P 5/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 26 października 2022 r. Pozycja 61 POSTANOWIENIE z dnia 12 października 2022 r. Sygn. akt P 5/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Wojciech Sych – sprawozdawca Jarosław Wyrembak Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r., pytania prawnego S ądu Rejonowe go w Tomaszowie Mazowieckim: czy art. 38 pkt 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowa- nia kredytów bankowych udzielanych pr zedsięb iorcom dotk niętym s kutkami COVID-19 oraz o uproszczonym p ostępowaniu o zatwierdzenie układu w zwią - zku z wyst ąpieniem COVID-19 (Dz. U. poz. 1086) jest zgodny z art. 7 i art. 112 w związku z art. 119 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć pos tępowanie. Orzeczeni e zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. W postanowieniu z 8 czerwca 2022 r. (sygn. akt II K 9/22) S ąd Rejonowy w Toma- szowie Mazowieckim II Wydzi ał Karny (dalej: sąd pytający ) przed stawił Trybuna łowi K on- stytucyjnemu pytanie prawne, czy art. 38 pkt 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielan ych przedsiębiorcom dot kn ięt ym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym p ostępowani u o zatwierdzenie (w oryginale: zatwierdzeniu) układu w związku z wystąpienie m (w oryginale: wys tęp owaniem) COVID-19 (Dz. U. poz. 1086; dalej: ustawa z 19 czerwca 2020 r.) jest zgodny z art. 7 i art. 112 w związ ku z art. 119 ust. 1 Konstytucji. Po pełn ione przez sąd pytający błędy w tytule zakwestionowane- go aktu prawnego Trybuna ł uznał za oczyw ist e omyłki pisarsk ie. OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 2 1.1. Pytan ie prawne zostało sform uło wane w zw iązk u z toczącą się przed s ądem p yta- jącym spraw ą o wydanie wyro ku łącznego wobe c mężczyzny skazanego czterema prawo- mocnymi wyrokami Sąd u Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim: z grudnia 2020 r. (orzeczona tym wyrokiem kara zost ała wykonana w 2021 r.), z maja 2021 r. (w 2022 r. tenże sąd zarządził w ykonan ie zastępcze j kary pozbawienia w olności z a orzeczon ą wymienionym wyrokiem karę ograniczenia wolności) , z grudnia 2021 r. oraz z lutego 2022 r. W ocenie sądu pytaj ąceg o, z zestawienia rodzajów kar orzeczonych tymi wyrokami wynika, że zachod zą podstawy do wydania wyr oku łąc znego, a do rozstr zygnię cia w tej sprawie konieczne jest zastosowanie art. 85 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138; dalej: k.k.). 1.2. Tymczasem, jak wywodzi sąd pytający, brzmienie art. 85 k.k. wprowadzone ustawą z 19 czerwca 2020 r. różni się od poprzednie go, obo wiązującego przed jej wejści em w życie. „ Ró ż nica ( … ) jest na tyle zasadnicza i istotn a, ż e rozst rzygnię cie o zgod ności art. 38 pkt 3 ustawy [z 19 czerwca 2020 r.] (zmieni ającej treść art. 85 kk) z Konstyt ucją spowoduje, że w ni niejszej spraw ie będzie możliwe zastosowanie właściwego s posobu łą czenia kar ” (uza- sadnienie pytania prawnego, s. 2). S ąd pyt a ją cy argumentował następnie, że procedowanie w sprawie kwestionowanej regulacji niewą tpliwie stanowi noweliza cję k.k. P odczas uchwalania zmian w kodeksach ob- owią zuj ą odrębności wynikające z przepisów uchwały Sejm u Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2021 r. poz. 483, ze zm.; dalej: regulamin Sejmu), zgodnie z którymi pierwsze czytanie projektu zmian kodeksu może odbyć się nie wcześniej niż czternastego dni a od doręczenia posłom druku projektu. Tymczasem projekt ustawy wpłynął do M arszałk a Sejmu 22 maja 2020 r., jego pierwsze czyta nie odbyło się 27 maja 2020 r., a 19 czerwca 2020 r. Sejm r ozpatrzył p o- prawki Senatu , uchwalając tym samym ustawę w tym dniu. Sąd pytający zwrócił także uwa- gę, że p rojekt w trakcie prac legislacyjnych był kierowany nie do specjalnie powo łanej w tym celu Komisji Nadzwyczajnej, lecz do Komisji Finansów Publicznych. Wyżej wyrażo ne w ątpliwości sądu pytają ce go są wynikiem analizy wyro ku Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2020 r., sygn. Kp 1/19, w którym Trybunał orze kł o niezgodnoś ci z Konstytu cją m.in. przepisu wpr owadzająceg o art. 85 k.k. w takim brzmieniu jak ustanowio- ne przez zakwestionowany art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r. S ąd pytający stwierd z ił, że „w pełni p odziela argumenty przytoczone w tymże orz eczeniu Trybun ału Konstytucyjnego i przez to za zbyteczne uznaje przytaczanie ich w tym miejscu ” ( ibidem ). Wskazał, że argu- me ntacja Trybunału „ wydaje się aktualna również co do zmiany art. 85 kk wprowadzonej ustawą [z 19 czerwca 2020 r.] ” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 3). Z daniem pytające go są du, „ uchwal ając przepisy dotyczące warunków or zekania kary łącznej , n ie działa no zgodnie z art. 7 Konstytucji na podstawie i w granicach prawa oraz ra żą- co naruszono postanowienia Regulaminu Sejmu, a w konsekwencji art. 112 Konstytucji ” ( ibi- dem ). Art. 85 k.k. należ y do przepisów represyjnych, t ak więc, w ocenie pytającego sądu, proced ura przyjęc ia jego zmian mus i być be zwz ględnie przestrzegana, w przeciwnym razie podważona zost aje zasada zaufania obywateli d o państw a. 2. W piśmie z 14 lipca 2022 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik) poin- formow ał, że zgłasza udział w po stępowan iu przed Trybunałe m Konstytucyjnym w sprawie przedstawionego pytania prawnego, i zajął stano w isko, że ar t. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r. jest niezgodny z art. 7 i art. 112 Konstytucji. 2.1. W ocenie Rzecznika, pytanie pra wne spełnia p rzes łank i fo rmalne warunkujące dopuszczalno ść jego m erytorycznego rozpoznania. OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 3 2.2. Uzasadniaj ąc nie zgod ność kwestionowanej regulacji z konstytucyjnymi wzorca- mi, Rzecznik od wołał się do złoż onego przez siebie wniosku w sprawie o sygn. K 22/20, któ- rym objął m.in. p rzepis będący przed miotem niniejszego pytania prawnego, oraz do swoich stanowisk zajęt ych w sprawach o sygn. P 2/22, P 3/22 i P 4/22. N astę pnie przedstawi ł prze- bieg prac legislacyjnych nad zakwestionowan ą regulacją i szczegółowo omówił wynikające z Konstytucji oraz regulaminu Sejmu zasady procesu ustawodawczego, z uwzględnie niem odrębności dotyczących po stępowani a z projektami kodeksów oraz projektami zmian w ko- deksach. Przywołał takż e orzecznictwo Tryb unału Konstytucyjnego dotyczące om awianej materii. 2.3. Odnosząc pr zedstawione zasady do niniejszej sprawy, Rzecznik wskaza ł, że art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r. stanowi bezsprzecznie noweli zację k.k. Zestawienie dat wp ły wu, dat poszczególnych czyta ń oraz dat uchwalenia kwestionowanego przepisu przez Sejm, w ocenie Rzecznika, jednoznacznie wskazuje, że naruszone zosta ły regulacje dzia ł u II r ozdziału 4 regulaminu Sejmu, zawie rającego odrębności w postępowaniu z projektami ko- deksów. Zdaniem Rzecznika, nie ulega wątpliwości, że Sejm, procedując nad art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r., nie działał zgodnie z art. 7 Konstytucji, a więc na podstawie i w granicach prawa, a popr zez rażące na ruszen ie postanowień regulaminu Sejmu naru szył też art. 112 Konstytucji. Nie ma jedn ocześnie podstaw do przyjęcia, że zmiany w k.k. by ł y uza- sadnione sytuacją wy woł a ną rozprzestrzenianie m się wirusa SARS -CoV-2. W ocenie Rzecz- nika, w tym przypad ku można mówić o „ instrumentalnym wykorzystaniu sytuacj i związanej z epidem ią ( … ) do przeprowadzenia zmian, które w normalnym, spe łniającym st andardy kon- stytucyjne procesie legislacyjnym , musiałyby być [poddane] dogłęb nej analizie i refleksji ” (pismo procesowe, s. 18). Rzecznik zwrócił ponadto uwagę, ż e waga materii, której dotyczy zakwestionowany przepis, „ nie tylko nakazywa ła proc edowanie z uwzgl ędnie niem trybu przewidzianego w roz- dziale 4 dzia łu II regulaminu Sejmu, a le również z n ajwyższą staranno ścią wymagan ą w przypadku kodyfikacji karnych w związku z ich represyjnym charakterem ” (pismo proce- sowe, s. 19). Naruszone przez ustawo dawcę przepis y s pełn iaj ą p rzede wszystkim funkcj ę gwaran cyjną i mają zapewni ć odpowiednio wysoki poziom stanowionych norm. Po śp iech nie służ y stanowieniu norm o takim charakterze. Nie jest zatem dopuszczalne, aby projekt zmian w kodeksie by ł procedowany pr zez Sejm w tempie szybs zym niż przewidzian y dla konstytu- cyjnego trybu pilnego, bez zachowania wymogów dotycz ących m ożliwoś ci realnego uczest- niczenia p osłów i senatorów w procesie legislacyjnym. 3. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Prokurator Generalny nie zaj ął stano- wiska w sprawie. 4. Do dnia wydania niniejszego postanowienia Sejm nie zajął stanowiska w sprawie. II Trybuna ł Konstytucyjny zważył, co następuj e: 1. Pytanie prawne jest jed ną z form inicjowania procedury konkretnej kontroli norm. Na podstawie art. 193 Konstytucji pytanie prawne do T rybunału Konstytu cyjnego może skie- rować każ dy sąd. Powoł any przepis Konstytucji oraz art. 52 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie p ostę powania przed Trybuna łem Ko nstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ustanaw iają podstawowe warunki, od których sp ełnie- nia Tryb unał uzale ż nia wydanie wyroku zawi erającego odpowiedź na p ytanie prawne. OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 4 W tym miejscu Trybuna ł zwraca uwagę, że w uzasadnieniu, jako podstawę wystąpie- nia z pytaniem prawnym, oprócz art. 193 Konstytucji, Są d Rejonowy w Tomaszowie Mazo- wieckim II Wydz iał Karny (d alej: sąd pytający ) ws kazał art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.). Trybunał w yj aś nia, że ustawa ta utra ciła moc obowiązującą 30 sierpnia 2015 r. Obecnie ustawow ą podstawą in- stytucji pytania prawnego jest po wołany wyże j art. 52 u.o.t.p.TK. 1.1. Pytanie prawne musi s pełn ia ć trzy przesłanki: podmiotową , prze dmiotową oraz funkcjonaln ą. Przes łank a podmiotowa wskazuje na są d jako jedyny podmiot uprawniony do przed- stawienia pytania prawnego. Przedmiotem pytania może być tylko kwestia zgodn ości aktu normatywnego z Kon- styt ucją , ratyfikowanymi umowami międzynarodow y mi lub ustawą (przesłanka przedmioto- wa). Wreszcie, sąd moż e za dać pytanie prawne jedynie wówczas, gdy od odpowiedzi na nie za leży roz strz ygnięcie konkretnej spr a wy toczącej się przed ty m sąd em (zob. art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK oraz np. postanowienia TK z: 9 lutego 2021 r., sygn. P 15/19, OTK ZU A/2021, poz. 7 i 30 marca 2022 r., sygn. P 12/19, OTK ZU A/2022, poz. 21 oraz pow ołane tam orzeczn ictwo i literaturę) . 1.2. Pytanie prawne, tak jak k ażde pismo procesowe inicj ując e pos tępowani e przed Trybuna łem, musi spełniać określ one wymagania formalne, które z ostały sprecyzowane w art. 52 u.o.t.p.TK. Pytanie prawne mus i mieć zatem formę postanow ienia (art. 52 ust. 1 u.o.t.p.TK) zawiera jącego : wskazanie sądu, prz ed którym toczy s ię p ostępowan ie w sprawie, oraz oznaczenie sprawy, wskazanie organu, któr y wydał kwestiono wany akt normatywny, określenie kwestionowanego aktu normatywnego lu b jego części , sformułowa nie zarzutu nie- zgodn ości z Konstytu cją, ratyfikowaną umo w ą mi ę dzynaro dową lu b ustawą k westionowane- go aktu normatywnego oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumen tów lub dowodów na jego poparcie, oraz wyjaśnienie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpły w na rozstrzygni ęcie spr awy, w z wiąz ku z któr ą pytanie zos tało przedstawione (art. 52 ust. 2 u.o.t.p.TK). Do p ytania prawnego dołącza się akta sprawy , w związku z którą zostało zadane (art. 52 ust. 3 u.o.t.p.TK). 1.3. P owołane wyże j przepisy konstytucyjne i ustawowe n akładają na sąd występujący z pytaniem prawnym określon e wymagania, warunkujące skuteczne zainicjowanie po stępo- wania w tym tryb ie. Trybunał nie może w tym zakresi e zastępować sądu. Nie ma on te ż upo- wa żnienia do zwolnienia profesjonalnego organu, jakim jes t są d, z wypeł nienia ustawowych wymogów zwi ąza nych ze skierowaniem pytania prawnego (zob. postanowienie TK z 11 lipca 2019 r., sygn. P 18/17, OTK ZU A/2019, poz. 50). Innymi słow y, to na s ądzie pyt a jąc ym cią- ż y bezw zględny obow iązek wskazania kwestionowanego przepisu, sform ułowania zarzutu niezgodno ści z aktem prawnym wy ż szego rz ędu , uzasadnienia tego zarzutu, z p owołan iem stosownych argumentów i dowodów, a także wyjaśnien ia, w jakim zakresie odp owiedź n a zadane pytanie może mieć wpływ na rozstrzy gnięcie s prawy, w zwią zku z którą zo stał o przedstawione. W swoim orzecznictw ie Trybunał wielokrotnie zwraca ł uwag ę na konieczność sta ran- nego przedstawienia przez sąd pytając y argumentów wskazujących na niezgodność kwestio- nowanego przepisu z powołanym i wzorcami kontroli oraz wykazani e wpływ u wyroku Trybu- n ału na rozstrzygni ęcie sp raw y zawisłej przed sąd em. „ Zarzut niezgodno ści przepisu stano- wiącego przedmiot zaskarżenia z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą powinien być poparty przytocz eniem argumentów podważający ch domniemanie kon- OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 5 stytucyj ności przepi su. Pytan ie prawne, w którym przedstawiający je sąd ograniczyłby się do wyrażenia przekonania o niezgodności zaskarżonego przepisu z Konstytucją, a tym bardziej tylko ogól nie powołał się na istniejąc e w tej kwestii wątpliwości , nie m ogłob y być rozpozna- ne przez Tryb unał Konstytucyjny” (wy rok TK z 8 września 2005 r. , sygn. P 17/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 90). W postanowieniu z 26 czerwca 2013 r., sygn. P 13/12 (OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 72), T rybunał w skazał , że „ [s]koro kontrola hierarchicznej zg odności norm opiera się na domniemaniu ich konstytucyjności, to podmiot inicjujący postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym jest zobligowany dostarczyć argumentów pozwalających obalić to domniemanie. Dopóki sąd nie powoła przekonywuj ących motywów maj ą cych świadczyć o niez godności kwestionowanego przepisu ze wskazanymi wzor cami kontroli, Trybunał musi uznawać je za zgodn e z wzorcem kontroli ” . W tym kontekś cie Trybunał podkreśl a , że jest zobowiązany d o zbadania wszystkich okolicz ności s prawy w celu wszechstronnego jej wyja- śn ienia, nie będąc zarazem związanym wnioskami dowodowymi uczestników postępow ania (art. 69 u.o.t.p.TK ). Nie oznacza to w żadnym wypadku prz er zucenia ciężaru dowodzenia na Trybunał pr zez podmi ot inicjujący postęp owanie w sprawie (w tym pr zypadku sąd pytający ). Powyższa reguła postępowania może bowiem znaleźć zastosowanie dopiero wów czas, gdy ten podmiot wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie ustawowe wymagania wynika- jące m.i n. z art. 52 u.o.t.p.TK. Trybunał w obecnym składzie, w ślad za swoim dotychczasowym orzecznictwem, po dkreśla jed nakże, że sa ma relewant ność rel acji mi ędzy odp owiedzią na pyt anie prawne a r ozstrzygnięciem sprawy przez sąd nie wystarcza, aby uznać pytanie prawne za dopuszczal- ne. Jest ono bowiem instytucj ą , któ ra opiera się na obiektywnie istniejąc ej potrzebie stwier- dzenia, czy przepis, który podlega zastosowa niu w toczącej się przed są dem sprawie, jest zgodny z aktem normatywnym wyższego rzędu, a potrzeba ta musi być tego rodzaju , że sąd przedstawiający pytanie prawne nie m ógłby rozstrzygnąć tocząc ej się prz ed nim sprawy bez wcześ niejszej odpowiedzi na pytanie prawne. Niespełni enie którejkolwiek z przesłanek kontroli w trybie pytania prawnego stanowi przeszkodę formalną w prowadzeniu merytorycznego badani a zgodności zaskarżonych norm z powołanym i wzorcami kontroli. Powstaje wtedy koniec zność umorzenia post ępow ania z uwagi na nie dopuszczalność wydania wyroku (zob. np. postanowienia TK z: 3 marca 2009 r., sygn. P 63/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 31; 30 czerwca 2009 r., sygn. P 34/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 101 i powołane tam orzecznictwo). 2. Anali zę przedstawionego pytania prawnego Trybun ał rozpo cz ął od zb adania, czy s pełn ia ono konstytucyjne i ustawowe wymogi. 2.1. W ątpliwości Trybu nału nie budziło spełn ienie p rzesłanki podmiotowej – pytanie prawne pochodzi od s ądu w rozumieniu art. 175 Konstytucji. 2.2. Przedm iotem kontroli są d pytający uczynił art. 38 pkt 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsi ę biorcom dotk nię tym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym post ępowaniu o zatwierdzenie układu w zw iązk u z wyst ąp ieniem COVID-19 (Dz. U. poz. 1086, obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 171, ze zm.; dalej: ustawa z 19 czerwca 2020 r.). Przepis ten znowelizow ał ar t. 85 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, ze zm.; dalej: k.k.), zmieniając pr zesłanki wymierza nia kary łąc znej, ustalone poprz ednio przez ustawę z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396). Zgodnie z art. 85 k.k. w brzmieniu nadanym przez przepis b ędący przedmiotem pytania prawnego: „ J eżeli sprawca p op ełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim za p adł pierw- OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 6 szy wyrok, cho ciażby niepraw omocny, co do któregokolwiek z tych przestępst w i wymierzo- no za nie kary tego samego rodzaju albo inne podl egające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzon e za zbiegające się przestę pstwa ” (§ 1). „ Ka rą łączną nie obejmu j e się kar orzeczonych wyrokami, o których mowa w art. 114a ” (§ 2). Przedmiotem pytania prawnego mo że być każdy przepis mający bezpośredni zwią zek z rozpozna waną przez sąd py tający sprawą , a za razem będący podstawą j e j rozstrzygnięcia . Mo że to być więc z arówno przepis prawa proceduralnego, okr eślają cy tryb dan ego postęp o- wania, jak i przepis prawa materialnego, mog ą to być również przepisy kompetencyjne i ustrojowe. W niniejsze j sprawie sąd pytający wskazał przepis nowelizuj ący przepis, który zamierza zasto sować w sprawie, w związku z którą zadał pyta nie prawne, zarzuc ając naru- szenie trybu ustawodawczego podczas jego uchwalania. Tr ybunał uznał, że sąd pytający pra- widłowo określił przedmiot kontroli (art. 52 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK) , spełniają c w ten sposób prz esłan k ę przedmiotową pytania p rawnego. 2.3. W petitum pytania prawnego został sfo rmuł owany zarzut niezg odnoś ci art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r. z art. 7 i art. 112 w związku z art. 119 ust. 1 Konstytucji. Zasadnicze w ątpliwoś ci Tryb unału budzi spe łnien ie warunku formalnego w postaci uzasad- nienia tak postawionego zarzutu, z pow ołan iem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 52 ust. 2 pkt 4 in fine u.o.t.p.TK). Uzasadnienie analizowanego pytania prawnego jest nader skrótowe, z czego cz ęść zajmuje opis sprawy, w związku z któr ą pytanie zostało zadane. Przedstawiwszy ową spra wę , sąd pytając y zwrócił uwagę, że obowiązują ce brzmienie art. 85 k.k. , który będzie stanowił pods tawę wydania wyr oku łącz nego, nadane temu przepisowi przez kwestionowany art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r., ró żni się zasadni czo od dotychczasowej tre ści tego przepi- su, a n astępnie wskazał tę róż nic ę . Tę część wywo du zakoń czy ł konstatacją, ż e „[r]óżnica międz y tymi przepisami jest na tyle zasadnicza i istotna, ż e rozstrzygni ęc ie o zgodno ś ci art. 38 pkt 3 ustawy [z 19 czerwca 2020 r.] (...) z Kons tytucją spowoduj e, że w ni niejszej spra wie będzie możliwe zastosowanie właśc iwego sp osobu łącze nia kar (uzasadnienie pytania prawnego, s. 2). Zestawiaj ąc p owyżs ze wywody uzasadnienia z powołan ymi w petitum pyta- nia wzorcami kontroli, Trybu nał ocenił, że nie mają o ne ze sobą związku. Sąd zdaje się bo- wiem kwestion ować nowe brzmienie art. 85 k.k. in meriti ( co więcej – sam dokonuje oceny zgodno ści z Konsty tuc ją, pisząc o możliwości zas tosowania „właści wego ” sposobu łączenia kar, gdy Trybun ał o rzeknie o niezgod ności z Kon stytucją kwestionowanego przez niego prze- pisu), podczas gdy powołane w petitum pytania prawn ego wzorce dotyczą zupeł nie innej ma- terii. Niespó jność argumentacji i brak logicz nego zwią zku m iędzy zarzutem sf ormułowanym w petitum a jego uzasadnieniem pogłęb ione zost ał y przez stwierdzenie , że „ w yrażan e wąt pli- wości (...) są między innymi wynikiem analiz y wyroku Trybu nału Konstytucy jnego z (...) 14 lipca 2020 [r.] sygn. akt (...) Kp 1/19, gdzie T rybunał rozpoznał wn iosek Prezydenta (...) o zbadanie zgod noś ci z Konst ytucją ustaw y z dnia 13 czerwca 2019 roku o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw w zakresie trybu jej uchwalania i zakresu popra- wek senackich, obejmu jącego międ zy innymi (...) art. 85 kk w brzmieniu takim, jak ten wprowadzony ust awą powołaną w pytaniu ” ( ibidem ). Wyrok Trybun ał u w sprawie o sygn. Kp 1/19 (OTK ZU A/2020, poz. 36) nie doty czył meryt orycznej treś ci art. 85 k.k. ani ustawy z 19 czerwca 2020 r., nie może za tem stano wić podstawy do formu łow ania w ątpliwości tak , jak uczyn ił to sąd pytający. S ąd pyt ający pod jął pr óbę uzasadnienia niezg odności art. 38 pkt 3 ustaw y z 19 czerw- ca 2020 r. z powołanymi w petitum pytania wzorcami kontroli, to jest zarzutu naruszenia try- bu legislacyjnego podczas uchwalania kwestionowanej regulacji. Uzasadnienie w tym zakre- sie także nie spełnia , w ocenie Trybun ał u, warunków formalnych: OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 7 Po pierwsze, sąd pytając y w zasadzie ograni czył s wą argum enta cję do stwierdzenia, ż e „ w pełni podziela argumenty przytoczone w [wyroku o sygn. Kp 1/19] i przez to za zbyteczne uznaje przytaczanie ich w tym miejscu ” ( ibidem ). Taki sposób uzasadnienia zarzutu Trybunał uznał za niedop uszczalny. Jak ju ż bo wiem Trybu nał wskazał (zob. pkt 1.3 tej c zęśc i uzasad- nienia), dopóki podmiot i nicjujący postępo wanie nie przedstawi argumentacji podwa żającej domniemanie zgodno ści za skarżonej regulacji z Konstytucją, Trybunał musi uznawać ją za zgodną z Konst ytucją. Trybuna ł ponownie przypomina, że ciążący na s ą dzie konstytucyjnym o bowią zek zbadania wszystkich okol iczności spraw y w celu jej wszechstronne go wyjaśn ienia nie oznacza w ż adnym razie zwolnienia podmiot u inicjującego postępowanie z o bowiązku udowodnienia postawionego zarzutu ani przerzucenia ciężar u dowodu na T rybunał . Niedo- puszczalne jest zatem stwierdzen ie sądu pytają cego o zbyt eczności p rzedstawienia argumen- tacji, nawet j eśli miałaby ona by ć powtórzeniem tez zawarty ch w orzeczeniu Trybunał u, które jest mu znan e z urzędu . Po drugie, kwestionują c zgodn ość z Kon stytucj ą tryb u uchwalenia przepisu, czyli sfe- ry faktycznej, przede wszystkim należy szczegółowo przedstawić przebieg prac legislacyj- nych nad zakwestionowaną regulacją. Sąd pyta j ący ogranicz y ł s ię do przy woła nia daty wnie- sienia projektu do laski marsz ałko wskiej, daty pierwszego czytania i daty uchwalenia ustawy za wierającej za kwestionowany przepis oraz wskaza nia, że pro jekt b ył ki erowany, zamiast do specjalnie powołanej w tym celu Komisji Nadzwyczajnej, do Komisji Finansów Publicznych. Po trzecie, szcze gółowej anal iz y wymagają również wskaz ane w petitum wzorce kon- stytucyjne, których naruszenia dotyczy zarzut. W uzasadnieniu pytania prawnego nie z ostała nawet p rzytoczona ich treść. Ponadto s ąd pytający , twier dząc, że ustawodawca „ ra żąco [naru- szy ł] postan owienia Regulaminu Sejmu, a w konsekwencji art. 112 Konstytucji ” (uzasadnie- nie pytania prawnego, s. 3), nie po woł a ł adekwatnych przepisów u chwał y Sejmu Rzeczypo- spolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2021 r. poz. 483, ze zm.; dalej: regulamin Sejmu), z których wynikaj ą szczególne zasady procedowania w sprawie projektów zmian kodeksów, ani nie wyjaśnił, dla czego przepisy re- gulaminu Sejmu mogą stanowić pu nkt odniesienia oceny pra widłowości pr zebiegu procesu legislacyjnego w niniejszej sprawie. Reas umując dotych czasow ą część rozważań , Try bunał Konstytucyjny ocenił , że spo- sób uzasadnienia zarzut u sformułowa ne go przez sąd pytając y nie czyni zadość wymogom wyn ikający m z art. 52 ust. 2 pkt 4 u.o.t.p.TK, a zatem czyni niedopuszczalnym merytoryczne rozpoznanie pytania prawnego. 2.4. Podobnie przeds tawia się ocena w odniesieniu do uzasadnienia wyst ępow ania w spr awie przesłanki funkcjonalne j. Zdaniem Trybun ału , pytanie prawne nie sp ełnia warun- ku, o którym mowa w art. 52 ust. 2 pkt 5 u.o.t.p.TK. Uzasadnienie przesłank i funkcjonalnej analizowanego pytania prawnego sprowadza się do stwierdzenia , że rozs trzygnięcie o zgodnoś ci kwestionowanego przepisu spowoduje, i ż w sprawie toczącej się przez sądem pytającym „będzie mo żliwe zastosowanie właści wego sposobu łącze nia kar ” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 2). Trybu nał przypomina, że obow iązek u zasadnienia, w jakim zakresie odpow iedź na py- tanie m oże mieć wpływ na rozs trzygnięci e sprawy, w związ ku z któr ą py tanie zostało przed- stawione, nie zostaje zrealizowany przez powtórzenie ogóln ej reguły ustawo wej (w analizo- wanym pytaniu są d pytają cy nie uczyn ił nawet tego minimum), lecz wymaga wykazania , że in casu , spełniony j est konstytucyjny (i ustawowy) warunek dopuszcza lności py tania prawne- go. N a sądzie pytającym ciąży ob o wiązek s tosownego do charakteru sprawy od rębneg o wskazania, w jaki sposób jego rozstrzygnięcie by się zmi enił o wskutek stwierdzenia przez Trybunał niezgodno ści z Konstytucj ą przepisu b ędą cego przedmiotem pytania prawnego (zob. postanowienie TK o sygn. P 12/19 i powołane tam orzecznictwo). OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 8 W niniejszej sprawie są d pyta jący nie spełnił wskazanych wyże j wymogów. Trybun ał w szczególności zwraca uwagę, że sąd zakwestionował prz epis nowe lizując y re gulację , któr ą zamier zał zastosować w toczącej się przed nim sprawie. W takiej sytuacji konieczne jest wy- kazanie, jakie przepisy zamierza zastosow ać w sytuacji, gdy utraci łby moc obowiązującą przepis nowelizuj ący , oraz wyja śnien ie, na czym opiera przekonanie , że w takiej sytuacji nie- jako automatycznie „ o dżyją” przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji (bo takie zdaje się być założeni e sąd u pytaj ąceg o). Co więcej , ustawa z 19 czerwca 20 20 r. zawierała także przepisy intertempor alne, dotyczące zasad stosowania art. 85 k.k. w brzmieniu sprzed i po nowelizacji. Sąd pytający nie zakwestionował t ej regulacji, nie odni ósł się również do jej wp ł ywu na spr awę , w związku z którą przedstawił pytanie p rawne. W ocenie T rybunał u, prze słan ka funkcjonalna pytania prawnego nie została uzasad- niona również z tego powodu, że s ąd pytając y w momencie fo rmułowania pytania prawnego był już przekonany o „ niew łaściwości” zmiany wprowadzonej przez kwestionowany przepis (por. cytowane już sformułowanie na s. 2 uzasadnienia pytania prawnego o moż liwo ś ci zasto- sowania „właściwego sposobu łą czenia kar ” ), a oczekiwany przezeń wyrok Trybunału Kon- stytucyjnego miał tylk o to przekonanie potwierdzić. W ten sposób zainicjowane prz ez sąd postę powa nie przed Trybunałem miało stanowić jedynie środek d o osiągnięcia za łożonego celu, co pozostaje w rażą ce j sprzeczności z istotą instytucji pytania prawnego określonej w art. 193 Konstytucji. Ta ostatnia wszak opiera się na obie ktywnie istni ejącej potrz ebie stwierdzenia, czy przepis, który podlega zastosowaniu w t oczącej się przed sądem spra wie, jest zgodny ze wskazanym wzorcem kontroli, zatem nie może być in strumentalnie stosowana prz ez sąd dążący do zmiany przepisu prawa. Trybunał podkreśla także, że podniesiona przez sąd pytający okoliczność, i ż in ny sąd , przed którym za wisła spr awa dotyc ząca wydania wyroku łącznego na pods tawie przepisu wprowadzonego przez zakwestionowan ą w n iniejszej sprawie regul ację, także ma wątpliwo- ś ci co do jej zg odności z Konstytucj ą i sk ierowa ł do Tryb unał u pytanie prawne (sprawa o sygn. P 4/22), nie świadczy o speł nieniu prz esłanki funkcjona lnej przez pytanie prawne w sprawie niniejszej , nawet jeśli ma ono niemalże identyczną treść jak pytanie, na któ re się powołuje. 3. Trybunał zwr aca również uwa gę , że przyłączenie się d o postęp owania w niniejszej sprawie Rzecznika Praw Obywatelskich i zajęcie prz ez niego stanowiska o niezgodności kwe- stionowanego przepisu z Konstytucją nie sanuje braków formalnych pytania prawnego. Try- buna ł przypom ina także, że Rze cznik Praw Obywatelskich zainicjo wał post ępowan ie przed Tryb unałem Konstytucyjnym w sprawie zgodno ści m.in. art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r. m.in. z art. 7, art. 112 i art. 119 ust. 1 Konstytucji (sygn. K 22/20). 4. Re asumując, w niniejszej sprawie sąd p yt ają cy nie sp ełnił wymogu uzasadnienia za- rzutu z po wołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie oraz nie wyjaśn i ł , w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpły w na rozstrzygni ęcie sprawy, w związku z któ rą pytanie zostało pr zedstawione . Nie spełnił zatem wymogów formalnych wynikaj ących z art. 52 ust. 2 pkt 4 i 5 u.o.t.p.TK. Powoduje to konieczno ść umorzenia post ęp owania z po- wodu niedopuszczaln ości wydania wyroku, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 9 Zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Zielonackiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2022 r., sygn. akt P 5/22 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2022 r. (sygn. P 5/22) oraz do jego uzasadnienia. I Nie zgadzam się ze stanowiskiem Trybunału, że w niniejszej sprawie zachodziła pod- stawa do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK. W mojej ocenie należało merytorycznie rozpoznać pytanie prawne – i to w pełnym składzie – oraz wydać wy- rok, uznający art . 38 pkt 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID - 19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID - 19 (Dz. U. poz. 108 6 ; dalej: ustawa czerwcowa ) za niezgodny z art. 7 i art. 112 w związku z art. 119 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . II 1. W pierwszej kolejności zwracam uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyrokach wydanych w pełnym składzie – choćby z: 20 lipca 2011 r. o sygn. K 9/11 (OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 61), 14 listopada 2018 r. o sygn. Kp 1/18 (OTK ZU A/2019, poz. 4), 17 lipca 2019 r. o sygn. Kp 2/18 (OTK ZU A/2019, poz. 39) oraz 14 lipca 2020 r. o sygn. Kp 1/19 (OTK ZU A/2020, poz. 36) – w różnym zakresie , ale kategorycznie ocenił jako naru- szające Konstytucję takie działania ustawodawcy, które uchybiały procedurze legislacyjnej. Co istotne, sformułowane w tyc h orzeczeniach poglądy mają charakter wiążący dla pozosta- łych składów Trybunału na zasadzie – obowiązujących kolejno – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.), art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. e (w pierwotnym brzmieniu) ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.), art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. poz. 1157) oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine uotpTK. Tym samym w spra- wie P 5/22 Trybunał – ze względu na uwagi poczynione w uzasadnieniu postanowienia z 12 października 2022 r. (o czym niżej) – umarzając postępowanie powinien był procedować w pełnym składzie. 2. Nie zgadzam się z e stwierdzeniem Trybunału , że uzasadnienie p ytani a prawne go Sąd u Rejonow ego w Tomaszowie Mazowieckim jest „ skrótowe” , wskazuje tylko daty po- szczególnych zdarzeń w postępowaniu legislacyjnym oraz poprzestaje na odesłaniu do stano- wiska Trybunału Konstyt ucyjnego z wyroku pełnego składu w sprawie Kp 1/19 , a także nie podaje relewantnych przepisów Regulaminu Sejmu, które miały zostać naruszone (zob. cz. II pkt 3.2 uzasadnienia). OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 10 W myśl art. 52 ust. 2 pkt 4 uotpTK pytanie prawne zawiera sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowa- nego aktu normatywnego oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego po parcie . W żadnej jednostce redakcyjnej art. 52 uotpTK ani w jakimkolwiek innym przepisie dotyczącym postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nie ma regulacji określającej „limit dolny” objętości uzasadnienia pytania prawnego, od którego uzal eżnione był oby rozpoznanie merytoryczne tego środka prawnego przez Trybunał. Nota bene w orze- czeniach dotyczących skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny już wyraźne zwrócił uwagę , że „ o dopuszczalności orzekania merytorycznego w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną nie decyduje objętość jej uzasadnienia, lecz zasadność (trafność) p oruszonego przez skarżącego problemu ( … ) . Trybunał Konstytucyjny jest zaś obowiązany samodzielnie uzasadnić określone rozstrzygnięcie, nie ograniczając s ię do weryfikacji stanowisk uczestni- ków postępowania, co wynika z niekwestionowanej na gruncie naszej kultury prawnej zasady iura novit curia oraz normy wyrażonej w art. 69 ust. 1 uotpTK, nakazującej Trybunałowi w toku postępowania zbadać wszystkie istotne okoliczności w celu wszechstronnego wyja- śnienia sprawy ” (wyroki z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 12/20, OTK ZU A/2021, poz. 2 oraz 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, OTK ZU A/2022, poz. 46). Stanowisko to mutatis mutan- dis można odnieść także do pytania praw nego, zwłaszcza że Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim – w łaśnie w myśl zasady iura novit curia – od wołał się do powszechnie znane- go, opublikowanego na piśmie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w sprawie Kp 1/19. Zbyteczne było przy tym cytowanie tegoż stanowiska w uzasadnieniu pytania prawnego, gdy powinno ono być znane z urzędu każdemu składowi orz ek ającemu Trybunał u . O dnoszą c się jeszcze do „skrótowości” uzasadnienia pytania prawnego , warto także przypomnieć, że w myśl art. 68 uotpTK, orzekając w sprawie zgodności aktu normatywnego lub ratyfikowanej umowy międzynarodowej z Konstytucją, Trybunał ba da zarówno treść ta- kiego aktu lub umowy, jak też kompetencję oraz dochowanie trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy . I tu jako przykład należy podać w yrok z 1 6 kwietnia 2009 r. o sygn. P 11/08 (OTK ZU nr 4 /A/200 9 , poz. 49 ) , wydany w na- stępstwie pytania prawnego Sądu Apelacyjnego w Krakowie, w którym podano w wątpliwość zgodność art. 148 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm. ; dalej: k.k. ), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego i ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363), z: – art. 10 w związku z art. 175 ust. 1 Konstytucji ; – art. 4 5 ust. 1 w związku z art. 178 ust. 1 oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji; – art. 118 ust. 1 oraz z art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tamtego pytania prawnego gros argumentów zostało poświęconych materialnej niezgodności nowej regulacji art. 148 § 2 k.k. z Kons tytucją, natomiast wątpliwo- ści co do procedury ustawodawczej zostały sformułowane niejako „na marginesie”. Trybunał Konstytucyjny – działając z urzędu na pods tawie ówcze śnie obowiązującego art. 42 ustawy o TK z 1997 r. (którego treść powtarza dosłownie art . 68 uotpTK) – zbadał samodzielnie przebieg postępowania legislacyjnego odnośnie do nowelizacji a rt. 148 § 2 k.k. oraz orzekł, że „ [a]rt. 1 pkt 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego i ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363) jest niezgodny z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego do jego wydania ” , a umorzył postępowanie w pozostałym zakresie z powodu zbędności orzeka- nia. Ponadto – wbrew twierdzeniom Trybunału – Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazo- wieckim na s. 2 pytania p rawnego wyraźnie zaznaczył, że – jego zdaniem – procedura legi- OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 11 slacyjna uchybiała postanowieniom art. 87 i art. 90 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2021 r. poz. 483, ze zm.). Podsumowując, uzasadnienie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim było bardzo zwięzłe, ale nie znaczy to, że nie zawierało elementów koniecz- nych do jego merytorycznego rozpoznania , a także iż nie było zasadne . Przeciwnie – wska- zyw ało ważny problem prawny i przedstawiało istotne informacje na poparcie wątpliwości konstytucyjnych. Trybun ał mógł więc – w oparciu o przedstawione pytanie oraz na podstawie art. 68 uotpTK – wydać wyrok w niniejszej sprawie. 3 . Nie zgadzam się ze stwierdzeniem Trybunału, że uzasadnienie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim nie spełnia ło wy mogu tzw. przesłanki funk- cjonalnej (cz. II pkt 2.4 uzasadnienia) oraz powiązanego z nim poniższego wywodu : „ Przedstawiwszy ową sprawę, sąd py tający zwrócił uwagę, że obowiązujące brzmie- nie art. 85 k.k., który będzie stanowił podstawę wydania wyroku łączneg o, nadane temu prze- pisowi przez kwestionowany art. 38 pkt 3 ustawy z 19 czerwca 2020 r., różni się zasadniczo od dotychczasowej treści tego p rzepisu, a następnie wskazał tę różnicę. Tę część wywodu zakończył konstatacją, że » [r]óżnica między tymi przepisam i jest na tyle zasadnicza i istotna, że rozstrzygnięcie o zgodności art. 38 pkt 3 ustawy [z 19 czerwca 2020 r.] (...) z Konstytucją spowoduje , że w niniejszej sprawie będzie możliwe zastosowanie właściwego sposobu łącze- nia kar « (uzasadnienie pytania prawne go, s. 2). Zestawiając powyższe wywody uzasadnienia z powołanymi w petitum pytania wzorcami kontroli, Trybunał ocenił, że nie mają one ze sob ą związku. Sąd zdaje się bowiem kwestionować nowe brzmienie art. 85 k.k. in meriti (co więcej – sam dokonuje oceny zgodności z Konstytucją, pisząc o możliwości zastosowania » właści- wego « sposobu łączenia kar, gdy Trybunał orzeknie o niezgodności z Konstytucją kwestio- nowanego przez niego przepisu), podczas gdy powołane w petitum pytania prawnego wzorce dotyczą zupełnie i nnej materii ” (cz. II pkt 2.3 uzasadnienia) . Powyższe świadczy o całko witym niezrozumieniu czytanego teksu prze z Trybunał. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim, na zasadzie art. 52 ust. 2 pkt 5 uotpTK, miał obowiązek wyjaśnić, w jakim zakresie odpowiedź n a pytanie prawne może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione , i to też uczynił na s. 2 swojego pytania . W yjaśnił bowiem różnic ę pomiędzy art. 85 k.k. w brzmieniu sprzed i po nowelizacji ustawą czerwcową oraz w yraźnie zaznaczy ł, że od orzeczenia Trybunału Konsty- tucyjnego w przedmiocie konstytucyjności art. 38 pkt 3 ustawy czerwcowej (którym znoweli- zowano art. 85 k.k.) zależeć będzie, która wersja art. 85 k.k. zostanie zastosowana w zawisłej przed nim sprawie , a zatem na podstaw ie jakiej regulacji Sąd ten będzie mógł orzec o karze łącznej. III Na zakończenie zwracam uwagę, że w ostatnich latach (a zwłaszcza po marcu 2020 r. , czyli w ramach tzw. ustawodawstwa COVID-owego) praktyka legislacyjna polskiego parla- mentu w dużej liczbie przypadków rażąco narusza standardy konstytucyjne, a zakwestiono- wany art. 38 pkt 3 ustawy czerwcowej jest tego kolejnym, ewidentnym dowodem. Noweliza- cja art. 85 k.k. została dokonana „przy okazji” ustawą, której przedmiotem były – z jednej strony – zasady stosowania dopłat do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji finansowej w związku z ponoszeniem negatywnych konsekwencji ekonomicznych wynikających z rozprzestrzeniania się za każeń wirusem SARS-CoV- 2 oraz działań podejmowanych w celu zapobiegania i przeciwdziałania OTK ZU A/2022 P 5/22 poz. 61 12 im oraz ich zwalczania, a z drugiej – zasady prowadzenia uproszczonego postępowania o za- twierdzenie układu w związku z występ owaniem choroby COVID-19. Z powyższych przyczyn zdecydowałem się na zgłoszenie zdania odrębnego.