SK 10/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 lipca 2023 r. Pozycja 63 POSTANOWIENIE z dnia 5 lipca 2023 r. Sygn. akt SK 10 / 20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przew odniczący Mariusz Muszyński Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Bogdan Święczkowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2023 r., skargi konstytucyjnej K . S . o zbadanie zgodności: art. 184 ust. 1 ust awy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze z m.) z art. 65 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć po stępowanie . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . U Z A S A D N I E N I E I 1. K . S . (dalej : skarżący) wnió sł skargę k onstytuc yjną o zbadanie zgodności z Konsty- tucją art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu U b ezpieczeń Spo łecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm. ; dalej: ustawa o emeryturach i rentach ) albowiem, w j ego ocenie, narusza on zasadę równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania wynikające z art. 32 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjn a została wnie siona na tle następującego stanu faktycznego: W okres ach od 28 lipca 1975 r. do 10 kwietnia 1979 r . oraz 2 ma ja 1979 r. do 31 maja 1993 r. skarżący był zatrudniony w warunkach szczególnych jako kopista. Następnie od 1 stycznia 199 3 r. był zat r udniony na u m owę o prac ę w pełnym wymiarze czasu pracy na sta- nowisku dyrektora administracyjnego . Skarżący nie przystąpił do Otwartego Funduszu Eme- rytalnego. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 2 S karżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł . (dalej: ZUS) wniosek o świadczenie em e rytalne. Decy zją z 10 marca 2016 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do e merytury. W uzasadnieniu decyzji organ ren towy wskaza ł, że skarżący do 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił wymaganego przez ustawę o emeryturach i rentach ogólnego 25 - letniego stażu składko w ego i nieskła dkowego. Organ u znał natomiast wymagany ustawą staż prac y w wa- runkach szczególnych. Skarżący złoży ł odwołanie od decyzji ZUS. Wyrokiem z 28 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy w Ł . oddalił odwołanie skarżącego od wskazanej wyżej decyzji ZUS . Uz n ał, że w sytu acji prawnej skarżącego nie można było jeszcze mówić o u kształtowanej ekspektatywie w postaci praw a do emeryt ury, ponieważ prawo to powstawało i podlegało realiza cji dopiero po spełnieniu wszystkich przesłanek, które musz ą w całości powstać p o d rządem usta wy ob- owiązującej w dniu składania wniosku emerytalnego. Skarżący złożył od powyższego wyroku apela cję do Sądu Apelacy jnego w Ł . III Wy- dział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W wydanym 21 grudnia 2017 r. wyroku sąd ten ape- lację oddalił (sygn . akt [ … ] ). Sąd a pelacyjny podzielił argument ację s ądu o kręgowego. Pod- kreślił, że prawo do emerytury powstaje ni e z dniem rozpoczęcia aktywności zawodowej, lecz z dniem spełnienia przesłanek: stażowej i osiągnięcia wieku emerytalnego. Warunki te nie ziściły s ię u skarżące go. 1.2. S karżący wn iósł o zbadanie zgodności art. 184 ust. 1 ustaw y o emeryturach i ren- tac h, z art. 65 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji . Wskaz ał , że w prowadzony w art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach podz iał „ różnicuje w sposób niezgodny z Konstytucją RP sytuację prawną urodzonych przed i po dniu 31 g rudnia 1948 roku, według kryterium naruszającego zasadę równości ” . W jego oce- nie , powyższy p rzepis „ zniweczył posiadaną przez ubezpieczonych eks p ektatywę praw a do przejścia na emeryturę na mocy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytal- nym pracowników i ich rodzin po osiągnięciu 25 lat stażu pracy (w tym 15 lat pracy w szcze- gólnych warunkach lub o szczególnym charakterze), bez koni e czności spełn ienia warunków dod atkowych ” (s. 2 skargi konstytucyjnej). Zdaniem skarżącego , dyskryminująca jest wynikająca z art. 184 ust. 1 ustawy o eme- ryturach i rentach cezura czasowa w postaci daty 1 stycznia 1999 r., różnicująca sytuację prawną ubezpi e czonych . Taki e różnicowanie podmiotów jest , w jego ocenie , niedopuszczal- ne. 1.3. W edług skarżącego art. 184 us t. 1 ustawy o emeryturach i rentach narusza art. 65 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji, ponieważ wprowadzając obowiązek pracy przez do- datkow y czas jako wa ru nek nabycia prawa do emerytury i stanowiąc tym samym wydłużenie wieku emerytalnego, ogranicza za gwarantowan ą konstytucyjnie wolność wyboru i wykony- wania zawodu oraz wyboru miejsca pracy . Z kolei zarzut niezgodności art. 184 ust. 1 ustawy o e meryturach i re ntach z art. 67 ust. 1 Konstytucji dotyczy , w ocenie skarżącego , „ sprzecznego z nim przekształce nia zasad n abycia praw emerytalnych, na niekorzyść uprawnionych , osób podlegających dotychczasowej regula- cji, w sposób naruszający ich prawa nab y te oraz w spo sób faktycznie polegający na zastosowa- niu retroaktywności przepisu ” ( s . 4 pism a uzupełniając ego ). Za „szczegó lnie krzywdzące” skar- żący uznał zrównanie pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczegól- nym charakterze ze wszy stk i mi ubezpieczo nymi. 2 . W piśmie z 25 lutego 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza u działu w ni niejszym postępowaniu. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 3 3. W piśmie z 5 listopada 2020 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny. W jego oce- nie , postępowanie winno zo s tać umorzone na podstaw ie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postęp owania prze d Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz . 2393; dalej: u.o.t.p.TK ) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. 3 . 1 . W oce n ie Prokurator a , skarga konstytucyjna nie odpowiada wymogom formalnym warunkującym jej merytoryczne rozpoznanie przez Trybu nał Konstytucyjny. Wskazany przez skarżącego art. 65 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli, albowiem z akre- sy normow a nia zaskarżon eg o art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji są rozłączne . Z daniem P rok uratora, k westionowany przez skarżącego art . 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie tylko nie ingeruje w wolność wyrażoną w ar t . 65 ust. 1 K onstytucji, ale w ogóle nie odnosi się do tej wolności . Nie jest zatem możliwe prze- prowadzenie bad ania hierar chicznej zgodności wynikających z nich norm. 3 .2. W ocenie Prokuratora, również w zakresie zarzutu niezgodności art. 184 ust. 1 ust a wy o emerytur ach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji rozpoznanie skargi jest niedopusz- czalne, albowiem złożo na skarga n ie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Wprawdzie, jak zauważył Prokurator, wskazany jako wz orzec kontr o li art. 67 us t. 1 Konstytucji wyraża konstytucyjne prawo podmiotowe , to jednak s karżący nie zrealizo- wał obowiąz ku wyjaśnie nia sposobu naruszenia tego prawa ani nie uzasadnił zarzutu nie- zgodności kwestionowanej regulacji z tym wzorcem. Zarzut na ruszenia ar t . 67 ust. 1 K onsty- tucji ni e został też poparty adekwatną argumentacją. S karżący ni e uprawdopodobnił naruszenia konstytucyj n eg o prawa do zabezpieczenia społecznego . N ie wskazał, w jaki sposób prawo to zostało naruszone i nie uzasadnił zarzutu niezgodności k westionowaneg o art. 184 ust. 1 u stawy o emeryturach i rentach z art . 67 ust. 1 Konstytucji. Skar ż ący nie uwz g l ę dn i ł szczeg óln eg o charak t er u emerytury w obniżonym wie- ku i nie wykazał związku międ z y art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach a narusze- ni e m prawa do za bezpieczenia społecznego po osiągnięciu wi e ku emerytalnego. N ie powołał również żadnych argumentów na poparci e tezy o konstytucyjnym charakterze prawa do tego świadczenia, mogących wskazywać, że nie przyzna ni e emerytury w obniżonym wieku pozba- w ia g o prawa d o zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego. 4 . W piśmie z 29 kwietnia 202 2 r . stanowisk o zajął Sejm. Wniósł o umorzenie postę- powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wyda- nia wy roku. 4 .1. W opinii Sejmu, skarga nie spełnia warunków formalnych warunkujących jej me- rytoryczne rozpoznanie. S karżący nie dopełnił spoczywających na nim ustawowych obowiąz- ków wykazania, że doszło do naruszenia określonych w Konstytucji wolności i praw, k t órych jest po dmiotem. Skarżący nie uzasadnił zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego art. 184 ust. 1 ustaw y o emerytu rach i rentach ze wskaza nymi wzorcami kontroli. W ocenie Sejmu , uzasad- nienie skargi jest lakoniczne i nie spełnia wymogów przewidzian y ch w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o. t.p. TK. Skarżący ograniczył się jedynie do przywołani a wzorców konstytucyjnych i za- kwestiono wani a unormowania . Nie w skazał ani cechy relewantnej uzasadniającej równe trak- towani e podmiotów podobnych ani nie przeprowadził wywod ó w ilustrujący ch naruszenie za sady równego traktowania. Zdaniem Sejmu , argumentacja skarżącego „ opiera się jedyn ie na jego odczuciach i wyobrażenia ch, a powinna być poparta merytorycznym uzasadnieniem ” . OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 4 4 . 2 . W ocenie Sejmu, skarżący nie dostrzega też bra k u związku pom iędzy kwestio no- wanym art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach a art. 65 ust. 1 Konstytucji. Tymczasem z askarżona regulacja, jak zauważa Sejm, nie zawiera materii dotyczących wolności wyboru i wykonywania zawodu lub wyboru miejsca pracy, lecz określa przesłank i nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym przez osoby urodzon e po dniu 31 grudnia 194 8 r. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj- n ej . 1 .1. Zgod nie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania Trybunał ob wiązany jes t badać , czy rozpoznawana skarga spełnia wy- mogi formalne (zob. m.in. wyrok z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, OTK ZU A/2016, poz. 51 ; postanowie nia z: 21 października 2003 r. , sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8 / A/2003, poz. 89; 6 l i pca 2004 r., sygn . SK 47 / 03, OTK ZU nr 7 / A/2004, poz. 74; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58 / 05, OTK ZU nr 3 / A/2006, poz. 35; 24 października 2006 r., sygn. SK 65 / 05 , O TK ZU nr 9 /A / 2006, poz. 145 ; 30 maja 2007 r., sygn. SK 67/06 , OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 6 4 ; 18 listopada 2009 r ., sygn. SK 12/09 , OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 158 ; 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10 , OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131 ; 18 czerwca 2013 r., sygn. SK 1 /12 , OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 70 ; 26 maja 2015 r., sygn. SK 6/13 , OTK ZU nr 5/A/2015, poz . 76 ; 14 listopada 20 17 r., sygn . SK 4/16, OTK ZU A/2017, poz. 76; 9 kwiet- nia 2019 r., sygn. S K 7/19 , OTK ZU A/2019, poz. 15 ). Nadanie skardze dalszego biegu nie pr ze s ą dza bowiem o spełnieniu formalnopraw- nych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie , ani nie wiąże składu wyznaczo- nego do rozpoznania sprawy co do meritum ( zob. wyrok TK z 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16 , OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz posta no w ienia z: 27 stycznia 2004 r., sygn. SK 50/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 6; 14 grud nia 2004 r., sygn. SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124; 30 maja 2007 r., sygn. SK 3/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 62; 16 czerwca 2009 r., sygn. SK 22/07, OTK ZU nr 6 /A/ 2 00 9 , poz. 97; 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11 / 10 ; 4 lipca 2011 r., sygn. SK 27 / 10, OTK ZU nr 6 / A/2011, poz. 63 oraz 17 maja 2017 r., sygn. SK 7 / 16, OTK ZU A/ 2017 , poz. 42 ). Stąd też również na obecnym etapie po- stępowania Trybunał zobligowany był do oceny , czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia wszystkie warunki jej dopuszczalności . 1 .2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji , „ K ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub pra- wa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach okre ślonych w ustawie, wnieść skargę do Try- bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji ” . Po- nadto w myśl art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza cji i trybie post ę po- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o .t.p.TK ) , skarga powinna zawierać: „ 1) określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracj i publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do które- go skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucj ą ; OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 5 2) wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarż ącego , i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; 3) uzasadnienie zarzutu niezgod ności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego , ze wskazan ą konstytucyjn ą wolnością lub prawem skarżącego, z powo- łaniem argumentów lub do wodów na jego poparcie; 4) przedstawienie stanu faktycznego; 5) udokumentowanie daty doręczeni a wyroku, decyzji lub innego rozst rzygnięcia, o których mowa w art. 77 ust. 1; 6) informacj ę , czy od wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których m owa w art. 77 ust. 1, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia”. Mając powyższe na uwad ze, Trybunał przypomina , że na skarżącym ciąży nie tylko obowiązek wskazania konstytucyjnej wolności lub prawa, któr e , w j ego ocenie został y naru- sz on e , ale również obowiązek wykazania, że jest ich podmiotem . A więc przesłanką dopusz- czalności złożenia skarg i k onstytucyjnej jest tylko takie naruszen ie Konstytucji, które dotyka przysługujących skarżącemu praw podmiotowych (zob. np. wyroki TK z: 18 listopad a 2014 r., sygn. SK 7 / 11, OTK ZU nr 10/A/2014, poz. 112 i 9 czerwca 2015 r., sygn. SK 47/13, OTK ZU nr 6/A /20 15 , poz. 81). Na skarżącym ciąży też obowiązek uprawdopodobnienia , że naruszenie wskazanych wolności lub praw wynika z treści zakwestionowanych przepisów, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie ukształtował sytuację praw ną skarżącego . S karga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno- ści z Konstytucj ą kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie ( zob. postanowieni a T K z : 29 czerwca 2016 r., sygn. SK 26 / 15, OTK ZU A/ 2016 , p oz. 48 ; 20 września 2017 r., sygn. Ts 136/17 , OTK ZU B/ 201 8 , poz. 32; 7 lutego 2018 r., sygn. SK 20/15, OTK ZU A/ 2018, poz. 7 ). Obowiązkiem skarżącego jest odpowiednie udowodnienie podniesionych zarzutów w kontekście każdego wskazanego wzorca kontroli, wykazanie bezpośredniego i konkretnego ich naruszenia (zob. np. postanowienia TK z : 5 czerwca 2013 r., sygn. SK 25/12, OTK ZU nr 5/ A/2013, poz. 68; 1 lutego 2017 r., sygn. SK 38/14, OTK ZU A/ 2017, poz. 2). 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2 .1. Zaskarżony art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz nych ( D z. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm. , t.j. Dz. U. 2022 poz. 504 ; dalej: ustawa o emeryturach i rentach) stanowi: „Ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 , 33 , 39 i 40, jeżel i w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1 ) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytur y w wieku niż- szym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn ora z 2) okres składkowy i nieskładko wy, o którym mow a w art. 2 7 ” . W myśl zacytowanego przepisu , o bowiązująca od 1 stycznia 1999 r. ustawa o emerytu- rach i rentach nie przewiduje co do zasady prawa do emerytury w wieku niższym niż po- wszechny, tj. co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn . Zaskarżony prze- pis ma charakter wyjątkowy, jest regulacją odnoszącą się tylko do tych ubezpieczonych zatrud- nionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, którzy do dnia wejścia w życie ust awy o emeryturach i rentach (1 stycznia 1999 r.) nie osiągnęli jeszcze wymaganego wieku wskazanego przez art. 32, 33, 39 i 40 ustawy o emeryturach i rentach l ecz spełnili do tej daty ustawowo określone wymagania w zakresie stażu pracy , czyli mają okres skł adkowy i nie- składkowy wynoszący dla mężczyzn 25 lat oraz okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 6 A rt. 184 ust. 1 ustawy o e meryturach i rentach przewiduje zatem prawo do emerytury dla określonego, zamkniętego katalogu ube zpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy do końca 1998 r. spełnili ustawowo określone wymogi stażowe. Zróżnicowanie moż- liwości przechodzenia na em eryturę w myśl zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emerytu- rach i rentach zostało dokonane według dwu przesłanek: kryterium urodzenia oraz posiadania na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganego stażu zawodowego i ubezpieczeniowego. 2. 1.1 . Wskazany przez skarżącego jako wzorzec kontroli art. 65 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji stanowi ący : „Każdemu zapewn i a się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy” , formułuje zasad ę wolności pracy, w jej ujęciu pozytywnym , obejmuj ąc możliwość wybo ru rodzaju pracy (zawodu), wolność wykonywania zawodu jak i decydowania o miejscu zatrudnienia. Do isto t y wolności pracy należy też swoboda wyboru pracodawcy ( zob. wyrok i TK z : 21 maja 2002 r, sygn. K 30/01, OTK - ZU nr 3/A/2002, poz. 32; 18 października 2011 r., sygn. SK 24/09, OTK ZU nr 8/ A/ 2011, poz. 82 ; 20 czerwca 2017 r., sygn. K 16/15, OTK ZU A/2017, p o z. 49 ). 2.1.2. Zestawiając treść zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z powołanym jako wzorzec kontroli art. 65 ust. 1 Konstytucji , Trybunał podzielił stanowisko Sejmu oraz Prokuratora Generalnego i uznał, że pomiędzy tymi przepisa mi brak jest związku normatywnego. Zaskarżony art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie zawiera regulacji dotyczących wolnoś c i wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy ani nie inge- ruje w wolność wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji . Za skarżony przepis określa przesłanki nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym przez os oby urodzon e po 31 grud- nia 1948 r . Z uwagi zatem na rozłączność zakresów normowania zaskarżonego art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 65 u st . 1 Konstytucji Trybunał uznał, że wskazany przez skarżącego wzorzec kontroli nie jest adekwatny i nie jest możliwe przeprowadzenie badania hierarchicznej zgodności wynikających z nich norm, a w konsekwencji wydanie wyroku w tym zakresie jest niedopuszcz al ne. 2.2. Jako wzorzec kontroli skarżący wskazał też art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytu cji. W myśl art. 67 ust. 1 Konstytucji : „ Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społeczne- go w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo or az po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa”. Jak już wskazywał Trybunał w swoim dotychczasowym orzecznictwie , art. 67 ust. 1 Konstytucji ujmuje zabezpieczenie społeczne w kategoriach prawa podmiotowego, k tórego treścią jest zagwarantowanie obywatelom świadczeń na wypadek niezdolności do pracy ze wzg lędu na chorobę, inwalidztwo, osiągnięci e wieku emerytalnego, pozostawani e bez pracy nie z własnej woli i nieposiadani e innych środków utrzymania. Konstytucja n ie przes ą dziła jednocześnie o formach realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego, pozostawia jąc usta- wodawcy zwykłemu znaczny margines swobody określenia poszczególnych wymogów i za- sad przyznawania określonych świadczeń , a także reformowania istniejąc eg o systemu emery- talnego (zob. wyrok TK z 15 lipca 2010 r., sygn. K 63/07, OTK ZU nr 6/ A / 2010, poz. 60). S woboda ustawodawcy nie jest jednak nieograniczona. Jej ograniczeniami są wynikający z art. 67 ust. 1 Konstytucji cel prawa d o zabezpieczenia społeczne go , zakaz naruszania ist oty tego prawa oraz zakaz naruszania innych norm i zasad konstytucyjnych, w szczególności za- sady sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa czy zasady ochrony praw nabytych (zob. w yrok i TK z : 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OT K ZU nr 1/ A / 2002, poz. 2 ; 19 grud- nia 2012 r., sygn. K 9/12, OTK ZU nr 11/ A / 2012, poz. 136 ) . Ponadto nałożony tu obowiązek urzeczywistniania gwarancji socjalnych w drodze sto- sownych regulacji normatywnych nie oznacza obowiązku maksymalnej rozbudowy system u świadczeń , ale jak dotychczas uznawał Trybunał , obowiązek ten należy rozumieć jako „nakaz OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 7 urzeczywistnienia poprzez regulacje ustawowe treści prawa konstytucyjne go w taki sposób, aby z jednej strony uwzględniało istniejące potrzeby, z drugiej możliwości ic h zaspokojenia. Granice tych możliwości wyznaczone są przez inne podlegające ochronie wartości konstytu- cyjne, takie jak np. równowaga budżetowa” (wyrok z 8 maja 2000 r., sygn. SK 22/99, OTK ZU nr 4/ 2000, poz. 107 ; zob. także wyroki z: 7 września 2004 r., s ygn. SK 30/03, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 82 ; 8 czerwca 2010 r., sygn. SK 37/09, OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 48 ; 31 lipca 2014 r., sygn. SK 28/13, OTK ZU nr 7/ A/ 2014, poz. 81). Trybunał podtrzymuje wyrażone już w orzecznictwie stanowisko, że standard zabez- pie cz enia społecznego w odniesieniu do świadczeń emerytalnyc h o którym mowa w art. 67 Konstytucji wyznacza powszechny system emerytalno - rentowy, a nie systemy preferencyjne, takie jak emerytur a w obniżonym wieku . Konstytucja „ nie kreuje « bezwzględnego » prawa do świadczeń emerytalnych, które stanowiłyby odstępstwo od regulacji powszechnych ” (posta- nowienie TK z 7 lutego 2017 r. , sygn. Ts 372/15, OTK ZU B / 2018, poz. 14 1) . Z art. 67 Konstytucji nie wynika praw o do konkretnej postaci świadczenia społeczne- go ani kon kr etnego mechanizmu jego ustalania i waloryzowania. Podstawą ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę czy inne świadczenia zabezpieczenia spo- łecznego są bowiem przepisy ustaw regul ujące szczegółowo te kwestie (wyrok w pełnym składzie o sygn. K 9/12 wraz z przywołanym orzecznictwem). Kwestionowany art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, określający przesłanki nabycia prawa do emerytury w niż- szym niż powszechny wieku emerytaln ym, dotyczy świadczenia, które jak przyjmuje w swo- im o rz ecznictwie Trybunał, co do zasady nie pozostaje w chronionym konstytucyjnie zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji. Tego rodzaju emerytury Trybunał traktuje jako szczególne uprawnienie emerytalne (zob. np . wyrok T K z 3 marca 2011 r., sygn . K 23/09 , OTK ZU nr 2/A/2011, poz. 8 ) , albowiem osoby, które nie nabyły prawa do emer y tur y w wieku niższym niż powszechny , mają po spełnieniu usta- wowo określonych warunków , prawo do emerytury w wieku powszechn y m. Ponadt o Trybunał przypomina, że Konstytucja nie gwarantuje niezmienności zasad przyznawania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w szczególności – świadczeń przyzna - wanych w ramach odstępstwa od regulacji powszechnych (zob. postanowienie TK z 12 kwie - tnia 2016 r ., sygn. T s 2/15, OTK ZU B/2016, poz. 322). 2.2 . 1. Jako wzorzec kontroli skarżący wskazał też powołany związkowo art. 32 Kon- stytucji stanowiący: „1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. 2. Nikt ni e m oże być dyskryminowany w życiu politycz- nym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny ” . Z naczenie określonej tu zasady równości wielokrotnie było przedmiotem zainter eso- wania Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyrok i z : 11 lipca 2000 r., syg n. K 30/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 145 ; 18 stycznia 2000 r., sygn. K 17/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 4) , w tym , w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego . Zgodnie z utrwaloną lini ą orzeczniczą Trybunału zasada równości polega na tym, że „ wszystkie podm iot y charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, tzn. w edłu g jednako wej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminują- cych, jak i faworyzujących” (wyrok TK z 23 marca 2006 r., sygn. K 4 / 06 , OTK ZU nr 3/ A/2006 , poz. 32 ) . K onstytucyjna zasada równości oznacza zatem zakaz nieuzasadnione- go różnicowania sytuacji prawnej podmiotów podobnych. Oprócz tego zakłada także różne traktowanie podmiotów różnych, a więc nieposiadających wspólnej cechy istotnej (zob. m.in. wyroki TK z: 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12; 13 października 2015 r., sygn. P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145). W za kresie prawa do zabezpieczenia społecznego równość nie oznacza jednak ko- nieczności jednakowego, czy nawet podobnego , traktowania potencjalnych świa dcz eniobior- ców ze wszystkich – różniących się od siebie – systemów ubezpieczeniowych , albowiem, jak OTK ZU A/2023 SK 10/20 poz. 63 8 uznał Trybunał „s ystem ubezpieczeń społecznych nie może być oparty na zasadzie « absolut- nej » równości ” (wyrok z 24 lipca 2014 r., sygn. SK 53/13, OTK ZU nr 7 /A/ 2014, poz. 77). Z różnicowanie systemów ubezpieczeniowy ch może być niekiedy nie tylko dopuszczalne, lecz czasami nawet konieczne , chociażby ze względu na zasadę sprawiedliwości społecznej. Istot- ne jest jednak, jak wskazywał już w swoim orzecznictwie Tryb una ł, „ aby odmienne uregulo- wanie sytuacji prawnej ubezpie czonych należących do różnych systemów ubezpieczeniowych odnosiło się do specyfiki podmiotów, których ma ono dotyczyć ” (w yrok z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 9/16, OTK ZU A/ 2021, poz. 1 ) . 2.2. 2 . W ni niej szej sprawie skarżący, podnosząc niezgodność art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 w związku z art. 3 2 Konstytucji , ani w skardze, ani w piśmie uzupełniającym nie podał argumentów wskazujących na naruszenie przywołanego wzorca kon troli , zarówno przyjętego jako wz orzec podstawowy, jak i mającego charakter związkowy . Skarżący ograniczył się jedynie do przypomnienia, że uprawnienie wynikające z art. 67 ust. 1 Konstytucji jest praw em podmiotow ym przysługując ym obywatelowi, przywo- ła nia treści przepisu oraz wskazania ro dzajów ryzyka objętych gwarancj ą art. 67 ust. 1 Konsty- tucji ( zob. s. 4 pisma uzupełniającego). Skarżący nie uwz g l ę dn i ł też szczególn eg o charak t er u emerytury w obniżonym wieku i nie wykazał związku międ z y art. 184 ust. 1 ust awy o emerytu- rach i rentach a naruszeniem prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wi e ku eme- rytalnego. Nie wykazał, że nieprzyznanie emerytury w obniżonym wieku pozbawiło g o prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wiek u em erytalnego. Również s formułowany przez skarżącego zarzut naruszenia zasady ochrony praw nabytych nie został poparty żadnymi argumentami ani dowodami. W tym miejscu Trybunał Konstytucyjny przy- pomina, że nie mogą powoływać się na ochronę wynikającą z pos zano wania praw nabytych osoby, które jes zcze nie nab y ł y prawa do świadczeń emerytalnych (zob. wyrok TK z 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14 , OTK ZU nr 10/A/2015 , poz . 163 ). W ocenie Trybunału, powołane prze z skarżącego ogólne stwierdzenia dotyczące nie- zgodn ości art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z art. 67 ust. 1 Konstytucji nie speł- niły wymogu zawarcia w skardze stosownej argumentacji uprawdopodobniającej naruszenie prawa do zabezpieczenia. Przesł anka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie może być „ traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Przytaczane w piśmie procesowym argumen- ty mogą być mniej lub bardziej przekonujące (...), lecz zawsze muszą być argumentami « na- dającymi się » do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny ” (wyrok TK z 19 paźdz iern ika 2010 r., sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78). Trybunał uznał zatem , że jakkolwiek skarżący wskazał w skardze wzorzec kontroli zawierający konstytucyjne prawo podmiotowe, to nie można uznać, ż e zrealizował wymóg z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t. p.TK , a t o skutkuje , przy rozpoznaniu merytorycznym, umorzeniem postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku . Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.