P 103/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 9 lipca 2018 r. Pozycja 44 POSTANOWIENIE z dnia 27 czerwca 2018 r. Sygn. akt P 103/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Stanisław Rymar – sprawozdawca Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2018 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Koninie: czy art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywil- nego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza uchylenie przez sąd drugiej instancji zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, także w sytua- cji gdy sąd pierwszej instancji przeprowadził w całości postępowanie dowodowe , jest zgodny z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy sądowej w rozsądny m czasie i z art. 45 ust. 1 Konstytucji w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki , p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. Sąd Rejonowy w Koninie, I Wydział Cywilny (dalej: py tający sąd), w postanowie- niu z 8 maja 2015 r. (wpłynęło 15 maja 2015 r. ), przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 2 cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim dopuszcza uchylenie przez sąd drugiej instancji zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, także w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji przeprowadził w całości postępowanie dowodowe, jest zgodny z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolno- ści, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja ) w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy sądowej w rozsądnym czasie i z art. 45 ust. 1 Konstytucji w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy są- dowej bez nieuzasadnionej zwłoki . 1.1. Wątpliwości co do konstytucyjności wskazan ej regulacji powstały na tle następu- jącego stanu faktycznego : Postanowieniem z 13 l istopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Koninie po przeprowadzeniu w całości postępowania dowodowego, zgodnie ze zgłoszonymi przez uczestników postępowania wnioskami dowodowymi oddalił wniosek „E” S.A. o ustanowie- nie służebności przesyłu na nieruchomości uczestników postępowania. Postanowieniem z 6 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Koninie, po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy, na pod- stawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie oraz przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, wr az z rozstrzygnięciem o kosztach instancji apelacyjnej. Powodem uchylenia zaskarżonego postanowienia było nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy w Koninie stwierdził, ż e sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żą- dania, bezpodstawnie przyjmując, i ż istnieje materialnoprawna przesłanka unicestwiająca roszczenie. Po otrzymaniu sprawy do ponownego rozpoznania pytający sąd podał w wątpli- wość zgodność z Konstytucją oraz Konwencją normy wyrażonej w art. 386 § 4 k.p.c. w za- kresie wskazanym w pytaniu prawnym wniesionym do TK. 1.2. W ocenie pytającego s ądu , powa żne wątpliwości konstytucyjne budzi kompeten- cja sądu drugiej instancji do uchylenia zaskarżonego wyroku sądu pier wszej instancji i prze- kazanie sprawy do ponownego rozpoznania bez względu na to, czy postępowanie dowodowe zostało w całości przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji. Kwestionowany przepis powinien precyzować podstawy uchylenia i wskazywać, że nie jest ono możliwe z powoła- niem na nierozpoznanie istoty sprawy, jeżeli postępowanie dowodowe zostało w całości prze- prowadzone. A rt. 386 § 4 k.p.c. w zakresie, w jakim dopuszcza uchylenie wyroku z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy także w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji przeprowadził w całości postępowanie dowodowe, jako niedookreślony i niepełny narusza konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę p oprawnej legislacji i pewności sto- sowania prawa wynikające z art. 2 Konstytucji. Uchylenie przez sąd odwoławczy zaskarżone- go orzeczenia z powołaniem na przesłankę nierozpoznania istoty sprawy w sytuacji komplet- ności postępowania dowodowego narusza także konstytucyjną i konwencyjną zasadę szybko- ści postępowania wyrażoną w przepisach art. 6 ust. 1 Konwencji oraz art. 45 ust. 1 Konstytu- cji, ponieważ przyczynia się w sposób bezpośredni do wydłużenia postępowania sądowego skutkiem powrotu sprawy do instancji niższej, podczas gdy sprawa zakończyłaby swój prze- bieg od razu w instancji odwoławcze j. 2. Prokurator Generalny, w piśmie z 28 grudnia 2015 r. , zajął stanowisko, że postępo- wanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Prokurator Generalny zauważył , że pytający sąd, jako sąd rozpoznający spraw ę w pierwszej instancji, nie może w ogóle zastosować kwestionowanej regulacji, ponieważ jej adresatem jest sąd apelacyjny (sąd drugiej instancji). Z tego powodu nie została spełniona OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 3 przesłanka funkcjonalna , a rozpatrywane pytanie prawne ma na celu wszczęc ie kontroli abs- trakcyjnej, niedopuszczalnej z inicjatywy pytającego sądu. W ocenie Prokuratora Generalnego , pytający sąd w istocie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji zarówno na płaszczyźnie prawa materialnego, a więc oceny zas adności żądania rozpoznawanego przed sądem rejonowym, jak i na płaszczyźnie prawa procesowego. 3 . Marszałek Sejmu, w piśmie z 11 marca 2016 r., w imieniu Sejmu, wniósł o umorze- nie postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Marszałek Sej mu wskazał, że z przedstawionego przez pytający sąd stanu faktycznego wynika, iż kwestionowany przepis został już zastosowany w sprawie, a ponadto zastosował go sąd drugiej instancji. Art. 386 § 4 k.p.c. określa sposób merytorycznego rozpatrzenia ape- lacji, enumeratywnie wyliczając wypadki, w których sąd drugiej instancji może uchylić za- skarżony wyrok (postanowienie) i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Adresatem tej normy jest zatem wyłącznie sąd drugiej instancji. Nawet przyjmując, że w sprawie będ zie miał on ponownie zastosowanie, to sądem stosującym nie będzie pytający sąd , który aktualnie ponownie rozpoznaje sprawę w rezultacie rozstrzygnięcia sądu odwoławczego, ale sąd wyż- szej instancji. W takiej sytuacji pytanie prawne przybiera niedopuszczalną postać żądania kontroli abstrakcyjnej. Zdaniem Marszałka Sejmu, na tym etapie postępowania bezzasadn e byłoby zakłada- nie, że zakwestionowany przepis będzie ponownie zastosowany, a sąd drugiej instancji na jego podstawie po raz kolejny uchyli wydane orzecze nie i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania. Niezależnie od powyższego, analiza pytania prawnego może prowadzić do wniosku, że pytający sąd prowadzi swoistą polemikę z sądem drugiej instancji, a istota same- go pytania prawnego sprowadza się do zakwestion owania twierdzeń zawartych w jego roz- strzygnięciu, co dodatkowo potwierdza tezę o niedopuszczalności wydania wyroku w niniej- szej sprawie. Pytający sąd de facto kwestionuje bowiem prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Koninie, w szczególności popra wność skorzystania przez ten sąd z możliwo- ści uchylenia zaskarżonego postanowienia. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Podstawy orzekania. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte pytaniem prawnym Sądu Rejo- nowego w Koninie, Wy dział u I Cywilnego (dalej: pytający sąd), które wpłynęło do Trybunału Konstytucyjnego 15 maja 2015 r. Obowiązująca ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organi- zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p.TK) weszła w życie 3 stycznia 2017 r. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybuna- łem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm. ) do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejści a w ży- cie u.o.t.p.TK stosuje się przepisy tej ustawy. Z tego względu w niniejszej sprawie zastoso- wanie znajdują przepisy u.o.t.p.TK. 2. Pytanie prawne przedstawione przez Sąd Rejonowy w Koninie Trybunałowi Kon- stytucyjnemu. Niniejsze postępowanie zostało zainicjowane pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w Koninie dotyczącym zgodności art. 386 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 4 post ę powania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporzą- dzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja) w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy sądowej w rozsądnym cza- sie i z art. 45 ust. 1 Konstytucji w części przyznającej prawo do rozpatrzenia sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki . Zakwestionowany art. 386 § 4 k.p.c. stanowi: „Poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego roz- poznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całoś ci ” . Pytający sąd zakwestionował art. 386 § 4 k.p.c. w zakresie, w jakim dopuszcza uchy- lenie przez sąd drugiej instancji zaskarżonego apelacją wyroku i przekazanie sprawy do po- nownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, także w sytuacji gd y sąd pierwszej instancji przeprowadził w całości postępowanie dowodowe. 3 . Dopuszczalność pytania prawnego. Zasady inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie pytania prawnego sądu są u regulowane w art. 193 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem , każdy sąd może zadać Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowie- dzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się pr zed sądem. Interpretując art. 193 Konstytucji, Trybunał zwracał uwagę, że pytanie prawne, podobnie jak skarga kon- stytucyjna, jest środkiem inicjującym kontrolę konkretną konstytucyjności prawa. Specyfika tej kontroli polega na tym, że kwestionowana norma prawna jest bezpośrednio związana ze stosowaniem prawa w konkretnej sprawie. W wypadku skargi konstytucyjnej kontrola kon- stytucyjności dotyczy normy już zastosowanej przy wydaniu orzeczenia. W wypadku pytania prawnego kontrola konkretna odnosi się do normy, którą sąd zamierza w przyszłości zasto- sować podczas rozstrzyga nia zawisłej przed nim sprawy. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wyjaśnił, że zależność między odpowie- dzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy polega na tym, że treść orzeczenia Trybu- nału Konstytucyjnego ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem stawia- jącym pytanie prawne. Zależność ta oparta jest na odpowiedniej relacji między treścią kwe- stionowanego przepisu i stanem faktycznym sprawy, w związku z którą zostało zadane pyta- nie prawne. Przedmiotem pytania prawnego może być tylko taki przepis, którego wyelimino- wanie z porządku prawnego w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywrze wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, w związku z którą przedstawiono pytanie prawne. Trybunał Konstytucyjny ten konstytucyjny wymóg określa w swoim orzecznictwie jako przesłankę funkcjonalną, która wynika z funkcji orzeczniczej konkretnego sądu, rozstrzygającego kon- kretną sprawę w konkretnym (zawisłym przed nim) postępowaniu (zob. np. postanowienia TK z: 29 marca 2000 r., sygn. P 13/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 68; 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36; 30 czerwca 2009 r., sygn. P 34/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 101; 6 listopada 2013 r., sygn. P 24/13, OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 129 i 25 listopada 2015 r., sygn. P 55/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 180). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, dopuszczalne jest kwestionowanie w trybie pytania prawnego przepisów dotyczących zagadnień incydentalnych oraz proceduralnych, jeżeli orzeczenie Trybunału w tym zakresie może mieć wpływ na roz- st rzygnięcie sprawy zawisłej przed sądem (zob. np. postanowienia TK z: 20 listopada 2008 r., sygn. P 18/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 168; 10 czerwca 2009 r., sygn. P 4/09, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 93; 7 grudnia 2011 r., sygn. P 15/11, OTK ZU nr 10/A/2011, poz. 121 oraz wyrok z 24 czerwca 2008 r., sygn. P 8/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 84). W wypadku za- OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 5 gadnień proceduralnych przesłanka funkcjonalna jest również spełniona, gdy utrata mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu ma istotne znaczenie dla przebiegu postępowania są- dowego, a w szczególności dla realizacji podstawowych praw stron w tym postępowaniu, albowiem może zależeć od tego wynik sprawy (zob. wyrok TK z 28 lutego 2006 r., sygn. P 13/05, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 20). Zależność między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem sprawy sprowa- dza się więc do ścisłej korelacji treści zadanego przez dany sąd pytania prawnego z rozstrzy- ganą przez ten sąd sprawą i wykluczone jest zadawanie przez sądy pytań „przy okazji” roz- strzyganej sprawy. Wówczas bowiem dochodziłoby do niekonstytucyjnego poszerzenia gra- nic legitymacji sądów do inicjowania postępowania przed Trybunałem. Pytający sąd winien wykazać zatem istotne (ważkie) wątpliwości co do konstytucyjności danej regulacji, a także wykazać, że zakwestionow any przepis ma w danej sprawie rzeczywiste zastosowanie. Oko- liczność tę determinuje charakter pytania prawnego jako środka konkretnej kontroli konstytu- cyjności prawa. Niedopuszczalne jest p ytanie prawne odnosząc e się do przepisów niemają- cych zastosowania w danej sprawie, albowiem nie może się ono przekształcić w środek ini- cjujący abstrakcyjną kontrolę konstytucyjności prawa (zob. np. postanowienia TK z: 13 lute- go 2009 r., sygn. P 65/08, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 16 i 16 października 2012 r. , sygn. P 29/12, OTK ZU nr 9/A/2012, poz. 116). S ąd zwracający się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego zobowiązany jest do wyjaśnienia, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzy- gnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało p ostawione (art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK; tożsamy obowiązek uregulowany był w art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Try- bunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.). Na sądzie stawiającym pytanie prawne ciąży obowiązek stosownego do charakte ru sprawy odrębnego wskazania, w jaki spo- sób zmieniłoby się rozstrzygnięcie sądu w toczącej się przed nim sprawie, gdyby określony przepis utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o jego nie- zgodności z Konstytucją. Wymaganie to ma charakter bezwzględnie wiążący . Zarazem Try- bunał Konstytucyjny, jako organ działający na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytu- cji), ma kompetencję w zakresie oceny, czy sąd prawidłowo wykazał spełnienie przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego (zob. np. wyroki TK z 7 listopada 2005 r., sygn. P 20/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 111 i 30 października 2006 r., sygn. P 10/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 128). 4. Niespełnienie przesłanki funkcjonalnej przez pytanie prawne Sądu Rejonowego w Koninie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że rozpatrywane pytanie prawne nie spełnia prze- słanki funkcjonalnej wyrażonej w art. 193 Konstytucji. Przemawiają za tym następujące ar- gumenty: Po pierwsze, pytający sąd kwestionuje normę prawną, która została już zastoso wana. Jak wynika z przedstawionego w pytaniu prawnym stanu faktycznego, sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił orzeczenie pytającego sądu i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Na gruncie art. 193 Konstytucji nie chodzi jednak o kontrolę zasto- sowanej już normy, ale o zapobieżenie rozstrzygnięciu sprawy na podstawie norm, co do któ- rych pojawiają się uzasadnione wątpliwości natury konstytucyjnej (zob. np. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00, OTK ZU nr 5/2000, poz. 138; zob. też J. Trzciński, M. Wiącek, uwaga 22 do art. 193, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, t. 5, Warszawa 2008, s. 12). Po drugie, art. 386 § 4 k.p.c. enumeratywnie wymienia wypadki, w których sąd dru- giej instancji mo że uchylić zaskarżony wyrok (postanowienie) i przekazać sprawę do ponow- nego rozpoznania. Podmiotem stosującym art. 386 § 4 k.p.c. jest wyłącznie sąd drugiej in- OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 6 stancji. Pytający sąd jako sąd pierwszej instancji nie jest w ogóle upoważniony do stosowania art . 386 § 4 k.p.c., a jedynie jest zobowiązany do zrealizowania wyznaczonego prawem za- chowania, tzn. ponownego rozpoznania sprawy na podstawie odpowiednich przepisów postę- powania cywilnego. Po trzecie, na brak zależności między odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnię- ciem sprawy wskazał sam pytający sąd, stwierdzając, że skoro nastąpiło już uchylenie orze- czenia na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., to „orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, gdyby stwierdziło niekonstytucyjność przepisu, nie odwróciłoby już dokonanego faktu uchylenia” (s. 4 pytania prawnego). Po czwarte, rozpatrywane pytanie prawne stanowi w istocie polemikę pytającego sądu z uzasadnieniem postanowienia Sądu Okręgowego, dotykając zagadnienia stosowania prawa. Trybunał Konstytucyjn y jest sądem pr awa i nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy, na tle której sąd wystąpił z pytaniem prawnym. Trybunał n ie pełni funkcji kolejnej instancji od- woławczej, nie bada zgodności z prawem i słuszności podjętych przez orzekające organy roz- strzygnięć. Do jego ko mpetencji nie należy k ontrol a prawidłowości ustaleń sądu, sposobu zastosowania czy też pominięcia obowiązujących przepisów (zob. np. postanowienia TK z: 7 marca 2011 r., sygn. P 3/09 , OTK ZU nr 2/A/2011, poz. 13 ; 16 października 2012 r., sygn. P 14/12 , OTK ZU nr 9/A/2012, poz. 115 ; 26 marca 2014 r., sygn. P 7/13, OTK ZU nr 3/A/2014, poz. 36 ) . Konkludując, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że rozpatrywane pytanie prawne nie spełnia przesłank i funkcjonalnej, a zatem wydanie orzeczenia jest w niniejszej sprawie niedopuszczalne. Z przedstawionych względów Trybunał Konstytucyjny postanowi ł jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Mariusza Muszyńskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. akt P 103/15 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) zgłaszam zdanie odręb- ne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 27 czerwca 2018 r., sygn. P 103/15. I 1. Mo je zdanie odrębne dotyczy aspektu formalnego, a mianowicie ukształtowania składu orzekającego z udziałem p. Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz. Uważam, że nie jest on prawidłowo powołany, ponieważ p. Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz nie jest sędzią Trybunału Konstytucyjnego z dwóch powodów: 1) przyjęcia przez Sejm uchwały o jej wyborze w wadliwej prawnie procedurze, oraz 2) faktu, że nie złożyła ślubowania w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Procedura wyboru Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz uruchomiona została w 2010 r. Dnia 2 marca 2010 r. upływała kadencja sędziego Janusza Niemcewicza. Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji, Sejm miał wybrać na kolejną kadencję nowego sędziego TK. OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 7 Procedurę wyboru w roku 2010 r. określała uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. - Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Regulamin Sej- mu RP). Stosowny przepis brzmiał wówczas: „Art. 30. 1. Wnioski w sprawie wyboru lub powołania przez Sejm poszczególnych osób na stanowiska pa ństwowe określone w art. 26 i 29 mogą zgłaszać Marszałek Sejmu albo co najmniej 35 posłów, z tym że na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego - Prezydium Sejmu albo co najmniej 50 posłów, a na stanowisko Rzecznika Praw Dziecka - Marszałek Sejmu, Mar szałek Senatu, grupa co najmniej 35 posłów lub co najmniej 15 senatorów. Art. 4 ust. 2 zdanie drugie stosuje się odpowiednio. 2. Do wniosku dołącza się uzasadnienie, dane o kandydacie i jego zgodę na kandydo- wanie. 3. Wnioski składa się Marszałkowi Sejmu w terminie: 1) 30 dni przed upływem kadencji, 2) 21 dni od dnia odwołania lub stwierdzenia wygaśnięcia mandatu, 3) ustalonym przez Marszałka Sejmu w pierwszym dniu pierwszego posiedzenia Sejmu - w stosunku do kandyda tów na zastępców przewodniczącego i członków Trybunału Stanu, 4) ustalonym przez Marszałka Sejmu w przypadku wyboru organu po raz pierwszy, je- żeli ustawa nie określiła terminów zgłaszania kandydatów, a także kolejnych wyborów, jeżeli upływ kadencji nie wynika z aktów ogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. 4. Poddanie pod głosowanie wniosków w sprawie wyboru lub powołania przez Sejm poszczególnych osób na stanowiska państwowe określone w art. 26 - 29 nie może odbyć się wc ześniej niż siódmego dnia od dnia doręczenia posłom druku zawierającego kandydatury, chyba że Sejm postanowi inaczej. 5. Wnioski w sprawie wyboru lub powołania przez Sejm poszczególnych osób na sta- nowiska państwowe określone w art. 26 - 29 albo odwołania z tych stanowisk Marszałek Sejmu kieruje do właściwej komisji sejmowej w celu zaopiniowania. Inna zainteresowana komisja może delegować swoich przedstawicieli na posiedzenie komisji właściwej. 6. Opinię w sprawie wniosku, o którym mowa w ust. 1, komisja przedstawia na piśmie Marszałkowi Sejmu. 7. Marszałek Sejmu zarządza doręczenie posłom druku zawierającego opinię komisji. 8. Rozpatrzenie przez Sejm wniosku, o którym mowa w ust. 1, może się odbyć nie wcześniej niż następnego dnia po dniu doręczenia posłom druku zawierającego opinię komi- sji. 9. Sejm w szczególnych wypadkach może skrócić postępowanie przez przystąpienie do rozpatrzenia wniosku: 1) bez przesyłania go do właściwej komisji, 2) w terminie krótszym niż określony w ust. 8”. Tak więc z treści Regulaminu Sejmu RP obowiązującej w momencie dokonywania czynności związanych z obsadzaniem wakatu w Trybunale Konstytucyjnym na początku 2010 r. wynikało, że wnioski w sprawie wyboru przez Sejm osób na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego składa się Marszałkowi Sejmu w terminie 30 dni przed upływem kadencji sędziego kończącego kadencję. Sędzia Janusz Niemcewicz kończył kadencję 2 mar- ca 2010 r. Termin zgłaszania upływał więc 1 lutego 2010 r. Do 1 lutego 2010 r. zgłoszone zostały 2 kandydatury: Krystyny Pawłowicz i Kazimie- rza Barczyka. Obie kandydatury uzyskały pozytywne opinie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, ale Kazimierz Barczyk wycofał się z kandydowania. Wobec tego w procedurze wyboru pozostała jedna kandydatka. W dniu 4 marca 2010 r. odbyło się głosowanie, ale Kry- styna Pawłowicz nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów. Warto zauwa- żyć, że wskazane głosowanie odbywało się już po upływie kadencji sędziego Janusza Niem- OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 8 cewicza. Nie było bowiem wówczas i nadal nie ma przepisów konstytuc yjnych, ustawowych ani regulaminowych, które zobowiązywałyby Sejm do przeprowadzenia głosowania nad zgło- szonymi kandydaturami przed upływem kadencji danego sędziego TK. W tej sytuacji nadal pozostawał wakat w Trybunale Konstytucyjnym. Marszałek Sej- mu zarządził ponowne zgłaszanie kandydatów na stanowisko sędziego Trybunału Konstytu- cyjnego. Działanie Marszałka nie miało jednak podstawy prawnej. Regulaminowy termin zgłaszania, wynoszący 30 dni przed upływem kadencji ustępującego sędziego TK wyekspi- rował w dniu 1 lutego 2010 r. W obowiązującym wówczas stanie prawym nie było więc nor- my regulującej powstałą sytuację. Podstawy prawne umożliwiające ponowne zgłaszanie kan- dydatów w przypadku upływu podstawowego terminu i nieskutecznego wyboru zostały wprowadzone do Re gulaminu Sejmu RP dopiero w listopadzie 2015 r. Uchwałą Sejmu Rze- czypospolitej Polskiej z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie zmiany Regulaminu Sejmu Rze- czypospolitej Polskiej (M. P. poz. 1136) do art. 30 ust. 3 Regulaminu Sejmu RP dodano punkt 5 o następującej treści: „ 3. Wnioski składa się Marszałkowi Sejmu w terminie: […] 5) ustalonym przez Marszałka Sejmu w przypadku zaistnienia innych niż określone w pkt 1- 4 okoliczności powodujących konieczność dokonania wyboru” . Oznacza to, że w zakresie dotyczącym zaistnienia innych niż określone w art. 30 ust. 3 pkt 1- 4 Regulaminu Sejmu RP okoliczności powodujących konieczność dokonania wyboru, w momencie zgłaszania kandydatury p. S. Wronkowskiej- Jaśkiewicz, istniała luka w prawie. Prawidłowe procedowanie Sejmu powinno polegać w pierwszej kolejności na uzupełnieniu w drodze nowelizacji Regulaminu Sejmu RP o stosowne przepisy dotyczące możliwości zgła- szania kandydatów na stanowisko sędziego TK w sytuacji, gdy podstawowa procedura za- kończyłaby się niepowodzeniem, a dopiero następnie na ponownym przeprowadzeniu proce- dury zgłaszania kandydatów i ich wyboru. Wskazane działanie jednak nie nastąpiło, a Marszałek Sejmu arbitralnie zadecydował o możliwości ponownego zgłaszania kandydatów i wyznaczył termin dokonania tej czyn no- ści. W wyniku tego działania grupa posłów zgłosiła kandydaturę Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. 4. W dniu 27 kwietnia 2010 r. kandydatka uzyskała pozytywną opinię Komisji Spra- wiedliwości i Praw Człowieka. Komisja nie zwróciła uwagi na procedurę, w której kandydat- ka została zgłoszona i to, że procedura ta nie była uregulowana w żadnych przepisach. Jedy- nie posłanka Iwona Arent (PIS) stwierdziła (cyt.): „Chciałabym przedstawić stanowisko Klu- bu Parlamentarn ego „Prawo i Sprawiedliwość”. Dlaczego nie zgłosiliśmy kandydata? To, że nie zgłosiliśmy kandydata, jest gestem protestu wobec nierespektowania przez pana Marszał- ka Sejmu RP oraz większość parlamentarną przepisów odnoszących się do wyboru sędziów TK. Dlate go też nie zgłaszamy kandydata. Jak bowiem przypomnę, kadencja sędziego TK pa- na Janusza Niemcewicza upłynęła już 2 marca 2010 r.”. Tymi słowami autorka wypowiedzi podkreśliła, że nie było możliwe złożenie wniosku z kandydatem na sędziego Trybunału Konstyt ucyjnego, a w konsekwencji dalsze procedowa- nie i wybór, ponieważ stosowny termin zgłaszania kandydatów z art. 30 ust. 3 pkt 1 Regula- minu Sejmu RP wyekspirował. Mimo wyżej wskazanych zastrzeżeń, 6 maja 2010 r. w Sejmie odbyło się głosowanie w sprawie wybo ru na stanowisko sędziego TK, a kandydatka uzyskała bezwzględną więk- szość głosów. 5. W ten sposób wybór p. Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz został przeprowadzo- ny wbrew procedurze określonej w Regulaminie Sejmu RP dotyczącej zgłaszania kandydatów OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 9 na sta nowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Kandydaturę Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego zgłoszono w trybie niezna- nym polskiemu prawu. Słuszność takiej oceny podkreśla sposób rozumowania, jakim posługuje się sama S. Wronkowska- Jaśkiewicz. W swych zdaniach odrębnych opiera się ona o wyrok o sygn. K 34/15, co podkreśla używając słów: „czując się związana tym orzeczeniem” (zob. zdanie odrębne do wyroku TK z 16 marca 2017 r., sygn. Kp 1/17, które potwierdził a w zdaniach odrębnych do wyroku z 20 kwietnia 2017 r., sygn. K 10/15, OTK ZU A/2017, poz. 31; posta- nowienia z 20 kwietnia 2017 r., sygn. K 23/15, OTK ZU A/2017, poz. 40; postanowienia z 1 czerwca 2017 r., sygn. K 32/16, OTK ZU A/2017, poz. 47; wyroku z 5 października 2017 r., sygn. Kp 4/15. OTK ZU A/2017, poz. 72; postanowienia z 17 października 2017 r., sygn. SK 47/15, OTK ZU A/2017, poz. 67). Trybunał uznał w uzasadnieniu do wyroku o sygn.. K 34/15, że przepis o zgłaszaniu kandydatów (oznaczony jako art. 137 ustawy o TK) należy postrzegać jako „szeroko rozu- mianą podstawę wyboru sędziego” (cyt.) „ nie ma podstaw prawnych do kwestionowania – jako niekonstytucyjnych – tych przepisów regulujących element procedury wyboru sędziego Trybunału, które Trybunał uznał w tym wyroku za zgodne z Konstytucją [M.M.: czyli określo- ny zakres art. 137 ustawy o TK z 2015 r.]”. Trybunał stwierdził też, że: „Niezależnie jednak od powyższych uwag Trybunał prze- sądził, że art. 137 ustawy o TK podlega kontroli konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczy postępowań w sprawie wyboru sędziego Trybunału, które zostały zainicjowane w 2015 r. i – w dniu orzekania przez Trybunał – nie zostały zakończone złożeniem wobec Prezydenta ślubowania (zob. art. 21 ustawy o TK). Trybunał stwierdził, że w tej części art. 137 ustawy o TK nadal obowiązuje jako fragment mechanizmu prawnego, inicjowanego wnioskiem w sprawie zgłoszenia kandydata na sędziego Trybunału, a zamykanego odebraniem przez Prezydenta ślubowania od osoby wybranej przez Sejm na stanowisko sędziego Trybunału. Dopóki przewidziana prawem sekwencja czynności nie zostanie zakończona, art. 137 ustawy o TK – mimo że nie może być podstawą nowych czynności wyborczych – powinien być trak- towany jako jedna z podstaw prawnych postępowania w sprawie obsadzenia stanowiska sę- dziego na dziewięcioletnią kadencję, które wciąż się toczy” (zob. uzasadnienie wyroku o sygn. K 34/15) . W tej sytuacji naturalnym jest wniosek, że skoro przepis o zgłaszaniu kandydatów jest „jedną z podstaw prawnych postępowania w sprawie obsadzania stanowiska sędziego”, a w procedurze wyboru S. Wronkowskiej- Jaśkiewicz tego przepisu zabrakło, to podstawa wyboru nie była kompletna. Brakowało w niej elementu umożliwiającego zgłoszenie kandy- datów, czyli inicjatora dla rozpoczęcia całej procedury wyboru . W tej sytuacji procedura nie mogła być uruchomiona. Skoro tak, to uchwała w sprawie wyboru Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego została podjęta wadliwie. W tej sytuacji, w oparciu o własn e stanowisko, p. S. Wronkowska- Jaśkiewicz sama powinna już odstąpić od dalszego orzekania najpóźniej w dniu publikacji tego orzeczenia, a więc 16 grudnia 2015 r. (zob. Dz. U. z 2015 r. poz. 2129). Z kolei Sejm RP, d okonując wyboru osoby S. Wronkowskiej -Ja śkiewicz, naruszył art. 7 w związku z art. 194 ust. 1 Konstytucji. Zainicjowanie wydania uchwały w sprawie wy- boru sędziego Trybunału Konstytucyjnego nastąpiło bez podstawy prawnej, a to w konse- kwencji oznacza, że organ wydający uchwałę działał poza granicami prawa. Kierując się więc logiką przedstawianą przez samą Sławomirę Wronkowską - Jaśkiewicz w jej zdaniach odręb- nych dotyczących składu TK, naturalnym jest wniosek, że uchwała o jej wyborze nie doszła do skutku. OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 10 6. Istnieje też drugi kontekst uzasadniający brak możliwości orzekania p. Sławomiry Wronkowskiej- Jaśkiewicz w Trybunale Konstytucyjnym i jest on jeszcze bardziej wyraźny. Chodzi mianowicie o to, że wbrew przepisom ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym z 1997 r. (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.), Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz złożyła ślubowanie wobec Marszałka Sejmu RP, a nie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że p. S. Wronkowska - Jaśkiewicz jest dziś jedyną osobą zasiadającą w Trybunale Konstytucyjnym, która nie złożyła ślubowania wobec Prezydenta RP. Tymczasem, ślubowanie złożone zgodnie z wymogami formalnymi przewidzianymi w przepisach ustawy jest warunkiem objęcia urzędu i przystąpienia do wykonywania obo- wiązków sędziowskich. W tym właśnie duchu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, którego składowi p. Sławomira Wronkow- ska- Jaśkiewicz przewodniczyła. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że (cyt.): „Ślubowanie składane wobec Prezydenta […] nie stanowi wyłącznie podniosłej uroczystości o charakterze symbolicznym, nawiązującej do tradycyjnej inauguracji okresu urzędowania. Wydarzenie to pełni dwie istotne funkcje. Po pierwsze, jest publicznym przyrzeczeniem sędziego do zacho- wan ia się zgodnie z rotą składanego ślubowania. W ten sposób sędzia deklaruje osobistą od- powiedzialność za bezstronne i staranne wykonywanie swoich obowiązków zgodnie z własnym sumieniem oraz poszanowaniem godności sprawowanego urzędu. Po drugie, złożenie ślu bo- wania pozwala sędziemu rozpocząć urzędowanie, czyli wykonywanie powierzonego mu man- datu. Te dwa istotne aspekty ślubowania świadczą o tym, że nie jest to wyłącznie podniosła uroczystość, lecz zdarzenie wywołujące konkretne skutki prawne” . Trybunał Konst ytucyjny w tym samym uzasadnieniu wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r. potwierdził, że obsadzenie stanowisk sędziowskich następuje, gdy zostanie dopełniona ostat- nia czynność doniosła prawnie tj. ślubowanie sędziów Trybunału wobec Prezydenta. Jeśli więc ślubowanie nie jest złożone wobec Prezydenta RP , nie można mówić o ob- sadzeniu stanowiska sędziowskiego, co ma miejsce w przypadku Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz. 7. Stan faktyczny związany z sytuacją Sławomiry Wronkowskiej Jaśkiewicz był na- stępujący. W dniu 10 kwietnia 2010 r. w katastrofie lotniczej zginął Prezydent RP, Lech Ka- czyński. W tym samym dniu, ówczesny Marszałek Sejmu przejął tymczasowo obowiązki Prezydenta. W tym kontekście trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 131 ust. 2 Konstytucji RP „ Marsza łek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wyko- nuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej w razie: 1) śmierci Prezydenta Rzeczypospolitej (…). Pozornie sytuacja wygląda więc na skuteczną. Ale to tylko pozornie. Ślubowanie osoby wybranej na stanowisko sędziego TK określał wówczas art. 5 ust. 5 ustawy o TK z 1997 r. Brzmiał on: „Osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rze- czypospolitej ślubowanie następującej treści: „Ślubuję uroczyście przy wy konywaniu powie- rzonych mi obowiązków sędziego Trybunału Konstytucyjnego służyć wiernie Narodowi, stać na straży Konstytucji, a powierzone mi obowiązki wypełniać bezstronnie i z najwyższą sta- rannością.” Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg”.” Brzmienie przywołanego wyżej przepisu ustawy odnoszącego się do ślubowania jest jednoznaczne. Nie kreuje on kompetencji Prezydenta RP. Wynikająca z niego norma tworzy obowiązek złożenia ślubowania po stronie osób wybranych na stanowisko sęd ziego. Nato- miast jej treść wskazuje jedynie na konieczność obecności Prezydenta RP podczas składania tego ślubowania. Mówi o tym słowo „wobec”, oznaczające konieczność obecności Prezyden- OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 11 ta RP w tym momencie. Taka obecność jest warunkiem ważności aktu ślubo wania osoby wy- branej na stanowisko sędziego TK. Samo ślubowanie jest czynnością konwencjonalną, dla ważności której konieczna jest obecność Prezydenta. W tym miejscu należy przypomnieć o jeszcze jednej kwestii. Otóż w wyroku z 3 gru - dnia 2015 r. Trybuna ł Konstytucyjny wypowiedział się w sprawie ślubowania osób wybra- nych na stanowisko sędziego TK. Wprawdzie nie dotyczy to ustawy na podstawie, której ślu- bowanie przed Marszałkiem Sejmu składała p. S. Wronkowska - Jaśkiewicz, jednak oceniana przez TK jednostka redakcyjna miała podobne brzmienie. Wyrok TK o sygn. K 34/15, doty- czący ustawy o TK z 2015 r. może więc zachęcać w tym zakresie do nieuprawnionej analogii. W pkt 4 sentencji wyroku z 3 grudnia 2015 r. o sygn. K 34/15 czytamy: „Art. 21 ust. 1 ustawy powoł anej w punkcie 1, rozumiany w spos ób inny, niż przewidu- jący obowiązek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego Trybunału wybranego przez Sejm, jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji”. Z powyższym stanowiskiem nie można zgodzić się z następujących powodów: Po pierwsze, w tym fragmencie sentencji Trybunał dokonuje interpretacji normy ustawowej, usiłując narzucić w ten sposób Prezydentowi RP obowiązek ustawowy odebrania ślubowania. Warto więc przypomnieć, że do kompetencji Trybunał u Konstytucyjnego należy dokonywanie hierarchicznej kontroli norm ustaw z K onstytucją. Od czasu uchwalenia Kon- stytucji RP z 1997 r. Trybunał nie posiada upraw nień do dokonywania powszechnie obowią- zującej wykładni ustaw, a tym bardziej wiązania tą wykładnią innych organów państwa. Po drugie, gdyby założyć, że ustawa tworzy obowiązek Prezydenta, należy też wska- zać, że obowiązek ten nie należy do kompetencji określanych jako prerogatywy prezydenckie , których katalog zawiera art. 144 ust. 3 Konstytucji. Oznacza to, że możliwość jego wykona- nia wiązałaby się z obowiązkiem kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Tworzyłoby to sy- tuację nie tylko absurdalną, ale też prowadziłoby do wniosku, że żaden z sędziów Trybunału Konstytucyjnego po 1997 r. nie złożył w sposób skuteczny ślubowania wobec Prezydenta. Po trzecie, składanie ślubowania wobec Prezydenta RP jest inną sytuacją niż określone w art. 154 ust. 1 i 3 i art. 155 ust. 1 Konstytucji „odbieranie przysięgi” przez Prezydenta RP od członków Rady Ministrów. Powyższe wskazuje, że gdyby ustawodawca chciał w inny sposób określić rolę Prezydenta RP w procedurze wyboru sędziów TK, to inaczej zredago- wałby przepisy dotyczące ślubowania. Skoro jednak słuszny jest wniosek, że obecność Prezydenta RP w trakcie ślubowania osób wybranych na stanowisko sędziego TK nie jest obowiązkiem Prezydenta, to taka obec- ność Prezydenta RP, o której stanowi omawiany przepis nie może być zastąpiona obecnością innego podmiotu, nawet Marszałka Sejmu działającego na podstawie konstytucyjnego upo- ważnienia do tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta. W doktrynie bezsporne jest to, że osoba wykonująca czasowo obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej realizuje funkcje ustrojowe głowy państwa, jednak przez tę oko- liczno ść nie staje się Prezydentem RP w sensie podmiotowym. Nie posiada bowiem cech, które na gruncie aktualnego porządku konstytucyjnego identyfikują podmiotowo urząd Pre- zydenta Rzeczypospolitej. Instytucjonalne atrybuty polskiej konstrukcji ustrojowej prezyden- tury to przede wszystkim wybór w demokratycznym głosowaniu przez Naród, objęcie urzędu na podstawie przysięgi składanej przed Zgromadzeniem Narodowym oraz precyzyjnie okre- ślona kadencja. Żaden z wymienionych elementów nie ma zastosowania w formule zastępo- w ania głowy państwa przez Marszałka Sejmu lub Senatu (zob. S. Patyra, Przesłanki i tryb przejmowania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w ramach tzw. władzy re- zerwowej , „ Studia Iuridica Lublinensia” 20, 2013, s. 42). Powyższa teza ma szczególne znaczenie przy analizie ważności czynności konwen- cjonalnych, jaką jest między innymi składanie ślubowania w obecności Prezydenta RP. OTK ZU A/2018 P 103/15 poz. 44 12 W dniu 17 maja 2010 r., to znaczy w dniu składania ślubowania przez p. Sławomirę Wronkowsk ą - Jaśkiewicz , był wakat na urzędzie Prezydenta RP. Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz składała ślubowanie w obecności Marszałka Sejmu RP tymczasowo wykonujące- go obowiązki Prezydenta RP. Ta sytuacja została udokumentowana fotografiami umieszczo- nymi także na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego. Skoro wykonywanie obowiązków Prezydenta RP nie uczyniło z Marszałka Sejmu Prezydenta RP, a z art. 5 ust. 5 ustawy o TK z 1997 r. nie wynikała żadna norma kompeten- cyjna statuująca obowiązek Prezydenta RP, to w opisywanym wypadku złożenie ślubowania wobec Marszałka Sejmu wykonującego obowiązki Prezydenta RP było nieskuteczne. W tej sytuacji ukształtowanie składu orzekającego Trybunału Konstytucyjnego z udzia łem p. Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz jako osoby nieuprawnionej do orzekania tak że z tej perspektywy narusza zasadę legalizmu. Ponieważ zbadałem te sprawę, a jednocze- śnie znalazłem się w składzie z udziałem p. Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz, czuję się zobowiązany o tym poinformować , aby stosowne instytucje powinny rozważyć podjęcie dzia- łań w celu przywrócenia legalności działania Trybunału. Wobec powyższego, zdecydowałem się złożyć zdanie odrębne. Zdanie odrębne sędzi TK Sławomiry Wronkowskiej - Jaśkiewicz do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. a kt P 103/15 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 27 czerwca 2018 r., sy gn. P 103/15. Moje zdanie odrębne dotyczy warstwy proceduralnej tego postanowienia. Uważam bowiem, że skład, w jakim ono zapadło, został ukształtowany wadliwie. Swoje stanowisko w sprawie udziału w składach orzekających osób wybranych przez Sejm VIII kade ncji na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego na miejsca sędziów, których kadencja upłynęła 6 listopada 2015 r. wyraziłam i uzasadniłam w zdaniu odrębnym dotyczącym sprawy o sygn. Kp 1/17. Zaznaczyłam w nim, że zgłoszone przeze mnie zastrzeżenia zac howują aktualność także na przyszłość, ilekroć skład orzekający zostanie ukształtowany z udziałem osób nieuprawnionych. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.