P 11/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 9 listopada 2021 r. Pozycja 56 POSTANOWIENIE z dnia 26 października 2021 r. Sygn. akt P 11/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Krystyna Paw ł owicz Stanisław Piotrowicz Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Jakub Stelina, po rozpoznaniu, na posiedzeniu n iejawnym w dniu 26 października 2021 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie: czy art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz . U. z 2019 r. poz. 1083) jest zgodny z art. 76, art. 20 i art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . U Z A S A D N I E N I E I 1. Sąd Rejonowy Lublin - Zachód w Lublini e (dalej: pytający sąd , s ąd r ejonowy) posta- nowieniem z 17 sierpnia 2020 r. przedstawił Trybunałowi Konstytu cyjnemu pytanie prawne, czy art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2019 r. poz. 1083; dalej: u.k.k. , ustawa o kredycie konsumenckim) jest zgodny z art. 76, art. 20 i art. 2 Konstytucji. Pytanie prawne zost ało wnies ione w związku z toczącym się postępowaniem w spra- wie z powództwa o zapłatę (z tytułu umowy kredytu konsumenckiego). Po stwierdzeniu braku pod staw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sąd doręczył pozwanemu odpis pozwu z załącznikam i, zakreś lił termin na wniesienie odpowiedzi na pozew pod rygo- rem jej zwrotu i wydania wyroku zaocznego. Pozwany nie wniósł odpowiedzi na pozew. W uza sadnien iu pytania prawnego s ąd r ejonowy przede wszystkim zaznaczył, że kwe- stionowany przepis jest różnie intepreto wany w orzecznictwie sądów, przy czym dodał, że nie był on jeszcze przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Pytający sąd wskazał, że w czę- ści orzecze ń sądów powszechnych (np. wyroki: Sądu Okręgowego we Włocławku z 25 listo- OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 2 pada 2019 r., sygn. akt I ACa 260/ 19; Sądu Okręgowego w Olsztynie z 8 marca 2019 r., sygn. akt IX Ca 321/19; Sądu Okręgowego w Łodzi z 6 lutego 2019 r., sygn. akt III Ca 1840/1 8; Sądu Okręgo wego w Piotrkowie Trybunalskim z 29 grudnia 2017 r., sygn. akt II Ca 695/17; Sądu Okręgoweg o w Pozna niu z 20 maja 2019 r., sygn. akt II Ca 234/19; Sądu Okręgowego w Suwałkach z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I Ca 30/19; Sądu Okręgowego w Koni nie z 2 8 li stopada 2018 r., sygn. akt I Ca 465/18; Sądu Okręgowego w Szczecinie z 25 marca 2019 r., sygn. akt II C a 333/91; Sądu Okręgowego w Białymstoku z 22 listopada 2018 r., sygn. akt II Ca 828/18; Sądu Rejonowego w Kutnie z 11 lutego 2020 r., sygn. ak t I C 8 30/19; Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt I C 223/19; Sądu Rejono- wego w Golubiu - Dobrzyniu z 28 października 2019 r., sygn. akt I C 809/19; Sądu Rejonowe- go w Brzezinach z 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I C 216/19; Sądu Rejon owego d la Warszawy - Mokotowa w Warszawie z 17 stycznia 2020 r., sygn. akt II C 4567/18) przyjęto, iż okreś lenie w a rt. 36a ust. 1 u.k.k. maksymalnej wysokości pozaodset k owych kosztów kredytu nie wyłą- cza możliwości uznania danego postanowienia umownego za ni edozwol one (abuzywne). Ko- lejno pytający sąd przywołał liczne orzeczenia, w których wyrażono pogląd przeci wny, zgod- nie z którym ustanowienie przez ustawodawcę limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu oznacza, że ustalona kwota jest adekwatna i jako taka nie p odlega badaniu pod kątem przepi- sów zawierających klauzule generalne, zwłaszcza pod kątem art. 385 1 § 1 us tawy z dn ia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 , ze zm.; dalej: k.c. lub ko- deks cywilny ) – np. wyroki: Sądu Okręgowego w Ś widnicy z 30 maja 2019 r., sygn . akt II Ca 453/19; Sądu Okręgowego w Gliwicach z 19 sierpnia 2019 r., syg n. akt II I Ca 188/19; Sadu Okręgowego w Łodzi z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt III Ca 686/18; Sądu Rejonowego dla Łodzi - Widzewa w Łodzi z 18 listopada 2 019 r., sygn. akt VIII C 616/19; Sądu Okręgo- wego w Kielcach z 20 maja 2019 r., sygn. akt II Ca 576/19; Są du Rejono wego dla Łodzi - Widzewa w Łodzi z 26 lutego 2020 r., sygn. akt VIII C 1456/19; Sądu Okręgowego w Lubli- nie z 26 lipca 2018 r., sygn. akt II Ca 1 71/18; Sądu Okręgowego w Krakowie z 21 grudnia 2018 r., sygn. akt II Ca 2351/18; Sądu Okręgowego w Radomi u z 24 pa ździernika 2018 r., sygn. akt IV Ca 258/18; Sądu Rejonowego z Radzyniu Podlaskim z 2 listopada 2018 r., sygn. akt I C 304/18; por także wyroki : Sądu Okręgow ego w Krakowie z 25 czerwca 2018 r., sygn. akt II Ca 1224/18; Sądu Okręgowego w Sieradzu z 3 kwietni a 2019 r., sygn. akt I Ca 99/19; Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt III Ca 832/18. Pytający sąd zaznaczył, że drugie z zapr ezentowanych stanowisk wyd aje się dominujące. Zdaniem pytającego sądu, rozbieżność orzecznictwa do wodzi, że „(…) budowa prze- pisu art. 36a ust. 1 u.k.k., a więc przepisu, który powinien realizować, a nawet w pewnym zakresie kreować jedną z podstawowy ch norm ochrony konsumenta na rynku kredyt ów krót- koterminowych, w istocie pozwala na nadanie mu (…) kszta łtu kolid ującego z Konstytucją”. Pytający sąd nie wskazał wprost, który z rezultatów interpretacyjnych uznaje za czyniący za- dość standardowi konstytucy jnemu, choć zarzuty postawione w pytaniu prawnym sąd skiero- wał przeciwko drugiemu z wyżej przedstawionych rezultat ów interpretacyjnych. Pytający sąd stwierdził, że art. 36a ust. 1 u.k.k. nie realizuje celu, jakim jest zagwaran- towanie konsumentom odpowiedni ego poz iomu ochrony prawnej. Przepis ten – zdaniem s ądu r ejonowego – pogarsza wręcz sytuację konsumenta n a rynku k redytów krótkoterminowych. Sąd zauważył, że przed wejściem tego przepisu w życie ochrona konsumentów realizowana była na zasadach ogólnych, w tym zwł aszcza w oparciu o art. 385 1 § 1 k.c. Pytający sąd wskazał, że na podstawie art. 36a ust. 1 u.k.k ., zamias t wieloaspektowej oceny sprawy, sąd dokonuje „przyspieszonej” i „powierzchownej” analizy odpowiednich po- stanowień umownych, na podstawie kryte rium fo rmalnego. Bada jedynie, czy kwota pozaod- setkowych kosztów kredytu mieści się w limicie określonym w tym prz episie. Pogarsza to pozycję prawną konsumenta. Pytający sąd podkreślił, że limit wyznaczony w art. 36a ust. 1 OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 3 u.k.k. ma znamiona lichwy powsze chnej, a co najmniej dozwala nakładać na słabszą stronę stosunku zobowiązaniowego nadmierne ciężary. Pyt ający sąd stwierdził, że naruszenie zasady ochrony konsumentów i zasady społecz- nej gospodarki rynkowej wynika nie z samego sztywnego limitu pozaodsetko wych ko sztów kredytu, lecz ze sposobu ich obliczenia. Zgodnie bowiem z kwestionowaną regulacją, rze- czywis ta roczna stopa oprocentowania może wynieść nawet około 2000%. Sąd podniósł do- datkowo wątpliwości co do oparcia wysokości pozaodsetkowych kosztów kredy tu na k ryte- rium temporalnym. Sąd r ejonowy wskazał, że mechanizm wynikający z art. 36a ust. 1 u.k.k. w ko ntekście zawartej w nim sankcji, co do zasady pogarsza pozycję konsumenta w porównaniu z przepi- sami ogólnymi zawartymi w kodeksie cywilnym (art. 385 1 § 1 i ar t. 58 § 3 k.c.). Dodał, że regulacja ta jest nie tylko niespójna systemowo z normami prawa cywilne go, lecz również z normami prawa karnego. Zgodnie bowiem z ustawą o kredycie konsumenckim, zawarcie umowy pożyczki z niewspółmiernie wysoką roczną stop ą oproc entowan ia jest legalne, pod- czas gdy art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (D z. U. z 2 020 r. poz. 1444, ze zm.) sankcjonuje tego rodzaju działania. Liczba postawionych zarzutów wobec metody regulacji pozaodsetkowych kosztów kre dytu, o słabienie poziom u ochrony konsumenta, wskazane niespójności systemowe, zda- niem pytającego sądu świ adczą dod atkowo o niezgodności art. 36a ust. 1 u.k.k. z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą prawidłowej legislacji. Jeśli chodzi o niezgodność kwest ionowan ej regulacji z art. 2 Kon stytucji, pytający sąd podniósł także, że narusza ona także zasadę sprawi edliwości społecznej. Mamy tu bowiem do czynienia z nieuzasadnionym uprzywilejowaniem pewnej kategorii umów i podmiotów świadczących określone usługi o raz ze „skrajną” nierównością świadczeń z tych umów wyni- kających. 2. Prokurator Generalny w piśmie z 12 paździer nika 2020 r. wniósł o umorzenie po- stępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę powania przed Trybunałem K onstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na nie dopuszcza lność wydania wyroku. Jego zdaniem, pytanie prawne Sądu Rejonowego nie spełnia przesłanek przedmiotowej i funkcjonalnej. Po pierwsze, Prokurat or Gene ralny zauważył, że sąd kwestionuje nie normę prawną wynikającą z zaskarżonego przepisu, lecz jeden z rezult atów interpretacyjnych przyjmowa- nych w orzecznictwie sądowym. Zaznaczył także, że przytaczając liczne orzecznictwo sądo- we, sam pytający sąd po dniósł, że kwe stie związane z rozbieżnością stosowani a art. 36a ust. 1 u.k.k. nie były przedmiotem orzecz nictwa Są du Najwyższego. Prokurator Generalny podniósł, że pytający sąd nie zaproponował własnej wykładni art. 36a ust. 1 u.k.k., lecz opisał dwa różne rezult aty interpretacyjne przyjmowane w orzecznic- twie innych sądów, przy czym konstytucyjne zastrzeżenia skierowa ł wobec jednego z nich. W ocenie Prokuratora Generalnego, pytający sąd postawił się w sytuacji swoistego „recenzen- ta” wykładni przyjmowanej w praktyc e stosowania zakwestionowanej regulacji, przy czym jedn ą z nich sąd zakwalifikował jako prokonstyt ucyjną. Po drugie, Prokurator Generalny stwierdził, że istotna część argumentów podniesio- nych w uzasadnieniu pytania prawnego kwestionuje zasadność or az skut eczność przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania, co nie może być przedmiotem kontroli sądowokonst ytucyj- nej . Dalej Prokurator Generalny zwrócił uwagę na prawne i społeczne problemy związane z udzielaniem pożyczek pieniężnych przez przedsiębiorców st osujący ch wzor ce umowne za- wierające postanowienia naruszające interesy konsumentów. Wskazał przy tym, że do Sądu N ajwyższego są kierowane skargi nadzwyczajne w sprawach, w których sądy zasądzały na OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 4 rzecz przedsiębiorców pożyczkowych kwoty wynikające z post anowień abuzyw nych, za- strzegających „lichwiarskie” odsetki. W ocenie Prokuratora Generalnego, to droga są dowa jest efektywnym sposobem rozwiązywania istniejących problemów związanych ze stosowa- niem w umowach o kredyt konsumencki postanowień przewidujących wygórow ane koszty pozaodsetkowe. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 30 września 2020 r. przedsta wił stano wi- sko, w którym stwierdził, że postępowanie powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, gdyż pytanie prawne s ądu r ej onowego nie spełnia przesłanki funkcjo- nalnej. Rzecznik Praw Obywatelskich zaznaczył, że pytający sąd – p oza opisa niem dwóch li- nii orzeczniczych – w ogóle nie odniósł się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Eu- ropejskiej (dalej: TSUE) z 26 marca 2020 r . w spr awie C - 779/18 Mikrokasa S.A. i Revenue Niesta n dar yzo wany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamk nięty prz eciwko XO. Rzecznik przypomniał, że zarówno ustawa o kredycie konsumenckim, jak i przepisy kodeksu cywilnego dotyczące niedozwolonych wzorców umów s tanowią implementację od- powiednio: dyrektywy Parlame ntu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylając ej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. U. UE L 133, s. 66) oraz dyrektywy Rady 93/13/ EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 95, s. 29; dalej: d yrektywa 93/13 /EWG ). Jest to istotne, gdyż pytający sąd zarzut naruszenia gwa- rancji ochrony konsumenta wywiódł między innymi z niemożności zas tosowan ia mechani- zmu przewidzianego w art. 385 1 k.c., podczas gdy w przywołanym wyżej orzeczeniu TSUE jed noznaczni e wyjaśnił, że przepisy dyrektywy 93/13 /EWG , implementowanej przez art. 385 1 k.c., nie wykluczają kontroli abuzywności postanowienia umownego dotyczą cego po zaodset- kowego kosztu kredytu, pomimo że metoda obli czania tego kosztu wynika z przepisu ran gi ustawo wej. Rzecznik, przywoławszy zasadę pierwszeństwa prawa UE oraz omówiwszy za- kres związania sądów krajowych orzeczeniem prejudycjalnym, wskazał, że wyk ładnia wyni- kająca z orzeczenia TSUE wiąże także w sprawie, w związku z którą z pytaniem prawnym wy stąpił s ą d r ejonowy. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał zatem, że pytający sąd nie wykorzystał na etapie interpretacji przepisów prawa, co do których powziął wątpliwości konstytucyjne, ws zystkich dostępnych metod wykładni. Sąd zaniechał w szczególności wykładni prounijnej. W ocenie Rzecznika, wyrok TSUE w sprawie C - 7 7 9/18 przesądza kierunek wykładni art. 36a ust. 1 u.k.k. oraz art. 385 1 § 1 k.c., który powinien być przyjęty przez sądy pows zechne. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, przytoczony wyżej wyrok TSUE usuwa rozbieżności, jakie występowały w przytoczonym przez pytający sąd orzecznictwie. II Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: 1. Sąd Rejonowy Lublin - Zachód w Lublinie (dalej: pytający sąd , s ąd r ejonowy) przed- stawił pytanie prawne, czy art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsu- menckim (Dz. U. z 2019 r. poz. 1083; dalej: u.k.k. , ustawa o kredyci e konsumenckim) jest zgodny z art. 76, art. 20 i art. 2 Ko nstytucji. Zakwestionowany przez s ąd r ejonowy przepis wyznacza maksymalną wysokość po- zaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego, określając wzór jej wyliczenia. Przepis ten został dodany do ustaw y o kredycie konsumenckim przez art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 5 (Dz. U. poz. 1357). Jak wskazano w uzasadnieniu rządowego projektu tej nowelizacji: „ Ratio legis d la wprowadzenia powyższych regulacji jest okoliczność, iż ograniczenie możliwości pobierania nadmiernych odsetek wynikające z art. 359 § 2 1 Kodeksu cywilnego nie stanowi wystarczającego instrumentu ochrony interesów konsumenta w sytuacji, gdy przedsiębiorc y, przestrzegając regulacji dotyczących maksymalnej wysoko ści odsetek, jednocześnie zastrze- gają wysokie prowizje i dodatkowe opłaty o charakterze pozaodsetkowym. W konsekwencji tego rodzaju praktyk łączne koszty obsługi długu niejednokrotnie przekraczają w ysokość za- ciągniętej pożyczki lub kredytu. Wysokie koszty pozaodsetkowe, w przypadku korzystania przez konsumenta z pożyczek i kredytów w kilku instytucjach jednocześnie, powodują szyb- ko rosnący obszar zadłużenia. Uwzględniając powyższe przesłanki, w oceni e projektodawcy należy podjąć działania regulacyjne, który ch celem jest zapobieganie przypadkom pobierania przez kredytodawców kredytu konsumenckiego nieuzasadnionych (zbyt wysokich) opłat” (druk sejmowy nr 3460/VII kadencja). Uzasadnienie swego pytania pr awnego s ąd r ejonowy rozpoczął nie od zarzutów wobec treści zaskarżonego w petitum tego pytania art. 36a ust. 1 u.k.k., lecz od wskazania, że przepis ten pozostaje w zbiegu z art. 385 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz . 1740 , ze zm.; dalej: k.c.) i że orzecznictwo sądowe w ro zbieżny sposób ten zbieg rozwiązuje. Przytoczywszy liczne orzeczenia sądów powszechnych, pytający sąd wskazał, że w praktyce przyjmowane są dwa różne rezultaty interpretacyjne. Według pierw- szego z n ich określenie wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu k onsumenckiego w granicach wyznaczonych w art. 36a ust. 1 u.k.k. nie wyłącza możliwości uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Z kolei według drugiego – kwota pozaodsetkowych kosztów kredytu mieszczą ca się w limicie wyznaczonym przez art. 36a ust. 1 u.k.k. nie podlega już badaniu pod kątem ewentualnej abu- zywności postanowień umownych te koszty określających. Pytający sąd zaznaczył, że w dok- tryn ie uznaje się drugie z przytoczonych stanowisk za dominują ce, oraz że odnośnie do spor- nego zagadnienia nie wypowiedział się dotąd Sąd Najwyższy. Z analizy uzasadnienia pytania prawnego wynika, że postawione zarzuty pytający sąd odniósł do drugiego ze wskaz anych wariantów interpretacyjnych. 2. Rozpoznanie niniej szej sprawy wymagało przede wszystkim ustalenia, czy s ąd r e- jonowy miał legitymację do zadania przedstawionego Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności art. 36a ust. 1 u.k.k. Dopuszczalność przedstawienia pytania prawnego je st uwarunkowana trzema przesłankami: 1) podmiotową – wedle której może to uczynić jedynie sąd jako państwowy organ władzy sądowniczej, oddzielony i nieza- leżny od legislatywy i egzekutywy, 2) przedmi otową – w myśl której przedmiotem pytania prawnego może by ć wyłącznie zarzut niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfi- kowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą oraz 3) funkcjonalną, która ogranicza możliwość wystąpienia z pytaniem prawnym tyl ko do sytuacji, gdy od odpowiedzi na nie zależy rozstrzygn ięcie konkretnej sprawy toczącej się przed sądem. Choć spełnienie pierwszej z wymienionych przesłanek nie budziło w niniejszej sprawie wątpliwości, to szczegółowego wyjaśnienia wymagało spełnienie p rzesłanki przedmiotowej i funkcjonalnej. Wątpliwości w tym zakresie podnieśli Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, którzy stwierdzili, że pytający sąd zakwestionował nie normę prawną, lecz jeden z rezultatów inter- pretacyjnych art. 36a ust . 1 u.k.k. 2.1. Trybunał Konstytucyjny w swym dotychczas owym orzecznictwie wielokrotnie zaznaczał, że w jego kompetenc jach nie leży dokonywanie wiążącej wykładni ustaw . Wy- kładnia przepisów należy bowiem do sądów jako organów powołanych do stosowania praw a. Trybunał wskazywał też, że nie leży w jego kompetencjac h określanie, który – z kilku uzna- OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 6 nych przez sądy za dopuszczalne – rezultatów interpretacji określonego przepisu jest właści- wy. Działalność Trybunału ma na celu wyeliminowanie z porządku prawnego n ormy nie- zgodnej z Konstytucją, a nie przesądzenie, który z możliwych wariantów interpretacyjnych wyrażającego tę normę przepisu powinien być przyjęty przez sądy. Pytanie prawne, o którym mowa w art. 193 Konstytucji, nie jest bowiem środkiem służącym do usu wania wątpliwości co do wykładni przepisów, których treść nie jest jednolicie ustalana w praktyce ich stosowa- nia. TK nie rozstrzyga wątpliwości prawnych związanych ze sprawowaniem wymiaru spra- wiedliwości przez sądy. Kompetencja taka przysługuje Sądowi Najw yższemu oraz Naczel- nemu Sądowi Administracyjnemu. Trybuna ł Konstytucyjny zaznaczał także, że choć przedmiotem pytania prawnego nie może być samodzielnie postawiony problem poprawności przyjmowanej przez sąd wykładni przepisów mających służyć za podsta wę p rawną wydawanego orzeczenia, to jednak z agad- nienie interpr etacji kwestionowanych przepisów może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał w sytuacji, gdyby sąd występujący z pytaniem prawnym uznał, że przyjęty w orzecznictwie i utrwalony spo sób ich rozumienia pozostaje w sprzeczności z unor - mowaniam i zawartymi w akcie hierarchicznie wyższym. Sąd r ejonowy – mimo przytoczenia licznych orzeczeń innych sądów – nie wykazał jednak, że praktyka stosowania art. 36a ust. 1 u.k.k. ma charakter trwały, powszechny i jedno- lity, przeciwnie , wskazał, że spornej kw estii zbiegu tego przepisu z art. 385 1 k.c. nie rozstrzy- gnął jeszcze Sąd Najwyższy. Z dostępnych na stronie Sądu Najwyższego (www.sn.pl ) informacji wynika, że 18 ma- ja 2020 r. wpłynęło do tego s ądu zagadnieni e prawne (sygn. akt III CZP 42/20), którego jede n z punktów brzmi następująco: „Czy w sytuacji, gdy wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu ujętych w zawartej z konsumentem umowie pożyczki, będącej umową o kredyt kon- sumencki w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, nie prze- kr acza ich maksymalnego pułapu wyznaczonego w art. 36a tej ustawy, dopuszczalne jest ba- danie postanowień umowy przewidujących składniki pozaodsetkowych kosztów kredytu oraz ich wysokość z punktu widze nia niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 k.c.?”. Prokurator Generalny w swym stanowisku wskazał dodatkowo, że do Sądu Najwyż- szego kierowane są skargi nadzwyczajne w sprawach związanych z problematyk ą poruszoną w pytaniu prawn ym s ądu r ejonowego. W świetle powyższego , Trybunał Konstyt ucyjny doszedł do wniosku, że pytanie prawne jest skierowane przeciwko procesowi wykładni art. 36a ust. 1 u.k.k , który to przepis pozostaje w zbiegu z art. 385 1 § 1 k.c. Przedmiotem pytania prawnego nie jest zatem zarzut niezgodności aktu normatywnego z ak tem hierarchicznie wyższym, czyli w tym przypadku – z Konstytucją. 2.2. Trybunał Konstytucyjny uznał, że pytanie prawne s ądu r ejonowego nie spełnia przesłanki przedmiotowej, a co za tym idzie takż e funkcjonalnej. Z analizy uzasadnienia pytania prawnego s ą du r ejonowego wynika, że zdaniem pyta- jącego sądu jeden z przyjmowanych w orzecznictwie sądów powszechnych wariantów inter- pretacyjnych art. 36a ust. 1 u.k.k. znajduje silniejsze oparcie w argumenta ch konstytucyjnych. Sąd dostrzega zatem, że może zastosowa ć taki sposób wykładni, która nie budzi jego zastrze- żeń konstytucyjnych. Trybunał Konstytucyjny przyjmował w dotychczasowym orzecznictwie, że przesłanka funkcjonalna pytania prawnego nie jest spełn iona, gdy wątpliwości konstytucyjne może usu- nąć sam orzeka jący sąd, stosując znane nauce prawa reguły interpretacyjne i kolizyjne, w szczególności dokonując wykładni zgodnej z Konstytucją, a z taką sytuacją mamy do czy- nienia w rozważanej sprawie. OTK ZU A/202 1 P 11/20 poz. 56 7 Jeśli ch odzi o proces wykładni art. 36a ust. 1 u.k.k., zwłaszcza r ozstrzygnięcie zbiegu tego przepisu z art. 385 1 k.c., to jak zostało podniesione w stanowisku Rzecznika Praw Oby- watelskich, pytający sąd ma możliwość sięgnąć dodatkowo do interpretacji prounijnej. W ska- zówek w tym zakresie dostarcza wyrok Trybunału Sprawied liwości Unii Europejskiej z 26 marca 2020 r. w sprawie C - 779/18 Mikrokasa S.A. i Revenue Niesta n daryzowany Seku- rytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty przeciwko XO, sentencja którego brzmi nastę- p ująco: „ 1) Artykuł 3 lit. g), art. 10 ust. 2 i art. 22 ust . 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które ustanawiają metodę obliczania maksymalnej kwoty pozaodsetkowych kosztów kredytu, jakimi można obciążyć konsumenta, pod warun- kiem że przepisy te nie wprowadzają w odniesieniu do tych pozaodsetkowych kosztów kredy- tu dodatkowych obowiązków informacyjnych pon ad te określone w art. 10 ust. 2; 2) Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych wa- runków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stoso- wania tej dyrektywy nie jest wyłączony war unek umowny, w którym ustala się całkowite po- zaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty”. W świetle powyższego, udzielenie przez Trybunał odpowiedzi na pytanie prawne s ądu r ejonowego – jak trafnie zaznaczył w swym stanowisku Prokurator Generalny – „byłoby (…) nawiązaniem do instytucji ustalania przez Trybunał Konstytucyjny po wszechnie obowiązują- cej wykładni ustaw”. Tego rodzaju dzia łania nie mieszczą się obecnie w kompetencjach Try- bunału. Trybunał podzielił stanowisko Prokuratora Generalnego także w tym zakresie, w któ- rym wskazał, że wobec ujawniających się w praktyce stosowa nia art. 36a ust. 1 u.k.k. pro- blemów związanych z postanow ieniami umów o kredyt konsumencki zastrzegających wygó- rowane koszty pozaodsetkowe udzielanych kredytów, efektywn ą drogą ich rozwiązania jest droga sądowa. To sądy, w tym przede wszystkim Sąd Najwyżs zy wykonując y nadzór judyka- cyjny oraz zadanie zapewnienia jednolitości orzecznictwa, są powołane do rozstrzygania koli- zji poziomych w systemie prawa, wybierając spośród możliwych kierunków interpretacji ta- kie rezultaty, które w najwyższym stopniu realizują wartości, zasady i prawa gwarantowane przez Konstytucję, a zatem stosując wykładnię prokonstytucyjną. 2.3. Wobec niespełnienia przesłanki przedmiotowej i funkcjonalnej, Trybunał Konsty- tucyjny stwierdził, że wydanie wyroku w niniejszej sprawie jest niedop uszczalne, co powodu- je umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstyt ucyjny postanowił jak w sentencji.