SK 14/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 października 2020 r. Pozycja 48 P O S T A N O W I E N I E z dnia 30 września 2020 r. Sygn. akt SK 14/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Mariusz Muszyński Krystyna Pawłowicz – sprawozdawca , po rozp oznaniu, na posiedz en i u niejaw nym w dniu 30 września 2020 r. , skargi konstytucyjnej sp. z o.o. z siedzibą w Z . o zbadanie zgodności: 1) art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U . z 2012 r. poz. 1155, ze z m. ) w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 ustaw y z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.) w za - kresie, w jakim przyznaje kierowcy zatrudnionemu w transporcie międzyna- rodowym zwrot kosztów za nocleg w granicach limitu określon e go dla pra- cowników zatrud nion ych w państw owej lub samorządowej jednos tce sfery budżetowej w załączniku do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Spo- łecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków usta- lania n ależności przysługujących p ra cownikowi zatrudnionemu w p aństwo- wej lu b samorz ądowej jednostce sfe ry budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991, ze zm.) lub ryczałt w wyso- kości 25% tego limitu, 2) art. 77 5 § 3 i 5 usta wy z 26 czerwca 1974 r. p o w ołanej w punkcie 1, rozumia- ne go w ten s posób, ż e przepisy wyda ne na podstawie art. 77 2 § 2 tej ustawy, w zakresie zwrotu kosztów noclegu pracownika w trakcie podróży służbowej poza granicami kraju, stanowią minima lny standard również dla pracowni- ków nie z a t rudnionych w państwowej lub s amorządowe j jednos tce sfery bu- dżetowej, i nie jest możliwe określenie wysokości tych należności w umowie o pracę, regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym pracy na po- ziomie niż szym niż przewidziany w tych przepisach, 3 ) § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia p owołane go w pu n kcie 1 w zakres ie, w jakim przewiduje prawo kierowcy w transporcie międzynarodowym do uzyskania ryczałtu za nocleg pomimo zapewnienia mu bezpłatnego noclegu w przysto- sow anej do tego kabinie pojazdu – z art . 2 w związku z art. 64 ust . 1 i 2 , w związ ku z art . 31 ust. 3 Konstytucji, O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 2 p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 k wiet nia 2016 r., uzupełnionej pismem procesowym z 11 ma ja 20 16 r . sp. z o.o. z siedzibą w Z . (dalej: skarżąca) wystąpiła o z badanie zgodności: 1 ) art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pra cy kierowców (Dz. U. z 2012 r. poz. 1155, ze zm.; dalej : ustawa o czasie pracy kierowców) w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 us tawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.; dalej: k.p.) w zakresie, w jakim przyznaje kiero wcy zatrudnionemu w tr anspor ci e międzyna- rodowym zwrot kosztów za nocleg w granicach limitu określonego w załąc zniku do rozpo- r ządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn ia 1 9 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przy sługujących pracowniko wi zat ru dnionemu w państwowej lub samo rządowej jednostce sf ery budżetowej z tytułu podró ży służbo wej po za granicami kraju (Dz. U. Nr 236 poz. 1991 , ze z m.; dalej: rozporządzenie z 2002 r.) lub ryczałt w wysokości 25% tego limitu, 2) art. 77 5 § 3 i 5 k.p. rozumi anego w ten sposób, że przepisy wydane na podstawie art. 77 2 § 2 k.p. , w zakresie zwrotu ko sztów noclegu pracownika w trakcie podróży służbowej poza g r anicami kraju stanowią m inimalny standard również dla p racowników niezatrudnio- nych w państwowej lub samor ządowej jednostce sfery budżeto wej i nie jest możliwe określe- nie wysokości tych na leżności w umow ie o pracę, regulaminie wyna gradzania lub układzie zb i orowym pracy na poziomie niższym niż przewidziany w tyc h przepisach, 3) § 9 ust. 2 i 4 rozporządzen ia z 2 002 r. w zakresie, w jakim przewiduje prawo kie- rowcy w transporcie międzynarodowym do uzysk ania r yczałt u za nocleg pomimo zapewnie- nia mu bezpłatnego n o clegu w przystosowanej do tego ka binie pojazdu – z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto skarżąca wniosła o połączenie skargi konstytucyjne j do wspó lnego rozpozna- nia z wnioskiem o sygn. K 11/15, „z uwagi na c zęściowo pok rywający się zakres zaskarżo- ny ch przepisów” . 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesi ona w związku z następującym stanem fak- tycznym : Sąd R ejonowy w Z . w wyroku z 21 kwietnia 2015 r. z asądził od skarżącej (pracodaw- cy) na rzecz by łego p r acown ika (kierowcy w tr ansporcie międzynarodowym) kwo tę 9000 zł, tytułe m ryczałtu za noclegi w zwią zku z jego podróżami służbow ymi. Sąd rejonowy, odwołu- jąc się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, p rzyjął, ż e zapewnienie pracownikowi – kierowcy samocho du cię ż a rowe go – odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu (nawet jeśli ma ono wysoki standar d) nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego nocl e- gu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporzą dzenia z 2002 r. W związku z tym pracownikowi przy słu- g uje zw r ot kosztów noclegu na w arunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1 - 3 rozpo- rządz enia z 2002 r. a lbo na warunkach korzystniejszych, określonych w umowie o pr acę, układzie zbiorowym pracy lub in nych pr ze pisach prawa pracy. O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 3 Sąd okręgowy podz ielił powyższ y po gląd i wyroki em z 25 listo pada 2015 r. oddalił apelację skarżącej. 1.2. Zdaniem skarżącej, zakwe stion owane przepisy są niezgo dne z art. 2 Konstytucji, gdyż naruszają standard konstytucyjny wy nikający z zasady określoności przepis ów prawa. Skarżąca wsk az ała, ż e niejasna, wieloznaczna regul acja nie pozwala przewidzieć sk utków prawnych podejmowanych dzi ałań i w k onsekwencji prowadzi do naruszen ia prawa własno- ści. Skarżąca, jako pracodawca, ponios ła znacz n e koszty w celu zapewnienia k ierowcom bez- płatnego n oc legu, w kabinie pojazdu, w trakcie p odróży służbowej. Zapewniając t aką formę noclegu, skarżąca nie wypła cała kierowcom ryczałtu za nocleg, al e wypłacała diety (w wyso- kości wyższej niż przewidzia ne w art . 77 5 § 4 k.p.). Interpretacja nieprecyzyjnych przep is ów, pr zyjęta przede wszystkim w uchwale Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II PZP 1/1 4, sp owodowała obciążenie pracodawców bran ży transportowej roszczeniami kie- rowców obejmującymi kilka la t wstecz. Skarżąca, powołują c się na stanowisko S ejm u w sprawie o sygn . K 11/15, wskazała, że regulacje wewnątrzzakładowe, w zamyśle ustawodawcy, mają pi erwsz eństwo przed posta- nowienia mi rozporządzenia z 2002 r., gdyż te skierowane są wyłącznie do jednoste k pań- stwowych i sam orządowych. Sąd Najwyższy doko nał , zdaniem skarżącej, nieuprawnionego rozszerzenia gwarancyjnego charakteru art. 77 5 § 4 k.p., odnoszą cego się do diet, na wszyst- kie należności wynikające z podróży służbowych. W ocenie skarżącej, ugruntow a na linia orzecznic za Sądu Najwyższego sprawia, ż e p od stawą rozstrzygania sporó w – na gruncie rosz- czeń kierowców o zapłatę ryczałtów za noclegi – jest wy kładn ia sp rzeczna z treścią prz epi- sów, i z tego względu niekonstytucyjna. Zgodna z Konstytucją wykładni a art. 77 5 § 3 i 5 k.p. wymaga odwołania się do l ite ra lnego brzmienia przepisu. Skarżąca jest zdania, że art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związ ku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji przez zastosowanie odesłań o charakte r ze kas kadow ym , brak wystarczającej p recyzji przepis u, a tak że nieadekwatność przyjętych roz- wiązań prawnych. We wskazanym zakresie skarżąca poparła argum entac ję zawartą we wnio- sku w sprawie o sygn. K 11/15 oraz w stanowiskach Sejmu i Prokuratora Ge neralneg o w spr awie. Skarżąca pod kreśliła także, że zaskarżo ne przepisy doprowadziły do powstania uszczerbku w jej prawach majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucj i ) sp rz ecznego z konstytu- cyjnymi zasadami ograniczeń praw i wolności (art. 31 ust. 3 Konstytucj i), gdyż nie był on konieczn y dla ochrony praw pracowniczych . 2. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) w piśmie z 30 wrze- śnia 2016 r. wniós ł o uznanie, że § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. jest zgodny z art. 2 Konstytuc ji. Minister wskazał, że ustawodawca, do strzegając specyfikę pra cy kierowców, uregu- lował warunki pracy tej grupy zawodowej (przede wszystkim kwestie związane z czase m pra cy), w drodze odrębnego aktu prawnego, tj. ustawy o czasie pracy kierowców. Zd aniem Minist ra, równ i eż ta ust awa powinna samodzielnie , bez odwoływania si ę do kodeksu p racy i pośrednio do rozporządzenia z 2002 r., wydanego na podstawie art. 77 5 § 2 k.p. (nie ade- kwatnego do specyfiki branży transportowej) zdefiniować należności (diety, zwrot kosztó w nocle g ó w itp.), jakie może otrzymać kierowca w związku z w yk onywaną pracą, oraz warunki ich wypłacan ia. W obecnym stanie prawnym kwestie należności z tytułu po dróży służ bowej kierow- ców można uregulować w wewnętrznych przepisach obow iązujących pracodawcę (tj. w u k ła- dzie zbiorowym pracy, regul aminie wynagradzania b ąd ź w umowie o pracę), uwzględniają- cych specyfikę warunków pracy kierowców w tr ansporcie międzynarodo wym ( zgodnie z tre- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 4 ścią art. 77 5 § 3 k.p.). Jeżeli pracodawca spoza sfery budżetowej (np. z bran ży trans p ortowej) ni e ureguluje tych kwestii w wewnętrznych pr zepisach płacowych, to w myśl art. 77 5 § 5 k.p. stosuje się rozwiązania okreś lone w rozporządzeniu wydan ym na podstawie a rt. 77 5 § 2 k.p. W ocenie Ministra, p rzyjęty mechanizm nie świadczy o spr zecznośc i § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. z Konstytu cj ą. Wydane na podstawie art. 77 5 § 2 k.p. rozporządzenie wykonaw cze dotyczy określonej kategorii pra cowni ków, tj. pracowników zatrudn ionych w państwowych lub s amorządowych jednostkach sfery budże towej. W związku z powyż szym jego treść powinn a być sformuło wa n a oraz interpretowan a adekwatnie do warunków świad- czenia pracy w sferze budżetowej. W myśl § 9 ust . 4 t ego rozporządzeni a, jego przepisów dotyczących obowią zku zwrotu kosztów za nocleg ( w wysok ości stw i erdzonej rac hunkiem) lub wypłaty ryczałtu za nocle g ( w wypadku nieprzedłożenia przez pracownika rachunku) nie stosu je się, jeżeli pracodawca lub strona zagra niczna zapewniają pracownikowi b ezpłatny nocleg. Użyt y w tej normie prawnej termin „bezpła tny noc l e g” należałoby interpretować, bio- rąc pod uwagę, że roz porządzenie z 2002 r. dotyczy określonej kategorii pracowników . Bio- rąc to pod uwagę, zdaniem Minist ra, p roblem odbywania noclegu w kabinie samochodowej – cha rakterystyczny dla sytuacji ki erowców transpo r tu międzynarodowego – nie dotyczy ad- resatów rozpor ząd zen ia z 2002 r. Wątpliwości w zakresie wykładni u żytego w rozporządzeniu z 2002 r. terminu „bez- płat ny no cleg” oraz wątpliwości dotyczące prawa p racownika do ryczałtu – w wypa dku nie- zapewnienia p racownik o w i bezpłatnego noclegu i nieprzedłuż enia przez ni ego rachunku za nocleg – wyrażała jedynie, pozostając a poza sferą budżetową, branża transportowa. Treść § 9 ust. 4 rozporządzenia z 2002 r. jest na tyle precyzyjna, że w odniesie niu do sfery budżeto wej zape w n ia jednolitą wykładnię i jednolite stosowanie. W oce nie Ministra, § 9 ust. 2 i 4 rozpo- rządzenia z 200 2 r. został zredagowany w sposób zrozumiały dla je go ad resatów, a zatem zgodnie z zasadą popraw nej legislacji (i jej szczegół ową zasadą określono ści prze p i sów pra- wa) wywiedzioną z art. 2 Kon stytucji, a w kon sekwencji nie narusza powołanych związkowo z nim art. 64 ust. 1 i 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Pr okurator Generalny w piśmie z 2 lutego 2017 r. wniósł, na p o dstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u stawy z d nia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie p ostę powa nia przed Trybuna- łem Konstytucyjny m (Dz. U. poz. 2072; dalej: u. o . t . p . TK) w związku z art. 9 us t. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające u stawę o organizacji i tr ybie po stępowa- n i a przed Trybun ałem Konstytucyjnym oraz ustawę o s tatu sie sędziów Trybunału Konstytu- cyjnego (Dz. U. poz. 2074; dalej: przepisy wprowadzające), o umorzeni e pos tępowania w zakresie badania art. 2 1 a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p ., z uwagi na zbędność wydania orzeczenia. Prok urator Generalny stwierdził, że zarzut dotyczący wskazanej regulacji był przedmiotem oceny w wyroku Tryb unału z 24 listopada 2016 r., sygn. K 11/15 (opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 29 grudnia 2016 r. p oz. 22 06). Na mocy tego wyroku art. 21a ustawy o czas ie pracy kierowców w związku z art. 7 7 5 § 2, 3 i 5 k.p. i w związku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 20 02 r. w zakresie, w jakim zna jduje z a- stosowanie do kierowcó w wykonujących przewozy w trans porcie m i ędzyna rodowym, utracił moc obowiązującą. Z uwagi na t o, że zarzut opisany w punkcie pierwszy m petitum skargi konstytucyjnej został już rozpoznany w spra wie o sygn. K 11/15 (pkt 2 sentenc ji wyroku), Prokurator General ny uznał, że w tym zakresie zac hodzi pr z esłank a ne bis in idem . Stwier- dzenie zaistnienia tej przesłanki, w świetle utrwalonego orzecznictwa Trybunału, stanowi uzasadnienie umorzenia postępowan ia do tyczącego badania konstytucyj ności art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z a r t. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p., ze względu na zbędność orze- kania. W po zostałym zakresie Prokurator Generalny wniósł o umorzenie postępowania na podst a wie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK z uwagi na niedopuszczalność wy dania orzeczenia. O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 5 Zdaniem Prok uratora Generaln e go, zarz u ty skargi konstytucyjnej koncentrują się wokół pr o- ble mu stosowania art. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 rozporządzenia z 2002 r. do pracowników kon- kretnej bra nży – kier owców s amochodów ciężarowych wykonują cych przewozy międzynaro- dowe, którym pracodawc a zapewnił bezpłatny nocleg w fabrycznie do tego celu przys toso- w anej kabinie pojazdu. W sprawie przedstawionej przez s karżącą, art. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządze nia z 2002 r. są przepisami, d o których odsył a art. 21a ustawy o czasie prac y kierowcó w . Nie można więc pod ich adresem czynić zarzutu, że n ie uw zględniają spe- cyfiki pracy kierowcy samochodu cię żarowego wykonującego przewozy międzynarodowe . Ure gulowanie te j kwestii w sposób adekwatny d o określonej kategorii pracowników (do spe- cyfi ki ich pra c y), jak podkreślił Trybunał w wyroku o sygn. K 1 1/15, nie należy „do przepi- sów odniesienia”. O zastosowaniu tych przepisów ogólnych do kierowców przesąd zają prze- p isy ust awy, w której zawarty jest prz epis odsyłający, tj. przepisy ustawy o czasie pr acy kie- r o wców. 4 . Marszałek Sejmu, w piśmie z 26 paździe rnika 2017 r., zajął w imieniu Sejmu s ta- nowisko w sprawie; wniósł o: 1) umorzenie postępowania dotycz ące go ko ntroli zgodności art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p . w z a kresie, w jakim przyznaje kierowcy zatrudnionemu w tr ansporcie międzynarodowym zwrot kosztów za nocleg w granicach limitu określonego dla pracowników za trudn ionych w państwowej lu b samorządowej jednostce sfe- ry budżetowej w załączniku do rozporządz eni a z 2 0 02 r. lub ryczałt w wysokości 25% tego limitu, z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2, w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, na pod- stawie art. 59 ust . 1 p kt 2 u. o . t . p . TK w zwią zku z art . 9 ust. 1 przepisów wprowadzających, ze względu na niedopu szc zalno ś ć wydania orzec zenia, 2) umorzenie postępowania dotyc zącego zgodności a rt. 77 5 § 3 i 5 k.p., rozumianego w ten sposób, że przepisy wydane n a podstawie a rt. 7 7 2 § 2 k.p. w zakresie zwrotu kosztów noclegu pracownika w trakcie podróży służbowe j poza granicam i kraju stanowią minimalny standard również dla p racow ników niezatrudnionych w państwowej lub samorządowej jedno- s tce sfery budżetowej i nie jest możliwe okreś lenie wys ok ości tych należności w umowie o pracę, regulaminie wynagradzania lub uk ładzie z biorowym pracy na poziom ie niższym niż przewidziany w ty ch pr z episach, z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytuc ji, na podstaw ie ar t. 59 ust. 1 pkt 2 u. o . t . p . TK w związku z art. 9 ust. 1 prze- pisów wprowadzających, ze wzgl ędu na n i edopuszczalność wydania orzeczenia. Na wstępie Marsz a ł ek Sejmu zaznaczył, że Sejm jest uczestnikiem postępowania przed Trybunał em wyłącznie jako organ, który wydał objęty skargą konstytuc yjną akt norm a- tywny. W tej sytuacji anali za przepisów rozpor ządzenia z 2002 r. stanowi jedynie tło rozwa- żenia proble mu ko n stytucyjności przepisów ustawowych. 4.1. W ramach analizy fo rmalnoprawnej Marsza ł ek Sejmu rozważył, jak ie ko nse- kwencje dla rozpatrywanej skargi konstytucyjnej wi ążą się z wyrokiem Trybunału Kon stytu- cyjn ego z 24 listopada 2016 r., sygn. K 11/15 . Podsu mowuj ą c analizę powołanego wyroku, Marsza ł ek Sejmu przyjął, że od 29 grudnia 2016 r. norma wywie dziona z art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. , w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2 002 r. utraciła moc wiąż ącą w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonuj ących przewozy w transporcie m iędzynaro dowy m. Marszałek Sejmu zwrócił uwagę, że Trybunał sprecyzował przedmiot kontroli w sprawie o s ygn. K 11 /15 w sposób następujący: „pr zedmiotem kontroli konst y tucyjności będą: norma prawna wynikająca z art. 21a u . c . p . k . w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k . p . w zwi ą zku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2013 r. a także analogiczna norma wynikająca z art. 2 1 a u . c . p . k . w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k . p . w związ k u z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporzą- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 6 dzenia z 2002 r. Z atem Trybunał w sposób wyraźny p osługuje się poję ci em n ormy prawnej, którą w polskiej kulturze prawnej odróżnia się od pojęcia przepisu prawnego. Marszałe k Sejmu podniósł, że pomimo jasnego określenia p rzedm i otu kontroli w sprawie o sygn. K 11/15, zarówno w judykaturze, jak i doktrynie podzielone są zdania co do skutku omawianego wy roku Trybunału. O ile nie ma wątpliwości co do tego, że art. 21a us t awy o cz asie pracy kierowców 29 grudnia 2016 r. utracił moc o b owiązującą w zakresie, w jakim z najduje zastosowanie do kierow ców wykonujących przewozy w transporc ie m ię- dzynarodowym, o tyle w kwestii utraty mocy w tym samym zakresie art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. nie ma j ednolitego poglądu. W większości wyroków zapadł ych po ogłoszeniu tego orzeczenia , SN przyj mował , że nie wyłączył o n w pełni regulacji z art. 77 5 k.p., dl ateg o kierowcy mogą domagać się ryczałtów za noclegi na podstawie tego przepisu. Jednakże np. w wyroku z 14 lu tego 2017 r. (sygn. akt I PK 77/16), Są d Najwy ż s zy, uwzględniając w pełni arg umen- tację Trybunału, stwierdzi ł, że regulacja ta nie obowiąz uje w odn iesi eniu do kierowców tra nsportu międzynarodowego. Marszałek Sejmu uznał to drugie stanowisko za przeko nujące. Marszałek Sejmu podkreślił, że stanowi sko o z a kresowej derogac ji nie tylko art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, ale tak że art. 77 5 k.p. znaj duje wsparcie w poglądach dok- tryny. Wyrok TK z 24 listopada 2016 r., sygn. K 11 /15, rozstrzygn ął zakres owo o niekonsty- tucyjnośc i norm i przepisów nak azujący c h obli gatoryjną (art. 77 5 § 2 k.p.) oraz fakul tatywną (art. 77 5 § 3 i 5 k.p.) wypłatę ryczałtów noc lego wych (zob. M. Miąsko, Glosa do wyroku TK z dnia 24 listopada 2016 r., K 11/15 , Lex/el 2017 ). Na apr obatę , zdaniem Marszałka, zasługu- je pogląd, że po wyr o ku TK, art. 77 5 k.p. nie powinien być stosowan y do kierowców transpor- tu międzynarodowego (zob. K. S tefa ński, Glosa do wyroku SN z dnia 21 lutego 2017 r., I PK 300/15. Rozlicza nie kosztów podróż y kierowc ów transportu międzynarodow ego , Lex 2017) . Zda niem Ma r szałka Sejmu, trudne do zaakce ptowania jest stanowisko, że p o wyroku Trybunału z 24 listopada 2016 r., nie stosuje się art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców , ale stosuje się art. 77 5 § 5 k.p . w związ ku z art. 2 pkt 7 i art. 4 ustawy o czasie pra cy kier o wców, jeśli pracodawca nie ure gulował zasad zwrotu należnośc i z tytułu podróży służbowej w ukła- dzie zbi orowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pra cę (zob. wyrok Sądu Okrę gowego w G liwicach z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII Pa 29/ 17) . Powyż s zy pogląd jest ponadto sprzecz ny z ustaleniami w doktry nie dotyczącymi skutków wyroków Trybunału Ko nsty tucyjnego stwierdzających niekonstytu cyjność przepisów ujętych związkowo (por. M. Hermann, A . Łyszk owska , Związkowe ujęcie przedmiotu kontroli w orzecze n iach Trybunału Konstytucyjnego , [w:] Wykładnia konstytucji . Aktualne problemy i tendencje , red. M. Smo l ak, Warszawa 2016, s. 198). W kontekście poglądów doktryny Marszałek Sejmu uznał, że w roz ważanej s prawie należy przyjąć syntetyzującą int erpreta cję wyr a żenia: art. 21a ustawy o czasie pracy kiero w- ców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. oraz w związku z § 9 us t. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r., w wyniku czego stwierdzenie niekonstytucyjności dotyczy odsyłającego art. 21a ustawy o czasie p racy ki erowców , który traci mo c w zakresie, w jakim odnosi się do przepi- sów związkowych, mianowicie art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporzą- dze nia z 2002 r.; a le również do art. 77 5 § 2 , 3 i 5 k .p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozpo rzą- dzen ia z 20 0 2 r., w zakresi e, w jakim regulują pe wne za gadnienia z mocy odesłania, a mianowicie w zakresie, w j akim znajdują zastosowanie do kierowców wykonujących prze- wozy w transporcie międzynarodowym. 4.2. Marszałek Sejmu uznał, że wyrok Trybunału z 24 listopada 2 0 16 r., sygn. K 11/15, rozstr zygnął co do istoty problem konstytucyjny, który jest także postawiony w skardze konstytucyjnej. Zaskarżona przez skarżącą norma prawna wynikająca z art. 21a ustawy o cz asie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p., zgodnie z kt órą przyznaje si ę kierowcy zatrud- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 7 nionemu w transporcie międzynarodowym zwrot kosztów za nocleg w granicach limitu okre- ślonego dla pracowników zatrudnionych w państ wowej lub samorzą dowej jednostce sfery budże towej w załączniku do rozporządzenia z 2002 r. lu b ryczałt w wyso kości 25% tego limi- tu, 29 grudnia 2016 r. utraciła moc wiążącą. Również zaskarżona norma prawna wynikająca z art. 77 5 § 3 i 5 k.p., zgodn ie z którą przepisy wydane na po dstawi e art. 77 5 § 2 k.p. w zakresie zwrotu kosztów noc leg u pracowni- ka w trakcie podróż y służbowej poza granicami kraju stanowią minimalny standard również dla pracowników niezatrudnionych w państwowej lub samorządowej jedno stce sfery budże- towej i nie jest możli we określenie wysokości tych należności w umowie o p r acę, regulaminie wynagradzan ia lub układzie zbiorowym pracy na poziomie niższym niż przewidziany w tych przepisach, 29 grudnia 2016 r. utraciła moc wiążącą. 4.3. Biorąc powyż sze pod uwagę, Ma rszał e k Sejmu rozważył, czy ze względu na za- sa dę ne bis in idem z achodzi negatywna przesłank a procesowa, skutkująca obowiązkiem umorzenia postępowania ze względu na zbędność wydania orzeczenia. Marszałe k Sejmu, odwołując się do orzecznictw a Trybunału, zają ł sta n owisko, że za- stosowanie zas ady ne bis in idem nie jest moż l iwe w tym wypadku, gdyż w n a stępstwie wy- roku następuje derogacja wykluczająca ustalenie tożsamości przedmiotu i wzorców kontroli. Usunięc ie z systemu prawnego kwestionowanego przepisu skutkuj e bra k iem przedmiotu ba- dania kons tytucyjności na zasadach analog i cznych do utraty mocy obowi ą zującej przepisu, a postępowanie przed Trybunałem staje się niedopuszczalne. 5. Rzecznik Praw O bywatelskich w piśmie z 17 październik a 2016 r. po informował, że ni e zgł a sza udziału w postępowaniu przed Trybunałem w sprawie nini e jszej skargi. II Trybunał Konstytucyjny zważył . co następuje : 1. Skarga konstytucyjna sp. z o.o. z siedzibą w Z . (dalej: skarżąca) d otyczy regulacji, n a po dstawie której przyznawano kierow c om z atrudnion ym w transp o rcie międzynarodowym ryczałt y za noclegi z tytułu podróży służbowej. Skarga została wniesiona do Trybunału 5 kwietni a 2016 r. Po przeprowadzeniu wstępnej kontroli, Trybunał K onstytucyjny uznał, że złożona skarga (uzupełniona pisme m z 1 1 maja 2016 r.) speł n ia wymagania przewidziane w ustawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) i, postanowieniem z 20 lipca 2016 r. (sygn. Ts 71/16), na dał skardze dalszy bieg . Należy zaznaczyć, że 3 stycznia 2017 r. weszła w życie u s tawa z dnia 30 listopada 201 6 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u. o.t.p. TK), przy czym art. 9 ust. 1 usta wy z dnia 13 grudni a 2016 r. – Przepisy wprowadzając e ust awę o organizacji i t rybie postępowania przed Try buna- łem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytuc yjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.) stan owi, że do postępowań wszczętych i niez akończonych przed w ejściem w życie u. o . t . p . TK stosuj e się tę właśnie ustawę, z zastrzeżeniem dokonanych ju ż czynności procesowych, które – zgodnie z art. 9 ust. 2 powołanej ustawy – pozostają w mocy. Z tego względu po dczas rozpoznania analizowanej spra wy z astosowanie znajdow ały przepisy u. o . t . p . TK. o zasada ch ws tępne j weryfikacji s k arg i wniosków (zob. np. pos tanowienie z 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98). W świetle utrwaloneg o orzecznictwa Trybunału, nadanie skardze konst ytucyjnej dal- szego bieg u nie przesądza o jej merytoryczn ym ro zpoznaniu. Trybunał K onstytucyjny na każdym etapi e postępowania bada, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przes łanek proceso- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 8 wych, skutkująca umorzeni em postępowania. Dotyczy to wszelkich kwestii w stępnych, jak również p rzesłanek formalnych, wspólnych d la ko ntroli inicjowanej w trybie skargi konstytu- cyjnej , wniosku lub pytania prawnego. Merytoryczne rozpoznanie zarz utów sformułowanyc h w skardze konstytu cyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkic h warunków jej dopusz- cz alności (zob. postanowienie z 1 m arca 2010 r., sygn. SK 29 / 08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 29 i powołane tam orzecznictwo). Podkreślić również należy, że skład rozstrzyg ający spra wę nie jes t związany stanowiskiem zajętym w ramach rozpoz nania wstępnego (zob. n p. po stanowienie z 30 czerwca 200 8 r., sygn. SK 15/07). 2 . Trybunał w niniejszym skład zie uznał, że po nadaniu skardze konstytucyjnej d al- szego biegu zais tniały okoliczności mające wpływ na ocenę dopuszczalności jej merytorycz- nego ro zpoznania. W wyroku z 2 4 listopada 2016 r., sygn. K 11/1 5 (OT K ZU A/2016, poz. 93 ) , Trybunał Konstytucyjny sko ntrolował przepisy, które zostały zak westionowane także w rozpoznawanej ska rdze konstytucyjnej. Trybunał orzekł w powołanym wyroku, że: „1. Art. 2 1a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (j.t . Dz.U.2012.1155, ze zm.) w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Ko- deks pracy (j.t. Dz.U.2016 .1666, ze zm.) w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Mini- stra Pracy i P olityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należ ności przysługujących pra c ownikowi zatrudnionemu w pań stwowej lub samorządowej jedn ostce sfery budżetowej z tytułu podróż y służbowej (Dz. U. 167) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierow- ców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, je st ni ezgodny z art. 2 Kon- s tytucji Rzeczypospolitej Pol skiej. 2. Art. 2 1 a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. powołanej w punkcie 1 w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. powołanej w punk cie 1 w związku z § 9 u st. 1, 2 i 4 rozporządzenia Minis tra P racy i Polityki Społ e cznej z 19 grud nia 2002 r. w sprawie wysoko- ści oraz warunków ustalania należności prz ysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery bud żetowej z tytułu podróż y służbowej poza granicami kraju (Dz.U .236.1991, ze zm.) w zakresie, w jak im znajduje z astosowanie do kie- r owców wykonujących przewozy w transpor cie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji” . Ponadto Trybunał postanowił, n a podstawie art. 40 ust . 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konst y tucyjnym (Dz. U . poz. 1157), umorzyć postępowan ie w pozosta- łym zakresie. 2. 1 . Wobec wydania wyroku w sprawie o sygn. K 11/15 , powstała wątpliwość co do dopuszczalności wydan ia wyroku w sprawie nin iejszej skargi konstytucyjnej. O cena tej kwe- stii wymagała z est awienia zakresu treści no rmatywn ych uznanych za niekonstytucyjne w prz ywołanym orzeczeniu Trybunału oraz zakresu treści normatywnych zakwestionowanych przez skarżącą. Z ze stawienia petitum oraz uzasadnienia niniejszej skargi k onsty tucyjnej z se ntencją w yroku z 24 listopada 20 16 r. , sygn. K 11/15, jednoznacznie wy nika, że pkt 2 sentencji wyro- ku obejmuje przepisy wyrażające normę prawną będącą także przedmiotem skargi konstyt u- cyjnej. Notabene skarż ąca wniosła o połączenie skargi konst ytucyjnej do wspólneg o rozpo- znania z wnioskie m o s ygn. K 11/15, „z uwagi na częścio wo pokrywający się zakres zaskar- żonych przepisów”. Skarżąca zakwestionowała art. 2 1 a ustawy z dnia 16 kwietnia 20 04 r. o czasie pracy ki erowców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1 412 , ze zm.; dalej: ustawa o czasie pr acy kierowców) w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 , ze zm.; dalej: k.p.) w zakresie, w jaki m przyznaje kierowcy za trudnione- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 9 mu w transpor cie między narod owym zwrot kosztów za nocleg w gr anicach limitu ok reślone- go w załącznik u do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalani a należności przysługuj ących pracowni- kowi zat rudnionemu w pa ństwowej lub samorząd o wej jednost ce sfery budżetow ej z tytułu podróży s łużbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991, ze zm.; dalej: rozporzą- dzenie z 2002 r.) lub ryczałt w wysokości 25% tego limitu, a ponadto – samodzielnie – art. 77 5 § 3 i 5 k. p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządz enia z 2002 r. (w określonym zakresie) . Punkt 2 sentencji wyroku z 24 listopada 2016 r. o sygn. K 11/15 obejmuje wszystkie wymie- nione przepisy. Trybunał, rozpozna jąc sprawę o sygn. K 11 /15, ust alił, że wnioskodawca za rzuci ł nie- konstytucyjnoś ć n ormie prawnej wynikającej z pozosta jących w związku przepisów: art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w rozumieniu nadany m im w u chwale Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2014 r., sy gn . akt II PZP 1/14 , sygn. akt OSNP nr 12/2014, poz. 164 (dalej: uchwała SN z 2014 r.). Jak podniósł wnioskodawca w sprawie o sygn. K 11/15, norma, która wynika z zakwestiono- wan ych przepisów, w rozumi eniu nad anym przez Sąd Najwyższy , jes t sprzeczna z Konst yt u- cją „w zakresie, w jakim prz yznaje kierowcy zatrudnionemu w transporcie międzynarodo- wym zwrot kosztów za nocleg podczas zagranicznej podróży służbowej w wysokości stwier- dzone j rachunkiem w granicac h limitu określonego dla pracown ików zatrudnionych w pań- st w owej lub samorządowej jednos tce sfe ry budżetowej w załączniku do [tego] rozporządzenia (...) lub ryczałt w wysokości 25% tego limitu”. Tożsama norma została zakwestionowana w rozpoznawanej skardze konstytu cyjnej (zob. pkt 1 petit um sk argi). Trybunał, w wy r oku o sygn. K 11/15 uz nał, ż e art. 21a ustawy o czasie pracy kierow- ców jest przepisem odsyłającym do regulacji wskazanej w art. 77 5 § 3 - 5 k.p. i nie odsyła bez- pośrednio do ar t. 77 5 § 2 k.p. an i do wskazanych jako związkowy przedm iot k ontrol i przepi- sów roz p orządzenia z 2002 r. J ednakż e źródłem kwestionowanej przez wnioskodawcę normy prawnej są także art. 77 5 § 2 k.p. oraz § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r., w związku z czym również one s tanow iły przedmiot kontroli we wskaza nym w e wnio sku zakresie. P r zedmiotem badania w sp rawie o sygn. K 11/15 była zatem kwestionowana przez wniosko- dawcę treść normatywna wysłowiona w konkretnych jednostkach redakcyjnych tekstu praw- nego, pr zy czym art. 21a u stawy o czasie pracy kierowców w zwią zku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k .p. , w związku z § 9 u st. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. zostały zakwestionowane w ograniczo- nym zakresie normowania, tj. w zakresie, w jakim odnoszą się do „kierowców zatr udnionych w transporcie międzynarodowym” znajdujących s ię w „zagra nicznej podróży służ bowej”. Ostatecznie Tryb unał uznał (zob. pkt 2 sentencji wyroku o sygn. K 11/15), że art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. , w zwią zku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zak r esie, w jakim znajd uje zas t osowanie d o kierowców wyko- nu jących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji (w punkcie 1 sentencji wyroku o sygn. K 11/15, TK ocenił w ten sam sposób analogiczną normę wynikającą z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzeni a Minis t ra Pracy i Polityki Społeczn ej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnione- mu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżet owej z tytułu podróży s łużbowej; Dz. U. poz. 167). Tryb unał, s twierdzając w wyro k u o sygn. K 11/15 niekonstytu cyjność zakwestiono- wanej normy prawnej, uznał za wadliwą konstrukcję odesłania zawartą w zaskarżonym unormowaniu „nie tylko z uwagi na jej kaskado wy charakter, ale także ze względu na ureg u- lowanie okre ślone go rodzaju stosunków p rawnych (tj. należności na p okrycie kosztów zwią- zanych z wykonywaniem przez kierowców podróży służbowej) poprzez odesłanie do nieade- kwatnej dla tych stosunków materii uregulo wanej w ogólnych zasada ch przyjętych w art . 77 5 § 3 - 5 k . p . , co również jest sprz e c zne z właściwą techniką stos owania przepisów odsyłają- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 10 cych”. Trybunał zwrócił uwagę, że w art. 77 5 k.p. mechanizm przyznawania należności z ty- tułu podróży służbowej został uks ztałtowany systemowo. R egulacje dotyczące należności po krywa ją cych koszty podróż y służbowej (art. 77 5 § 2 - 5 k. p.) zostały unormowane w sposób adekwatny do definicji tej podróży zawartej w § 1 tego artykułu. Minister właściwy ds. pracy, wydając rozporządzen ia na podstawie art. 77 5 § 2 k.p., miał na uwadze nie t ylko og raniczony krąg pra c o wników, jakich miały one dot yczyć, ale również to, że dotyczyły one incydental- nych podróży służbowych (tj. takich, które nie stanowią istoty wykonywanej pracy), a w kon- sekwen cji – incydentalnie rea lizowanych przez p racowników upr awnie ń do świadczeń z te go tytułu (oraz związanych z ni mi obowiązków pracodawców). Jak podniósł Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w pisemnym stanowisku, wydane na podstawie art. 77 5 § 2 k. p . rozporządzenie dotycz y określonej kateg orii pracownik ów , t j . pracowników zatr ud n ionych w państwowych lub sam orządowych jednostkach sfery budżetowej. Trybunał wskazał w wyroku o sygn. K 11/15, że uregulowanie należności pokrywają- cych koszty związane z wy konywaniem przez kierowc ów pracy w permanentne j podróży wymag a s tworzenia dla tej g rupy pracowników odrębnych p rzepisów, uwzględniających spe- cyfikę ich pracy. Przesądzenie przez ustawodawcę, że art. 77 5 § 3 - 5 k.p. i wydane na podsta- wie art. 77 5 § 2 k.p. pr zepisy wykonawcze mają m ie ć zastosowanie do ka żdego wyko naneg o p rzez kierowcę prze w ozu w transporcie , jest sprz eczne z ratio legis tych przepisów i świad- czy o nieadekwatności przyjętego środka w stosunku do regulowanej dziedziny. Ustawodaw- ca, odsyłając w a rt. 21a ustawy o czasie pr acy kierowców do zas ad ogólnyc h prz ewi dzianych w kodeksi e pracy (tj. do art. 77 5 § 3 - 5 k.p.), a następnie do zakwestionowanych przepisów rozporządzenia z 2002 r., nie uwzględnił specyfiki wykonywania zawodu kierowcy w trans- porcie międzynarodowym. Podsumo wując, Trybunał stwierdził, że p oziom wątpliwości interpre t acyjnych w wy- padku badanych przepisów ma charakter kwalifikowany, zaś trudności w ich usunięciu, szczególnie z punktu widzenia adresatów danej regulacji, okazują się rażąco nadmierne. Sku tki tych w ątpliwości mają istotne znac zeni e dla prawnie chronionych i nteresów adresa- tów, wystąpił y w istotnym nasileniu (znaczny wzrost kosztów pracy, niedający się przewi- dzieć przed wydaniem przez SN uchwały z 2014 r., przez obciążenie praco dawców branży tra nsporto wej roszczeniami kierowców o bejm ujący mi kilka lat wstecz, s ięgającymi ok. 50 tys. złoty ch na osobę) oraz wynikają z niepewności co do sposobu interpretowania kwestionowanych przepisów przez sądy. Trybunał uznał zatem w wyroku o sy gn . K 11/15, że art. 21a u stawy o czas ie pracy kierowców w zwią zku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust . 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, n a rusza zasadę poprawnej legislacji, będącą komponentem z asady zaufania jednostki d o państwa i stanowionego prze z nie prawa, wywiedzionej z art. 2 Konstytucji. 3. Trybunał przyjął w sprawie o sygn. K 11/15, że przedmiotem kontroli konstyt ucy j- ności była nor ma prawna wynikająca z a rt. 2 1 a ustawy o czasie pracy ki erowc ów w związku z art. 7 7 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. – w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę w petitum wniosku, tj. w zakresie, w ja kim odnoszą się do „kierowców zatrudni onych w transporcie międzynarodowym” znajd ujących się w „zagra- n i cznej podróży służbowej”. Tr ybunał zrekonstruował w ten sposób przedmiot kontroli, uwzględniając poszczególne przepisy zakwestionowane we wniosku, w tym o drę bnie zakwe- stiono wane § 9 ust. 2 ora z § 9 ust. 4 rozporządzenia z 2002 r. W pe titum rozpoznawanej s k argi konstytucyjnej zostały zakwestionowane: art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p., a ponadto odrębnie : a rt. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządze nia z 2002 r. Jednak uzasadnieni e ska rgi O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 11 wskazuje, że prob l em dotyczy oceny konstytucyj ności normy, wywodzonej w orzecznictwie sądowym z art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 200 2 r. przewidującej, że przepi sy ro zporządzenia z 2002 r . , dotyczące ryczałtów za noc legi, przysługujących pracownikowi sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, znajdują zastosowanie także do kie row ców wykonujących prze- wozy w transpo rcie międzynarodo wym. Wziąwszy pod uwagę pkt 2 se ntenc ji wyroku w sprawie o sygn. K 11/15, należało stwi erdzić, że Trybunał Konstytucyjny dokonał już oceny konstytucyjności normy prawnej zakwestionowanej w ni niejszej skardze konstytucyjnej. Ws kutek wydania wyroku Trybunału z 24 listopada 2016 r., norma w ywied ziona z art. 2 1 a usta w y o czasie pracy kierowców w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. utra- ciła m oc wiążącą w zakresie, w jakim znajduj e zast osowanie do kierowców wy konujących przewozy w transporci e mię dzynarodowym. Cel kon t roli konstytucyjności został zatem osiągnięty – z systemu prawa wyelimino- wano niezgodność z Konstytucją. W takiej s ytuacji dalsze badanie zakwestionowane j regula- cji – niezal eżnie od przytoczonych n owych wzorców kontroli oraz argu mentó w co do niekon- stytucy j ności kwestionowanego aktu n ormatywnego – było bezprzedmiotowe (zob. J. Króli- kowski , Ujemna przesłanka z będności o rzekania w postępowaniu przed Trybunał em Konsty- tucyjnym , „ Studia Prawnicze” nr 4/20 08, s. 59 i nast.). Negatywne wy roki zakresowe (a tego rod z aju wyrok zapadł w sprawie o sygn. K 11/15 ) są wyrokami konstytutywnymi, które potwierdzając, że określo na treść normatywna narusza unormowani a o wyższej mocy prawnej , powod ują jej usunięcie z syst emu prawnego, co skutkuje możliw ością wznowienia zakończony ch postępowań (zob. M. Herma nn , Wyroki interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego z perspektywy teoretycz noprawnej , Warszawa 2015, s. 36). Usun ięcie z systemu prawnego kwesti onowanej normy prawnej s kutkuje bra- kiem przedmiotu badan ia ko nstytucyjności na zasa dach analogicznych do utraty mocy obo- wiązującej przepisu, a wydanie wyroku prze z TK staje się niedopuszc zalne (zob. postanowie- nia TK z: 16 maj a 2012 r., sygn. SK 29/10, OTK ZU nr 5/A/2012, poz. 60; 11 czerwca 2013 r., sygn. K 50/ 12, O TK ZU nr 5/A/2013, poz . 69). Mając powyższe na wz ględzie, Trybunał – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u. o . t . p . TK – umo rzył postępowanie w zakresie badania zgodności art. 2 1 a ustawy o czasie pr acy kierow- ców w związku z art. 77 5 § 3 i 5 k.p. , w związk u z § 9 ust. 2 i 4 rozporzą dzenia z 2002 r. z powołanym i wzorcami konstytucyjnymi, ze względu na niedopuszczalno ść wydania wy ro- ku. 4. Zmieniony na skutek wyroku o sygn. K 11/15 kontekst normatywny p owoduje, że zarzuty podni esione przez skarżącą w odniesie niu d o odrębnie zakwestiono wanego art. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 20 02 r. stały s ię, na tle analizowanej skargi konstytucyjnej, bezprzedmiotowe. Jak stwierdził Trybunał w w yroku o sygn. K 11/15, st oso- wan ie ogólnych regulacji (kod eksow ych i wynikających z p rzepisów wykonawczych) do pr a- cowników zatrudnionych na stanowisku ki erowcy nakazu je art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, one same zaś stanowią „przepisy odniesienia”. Trybunał uznał, że nie mo żna fo rmułować wobec nich zarzut u nie konstytucyjności z pow odu nieuwzględnienia przez n ie specyfiki pracy kierowcy w transporci e międzynarod owym, albowiem uregulowanie tej kwe- stii w sposób adekwatny do określonej kategorii pracowni ków (do specyfiki ich pra cy) ni e należy do przepisów odni esien ia. O zastosowaniu tyc h przepisów ogólnych w stosu nku do kierowców przesądzają przepisy us tawy, w które j zawarty jest przepis odsyłający, tj. ustawy o czasie pracy kierowców. Stwierdzenie niekon stytucyjności art. 21a us tawy o czasie pracy kierowców, o dsyła jącego do pozostałych zakwestionowanych przepisów, w zakresie, w jakim znajduje zastosowan ie do kierowc ów wykonujących przewozy w transporcie międzynarodo- O TK ZU A/2020 SK 14/16 poz. 48 12 wym, czyni bezprzedmiotowym badanie odrę bnie zakwestionowanych w skardz e konstytu- cyjnej przepisów , tj. art. 77 5 § 3 i 5 k.p. (pkt 2 petitum skargi konst ytucyjnej) i § 9 ust. 2 i 4 rozporządzen ia z 2002 r. (pkt 3 petitum skargi konstytucyjnej). Stwierdzenie zakresowej niekonstytucyjności art. 21 a ustawy o czasie pracy ki erow- ców, wyznaczającego kontekst norm atywny funkcjonowania art. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2 002 r., skutk uje dezaktualizacją zarzutów skargi odnoszących się do odrębnie zakwestionowanych art. 77 5 § 3 i 5 k.p. oraz § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r., a w ko nsekw encji umorzeniem postę powani a w tym zakresie na po dstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u. o . t . p . TK. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.