SK 18/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 3 lutego 2023 r. Pozycja 23 POSTANOWIENIE z dnia 10 stycznia 2023 r. Sygn. akt SK 18/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Jakub Stelina Bo gdan Święczkows ki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2023 r., skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności: art. 767 4 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. Nr 43, poz. 296) w zak resie zwrotu „w wypadkach wskazanych w ustawie” z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 7 czerwca 2020 r. (data nadania: 27 lipca 2020 r.) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 767 4 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil nego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) w za kresie zwrotu „ w wypadkach wskazanych w ustawie” jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 176 ust. 1 i z art. 176 ust. 2 w zw iązku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 1.1. Skargę konstytucyjną wniesion o na tle poniżej opisanego stanu faktycznego: W sprawie z powództw a skarżącego o pozbawienie wykonalności tytułów wykonaw- czych Sąd Rejonowy w T . postanowieniem z 30 maja 2019 r. udzielił zabezpieczenia przez zawieszeni e postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciw skarżącemu. Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z 15 lipca 2019 r. uchylił wcześniejsze postanowienie w prze dmiocie udzielenia zabezpieczenia. N astępnie – w wyniku zażalenia wniesionego przez ska rżącego – OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 2 S ąd Okręgowy w K. w postanowieniu z 27 listopada 2019 r. orzekł o zabezpie czeniu powódz- twa przez zawieszenie po stępowania egzekucyjnego . Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w T . dokonał zajęcia wierzytelności. Skarżący złożył skargę na czynność komornika, podnosząc w szczególności, że komo rnik dokonał czynności w dniu, w którym wykonalne było postanowienie Są du Rejonowego w T. z 30 maja 2019 r. w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia. Postanowieniem z 19 listopada 2019 r. Sąd Rejonowy w T. oddalił skargę na czynność komornika . Stw ierdził, że kom ornik prawidłowo dok onał zajęcia wierzytelności , a postanowienie w przedmiocie udzielenia za- bez pieczenia zostało uchylone. Skarżący zaskarżył to rozstrzygnięcie . Sąd Okręgowy w K . postanowieni em z 1 kwietnia 2020 r. odrzucił zażalenie skarżą- cego. Są d zaznaczywszy, że kwestię dopus zc zalności zażalenia w postępowaniu egzekucyj- nym reguluje art. 767 4 § 1 k.p.c. oraz że w postępowaniu egzekucyjnym stanowią o tym za- równo przepisy c zęści trzec iej kodeksu postępowania cywilnego, jak i p rzepisy zawarte w częś ci pierwszej tego kodeksu, stwierd ził, że: „Na postanowienie sądu rejonowego oddala- jące skargę na czynność komornika w postaci zajęcia wierzytelności nie przysługuje zażale- nie, gdy ż nie dotyczą go art. 394, 394 1a i 394 2 k.p.c. ani też nie j est to postanowienie wymie- nione w części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza, że zażalenie na takie postanowienie jest niedopuszcz alne”. 1. 2. Uzasadniając zarzuty niekonstytucyjności art. 7 67 4 § 1 k.p.c., skarżący przede wszystkim wyjaśnił, że przyjmuje inne niż w orz ecznictwie rozumienie u żytego w art. 45 ust. 1 Konstytucji pojęcia „ sprawa ”. Podniósł, że „(…) skoro «sprawą» w rozumieniu [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji jest rozstrzyg nięcie istniejącego sporu o określone «prawo» czyli rozstrzy- gnięcie określ onej «sprawy» w rozumieniu [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji, to wydanie ostatecz- nego, prawomocnego orzeczenia w «sprawie» kończy w zasadzie spór przed organami wła- dzy sądowej. Dalsze czynności pode jmowane «w sprawie» przed organami egzekucyjnymi są w rozumieniu skarżącego co pr awda kontynuacją « sprawy» ale nie jest to ju ż kontynuacja «przed sądem»”. Zdaniem skarżącego, skarga na czynności komornika dotyczy „nowej spra- wy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżący zaznaczył, ż e komornik nie jest nieza- wisłym i bezstronnym s ądem, a skarga dotycząca jego działa nia (a nie samego roszczenia wierzyciela) powoduje powstanie „nowej” , odrębnej „sprawy” o ochronę określonych praw. Oparł szy si ę na przedstawionym powyżej założeniu, skarżący stwierdził, że skoro skarga na czynność ko mor nika jest nową „sprawą” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, to powinno tu przysługiwać prawo do rzetelnej procedury przed „właściwym sądem oraz prawo do dwuinstancyjnego postępowania, wywodzone odpowiedn io z art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji ” . Uznawszy, że zaskarżona norma pozbaw ia go tych konstytucyjnych praw, skarżący podniósł , co następuje: „Wzajemna korelacja utrwalonej wykładni przepisów praw a procesowego stanowi bowiem, ż e jedynie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ustawie mo żna domagać się rozpoznania «sprawy» (skarg i na czynność komornika) w dwu instancyjnym postępowaniu. W pozostałych przypadkach postępowanie to, służące przecież oc hronie praw nej przed działaniem organu pozasąd owego, nie jes t postępowaniem dwuinstancyjny m”. 1.3. W toku ws tępnego rozpoznan ia skargi konstytucyjnej, zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2020 r. , skarżący został wezwany do uzasadnienia po stawionego zarzutu niekonstytucyjności art . 767 4 § 1 k.p.c. W piśmie z 30 listopada 2020 r. (data nadania: 2 grudnia 2020 r.) wyjaśnił, że pojęcie „sprawy” obejmuje nie tylko rozstrzy- ganie określonego sporu cywilnego, lecz także ochronę praw dłużnika już p o wydaniu pra- womocnego orzeczenia w toku jego ewentualnej egzekucji. Jego zdan iem, inne, węższe ro- z umienie „sprawy” , pozbawiałoby dłużnika prawa do skutecznej ochrony sądowej. Jeśli dłuż- OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 3 nik wnosi o rozpoznanie jego „sprawy” (z zakresu ochrony pr aw majątkow ych) przez nieza- wisły sąd, to b ez znaczenia pozos taje fakt, że wierz yciel w in nym, odrębnym postę powaniu zyskał rozstrzygnięcie o prawach majątkowych. Skarżący stwierdził, że odwołanie się do ochrony sądowej przed bezprawnym działa- niem organu egzekucyjnego winno podlegać wszelkim konst ytucyjnym zasadom postępowa- nia sądowe go zarówno co do rzetelnośc i i sprawności postę powania, jak i w zakresie prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. 2. Po wstępnym rozpoznaniu skargi konstytucyjnej M.J., postanowieniem z 2 lutego 2 021 r. Trybunał Kon stytucyjny postano wił odmówić nadania dalszego biegu skardze w czę- ści do tyc zącej badania zgodności art. 767 4 § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „w wypadkach wska- zanych w ustawie” z art. 176 ust. 2 Konst ytucji oraz nada ć skardze bieg w pozostałej części. Trybuna ł stwierdził, że a rt. 176 ust. 2 Konstytucji ma charakter ustrojowy i nie jest źródłem konstytucyjnych praw i wolności jednostki . 3. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 27 maja 2021 r. poinformował, że nie przystępuje do przedmiotowej skargi konstytuc yjnej. 4. Sejm, w pi śmie sw ego Mar szałka z 1 paźd z iernika 2021 r., wniósł o umor zenie po- st ę powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie post ępowania pr zed Trybuna łem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. p oz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) ze względu na niedopu s zczalność wydania wyroku. Sejm stwierdził, że choć art. 767 4 § 1 k.p.c. stanowił podstawę prawną wydanego w sprawie skarżącego orzeczenia , to je go treść ni e był a bezpośrednią przyczyną zarzucanego w skardze naruszenia praw konstytucyjnych. Omówiwszy regul acje dotyczące zaskarżalności w postępowaniu egzekucyjnym, Sejm podkreślił, że nie zawierają one katalogu postanowień sądu podlegających zaskarżeniu zaża- leniem – dopuszczalność zażalenia wynika z przepisów dotyczących danej instytucji prawa egzekucyjnego. Zdaniem Sejmu , w świetle tych regulacji nie sposób przyjąć, że wyłączenie możliwości złożenia środka odwoławczego od postanowienia sądu w przedmi ocie skargi na cz ynność komornika w postaci zajęcia wierzytelności wynika z tr eści art. 767 4 § 1 k.p.c., gdy ż jest ono rezultatem pominięcia występującego w przepisach kodeksu postępowania cywilnego konstruujących katalog przypadków, w których złożenie zaż alenia jest dopuszczalne. Kon- kludując tę część rozważań, Sej m stwierdził, że „(…) skarga konstytucyjna winna si ę kiero- wać w swojej istocie przeciwko unormowaniom, które wypadki te normują, a w szczególno- ści przeciwko zaistniałemu w ich treści pominięciu, polegającemu na ni euwzględnieniu przy- padku postanowienia sądu w przedmiocie skargi na czy nność komornika w post a ci zajęcia wierzytelności” . W ocenie Sejmu, art. 767 4 § 1 k.p.c. mógłby zostać wskazany w skardze je- dynie jako przepis związkowy . Sejm dodał, że podobne stanowisko Trybunał Konstytucyjny zajął już wcześnie j w postanowieniach z: 20 sierpnia 2019 r. (sygn. Ts 231/17); 21 lipca 2020 r. (sygn. Ts 231/17); 8 maja 2009 r. (sygn. Ts 284/07) , a także 28 lipca 2006 r. (sygn. Ts 87/06). W ocenie Sejmu, kons tytucyjność określonyc h w art. 767 4 § 1 k.p.c. a contrario wy- padków, w których zażalenie nie przysługuje ( verba legis – wypadków niewskazanych w ustawie), nie może być oceniana en bloc , gdyż zgodność z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji może być w eryfikowana wyłącznie na tle konkretnych, odrębni e rozpatrywanych p ostanowień sądu. Sejm wskazał , że zawarte w art. 767 4 § 1 k.p.c. odesłanie odczytywane jest w praktyce jako obej mujące także sytuacje przewidziane poza przepisami części trzecie j kodeksu post ę- powania cywilnego, z czego wynika, że zażalenie można wnieść ró wnież na inne orzeczenia OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 4 sądu, o których mowa w art. 394 § 1 k.p.c. Przytoczył postanowienie SN z 21 grudnia 2007 r. (sygn. akt II CNP 206/07), w którym stwierdzono, ż e : „postano wienie odda lające skargę na czynność komornika polegającą na zajęciu wierzytelności dłuż nika nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, ponieważ przepisy kodeksu postę powania cywilnego przewidują w takim wypadku dalszy etap postępowania egzekucyjnego”. Sejm dodatkowo podniósł wątpliwości co do adekwatności wskazanych przez skar żą- cego wzorców kontroli. Odwoławszy się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sejm stwierdził, że ustanowiona w art. 176 ust. 1 Konstytucji zasada dwuinstancyjności postępo- w ania sądowe go nie ma zastosowania do postanowień sądu wydanych w sp rawie skargi na czynność komo rni ka polegającą na zajęciu wierzytelności dłużnika. P odkreślił, że brak moż- liwości wniesienia zażalenia na każde postanowienie sądu w postępowaniu e gzekucyjnym jest uzasa dniony przez cechy tego postępowania – postępowanie to n ie zmierza do rozstrzygnięc ia sp oru między stronami, jego celem jest zapewnienie skuteczności wydanego już rozstrzygnię- cia i zaspokojenie wierzyciela. 5. Prokurator Generalny w piśmie z 1 0 grudnia 2 021 r. wniósł o umorzenie postępo- wania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze w zględu na niedopuszczalność wydania wyroku. Zdaniem Prokuratora Generalnego, przedmiotowa skarga konstytucyjna nie spełnia pierwszej z wymienionych w art. 79 ust. 1 Ko nstytucji przesłanek jej dopuszczalnoś ci, a mia- nowicie zaskar żony w niej akt normatywny nie był podstawą orzeczenia naruszającego prawa lub wolności konstytucyjne skarżącego. Prokurator Generalny stwierdził, że zakresowe zawężenie prz edmiotu skargi konstytu- cyjnej ma charakter pozorny. Istotą a rt. 767 4 § 1 k.p.c. jest ust anowienie zasady, ż e wniesienie zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji jest w postępowaniu egzekucyjnym do- puszczalne jedynie w przypadkach wskazanych w ustawie. Rozwi ązanie to nie różni się, co do zasady, od reguły dotyczącej zaskarżalnoś ci za żaleniem postanowień sądu pierwszej in- stancji w postępowaniu rozpoznawczym. Przepisy normujące postępowa nie egzekucyjne nie przewidują przy tym regulacji ogólnej, zawierającej kat alog postan owień podlegających za- skarżeniu zażale niem, tak jak czyn ią to art. 394 § 1 i art. 394 1a § 1 k.p.c. W post ę powaniu egzekucyjnym dopuszczalność zażalenia wynika z przepisów dotyczących danej instytucji prawa egzekucyjnego. Prokurator Generalny zau ważył także, że sytuacje wskazane w przepi- sach cz ęści trzeciej kode ksu postęp owania cywilnego nie w yczerpują zakresu dopuszczalno- ści zażalenia. Jeżeli bowiem zaskarżalność dan ego postanowienia nie została przewidziana w przepisach o postępowaniu egzekucyjny m, należy ustalić, czy dane postanowienie może b yć zaskarżone zaża leniem na podstawie odpowiednio stosowanych art. 394 § 1 i art. 394 1a § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Poczyniwszy powyższe zastrzeżenia , Prokurator Generalny wskazał, że kata log pierw- sz oinstancyjnych postanowień sądu, które w postępow aniu egzekucyjnym podl egają zaskar- żeniu , jest bard zo rozbudowany i obejmuje rozstrzygnięcia o rozmaitym charakterze i przed- miocie. N astępnie omówił stan prawny dotyczący postanowień sądu zapadając ych wskutek rozpoznania skargi na czynność komornika. Odwoławszy się do postanowienia SN z 21 grud- nia 2007 r. (sygn. akt II CNP 206/07), podniósł, że postanowienie sądu wydane wskutek roz- poznania skargi na czynność komornika polegającą na zajęciu wierzytelności dłużn ika nie jest postanowieniem kończącym postępowani e w sprawie, ponie waż przepisy kodeksu postępo- wania cywilnego przewidują w takim wypadku dalszy etap postępowania egzekucyjnego. Prokurator Generalny zauważył, że w przypadku poddania merytoryczne mu badaniu przedmiotu zaskarżenia w takim kształcie , jak okr eślony w petitum przedmiotowej skargi, ewentualne stwierdzenie jego niekonstytucyjności powodował o by daleko idące następstwa – art. 767 4 § 1 k.p.c. zostałby pozbawiony elementu, który stanowi o istocie wyraż onej w nim OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 5 reguły. Zaznaczył, że skarżący nie zak westionował samej reguły , lecz przedmiotem zarzutów uczynił kwesti ę niezaskarżalności postanowienia sądu pierwszej instancji wydanego wsk utek rozpoznania skargi na czynność komornika, polegającą na zajęciu wierzytelnoś ci. Zdaniem Prokuratora Generalnego, nie tylko przyjęci e zakresow ej formuły zaskarże- nia art. 767 4 § 1 k.p.c., określonej w petitum skargi konstytucyjnej, prowadziłoby do ocen y konstytucyjności kwestionowanego unormowania w zakresie wykraczający m poza dopusz- czalne, wyznaczone przez art. 79 ust. 1 Konstytucji, ramy kontroli inicjowanej skarg ą konsty- tucyjn ą . W ocenie Prokuratora Generalnego, nawet zawężenie zakresowego ujęcia prz edmiotu kontroli do postanowień sądowych zapadłych w postęp owaniu egzekucyjnym wskutek rozpo- znania skargi na czynność k omornika, nadał oby kontroli konstytucyjno ści w prz edmiotowej sprawie charakter actio popularis . Wyjaśnił, że postanowienia takie mogą dotyczyć każdej czynności komornika, zarówno o charakterze orzeczniczym, jak i faktycznym (manualnym), a nawet zaniechania dokonania przez komornika c zynności (art . 767 § 1 zdanie drugie k.p.c.). Przedmiotem rozstrzygnięcia sądowego mogą być zatem rozmaite kwestie, różniące się cięża- rem gatunkowym i stopniem ingerencji w prawa stron post ę powania egzekucyjnego, co – w ocenie Prokuratora Generalnego – wyk lucza możliwość ich oceny jedną miarą w kontek- ście wzorca z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstyt ucji. Podsumowując, Prokurator Generalny stwierdził, że s koro przedmiotem konstytucyj- nych wątpliwości skarżą cego nie jest reguła, według której w postępowaniu egzekucyjnym postanowienia sądu pierwszej instancji są zaskarżalne tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie (nawet w zakresie ograniczonym do postanowie ń zapadłych wskutek ro zstrzygnię- cia skargi na czynność komornika), a normatywną podst awę dopuszczalno ści zażal enia na p ostanowienie sądu pierwszej instancji stanowi art. 767 4 § 1 k.p.c. zawierający regułę oraz dodatkowo ją uszczegółowiający inny przepis k. p.c., to rzeczywistym przedmiotem kontroli konstytucyjności (choć nie ujętym w petitum skargi ) jest pominięcie ustawodawcze. Polega- łoby ono na braku owego szczególnego przepisu przewidującego zaskarżalność postanowie- nia sądu wydanego w następstwie rozpozna nia skargi na czynność komornika polegającą na zajęciu wierzytelności. Prokurator Generalny zazna czył, że przyczyną zarzuca nego w skardze naruszenia nie jest zatem zakwestionowany art. 767 4 § 1 k.p.c., a nadto, że sanacja sytuacji procesowej skarżącego nie jest bezpo średnio zależna od jego treści, lecz od unormowań okre- ślających wypa dki, w któr ych złożenie środka odwoławczego od wydanego postanowienia jest dopuszczalne. Tymczasem takich unormowań skarżący nie uczynił przedmiotem skargi konstytucyjnej. Prokurator Gene ralny podniósł dodatkowo, że przyjęte przez skarżącego rozumienie po jęcia „sp ra wa” odbi ega od jego znaczenia wynikającego z orzecznictwa Trybunał u Konsty- tucyjnego (Prokurator przywołał w szczególności wyroki TK z: 12 kwietnia 2021 r., sygn. SK 21/11, OTK ZU nr 4/ A/2021, poz. 38; 22 października 2013 r., sygn. SK 14/11, OTK ZU nr 1/A/2010, poz. 7 oraz postanowienia TK z: 27 lipca 2012 r., sygn. Ts 226/10, OTK ZU nr 4/B/2012, poz. 349; 4 marca 2014 r., sygn. Ts 178/13, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 223, a także 22 marca 2005 r., sygn. Ts 138/04, OTK ZU nr 3/B/2005, poz. 125 i 2 czerwca 2014 r., sygn. Ts 2/14, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 244). W ocenie Prokuratora Generalnego, w świetle dotychczasowego stanowiska Trybunału zarzuty postawione przez skarżącego są bezzasadne. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze konstytucyjnej M.J. (dalej: skarżący) przed miotem zaskarżenia uczynił art. 767 4 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy wilnego (Dz. U. OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 6 Nr 43, poz. 296, obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) „ w zakresie zwrotu «w wypadkach wskazanych w ustawie »” . Zakwe stionowany przez skarżącego przepis – za- mieszczony w części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego poświęconej postępowaniu egzekucyjnemu – stanowiąc, że „ z ażalenie na postanowienie sądu przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie ” , wprowadza regułę , zgod nie z którą środek odwoławczy w postaci zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym przysługuje nie w odniesieniu do każdego wydaw a- nego w tok u tego postępowania postanowienia sądu, lecz jest dopuszczalny tylko w okre ślo- nych przez usta wę prz ypadkach. W ocenie sk arżącego, art. 767 4 § 1 k.p.c. we wskazanym w petitum skargi zakresie, w odni esieniu do skargi na czynność komornika, pozbawił go prawa do rzetelnej procedury w aspekcie prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Wobec zakwestionowanej regulacji skarżący postawił zarzut niezgodności z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytuc ji. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 2 lutego 2021 r. (sygn. Ts 104/20) o dmówił skar- dze nadania dalszego biegu w zakresie drugiego zarzutu. To zn aczy, że na niniejszym etapie postępowani a p rzedmiotem rozpoznania pozostawała ta część skargi, w które j podniesiono zarzut niezgodności art. 767 4 § 1 k.p.c. w określonym przez skarżąc ego zakresie z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. 2. Trybunał Konstytucyjny , również na ty m e tapie postępowania , miał obowiązek zbadać, czy skarga konstytucyjna wniesiona przez skarżącego – w zakresie, w jakim nadano jej dalszy bieg – spełnia wszystkie wymagania formalne warunkujące jej merytoryczne roz- poznanie. Trybunał bowiem konsekwentnie przyjmuje , że na każdym etapie postępowania wszczętego na skutek wniesienia skargi niezbędna jest kontrola, czy nie zachodzi któraś z ujemnych prz esłanek wydania wyroku, powodująca konieczność umorzenia postępowania w całości lub w części. Zakończenie etapu ws tępnego rozpoznania skargi nie wyklucza dal- szej oceny forma lnych warunków jej wniesienia na kolejnym etapie postępowania. Wątpliwości dotyczące spełnienia warunków formalnych zgł osili w niniejszej sprawie Sejm oraz Prokurator Generalny. 2.1. Skarga kons tytucyjna stanowi nadzwyczajny środek ochrony konstytucyjny ch praw i wolności, a jej wniesienie uwarunkowane zostało spełnieniem wymogów wyn ikają- cych zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza- cji i trybie post ępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W art. 79 Konstytucji ustrojodawca wpro wadził wężs zy model skargi kon- stytucyjnej w tym zn aczeniu, że jej przedmiotem może być wyłącznie akt normatywny, na podstawie k tórego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostate cznie o konstytucyj- nych wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego. W świetle regulacji konstytucyjnej do za sadniczych przesłanek dopuszczalności wy- stępowania ze skargą konstytucyjną na leży zatem uczynienie jej przedmiotem przepisów (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujących podwójną kwalifikację. Będąc p od- stawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, muszą one pr owadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący, który jest zobligow any do praw idłowego oznaczenia w skardze konstytucyjnej przedmiotu kontroli, musi wykazać, że zaskarżone przepisy posiadają tak ą podwójną kwalifikację, a więc po pierwsze, że były pod- sta wą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego oraz po drugie, ż e to w treści normatywnej tych przepisów tkwi bezpośrednia przyczyna naruszenia określonych w Konstytucji wolnośc i i praw skarżącego (por. art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK). Innymi słowy, ist- OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 7 nieć musi ścisły, merytoryczny związek między treścią normatywną zaskarż onej regulacji, treścią wydanego na podstawie tej regulacji ostatecznego rozstrzygnięcia organu władzy pu- blicznej d otykającego sfery wolności i praw konstytucyjnych skarżącego oraz podniesionym przez skarżącego w skardze konstytucyjnej naruszeniem wolności lub praw konstytucyjnych. Trybunał, przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy, zbadał przede wszyst- kim, czy zaskarżony art. 767 4 § 1 k.p.c. determinował naruszenie wskazanych przez skarżące- go praw konstytucyjnych. Skarżą cy wystąpił ze skargą konstytucyjną w związku ze sprawą egzekucyjną, w toku której złożył skargę na czynność komornika w postaci zajęcia wi erzytelności. Sąd rejonowy oddalił skargę na czynność komorn ika, a następnie sąd okręgowy – rozpoznawszy zażalenie skarżącego na to postanowienie sądu rejonowego – postanowił odrzucić zażaleni e wobec jego niedopuszczalności. Zdaniem skarżącego, naruszeni e jego praw konstytucyjnych polega ło na braku możliwości zaskarżenia postanowienia sądu oddalającego skargę na czynność komor- nika w postaci zaj ęcia wierzytelności do sądu drugiej in stancji , przy czym skarżący wywiódł , że naruszenie to wynikało z treści art . 767 4 § 1 k.p.c., a dokładnie z uży tego w tym przepisie wyrażenia „w wypadkach wskazanych w ustawie”. Tymczasem, tak jak wcześniej zaznaczono, art. 767 4 § 1 k.p.c. wyraża określoną regu- łę, lecz nie określa samodzielnie przypadków, w których postanowienia są du wydane w toku postępowania egze kucyjnego są zaskarżalne l ub nie są zaskarżalne w drodze zażalenia . Aby rozstrzygnąć, czy określonego rodza ju postanowienie sądu wydane w toku po stępowania eg- zekucyjnego jest zaskarżalne zażaleniem, trzeba sięgnąć do prz ep isów dotyczących danej instytucji prawa egzekucyjnego lub do przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczą- cych środków odwoławczych w ogólności. Jak zauważył Tr ybunał Konstytuc yjny w wyroku z 22 października 2013 r. (sygn. SK 14/11, OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 101; orzeczono wów- czas o konstytucyjności art. 357 § 2 zdanie drugie k.p.c., w zakresie, w jakim nie przewiduje obowiązku sporządzenia przez sąd uzasadnienia p ostanowienia roz strzygającego skargę na czynności komornika, na które nie przysługuje zaża lenie), wyróżnia się bowiem cztery grupy przepisów, na podstawie których przysługuje zażalenie w postępowaniu egzekucyjnym. Wśród nich znajdują się: 1) przepisy części trzeciej kodeks u postępowania cywilnego o po- stępowaniu egzekucyjnym ; 2) art. 394 § 1 k.p.c. in principio , stosowany odpowiednio przez art. 13 § 2 k.p.c. , zgodnie z którym zażalenie przysługuje na postanowienia sądu kończące postępo wanie w sprawie oraz 3) art. 394 § 1 k.p.c. w jego części enumeratywnej, jeżeli prze- widziane w nim przypadki są a ktualne w postępowaniu egzekucyjnym . Instytucja skargi na czyn noś ci komornika została uregulowana w art. 767 k.p.c. Posta- nowienie rozstrzygające merytorycznie skargę na czynności komornika może ją uwzględnić lub oddalić . W paragrafie 6 tego przepisu przewi dziano zaż alenie na postanowienie sądu , jed- nak skorzystanie z tego środka prawnego dotyczy wydanego w trybie tego przepisu postano- wienia sądu o obciążeniu komornika kosztami postępowania skargowego w przypadku stwierdzenia oczywistego naruszenia prawa przez komornika. W przepisach części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego przewidziano jeszcze zażalenie na postanowienie sądu o odrzuceniu skar gi na czynności komornika (art. 767 3 k.p.c.) . W pozostałym zakresie przepi- sy regulujące skargę na czynności komor nika nie p rzewidują możliwości wniesienia zażale- nia. Jak wyże j zaznaczono, zawarte w art. 767 4 § 1 k.p.c. odesłanie obejmuje także przepi- sy za mieszczone poza przepisami części tr zeciej kodeksu cywilnego. To znaczy w szczegól- ności, że w postępowaniu egzeku cyjnym – n a podstawie art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. – można wnieść zażalenie na postanowienia kończące postępowanie w sprawie. Ze względu na okoliczności sprawy, leżącej u podstaw skargi M.J., należało zauważyć, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 grudnia 2007 r. (sygn. akt II CNP 206/07) stwierdził , iż postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą na zajęciu wierzytelności OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 8 dłużnika nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, ponieważ przepisy kod eksu postę powania cywilnego przewidują w takim wypadku dalszy etap postępowania egzekucyjnego. Do tego aspektu skarżący w niniejszej sprawie ni e odniósł się w ogóle, co dodatkowo utrudniało rekonstrukcję istoty postawionego przez niego problemu konstytucyj- nego, zwła szcza z punktu widzenia eksponowanej przez skarżąceg o kwalifikacji sprawy ze skargi na czynność komornika jako odrębnej „sprawy” w uj ęciu konstytucyjnym. W tym miejscu na marginesie należało jeszcze p rzypomnieć, że skarżący występował wcześniej do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną – również na tle sprawy ze skargi na czynność komornika (dotyczącej egzekucji wynagrodzen ia za pracę) – której przedmiotem uczynił art. 394 § 1 k.p.c. „w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia do s ądu drugiej instancji postanowienia w przedmiocie sk argi na czynność komornika”. Skarżą- cy podważał wówczas stanowisko sądów, wedle którego postanowienie o oddaleniu skargi na czynność komornika nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w spr awie egzeku- cyjnej. Trybunał Konstytucyjny nie nadał skardze da lszego biegu, uznawszy przede wszyst- kim, że skarżący uczynił jej przedmiotem wykładnię dokonaną przez sądy orzekające w jego sprawie, a nie art. 394 § 1 k.p.c. czy też treść tego przepisu uzyskaną w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni sądowej (zob. postanowienia TK z 18 marca 2019 r. i z 18 grudnia 2019 r., sygn. Ts 18/18, odpowiednio OTK ZU B/2020, poz. 67 i 68). Mimo że art. 767 4 § 1 k.p.c. nie rozstrzyga samodzielnie o dopuszczal ności zaskarże- nia zażaleniem postanowień sądu oddalających skargę na czynności komornika, w tym na czynność w postaci zajęcia wierzytelności, skarżący uczynił przedmiotem zaskarżenia tylko ten przepis. Zarówno w petitum skargi, jak i w jej uzasadnieniu ska rżący nie odnotow ał ani regulacji dotyczącej skargi na czynność komornika, ani art. 394 § 1 k.p.c. lub innych przepi- sów kodeksu postępowania cy wilnego precyzujących regułę wyrażoną w art. 767 4 § 1 k.p.c. i konstruujących poszczególne przypadki, w których z askarżenie zażaleniem w postępowaniu egzekucyjnym jest dopuszczalne bądź niedopuszczalne . Porównanie petitum skargi z jej uza- sadnieniem oraz st anem faktycznym sprawy, w związku z którą tę skargę wniesiono, prowa- dzi do wniosku, że przedmiot kontroli ujęty został zatem nazbyt ogólnie. Skarżący w istocie nie kwestionowa ł przecież samej reguły wyrażonej w art. 767 4 § 1 k.p.c., lecz niezaskarżal- ność zażaleniem postanowienia sądu wydanego wskutek rozpoznania skar g i na czynność ko- mornika. Jak trafnie zauważono w stanowisku Sejmu, in casu skarga konstytucyjna winna za- tem zos tać skierowana przeciwko takiemu przepisowi kod eksu post ę powania cywilnego, które mu można postawić zarzut pominięcia, polegającego na nieuwzglę dnieniu w nim posta- nowienia w sprawie skargi na czy nność komornika w postaci zajęcia wierzytelności. Zakwe- stionowany art. 767 4 § 1 k.p.c. mógłby być wówczas ujęty jako przepis związkowy. Podobnie Prokurator Generalny wskazał, ż e skarga powinna by ć skierowana przeciwko przepisom normującym możliwość zakwestionowania postanowienia sądu uwzględniającego lub oddala- jącego skargę na czynność komornika, polegającą na zajęciu wierzytelności, a w szczegól no- ści przeciwko zaistniałemu w ich treści pominięciu , polegającemu na nieuwzględnieniu moż- liwości zaskarżenia postanowienia sądu w tym przedmiocie. Mając na uwadze charakter art. 767 4 § 1 k.p.c., nie sposób przyjąć, że treść normatyw- na tylko tego przepisu , tym bardziej w części, w której użyto w nim wyrażen i a „w wypadkach wskazanych w ustawie” , determinowała naruszenie wskazanych przez skarżącego praw kon- stytucyjnych. Choć zat em formalnie art. 767 4 § 1 k.p.c. został wskazany w wydanym w spra- wie skarżącego ostatecznym orzeczeniu Sądu Okręgowego z 1 kwietnia 20 20 r., to sąd spre- cyzował, że zażalenie skarżącego jest nie d opuszczalne, gdyż takiego środka w przypadku postanowienia sądu o oddaleniu skargi na czynność komornika w postaci zajęcia wierzytelno- ści nie przewidują inne przepisy części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego, a nadto, że na tego rodzaju postanowienie sądu nie przysługuje zażalenie , „gdyż nie dotyczą go art. 39 4, OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 9 394 1a i 394 2 k.p.c.”. Sąd, odrzucając zażalenie skarżącego , jego niedopuszczal ność wywiódł zatem z innych niż art. 767 4 § 1 k.p.c. przepisów. Trybunał Konstytucyjny już kilkakrotnie w sprawa ch podobnych do niniejszej sprawy wskazywał, że art. 767 4 § 1 k.p.c., ustanawiając jedynie generalną regułę, samodzielnie nie stanowi podstawy do rozstrzygnięcia o dopuszczalności środka odwoławcze go od postano- wienia sądu oddalającego skargę na czynność ko mornika (zob. w szczególności postanowie- nia TK z: 8 maja 2009 r., sygn. Ts 284/07, OTK ZU nr 4/B/2009, poz. 265; 20 sierpnia 2019 r. i 21 lipca 2020 r., sygn. Ts 231/17, odpowiednio OTK ZU B/2020, poz. 324 i 325; por. także postanowienia TK z 4 marca 2014 r. i 9 czerwca 2014 r., sygn. Ts 178/13, odpo- wiednio OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 223 i 224 oraz z 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15). Rozpoznając niniejszą sprawę, Trybunał Kons t ytucyjny nie znalazł podstaw, by odstąpić od tego stanowi ska. Z wyżej wskazanych powodów Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżony art. 767 4 § 1 k.p.c. w zakresie zwrotu „w wypadkach wskazanych w ustawie” nie był podsta- wą ostate cznego orzeczenia o prawach konstytucyjnych, których naruszenie wskazał skarżą- cy. 2.2. Nazbyt ogólne określenie przez skarżącego przedmiotu zaskarżenia w stosunku do stanu faktycznego i podstawy ostatecznego orzeczenia w sprawie, w związku z którą skarżący wystąpił ze skargą, pociągnęło za sobą dalsze konsekwencje w zakresie s peł nienia warunków formalnych. Brak uszczegółowienia problemu ko nstytucyjnego w skardze konstytucyjnej spowodował bowiem, że pomiędzy petitum skargi, stanem faktycznym sprawy leżącej u jej podstaw oraz jej uzasadnieniem brak właściwej korelacji. Co więcej, uzasadnienie skargi, także jako nazbyt ogólne, uniemożliwiało b a rdziej szczegółową rekonstrukcję jej przedmiotu. Jak stanowi art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarżący jest obowiązany nie tylko określić kwe- stionowany przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub or- gan administracji publicznej orze kł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo obo- wiązkach określonych w Kons tytucji (pkt 1), lecz także uzasadnić zarzut niezg o dności kwe- stionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wo ln ością lub prawem, z powołaniem ar- gumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). Tymczasem s karżący nie uzasadnił postawionych przez siebie zarzutów w sposób ana- lityczny i argumentacyjny. W uzas adnieniu skargi zabrakło wywodu dotyczącego wykładni art. 767 4 § 1 k.p.c., analizy jego relacji z przepisami uszczegóławiają c ymi wyrażoną w nim regułę, a także rozważań dotyczących samej instytucji skargi na czynność komornika i jej cech charakterystycznyc h w zakresie czynności w postaci zajęcia wierzytelności. W tym aspekcie – co podnieśli zarówno Sejm , jak i Prokurator Generalny w swoich stanowiskach – Trybunał podkreślił, że nie tylko art. 767 4 § 1 k.p.c. , lecz także zakres zaskarżalności w odnie- sieniu d o postanowień sądu wydawanych w wyniku rozpoznania skargi na cz ynność komor- nika – zwłaszcza w trybie kontroli konkretnej – nie mogą być oceniane en bloc . Regulacje te dotyczą bowiem różnych instytucji i róż norodnych sytuacji. Nieprecyzyjne i nazbyt ogólne uzasadnienie dodatkowo uniemożliwiło Trybunałowi merytoryczne rozpoznanie postawionych przez skarżącego zarzutów . Argumenty podniesione w skardze konstytucyjnej powinny odnosić się do problemu niezgodności zachodzącej mię- dzy regulacjami stanowiącymi pr z edmiot skargi konstytucyjnej oraz tymi, które określone są w niej jako wzorce kontroli. Przy niewłaściwym określeniu przez skar żącego przedmiotu za- skarżenia spełnienie tego warunku było z natury rzeczy niemoż liwe. Dodatkowo, Trybunał Konstytucyjny zaznacz ył, że właściwa identyfikacja rzeczywistego przedmiotu zaskar żenia – czego w skardze zabrakło – umożliwiałaby dopiero dalszą oce nę i kwalifikację, czy wzorce kontroli przytoczone przez skarżącego są adekwatne wobec stawianych przez niego zarzutów niekonsty tucyjności braku zaskarżalności zażaleniem postanowień wydany ch pr zez sąd OTK ZU A/2023 SK 18/21 poz. 23 10 w toku post ę powania ze skargi na czynność ko mornik a . S am skarżący podniósł zresztą ważką kwestię rozumienia użytego w art. 45 ust. 1 Ko nstytucji pojęcia „sprawa”, c hoć i w tym za- kre s ie zabrakło w skardze szerszego wywodu. W swym orzecznictwie Tryb unał Konstytucyjny wyjaśniał już, że : „ ( … ) [ c ] iężar do- wod u w p rocedurze kontroli norm prawnych spoczywa na podmiocie inicjującym postępowa- nie. Z obowiązku poprawnego wykonania powinności u z asadnienia zarzutu z powołaniem argumentów lub dowodów na jego pop a rcie nie może zwolnić skarżącego, działający z wła- snej in i cjat ywy, Trybunał Konstytucyjny, który – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 67 ust. 1 u . o . t . p . TK – związany jest zakresem zaskarżen i a wskazanym w skardze konstytucyjnej. Nało- żony przez ustawodawcę n a Trybunał obowiązek zbadania w toku postępowan ia wszystkic h ist otnych okoliczności w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 69 ust. 1 u . o . t . p . TK) oraz brak związania Trybunału wnios k ami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 3 u . o . t . p . TK ) nie zmieniają rozkładu ciężaru dowodu w postę powaniu prze d Try bunałem. Określone w art. 69 u . o . t . p . TK reguły postępowania mają zastosowanie dop iero wówczas, gdy podmiot inicjujący postępo w anie wykazał się należytą starannością, spełniając wszystkie konst yt ucyjne i ustawowe warunki formalne niezbędne do zainicjow a nia postępowania przed Trybunałem ” ( postanowienie TK z 13 kwietnia 2021 r., sygn. SK 55/19, OTK ZU A/2021, poz. 19) . Maj ąc na uwadze powyższ e , Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga konsty t u- c yjna M . J . nie spełnia określonych w art. 53 u s t. 1 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK wymagań. 3. Wobec tego, że skarga konstytucyjna M.J. nie spełnia przesłane k jej dopuszczalno- ści, a mianowicie: po pierwsze, zaskarżony przepis nie był pods taw ą ostatecznego orzeczenia o prawach konstytucyjnych, których n aruszenie wskazał skarżący, oraz po drugie, skarżący nie uzasadnił stawianych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie, Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK umorzył postępowanie. Zważywszy powyższe o k olic zności, Trybunał Konst ytucyjny postanowił jak w sen- tencji .