P 4/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 30 października 2024 r. Pozycja 94 POSTANOWIENIE z dnia 22 października 2024 r. Sygn. akt P 4/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Krystyna Pawłowicz Justyn Piskorski – sprawozdawca Jarosław Wyrembak , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2024 r. , pytania prawnego Sądu Rejonowego w Chojnicach: czy art. 42 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. N r 88, poz. 553, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 ma rca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541 ) , w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popeł - nienia przestępstwa z art. 178a § 4 w związku z art. 178 a § 1 k odeksu karnego, jest zgodny z art. 10 w związku z art. 175 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Sąd Rejonowy w Chojnicach II Wydział K arny (dalej: sąd pytający) postanowie- niem z 18 stycznia 2017 r. (sygn. akt II K 772/15) przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, czy art. 42 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. n r 88, poz. 553, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541), w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 w związku z art. 178 a § 1 k.k., jest zgodny z art. 10 w związku z art. 175 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 Konstytucji. OTK ZU A/2024 P 4/17 poz. 94 2 1.1. Pytanie powstało na gruncie następującego stanu faktycznego: o skarżony, skazany uprzednio wyrokiem Sądu Rejonowego w Chojnicach z 27 września 2012 r. za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., kierował w ruchu lądowym samochodem osobowym, znajdując się w sta- nie nietrzeźwości (stężenie alkoholu wynosiło 0,61 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu). Oskarżyciel publiczny wniósł o uznanie oskarżonego za winnego popełnionego czynu i wy- mierzenie mu kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz środków karnych w postaci świadczenia pieniężnego i dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sąd pytający wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od udzielenia odpowiedzi przez Trybunał Konstytucyjny. W razie uznania przez sąd pytający, że oskarżony jest winny zarzuconego czynu, na podstawie przepi s u objęt e go pytani em prawnym będzie on zobligo- wany do orzeczenia środka karnego w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sąd ograniczył swoje wątpliwości w zakresie art. 42 § 3 k.k. do sytuacji, w której sąd zobligowany jest orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio wobec sprawcy przestępstwa z art. 178a § 4. w związku z art. 178a § 1 k.k. 1. 2 . Sąd pytający w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że ustawodawca w zakwe- stionowanym przepisie zastosował sankcję bezwzględnie oznaczoną, wyłączającą możliwość stosowania sędziowskiego wymiaru kary i jej miarkowania stosownie do zasad wyrażonych w art. 53 § 1 k.k., zgodnie z którym sąd wymierza karę według swojego uznania w granicach przewidzianych ustawą. W ocenie sądu pytającego, takie ukształtowanie sankcji karnej jest sprzeczne z zasadą trójpodziału władzy wyrażoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji i narusza zasadę wymierzania sprawiedliwości przez sądy, wynikającą z art. 175 ust. 1 Konstytucji. Jak wska- zał sąd pytający, „[w] przypadku sankcji bezwzględnie oznaczonej, rola sądu i sędziego sprowadza się tylko do subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod obowiązującą normę prawa karnego, z automatyczną koniecznością orzeczenia kary lub środka karnego (…)”. Nie dochodzi tym samym, zdaniem sądu pytającego, do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sąd w zakresie określenia sankcji. Rol ę tę przejmuje ustawodawca, który nie posiada uprawnienia do odnoszenia się indywidualnie do sytuacji konkretnej osoby oskarżonej o po- pełnienie przestępstwa. 1. 3 . W kwestii zarzutu niezgodności art. 42 § 3 k.k. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, sąd pytający wskazał, że sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 45 Konstytu- cji, oznacza także zastosowanie sankcji karnej w oparciu o dyrektywy wyrażone w art. 53 § 1 i 2 k.k. Sąd pytający zaznaczył, że sankcja karna nie może w szczególności przekraczać stop- nia winy sprawcy, co może mieć miejsce w w ypadku sankcji bezwzględnie oznaczonej. Usta- lenie stopnia winy sprawcy jest wyłączną kompetencją wymiaru sprawiedliwości i nie może zostać zastąpione przez normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. 1.4 . Ponadto sąd pytający dopatrzył się również niezgodności art. 42 § 3 k.k. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zdaniem sądu pytającego, jedną z podstawowych wolności obywatelskich jest wolność przemieszczania się. Osoba, wobec której orzeczono dożywotni zakaz prowa- dzenia wszelkich pojazdów mechanicznych , zostaje w istotny sposób ograniczona w zakresie zdolności przemieszczania się i tym samym doznaje w tym zakresie poważnego uszczerbku. 1. 5. Sąd pytający podniósł również, że art. 42 § 3 k.k. przewiduj e obligatoryjne doży- wotnie orzeczenie środka karnego zarówno wobec sprawców poważnych przestępstw mate- rialnych (skutkowych), jak i wobec sprawcy przestępstw formalnych (bezskutkowych), opi- sanych w art. 178a § 1 i 4 k.k. Ustawodawca zrównał zatem status przestępstw skutkujących śmiercią lub ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu innej osoby z przestępstwem, które nie naru- OTK ZU A/2024 P 4/17 poz. 94 3 szyło bezpośrednio dobra prawnego żadnej osoby. Ponadto sąd pytający zauważył, że konse- kwencją orzeczenia takiego środka karnego będzie również brak zatarcia skazania, nie może ono bowiem nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania środ- ka karnego . Sąd przypomniał, że osoba , która dopuściła się popełnienia czynów przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji nie będąc w stanie nietrzeźwości nie musi zostać ukaran a do- żywotnim zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych , nawet w wypadku, gdy popełniła ciężkie przestępstwo, jak na przykład nieumyślne naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, którego skutkiem jest śmierć innej osoby (art. 177 § 2 k.k.). 2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 8 lutego 2017 r. pytani e praw- ne został o połączone do wspólnego rozpoznania z pytanie m prawnym o sygn. P 3/17 z uwagi na tożsamość przedmiotu pytania prawnego. 3. W piśmie z 6 marca 2017 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w sprawie. 4. W piśmie z 20 kwietnia 2017 r. Prokurator Generalny przedstawił stanowisko doty- czące spraw o sygn. P 3/17 i P 4/17. W zakresie rozpoznawanej sprawy wniósł o uznanie, że art. 42 § 3 k.k. w zakresie, w jakim zobowiązuje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 w związku z art. 178a § 1 k.k., jest zgodny z art. 10 ust. 1 w związku z art. 175 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, a ponadto o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dn ia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej u.o.t.p.TK) z uwagi na niedopuszczalność wydania orzeczenia. 4.1. W kwestii zarzutu niezgodności art. 42 § 3 k.k. z przywołanymi przez sąd pytają- cy wzorcami Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że przepis nie uniemożliwia sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez właściwy sąd. Prokurator Generalny zaznaczył, że zakaz prowadzenia pojazdu, o którym mowa w art. 42 § 3 k.k. , ma charakter względnie obligatoryj- ny. Sąd może zatem odstąpić od jego orzekania, jeżeli zajdzie wyjątkowy wypadek, uzasad- niony szczególnymi okolicznościami. Prokurator Generalny zaznaczył, że „[w] każdym przy- padku sąd ma bowiem obowiązek dokonać stosownych ustaleń i ocen, czy możliwe jest orze- czenie zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio, a po orzeczeniu tego zakazu istnieją prawne możliwości jego złagodzenia w określonych warunkach przez sąd”. 5. W piśmie z 14 września 2017 r. Marszałek Sejmu przedstawił łączne stanowisko Sejmu w sprawach o sygn. P 3/17 i P 4/17 . W odniesieniu do art. 42 § 3 k.k. wniósł o stwier- dzenie, że przepis ten w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 w związku z art. 178a § 1 k.k. , nie jest niezgodny z art. 52 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz jest zgodny z art. 10 w związku z art. 175 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 5.1. Wobec zarzutu obejmującego jako wzorzec kontroli art. 31 ust. 3 Konstytucji Marszałek Sejmu przyjął, że należy dokonać jego rekonstrukcji, kierując się zasadą falsa de- monstratio non nocet. Tym samym poprawnym wzorcem kontroli powinien być a rt. 52 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Jednocześnie Marszałek Sejmu zaznaczył, iż wzorzec taki jest nieadekwatny do określonego przedmiotu kontroli. Przepisy prawa o ruchu drogo- OTK ZU A/2024 P 4/17 poz. 94 4 wym nie chronią bowiem realizacji wolności poruszania się w konstytucyjnym rozumieniu. Konstytucyjna wolność dotyczy bowiem wyłącznie prawa do swobodnego wyboru i zmiany miejsca zamieszkania, nie zaś prawa poruszania się po drogach publicznych. W związku z po - wyższym, Marszałek Sejmu wniósł o uznanie, że zaskarżony przepis w oznaczonym przez sąd pytający zakresie nie jest niezgodny z art. 52 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 5.2. Co do zarzutu zakresowej niezgodności art. 42 § 3 k.k. z art. 10 ust. 1 w związku z art. 175 ust. 1 Konstytucji, Marszałek Sejmu wskazał, że przepisy te stanowią „element prowadzenia przez ustawodawcę polityki kryminalnej, zmierzającej do zapobiegania i zwal- czania za pomocą instrumentów karnoprawnych przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, a zwłaszcza tych z nich, które są popełniane w stanie nietrzeźwości”. Zazna- czył również, że ukaranie sprawcy przez wymierzenie mu określonego w przepisach środka karnego nie jest czynnością automatyczną. Przede wszystkim przez posłużenie się w art. 42 § 3 k.k. zwrotem „chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi oko- licznościami” obligatoryjność orzeczenia zakazu staje się względna, sąd zaś ma możliwość odstąpienia od orzeczenia środka karnego dożywotnio. Marszałek Sejmu zaznaczył, że prak- tyka orzecznicza zmierza do znacznego rozszerzenia tej wyjątkowej okoliczności. 6. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. niniejszą sprawę wydzielono ze sprawy o sygn. P 3/17 . II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności pytania prawnego. 1.1. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, „[k]ażdy sąd może przedstawić Trybunałowi Kon- stytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfiko- wanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem”. Unormowanie to znajduje swoje odzwierciedlenie również w art. 52 i art. 60 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej : u.o.t.p.TK). Powyższe przepisy wyrażają przesłanki warunkujące skuteczność wniesienia oraz me- rytorycznego rozpoznania pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny. Przesłanki te zostały szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. po- stanowienie z 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09 , OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 40 ) . Pytanie praw- ne powinno zatem spełniać łącznie następujące przesłanki: 1) podmiotową – z pytaniem prawnym może wystąpić tylko sąd, 2) przedmiotową – przedmiotem pytania prawnego może być tylko akt normatywny oraz 3) funkcjonalną – musi zachodzić związek między orzecze- niem Trybunału a sprawą rozpoznawaną przez sąd, na tle której sąd zadał pytanie prawne. Wyraża się on w zależności o charakterze bezpośrednim, merytorycznym i prawnie istotnym (zob. postanowienie TK z 30 czerwca 2009 r., sygn. P 34/07 , OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 101 i powołane tam orzecznictwo). Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek kontroli w trybie pytania prawnego stanowi przeszkodę formalną w prowadzeniu merytorycznego badania kon- stytucyjności zaskarżonych norm. W takim wypadku powstaje konieczność umorzenia postę- powania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku (zob. postanowienie TK z 3 mar- ca 2009 r., sygn. P 63/08 , OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 31 ). OTK ZU A/2024 P 4/17 poz. 94 5 1. 2. Sąd Rejonowy w Chojnicach (dalej: sąd pytający) jest sądem w rozumieniu art. 193 Konstytucji. 1. 3. Przedmiotem pytania prawnego wyrażonego w postanowieniu z 18 stycznia 2017 r. (sygn. akt II K 772/15) był art. 42 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 202 4 r. poz. 17 ; dalej: k.k.) , w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541; dalej: ustawa z 20 marca 2015 r.), w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 w związku z art. 178 a § 1 k.k. 2. Znaczenie wyroku z 4 czerwca 2024 r. o sygn. SK 22/21 (OTK ZU A/2024, poz. 61). 2.1 . Trybunał zwrócił uwagę, że chociaż takie skonstruowanie przedmiotu kontroli wypełnia przesłankę funkcjonalną pytania prawnego, to w wyroku o sygn. SK 22/21 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 42 § 3 k.k. , w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z 20 marca 2015 r., w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określone- go w art. 178a § 4 k.k., jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 3 Konstytucji. W kontekście powyższego należało zatem rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie za- chodzi negatywna przesłanka procesowa wynikająca z zasady ne bis in idem . Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, jeżeli ten sam przepis został już wcześniej zakwestionowany przez inny podmiot w oparciu o te same zarzuty niezgodności z Konstytucją (a zatem w razie zaistnienia tożsamości przedmiotowej), ma zastosowanie za- sada ne bis in idem , czyli zakaz ponownego orzekania o tym samym (w tej samej sprawie). Jest on i nstytucją wykształconą w orzecznictwie TK i doktrynie prawnej, w celu zapewnienia stabilizacji sytuacji powstałych w wyniku orzeczenia ostatecznego jako formalnie prawomoc- nego (zob. np. postanowienia z: 11 grudnia 2019 r., sygn. SK 11/19, OTK ZU A/2019, poz. 72; 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz. 72). Istotne znaczenie dla stwierdzenia, czy w sprawie aktualizuje się zakaz wynikający z zasady ne bis in idem , ma przy tym treść podniesionego zarzutu oraz zakres wzorców kontroli . Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, przyjmuje, że zaistnienie przesłanki ne bis in idem powoduje konieczność umo- rzenia postępowania z uwagi na zbędność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 2 .2. W niniejszej sprawie wzorcami kontroli sąd pytający uczynił art. 10 w związku z art. 175 ust. 1, ar t . 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Tym samym zakres kontroli sprawia wrażenie szerszego niż w w ypadku wyroku o sygn. SK 22/21. Lektura uzasadnienia tego wyroku pozwala jednak na ustalenie, że z uwagi na obszerność wzorca w postaci art. 45 ust. 1 Konstytucji zakres oceny Trybunału był o wiele szerszy i objął również argumenty toż- same z zaprezentowany mi przez sąd pytający w niniejszej sprawie – również względem art. 10 i art. 175 ust. 1 Konstytucji. Powyższe przepisy Konstytucji , chociaż nie zostały przez Trybunał uznane w tamtej sprawie za adekwatne wzorce kontroli, były również przywoływane w tym charakterze w treści skargi konstytucyjnej. Z tego też względu w uzasadnieniu wyroku o sygn. SK 22/21 Trybunał wskazał, że w odniesieniu do skargi konstytucyjnej „wzorce w postaci art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 175 ust. 1 Konstytucji, podobnie jak wszystkie przepisy rozdziału VIII Konsty- tucji zatytułowanym « Sądy i Trybunały » nie statuują żadnych praw czy wolności, ani też nie określają obowiązków jednostek. Z tego też względu nie mogą stanowić wzorca kontroli w sprawie inicjowanej w trybie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji”. Równocześnie OTK ZU A/2024 P 4/17 poz. 94 6 podkreślił , że „normy wyrażone w art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 175, a także w innych przepi- sach rozdziału VIII Konstytucji, stanowią immanentne składniki prawa do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ocena realizacji tego prawa z punktu widzenia skarżącego musi uwzględniać wszystkie aspekty prawa do sądu. Art. 45 Konstytucji nie stanowi bowiem abs- trakcyjnego prawa, ale prawo do sądu będącego organem charakteryzującym się wszystkimi przymiotami opisanymi w Konstytucji, łącznie z niezawisłością sędziowską, wyłącznością sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez organy władzy sądowniczej oraz zapewnieniem tym organom warunków do wykonywania tych czynności. Nie ma zatem konieczności, aby skarżący – powołując się na przymioty sądów opisane w przepisach Konstytucji – wskazywał wzorce kontroli inne niż art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ich wskazanie w uzasadnieniu może oczywiście mieć na celu wzmocnienie argumentacji oraz poparcie zarzutu głównego i z tego punktu widzenia stanowi niewątpliwie wartość dodaną prezentowanej argumentacji. (…) Nie stanowią one jednak, inaczej niż w wypadku pytania prawnego, adekwatnego wzorca kontroli w sprawach ze skargi konstytucyjnej opartej na zarzucie naruszenia prawa do sądu, mimo że opisują dokładnie to samo zagadnienie co art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przepisy rozdziału VIII Konstytucji stanowią jego konkretyzację. Podobnie treść art. 10 Konstytucji implikuje, że opisane w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu oznacza prawo do odwołania się do organu posiadającego kompetencję do wykonywania władzy sądzenia, która nie może zostać przejęta przez organy należące do władzy ustawodawczej czy wykonawczej”. W uzasadnieniu Trybu- nał szeroko odnosił się również do kwestii dyrektyw sędziowskiego wymiaru kary wyrażo- nych w art. 53 § 1 k.k. Należy przy tym mieć również na uwadze, że art. 10 i art. 175 Konstytucji, chociaż nie zostały przez Trybunał uznane w tamtej sprawie za adekwatne wzorce kontroli , były również przywoływane przez skarżącego w tym charakterze , a argumentacja, jaką wskazywał na poparcie tych zarzutów – zbliżona do zaprezentowanej przez sąd pytający w niniejszej spra- wie – została przez Trybunał uwzględniona jako argumenty przemawiające za poparciem tezy o niezgodności przedmiotu kontroli z wyrażonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawem do są- du . 2 .3. Tym samym należało przyjąć, że w wyroku o sygn. SK 22/21 Trybunał dokonał już analizy art. 42 § 3 k.k. z punktu widzenia zgodności z wzorcami kontroli tożsamymi ze wskazanymi przez sąd pytający. Zarzuty sądu pytającego skupiały się na konstrukcji kwestio- nowanego przepisu, która poprzez zobligowanie sądu do orzeczenia konkretnego środka kar- nego w określonym wymiarze sytuacji ziszczenia się oznaczonych przesłanek odbiera mu możliwość sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Dokładnie ta konstrukcja została przez Trybunał uznana za niezgodn ą z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 3 Konstytucji. Trybunał w dotychczasowym orzecznictwie przyjmował, że zbędność wydania wyro- ku, a więc wystąpienie przesłanki ne bis in idem , zachodzi między innymi w sytuacji rozpo- znawania problemu konstytucyjnego, który został już wcześniej przez Trybunał rozstrzygnię- ty (zob. postanowienie z 24 lutego 2015 r., sygn. P 34/13, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 26). Trybunał ocenia bowiem sytuację w kategoriach pragmatycznych, badając celowość prowa- dzenia postępowania i orzekania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecznie roz- strzygnięta. Taka sytuacja miała miejsce właśnie w przedmiotowej sprawie w następstwie wydania wyroku o sygn. SK 22/21. Mając na uwadze powyższe , należało uznać, że wskutek merytorycznej wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego kwestia konstytucyjności normy prawnej zakwestionowanej w przedmiotowym pytaniu prawnym została już jednoznacznie rozstrzygnięta. Z tego też względu wydanie orzeczenia stało się zbędne, co stosownie do treści art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK stanowi ło obligatoryjną podstawę umorzenia postępowania. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.