SK 120/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 7 kwietnia 2022 r. Pozycja 22 POSTANOWIENIE z dnia 9 marca 2022 r. Sygn. akt SK 120/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Piotr Pszczółkowski Bartłomiej Sochański Jakub Stelina – sprawozdawca Rafał Wojciechowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2022 r., skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: 1) art. 33 i art. 33 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.), 2) art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460), w zakresie zwrotu „jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej” – z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 i 2 , art. 45 ust. 1 w związ- ku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił do Trybunału ze skar gą konstytucyjn ą o stwierdze- nie niezgodności art. 33 i art. 33 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) i art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 ; dalej: k.p.c.), w za- kresie zwrotu „jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 Konstytucji (w zakresie ustalonym postanowieniem TK z 28 lipca 2020 r., sygn. Ts 10/20). OTK ZU A/2022 SK 120/20 poz. 22 2 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: Postanowieniem z 12 września 2018 r. Sąd Okręgowy w W . odrzucił pozew skarżącego prze- ciwko Prezydentowi RP i Krajowej Radzie Sądownictwa o ochronę dóbr osobistych, stwier- dziwszy, że pozwani nie posiadają zdolności sądowej. Postanowieniem z 13 maja 2019 r. Sąd Apelacyjny w W. oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 22 maja 2019 r. W piśmie z 2 3 maja 2019 r., skierowanym do Sądu Rejonowego w T . (dalej: s ąd rejo- nowy), skarżący zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. P ostanowieniem z 8 października 2019 r. referendarz sądowy w s ądzie rejo- nowym oddalił wniosek skarżącego. Zażalenie na to postanowienie zostało utrzymane w mo- cy postanowieniem tego sądu z 29 listopada 2019 r., doręczonym skarżącemu 11 grudnia 2019 r. Skarżący wniósł skargę konstytucyjną 7 stycznia 2020 r. (data nadania). 1.2. Uzasadniając swoje zastrzeżenia konstytucyjne , skarżąc y stwierdził, że kwestio- nowane przepisy uzależniają posiadanie przez jednostki organizacyjne Skarbu Państwa oso- bowości prawnej od istnienia odrębnych przepisów ustawy przyznających ową osobowość. Nie istnieją jednak przepisy ustawowe, które nadawałyby osobowość prawną Prezydentowi RP ani Krajowej Radzie Sądownictwa, a więc organom państwowym utworzonym na mocy Konstytucji. Zdaniem sk arżącego , k onsekwencją nieprzyznania osobowości prawnej konsty- tucyjnym organom państwowym jest nieposiadanie przez te organy zdolności sądowej, a więc cechy umożliwiającej występowanie w charakterze strony w postępowaniu sądowym – co uniemożliwiło mu skute czne wystąpienie do sądu z pozwem o naruszenie dóbr osobistych . Skarżący podkreślił, że „[ a ] rt. 77 ust. 1 Konstytucji nie przewiduje odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania władzy publicznej, ale definiuje, iż ochrony prawnej można domagać się bezpoś rednio od organów, jakie dokonały czynu niezgodnego z prawem ” (s. 5 skargi). Skarżący stwierdził, że „ wzajemna korelacja tych przepisów narusza istotę prawa do ochrony s ą dowej przed działaniem władz publicznyc h ” (art. 45 ust. 1 , art. 77 ust. 1 i art. 77 us t. 2 Kon- stytucji – s. 5 skargi ) . 2. Pismem z 22 grudnia 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. Sejm, w piśmie swojego Marszałka z 31 maja 2021 r., wniósł o umorzenie postę- powania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Zdaniem Sejmu , skarżący nie uzasadnił w sposób nadający się do rozpoznania przez Trybunał zarzutów niezgodności ze wskazywanymi przez siebie wzorcami kontroli (art. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji) lub nie wykazał naruszenia przez skarżone przepisy konstytucyj- nych praw podmiotowych (art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji). Skarżący miał możliwość uruchomienia procedury dochodzenia odszkodowania za niezgodne z pra- wem działanie organu władzy publicznej (art. 417 k.c.), jednakże jego sprawa indywidualna nie dotyczyła realizacji na drodze sądowej konstytucyjnego prawa gwarantowanego przez art. 77 ust. 1 Konstytucji. Sejm wyraził również wątpliwości , czy skarga w ogóle odnosi się do treści norma - tywnej zawartej w skarżonych przepisach i czy nie została skierowana przeciwko zaniechaniu prawodawczemu. Wysunął przypuszczenie, że skarżący za kwestionowa ł brak możliwości domagania się na drodze cywilnej zaprzestania wykonywania przez konstytucyjne organy państwowe kompetencji leżąc ych w sferze imperium działalności państwa. Ponadto Sejm stwierdził, że ewentualne orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności przepisów kwestio - nowanych przez skarżącego nie wywarłoby wpływu na sferę praw lub wolności skarżącego. OTK ZU A/2022 SK 120/20 poz. 22 3 4. Pismem z 3 stycznia 20 22 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) wniósł o umorzenie postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku w niniejszej sprawie. Prokurator wyraził przekonanie, że wątpliwości konstytucyjne skarżącego dotyczą nie osobowości prawnej (art. 33 k.c.) czy też zdolności prawnej (art. 33 1 k.c.) ani braku zdolności sądowej (art. 1 99 § 1 pkt 3 k.p.c.) lecz z wiązane są z „kwestią braku szczególnej regulacji, która wyposażałaby owe podmioty [KRS i Prezydenta] w zdolność sądową” (s. 16 stanowi- ska). B rak ten mógłby być przedmiotem kontroli konstytucyjności, jednak nie jest możliwe rozstrzygnięcie, czy brak ten należy uznać za pominięcie czy zaniechanie legislacyjne, ze względu na sposób sformułowani a zaskarżenia. Opiniowana „ skarga konstytucyjna, poza nie- adekwatnym określeniem przedmiotu zaskarżenia, nie zawiera też argumentacji, którą można by zidentyfikować jako uzasadniającą założenie, iż brak pr zyznania Prezydentowi RP oraz KRS zdolności sądowej w postępowaniu cywilnym ma charakter pominięcia, a nie zaniecha- nia ustawodawczego ” (s. 18 pisma). Niezależnie od powyższego Prokurator stwierdził, że brak jest związku funkcjonalne- go między ewentualnym orzeczeniem niekonstytucyjności a sytuacją prawną skarżącego. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, jako instrumentu ochrony konstytucyjnych wolności i praw jednostk i , uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) . Skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada, czy odpowiada ona warunkom formalnym oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza jednak dalszej oceny wa- runków jej wniesienia, dokonywanej na kolejnym etapie postępowa nia. Postanowienie o prze kazaniu skargi konstytucyjnej do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybunał ma obowiązek ustalania na każdym etapie postępowania, czy merytoryczna ocena zarzutów okre- ślonych w badanej skardze konstytucyjnej jest w ogóle dopuszczalna. Trybunał , rozpoznając sprawę , nie jest więc związany stanowiskiem zajętym w zarzą- dzeniu lub postanowieniu rozstrzygającym sprawę w ramach wstępne go rozpoznania. Kontro- lując istnienie pozytywnych oraz brak ujemnych przesłanek procesowych , Trybunał może także dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postano- wieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob. postanowienie z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020, poz. 2). Uwzględniając powyższe ustalenia , Trybunał postanowił zweryfikować, czy w niniej- szej skardze dopuszczalne jest wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. 2. Zgodnie z art. 67 ust. 1 uotpTK, Trybunał związany jest zakresem zaskarżenia sformułowanym w piśmie procesowym inicjującym postępowanie. Konieczność uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa lub wolności związana jest z domniemaniem konstytucyjności norm prawnych oraz z zasadą skargowości. Ze względu na domniemanie, że badane normy są z założenia zgodne z Konstytucją, ciężar dowodu spoczywa na podmiocie inicjującym postę- powanie. Dopóki nie powoła on konkretnych i przekonujących argumentów prawnych na rzecz swojej tezy, dopóty Tr ybunał uznawać będzie kontrolowane przepisy za konstytucyjne. OTK ZU A/2022 SK 120/20 poz. 22 4 W przeciwnym razie naruszeniu uległaby zasada skargowości postępowania przed Trybuna- łem, który przekształciłby się w organ orzekający z inicjatywy własnej (por. wyrok z 14 lute- go 2012 r., sygn. P 20/10, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 15 i powołane tam wcześniejsze orze- czenia). Trybunał przypomina, że skardze konstytucyjnej został nadany dalszy bieg w zakresie kontroli konstytucyjności kwestionowanych przepisów z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związ- k u z art. 79 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 Konstytucji. Uwzględniając zasadę falsa demonstratio non nocet , przywołaną w tym aspekcie również w piśmie Sejmu (s. 9 stanowiska), Trybunał stwierdził, że wskazany przez skarżące- go art. 79 ust. 1 i 2 Konstytucji oznacza w istocie art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Taką interpre- tację potwierdza również podsumowanie pisma procesowego skarżącego z 4 lipca 2021 r., w którym polemizuje on ze stanowiskiem Sejmu (s. 13 pisma skarżącego ). W skardze konstytucyjnej nie znalazły się natomiast żadne argumenty pozwalające Trybunałowi dokonać analizy w zakresie dotyczącym art. 2 Konstytucji – ani w zakresie związkowym (z art. 45 ust. 1 Konstytucji), ani też bezpośrednio. Podnie siona przez skarżącego argumentacja dotycząca art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2 opiera się na stwierdzeniu (pisownia oryginalna) , że: „W istocie rzeczy zarzut skarżącego polega więc na tym iż w świetle Art. 77 ust. 1 Konstytucji prawo do Sądu określone w Art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może być definiowane przez dopuszczalność powództwa w ustawie zwykłej. Jeśli ustawa zwykła definiuje prawo do Sądu (Art. , 45 ust. 1 Konstytucji) jako zdolność sądową a następnie nie nadaje tej zdolności organom wykonującym czynności wskazane w ustawie zasadniczej – to tak skonstruowane pojęcie zdolności sądowej: – narusza prawo do ochrony sądowej jednostki przed działaniem władz publicznych (Art. 77 ust. 1 Konstytucji), – narusza istotę prawa do Sadu w każdej sprawie (Art. 45. ust. 1 Konstytucji) albowiem sprawa w rozumieniu konstytucyjnym nie musi być tożsama z pojęciem roszczenia cywilnego (patrz Wyrok z dnia 10 lipca 2000 r. wydany pod Sygn. Akt SK 12/99 ) – narusza zakaz zamykania drogi sądowej ustawą zwykła określony w Ary. 77 ust. 2 Konstytucji Z tych względów skarżący wnosi o uznanie Art. 33 oraz Art. 33.1 § 1 Ustawy Kodeks Cywilny oraz Art. 199 § 1 pkt 3 Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego za niegodne z po- wołanymi wzorami konstytucji albowiem wzajemna korelacja tych przepisów narusza istotę prawa do ochrony sądowej przed działaniem władz publicznych” – s. 5 skargi. Skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że skarżący ograniczył się do przy- wołania tych norm konstytucyjnych – bez wskazania, na czym konkretnie, w kon tekście za- kwestionowanych przepisów ( „ wzajemnej korelacji tych przepisów ” ), miałoby polegać naru- szenie wskazanych wzorców kontroli. Niewskazanie, która konstytucyjn a wolność lub prawo skarżącego – i w jaki sposób – zdaniem skarżącego zostało naruszone, a także nieuzasadnienie zarzutu niezgodności kwe- stionowanego przepisu ze wskazan ą konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego , z po- wołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie skutkuje naruszeniem obowiązku określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 uotpTK – a to pociąga za sobą stwierdzenie niedopusz- czalności merytorycznego rozpoznania skargi. W związku z powyższym Trybunał uznał, że wydanie wyroku w niniejszej sprawie było niedopuszczalne i postanowił, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK, umorzyć postę- powanie. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.