywał, i znalazło to swój wyraz w treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1484, ze zm.), że wymia r ten powinien wynosić przynajmniej czternaście dni. Jednakże ade- kwatność 14 - dniowego terminu wejścia w życie aktu normatywnego podlega ocenie na tle każ- dej konkretnej regulacji. „Odpowiedniość” vacatio legis może bowiem oznaczać także ko- nieczność nadania jej wymiaru przekraczającego 14 dni. Ustawa o T K z 2016 r. jest ustawą o charakterze ustrojowym, regulującą funkcjono- wanie centralnego organu konstytucyjnego państwa, do którego zadań należy orzekanie o zgodności przepisów prawa z Konstytucją. Dlatego też, w kontekście wymagań konstytucyj- nych oraz orzecznictwa TK, 14 - dniowy okres vacatio legis w odniesieniu do ustawy o TK jest nieodpowiedni, tzn. jest okresem zbyt krótkim (por. wyrok o sygn. K 47/15). Ustawodawca sam podkreśla znaczenie i rangę ustawy o TK z 2016 r., czyniąc w niej w yjątek od zasady wyznaczania terminów rozpraw według kolejności wpływu spraw do Try- bunału właśnie w odniesieniu do wniosków w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy o Trybunale Konstytucyjnym ( art. 38 ust. 4 pkt 3). Tym samym ust awodawca popadł w łatwą do zauważenia sprzeczność, na skutek której niekonstytucyjność art. 92 ustawy staje się jesz- cze wyraźniejsza. Należy też podkreśli, że Komisja Wenecka w swojej opinii z 11 marca 2016 r., wska- zała, że Trybunał Konstytucyjny musi mieć możliwość kontroli ustawy zwykłej, która reguluje jego funkcjonowanie, zanim wejdzie ona w życie. Wymaga tego zasada nadrzędności Konsty- tucji ( art. 8 ust. 1 Konstytucji). W innym razie mogłoby dojść do zniesienia ustawą zwykłą systemu kontroli konstytucyj ności prawa. Argumenty te prowadzą do wniosku, że art. 92 jest niezgodny z zasadą poprawnej le- gislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji. 4. 2 sierpnia 2016 r. do Trybunału Kosntytucyjnego wpłynęła opinia amicus curiae nadesłana z inicjatwy własnej przez F undację im. Stefana Batorego (dalej: Fundacja lub Fundacja Batorego) odnośnie do konstytucyjności rozwiązań wprowadzonych ustawą o TK z 2016 r. 4.1. Zdaniem Fundacji, rozwiązania zawarte w ustawie nie tylko całkowicie pomijają wiele uwag krytycznych zgła szanych przez autorytety życia publicznego, ale przede wszystkim OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 34 stoją w sprzeczności z rekomendacjami przedstawionymi w opinii Komisji Weneckiej z marca 2016 r. Fundacja negatywnie ocenia rozwiązania, w których ustawa o TK z 2016 r.: zmusza Pre- zesa TK do dopuszczenia do orzekania trzech osób wybranych w grudniu 2015 r. na miejsca wcześniej obsadzone przez trzech sędziów wybranych w październiku 2015 r., całkowicie pomi- jając przy tym rekomendację Komisji Weneckiej, uwzględniającą w pełni polski porządek pra w- ny; nie pozwala na publikację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016 r. (sygn. K 47/15); wprowadza – nieznaną dotąd polskiemu prawu – instytucję weta mniejszości sę- dziów wobec orzeczenia, które uzyskało poparcie większości sędziów składu orzekają cego ( art. 68 ust. 5 - 7); wymuszenie dopuszczenia do orzekania trzech osób wybranych na uprzednio obsadzone stanowiska sędziowskie, rekomendowanych przez aktualną większość parlamentarną, rodzi zasadnicze wątpliwości co do motywacji, jaką kierował się ustaw odawca u chwalając te przepisy. 4.2. Zdaniem Fundacji szczególne wątpliwości konstytucyjne budzą następujące rozwiązania zawarte w ustawie o TK z 2016 r.: 4.2.1. Wymóg rozpatrywania wniosków według kolejności ich wpływu oraz sztyw- ny, 30 - dniowy okres oczek iwania na rozprawę ( art. 38 ust. 3, art. 61 ust. 1). J est powtórzeniem rozwiązania już uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją w wyroku o sygn. K 47/15. Forsowanie rozwiązania niekonstytucyjnego świadczy o nierespektowaniu orzecze ń polskiego sądu konstytucyjnego. Trybunał, stojąc na straży zgodności prawa z Konstytucją, musi samodzielnie oceniać pilność spraw, które do niego trafiają. Ingerencja ustawodawcy w tę kompetencję Trybunału jest naruszeniem gwarantowanej przez Konstytucję niezależno- ści Trybunału. Podobnym w skutkach rozwiązaniem jest sztywny wymóg odbycia rozprawy nie wcześniej niż 30 dni od momentu powiadomienia uczestników postępowania, czyli w okresie dłuższym niż zwyczajowe terminy przewidywane przez przepisy o postępo waniach sądowych. Jednocześnie ustawa nie daje Trybunałowi możliwości skrócenia tego terminu w szczególnych okolicznościach, w sprawach zainicjowanych wnioskiem o kontrolę konsty- tucyjności aktu normatywnego. Trybunał musi dysponować swobodą ustalania czasu rozpo- znawania spraw, co uzasadnione jest interesem publicznym, jak i interesem tych obywateli, których prawa bądź obowiązki narusza niekonstytucyjna regulacja. 4.2.2. Rozwiązania powodujące bezzasadne opóźnienie w rozstrzyganiu spraw przez Trybunał ( art. 61 ust. 6, art. 68 ust. 5 - 7). Obowiązek odroczenia rozprawy, jeśli nie bierze w niej udziału Prokurator General- ny, a jego obecność jest obowiązkowa ( art. 61 ust. 6), pozwala Prokuratorowi dowolnie decy- dować o opóźnieniu rozpatrzenia sprawy przez sąd konsty tucyjny. Stanowi to narzędzie wpływu umożliwiające blokowanie ustrojowej funkcji sądu konstytucyjnego przez działania władzy wykonawczej. Rozwiązanie takie jest w sposób oczywisty sprzeczne z zasadą podzia- łu i równowagi władz oraz z zasadą niezależności są dów i Trybunałów. Przyznanie czterem sędziom prawa dwukrotnego odroczenia rozprawy, łącznie o 6 miesięcy ( art. 68 ust. 5 - 7), co jest rozwiązaniem niespotykanym w przepisach procedural- nych dotyczących postępowania przed sądami i umożliwia mniejszości przeci wstawienie się woli większości. Sztywność terminu odroczenia i brak możliwości zmiany tego terminu, sta- nowi ponadto o wystąpieniu swoistego deliktu ustawodawczego na skutek stworzenia pod- staw wdrożenia mechanizmu „automatycznej” przewlekłości postępowania. Konsekwencją jest naruszenie prawa stron do niezwłocznego rozpatrzenia sprawy, gdy jej okoliczności mogą wymagać rozstrzygnięcia w terminie krótszym niż termin odroczenia. 4.2.3. Nieracjonalna ingerencja w kwestię terminów rozstrzygania spraw przez Try- bun ał ( art. 84 ust. 1, art. 83 ust. 2). OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 35 Rozwiązania zawarte w przepisach końcowych ustawy stanowią zupełnie nieuzasad- nione ingerowanie przez władzę ustawodawczą w sprawy toczące się przed Trybunałem. Pierwsze rozwiązanie wymusza zawieszenie na 6 miesięcy wsz ystkich toczących się spraw zainicjowanych wnioskiem abstrakcyjnym o kontrolę konstytucyjności ( art. 84 ust. 1) dla do- konania przez strony uzupełnień formalnych. Termin ten jest nieproporcjonalnie długi, zwłaszcza że wymogi formalne dotyczące pism inicjują cych postępowania przed Trybunałem są niemal tożsame z wymogami zawartymi w ustawie o TK z 2015 r. Sam termin jest termi- nem sztywnym, uniemożliwiającym Trybunałowi jego skrócenie w uzasadnionych wypad- kach. Z drugiej strony, ustawa nakazuje Trybunałowi rozs trzygnięcie wszystkich pozostałych spraw (a więc przede wszystkim spraw ze skarg konstytucyjnych i pytań prawnych) w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy ( art. 83 ust. 2). Tak ustalony sztywny termin ponowie stanowi nieuzasadnioną ingerencję władzy us tawodawczej w sposób rozpatrywania spraw przez Trybunał Konstytucyjny. 4.2.4. Forsowanie rozwiązań sprzecznych z rekomendacją Komisji Weneckiej i wcześniejszymi wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. Ustawa zawiera szereg rozwiązań, które są jawnie sprzeczne z wcześniejszymi re- komendacjami Komisji Weneckiej, przedstawionymi w opinii z 11 - 12 marca 2016 r., oraz z wyrokami TK, w tym z 3 i 9 grudnia 2015 r. oraz z 9 marca 2016 r.: po pierwsze – ustawa o TK z 2016 r. milczy w sprawie zaprzysiężenia trzech sę- dziów wybranych w październiku 2015 r., jednocześnie zobowiązując Prezesa Trybunału do dopuszczenia do orzekania trzech sędziów wybranych na już zajęte miejsca w grudniu 2015 r. przez obecną większość parlamentarną ( art. 90); po drugie – ustawodawca przyznał so bie prawo do decydowania, które wyroki Try- bunału podlegają publikacji, a które nie ( art. 89). W ten sposób nie zostanie opublikowany kluczowy dla rozwiązania obecnego kryzysu konstytucyjnego wyrok TK w sprawie o sygn. K 47/15, stwierdzający niekonstytucyjn ość nowelizacji ustawy o TK z grudnia 2015 r. Idea, by o publikacji wyroków sądu konstytucyjnego, a tym samym o ich wejściu w życie, mogła decydować władza inna niż władza sądownicza, stanowi jedno z najpoważniejszych naruszeń zasady podziału i równowagi w ładz, zawartej w Konstytucji. Dalszym naruszeniem tej zasady jest wprowadzenie swoistej mini - procedury – składania przez Prezesa Trybunału wniosku o publikację wyroku do Prezesa Rady Ministrów ( art. 80 ust. 4). Jest to wprost niezgodne z konstytucyjnym wym ogiem niezwłocznej publikacji wyroków TK; po trzecie – ustawa przewiduje zaledwie 14 - dniowy okres vacatio legis ( art. 92). O kres va- catio legis , dłuższy co prawda niż przy poprzedniej nowelizacji, jednak podobnie jak poprzednio, tworzy sytuację, w której Tr ybunał Konstytucyjny będzie zmuszony oceniać konstytucyjność ustawy, stosując jej przepisy. Jeśli Trybunał, podobnie jak w przypadku poprzedniej ustawy, jej nie zastosuje, ponieważ sędziowie Trybunału podlegają wyłącznie Konstytucji, to zapewne bę- dzie to s tanowić podstawę do kwestionowania legalności wyroku TK. Mechanizm ten, za któ- rego istnienie winę ponosi ustawodawca, z pewnością pogłębi obecny kryzys konstytucyjny, zamiast go rozwiązywać. 5. 8 sierpnia 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęła opin ia amicus curiae , nadesłana z inicjatwy własnej przez Krajową Radę Radców Prawnych (dalej: KRRP), odnośnie do konstytucyjności rozwiązań wprowadzonych w ustawie o TK z 2016 r. 5.1. Krajowa Rada Radców Prawnych przedstawiła następujące stanowisko. 5.1.1. U stawa o TK z 2016 r. w swej treści recypuje rozwiązania zawarte w przepisach ustawy z 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o T K. Te rozwiązania legislacyjne uznane już zostały przez TK za niezgodne z Konstytucją w wyroku w sprawie K 47/15. Negatywnie opi- n iuje się wszelkie próby ponownego wprowadzania w życie niekonstytucyjnych regulacji OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 36 prawnych, wyeliminowanych wcześniej z systemu prawa powszechnie obowiązującego w wyniku orzeczenia sądu konstytucyjnego, ponieważ prowadzą zarówno do destabilizacji funkcjo nowania samego Trybunału, jak i naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, będącej składnikiem zasady demokratycznego państwa prawnego. Z kolei i stota dialogu społecznego oraz zasada współdziałania władz zakładają, że f inalne decyzje prawodawcze są poprzedzone konsultacjami ze wszystkimi reprezentatywnymi uczestnikami życia społecznego, a więc, że zostaną stworzone warunki umożliwiające im wyra- żenie stanowiska odnośnie do projektowanych regulacji. Kanony stanowienia praw a w demo - kratycznym państwie prawnym zostały w sposób rażący naruszone w toku uchwalania ustawy o TK z 2016 r. Swoboda w zakresie tempa prowadzenia prac ustawodawczych ograniczona jest sformułowanym w art. 119 ust. 1 Konstytucji wymogiem rozpatrzenia proje ktu ustawy przez Sejm w trzech czytaniach. Według przepisów ustawy zasadniczej „ rozpatrzenie” oznacza mery- toryczną analizę projektu ustawy. Poprawki wprowadzone do projektu ustawy o TK z 2016 r. na etapie prac po pierwszym czytaniu plenarnym, daleko wykrac zały poza pierwotną wersję projek- tu. Prawo przedkładania poprawek nie może przekształcać się w surogat prawa inicjatywy ustawo- dawczej. Z akres poprawek, wprowadzonych do projektu ustawy na etapie prac Komisji, dalece wykracza poza materię projektów pierwotn ie proponowanych przez wnioskodawców. Z tych względów zaskarżona ustawa o TK z 2016 r. jest w całości niezgodna z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz z art. 7 w związku z art. 119, art. 173 w związku z art. 10 Konstytucji przez to, że została uchwalona przez Sejm z naruszeniem zasady podziału i równowagi władz oraz bez dochowania trybu wymaganego do jej uchwalenia. 5.1.2. Art . 38 ust. 3 (wyznaczanie terminów rozpraw dotyczą cych wniosków według kolejności wpływu spraw do Trybunału) oraz ust. 4 i 5 (wyjątki od tej zasady) zawiera rozwią- zanie a nalogiczne do art. 80 ust. 2 ustawy o T K z 2015 r. uznanego przez Trybunał za niekon- stytucyjny w wyroku o sygn. K 47/15. Przepis ten uni emożliwia organowi konstytucyjnemu rzetelne i sprawne działanie, ingeruje w jego niezależność i odrębność od pozostałych władz, narusza zasadę państwa prawnego. Przyjęta konstrukcja nie jest racjonalna i negatywnie wpły- nie na sprawność działania Trybunału. Przepis ten jest także niedopuszczalny z punktu widzenia zasad niezależności władzy sądowniczej i jej odrębności od władzy ustawodawczej ( art. 173 Konstytucji; por. wyrok o sygn. K 47/15). Zadaniem ustawodawcy jest stworzenie optymalnych warunków orzekan ia przez Try- bunał, a nie ingerowanie w sam proces orzekania. Niezależność Trybunału wymaga zapewnienia mu swobody orzekania przez wykluczenie wpływu innych organów na treść orzeczeń, jak rów- nież na przebieg procedury ich wydawania. A rt. 38 ust. 3 - 5 jest ni ezgodny z zasadą sprawności działania instytucji publicznych, wynikającą z preambuły Konstytucji, z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza w zakresie, w jakim narusza zasadę poprawnej legislacji, a także z art. 10 oraz art. 173 Konstytucji poprzez ingerowanie w nie zależność i odrębność TK od pozostałych władz. 5.1.3. Art. 68 ust. 5 - 7 przewiduje nieznaną współczesnemu sądownictwu, a sądownictwu konstytucyjnemu w szczególności, konstrukcję sprzeciwu części sędziów pełne- go składu wobec proponowanego rozstrzygnięcia, na warunkach przyjętych w tym przepisie. Z punktu widzenia organizacji i funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, regulacja ta jest ewidentnie dysfunkcyjna; godzi w zasadę kolegialności wydawania orzeczeń, jak i we wprost wyrażoną w art. 190 ust. 5 Konstyt ucji zasadę zapadania orzeczeń większością głosów. Utrwaloną w sądownictwie zasadą jest możliwość autonomicznej wypowiedzi co do rozstrzy- gnięcia w danej sprawie w formule votum separatum. Przyjęta w art. 68 ust. 5 - 7 reguła odwraca tę formułę, przyjmując za sadę, że sprzeciw mniejszości uniemożliwia większości składu orzeka- jącego wydanie rozstrzygnięcia co do którego osiągnięto konsensus. Ponadto bezzasadnie zmu- OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 37 sza do odroczenia kolejnej narady aż o 3 miesiące, wywołując stan nieuzasadnionej przewle- kłości w r ozpatrzeniu danej sprawy, i czyni sędziów zgłaszających sprzeciw de iure sprawoz- dawcami danej sprawy, wbrew wcześniejszym ustaleniom organizacyjnym. W takim kształcie przepis ten stanowi ingerencję ustawodawcy w wewnętrzną organi- zację Trybunału, w zakresi e organizacji pracy dotyczącej rozpatrywania konkretnych spraw. To może prowadzić do paraliżu orzeczniczego Trybunału, co wynika implicite z konstrukcji przyjętej w art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 2016 r., a zwłaszcza z szerokiej formuły kierowa- nia do r ozpatrzenia przez pełny skład Trybunału spraw o bliżej niedookreślonej „szczególnej zawi- łości” ( vide lit. f). Wskazane przepisy art. 68 są niezgodne z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim narusza- ją zasady poprawnej legislacji, z art. 173 w związku z art . 10 ust. 1, a także z art. 45 ust. 1 Konsty- tucji oraz z wyrażoną w preambule Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicz- nych. 5.1.4. Trudno także znaleźć racjonalne uzasadnienie dla wprowadzenia obligatoryj- nego, przewidzianego w art. 84 wy mogu zawieszenia każdego postępowania zainicjowanego wnioskami abstrakcyjnymi zawisłego przed Trybunałem i wezwania do uzupełnienia wnio- sków w edług wymogów określonych w art. 33 ust. 2 - 5, tylko z powodu wejścia w życie nowej ustawy o TK, zwłaszcza, że art. 33 ust. 2 - 5 nie stanowi istotnego novum, a dotychczas składane wnioski zasadniczo zawierają wskazane w tej regulacji elementy. Działania ustawodawcy prowadzą jedynie do obniżenia dotychczasowego poziomu rzetelności i sprawności działania istniejącej inst ytucji publicznej. K rytyczną ocenę co do konstytucyjności art. 84 wzmacnia dysfunkcjonalność zawartego w tym przepisie rozwiązania w kontekście art. 83 ust. 2 ustawy. Skoro Trybunał ma w ciągu roku zakończyć wszystkie do- tychczasowe postępowania, to wprowad zenie obowiązku zawieszenia postępowania na okres 6 miesięcy praktycznie redukuje ów czas jedynie do pół roku. A rt. 84 jest niezgodny z art. 2, art. 10, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji w związku z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności działania instytucji publicznych. 5.1.5. Art. 90 usytuowany został w systematyce aktu w Rozdziale 4 („Przepisy zmie- niające, przejściowe, dostosowujące i końcowe”), stanowi klasyczny przykład rozwiązania o charakterze incydentalnym, a zatem nie ma charakte ru par excellence normatywnego. Regulacja zawarta w art. 90 bez wątpienia nie ma charakteru przepisu przejściowego ani końcowego, dopuszczalnego w konstrukcji aktów normatywnych. Jej incydentalna formuła kłóci się z dyspozycją art. 197 Konstytucji , zgodnie z którą ustawa określać ma organizację Trybu- nału Konstytucyjnego i tryb postępowania przed nim, a nie rozstrzygać kwestie personalne ob- sady jego składu, określonego konkretną liczbą na 15 sędziów w art. 194 ust. 1 Konstytucji. Rozwiązanie to intencjonalni e zmierza li tylko do usankcjonowania niezgodnej z Konstytucją praktyki ustrojowej, sprzecznej z wyrokiem TK sygn. K 34/15. W tych okolicznościach art. 90 stanowi przejaw niedopuszczalnej w państwie prawnym instrumentalizacji ustawy dla celów „obejścia” ws pomnianego orzeczenia Trybunału, a co za tym idzie zakwestionowania roli Trybu- nału, jako organu stojącego na straży konstytucyjności prawa. A rt. 90 narusza art. 2 Konstytucji, a zwłaszcza wynikającą z niego zasadę poprawnej legislacji oraz jest niezgodny z art. 173, art. 194 ust. 1 i art. 197 Konstytucji. 5.1.6. Art. 92 przewiduje wejście ustawy w życie po upływie 14 dni od dnia ogłosze- nia. W odniesieniu do zaskarżonej regulacji przyjęto zatem minimalny standard okresu vacatio legis , a zupełnie pominięto za kres i charakter wprowadzanych nową regulacją zmian oraz oko- liczność, że w istocie ustawa stanowi w całości nową regulację. Z uzasadnienia do projektu ustawy nie wynika, aby w prowadzenie takiego terminu było uzasadnione wyjątkowymi wzglę- dami lub potrzebami ustrojowymi. Warunek zachowania odpowiedniego okresu vacatio legis w niektórych przypadkach oznaczać będzie konieczność nadania mu wymiaru przekraczającego 14 dni. Z całą pewnością ustanowienie zupełnie nowych procedur orzekania o konsty - OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 38 tucyjności aktów p rawnych wymaga ustalenia dłuższego od minimalnego – 14 - dniowego – okresu vacatio legis , chociażby z tego powodu, że sposób prowadzenia badania oraz oceny konstytucyjności aktów prawnych wywiera istotne skutki w sferze praw i wolności obywateli. Przedmiot zaskarżonej ustawy ma wymiar ustrojowy w aspekcie istnienia mechanizmu kontroli i wzajemnego hamowania się władz i nie może zostać wprowadzony w życie w sposób wywo- łujący nagłe skutki w sferze praw i wolności człowieka i obywatela. Swoboda ustawodawcy w k ształtowaniu treści prawa musi być równoważona istnie- niem po jego stronie obowiązku szanowania proceduralnych aspektów zasady demokratyczne- go państwa prawnego, zasady przyzwoitej legislacji, zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie pra wa oraz należytego formułowania przepisów przejściowych, zwłaszcza w związku z ochroną praw słusznie nabytych i ochroną interesów będących w toku. Art. 92 jest niezgodny z zasadą poprawnej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji. 6. 9 sierpnia 2016 r. do Trybunału Kosntytucyjnego wpłynęła opinia amicus curiae , nadesłana z inicjatwy własnej przez Naczelną Radę Adwokacką (dalej: NRA), odnośnie do konstytucyjności rozwiązań wprowadzonych ustawą o TK z 2016 r. 6.1. Naczelna Rada Adwokacka p odziela stanow isko przedstawione we wnioskach grup posłów o możliwości i zasadności zbadania ustawy o TK z 2016 r. w okresie vacatio legis tej ustawy, popiera argumenty zawarte w uzasadnieniu postanowienia T K z 3 sierpnia 2016 r., wydanego w niniejszej sprawie. Alternat ywnie NRA w pełni przychyla się także do argumentacji wskazującej na możliwość i konieczność przeprowadzenia kontroli konstytucyjnej ustawy o TK z 2016 r. z pominięciem jej przepisów , na podstawie art. 8 ust. 2, art. 188 pkt 1 oraz art. 195 ust. 1 Konstytu cji, bezpośrednio stosowanych (por. argumenty przedstawione w opinii amicus curiae NRA do sprawy o sygn. K 47/15). NRA podziela zarzuty dotyczące niezgodności całej ustawy o TK z 2016 r. z przepisami Konstytucji. Tryb jej uchwalenia daje podstawę do stwie rdzenia jej niezgodności co najmniej z zasadami: demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji), legalizmu ( art. 7 Konstytucji), trójpodziału władzy ( art. 10 Konstytucji) oraz rozpatrywania projektów ustaw w trzech czytaniach ( art. 119 ust. 1 i 2 Ko nstytucji). Przychyla się także do zarzutów dotyczących niezgodności wskazanych we wnioskach przepisów ustawy o TK z 2016 r. z Konstytucją oraz jej preambułą. 6.2. Art. 6 ust. 7 – g łębsza analiza tego przepisu pozwala wnioskować, że jego celem jest dopro wadzenie do tego, by czynność złożenia ślubowania przed Prezydentem miała charakter konstytutywny, a przez to, by złożenie ślubowania przed Prezydentem stanowiło kolejny etap w procedurze uzyskiwania stanowiska (wyboru) sędziego konstytucyjnego. P rzepis te n należy uznać za niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji. Kwestia ta była także objęta wyrokami TK o sygn. K 34/15, K 35/15 oraz K 47/15. 6.3. A rt. 6 ust. 7 w związku z art. 90 prowadzi do wniosku, że celem ustawodawcy jest zobowiązanie Prezesa Trybunał u Konstytucyjnego do przydzielenia spraw sędziom, wybra- nym nieprawidłowo przez Sejm VIII kadencji na miejsca sędziów, wybranych prawidłowo przez Sejm VII kadencji, a w konsekwencji umożliwienie tym pierwszym wykonywania obowiązków orzeczniczych. Narusza to zasadę demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji), a przede wszystkim zasadę legalizmu ( art. 7 Konstytucji) oraz odrębności i niezależności wła- dzy sądowniczej. Postępując zgodnie z dyspozycją art. 6 ust. 7 w związku z art. 90 Prezes TK zobowiąz any byłby do podjęcia działań stojących w sprzeczności z oceną prawną wyboru sę- dziów konstytucyjnych wybranych przez Sejm VII i VIII kadencji, wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyrokach o sygn. K 34/15 i K 35/15. OTK ZU A/2018 K 39/16 poz. 32 39 6.4. Art. 16 ust. 1 jest niezgodny, co najmniej z art. 10 w związku z art. 173 oraz art. 195 ust. 1 Konstytucji, poprzez wkroczenie przez ustawodawcę w materię dotyczącą odręb- ności i niezależności władzy sądowniczej oraz niezawisłości sędziowskiej, a przy tym w materię, wyczerpująco uregulow aną w Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny powinien mieć swobodę w ustalaniu liczby kandydatów na stanowisko Prezesa i Wiceprezesa TK przedsta- wianych Prezydentowi, zaś ustawodawca nie jest upoważniony do arbitralnego określenia do- kładnej ich liczby – trzech kandydatów. Przyjęte rozwiązanie ustawowe oddaje – w sposób konstytucyjnie nieakceptowalny – ciężar decyzji o wyborze Prezesa i Wiceprezesa TK w ręce Prezydenta. 6.5. Kwestia uregulowana w art. 26, określającym liczebność składów orzekających, była przed miotem oceny T K w sprawie o sygn. K 47/15. Ustawodawca nie ma pełnej swobody w ustalaniu kwestii tak podstawowych dla działania organów władzy sądowniczej, jak liczeb- ność składów orzekających. U stawodawca jest zobowiązany zapewnić rzetelność i sprawność dz iałania sądów i T rybunałów. Składy orzekające muszą zatem być skonstruowane w taki sposób, by gwarantowały rzetelne rozpoznanie sprawy, tj. były bezstronne, niezależne i niezawisłe, a jednocześnie sprawne i by działały bez nieuzasadnionej zwłoki. Na tym tl e za- strzeżenia, pod kątem niezgodności z art. 195 ust. 1 Konstytucji, budzi w zwłaszcza art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g, zgodnie z którym trzech sędziów spoza składu orzekającego w danej sprawie, w terminie 14 dni, dysponować będzie szerszym uprawnieniem do ws półdecydowania o liczebności składu orzekającego niż sędziowie orzekający w konkretnej sprawie. W niosek trzech sędziów nie wymaga uzasadnienia. 6.6. Art. 38 określa kolejność i terminy rozpatrywania spraw przez Trybunał Konsty- tucyjny. Obowiązek wyznaczan ia przez Trybunał terminów rozpraw według kolejności wpływu spraw oznacza uzależnienie tempa rozpatrywania sprawy od okoliczności, które ze sprawą tą nie mają żadnego racjonalnego związku. Art. 38 ust. 3, nawet przy uwzględnieniu wyjątków zawartych w art. 38 ust. 4 i 5, stoi w sprzeczności z zasadą niezależności władzy sądowniczej i jej odrębności od władzy ustawodawczej. Niezależność Trybunału wymag