SK 19/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 18 lipca 2019 r. Pozycja 31 POSTANOWIENIE z dnia 26 czerwca 2019 r. Sygn. akt SK 19/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – sprawozdawca Mariusz Muszyński Julia Przyłębska Wojciech Sych, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2019 r., skargi konstytucyjnej W.G. o zbadanie zgodności: art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 20 00 r. o podatku od czynności cy- wilnoprawnych (Dz. U. Nr 86, poz. 959, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 222, poz. 1629) w zakresie, w jakim przepis ten obciąża stawką po- datku w wysokości 20% biorącego pożyczkę będącego osobą, o której mowa w art. 9 pkt 10 lit. b powołanej ustawy z 9 września 2000 r., ewentualnie będą- cego zstępnym biorącego pożyczkę, z art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 oraz z 2019 r. poz. 125) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Skarżąca wystąpiła ze skargą konstytucyjną o orzeczenie niezgodności 1) art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) w zakresie, w jakim wyklucza zastosowanie instytucji spół ki cy- wilnej zarówno wprost jak i w drodze analogii do gospodarstwa rodzinnego w sytuacji, OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 2 w której członkowie tego gospodarstwa domowego pobierają z niego wspólne środki na cele związane z realizacją swoich potrzeb życiowych, przy czym stosunek pomiędzy członkami tej rodziny jest tak ukształtowany, że środki te mogą, a nie muszą być przez członka rodziny do budżetu gospodarstwa domowego zwrócone , z art. 64 ust. 1 w zw iązku z art. 64 ust. 3, w zw iązku z art. 2 Konstytucji oraz z art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w zw iązku z art. 18 Konstytucji, 2) art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywil- noprawnych (Dz. U. Nr 86, poz. 959 , ze zm.; dalej: ustawa o podatku od czynności cywilno- prawnych), w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cy- wilnoprawnych (Dz. U. Nr 222, poz. 1629) w zakresie, w jakim przepis ten obciąża stawką podatku w wysokości 20% biorącego pożyczkę będącego osobą, o której mowa w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, ewentualnie będącego zstęp- nym biorącego pożyczkę, a to ze względu na narusz enie zasady udzielania przez Rzeczpospo- litą Polską ochrony i opi eki rodzinie, a także narusz enie dobra rodziny rozumianej jako pod- stawowa jednostka społeczn a mając a również na celu zapewnić ekonomiczne podstawy funk- cjonowania jej członków , z art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze w zw iązku z art. 18 Konstytucji. Skarżąca wniosła też o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania przed Trybuna- łem Konstytucyjnym według norm przepisanych. Postanowieniem z 20 lutego 2019 r., sygn. Ts 22/18, Trybunał odmówił nadania biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania konstytucyjności art. 860 § 1 k.c. Z tego względu Trybunał przedstawił argumentację skargi tylko w części dotyczącej pozostał e j części zaskar- żenia. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następujący m stanem faktycz- nym: Naczelnik urz ędu skarbowego w decyzji z wr ześnia 2014 r. ustalił W .G. wysokość zo- bowiązania podatkowego z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy po- życzki pieniężnej zawartej w 2010 r. pomiędzy pożyczkodawcą (matką skarżącej) oraz skar- żącą (pożyczkobiorcą). Analogiczną decyzją z wrześ nia 2014 r. naczelnik u rzędu s karbowego ustalił W .G wy- sokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych od umo- wy pożyczki pieniężnej zawartej w 2010 r. pomiędzy pożyczkodawcą oraz skarżącą (pożycz- kobiorcą). Uzasadniając powyższe decyzje, organ stwierdził, że W.G. sfinansowała zakup częściowo ze środków pochodzących ze sprzedaży, a częściowo ze środków pochodzących od określonych osób . Na podstawie powyższych ustaleń organ podatkowy postanowieniem z grudnia 2013 r. wszczął postępowanie podatkowe wobec skarżącej w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu umowy pożyczki pieniężnej zawartej w 2010 r. z pożyczkodawcami . Pożyczkodawcy i skarżąca w toku postępowania przed naczelnikiem u rzędu skarbo- wego wskazywali, że zaistniała pomiędzy nimi czynność nie stanowiła umowy pożyczki ani darowizny, lecz była wykorzystaniem środków pochodzących ze wspólnego gospodarstwa domowego stanowiących współwłasność łączną , ewentualnie była to ustna umowa użyczenia środków pieniężnych . Strony zgodnie oświadczyły, że w czasie dokonywania czynności pro- wadziły wspólne gospodarstwo domowe . Organ podatkowy pierwszej instancji ustalił stan faktyczny w brew stanowisku skarżą- cej i pożyczkodawców. Stwierdził, że skarżąca w 2010 r. zawarła dwie umowy pożyczki na określony zakup. Przedmiotem dwóch decyzji naczelnika u rzędu s karbowego było określenie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy po- życzki przeznaczonej na ten zakup. Organ podatkowy odrzucił możliwość zastosowania przewidzianej przez art. 860 § 1 k.c. instytucji spółki cywilnej (wprost lub w drodze analogii) do stworzonego przez członków rodziny gospodarstwa domowego. OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 3 Do ustalonego stanu faktycznego organ podatkowy zastosował art. 7 ust. 5 pkt 2 usta- wy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zgodnie z którym stawka podatku wynosi 20%, jeżeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontrol i podatkowej lub postępowania kontrol- nego biorący pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b, powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek bankowy prowad zony przez spółdzielczą kasę oszczędnościo- wo- kredytową lub przekazem pocztowym. W ten sposób organ ustalił od skarżącej w każdej z wyżej powołanych decyzji wysokość należnego podatku od czynności cywilnoprawnych . W październik u 2014 r. skarżąca wniosła odwołania od każdej z dwóch decyzji na- czelnika u rzędu skarbowego , w których zarzuciła organowi pierwszej instancji, że dopuścił się istotnego błędu w ustaleniach faktycznych . Skarżąca wskazała również, że do wydania zaskarżonych decyzji doszło pomimo niezaistnienia konstytutywnej przesłanki zawarcia umowy pożyczki w postaci złożenia zgodnego oświadczenia woli dwóch stron. Organ podat- kowy zastosował wobec skarżącej sankcyjną stawkę podatku , powołując się na art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywi lnoprawnych. Z treści powyższego przepisu wyni- ka, że podstawą zastosowania tej stawki jest powołanie się przez podatnika na fakt zawarcia umowy pożyczki, natomiast skarżąca na każdym etapie postępowania dowodziła, że do za- warcia umowy pożyczki nie doszło . W grudniu 2014 r. dyrektor izby s karbowej wydał dwie decyzje, którymi utrzymał w mocy obie decyzje organu podatkowego pierwszej instancji. Dyrektor izby skarbowej wskazał, że naczelnik u rzędu s karbowego właściwie ustalił treść umowy zawartej między strona mi jako umowy pożyczki. Podkreślił, że nie jest związany wskazaną przez strony nazwą czynności cywilnoprawne j, lecz może i powinien samodzielnie ustalać jej istotne elementy. Organ podatkowy drugiej instancji wskazał również, że nie ma konstrukcji prawnej, która odpowiadałaby pojęciu wspólnego gospodarstwa domowego, a rodzice i dzieci mogą być współwłaścicielami rzeczy lub praw majątkowych w częściach ułamkowych (współwłasność ułamkowa). W styczniu 2015 r. skarżąca wniosła dwie skargi do w ojewódzkiego s ądu administra- cyjnego (dalej: WSA) na 2 decyzje dyrektora izby skarbowej. Wskazała, że organy podatko- we naruszyły art. 7 ust. 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, gdyż przyjęły, że skarżąca w postępowaniu podatkowym powołała się na fakt zawarcia umowy pożyczki, pod- czas gdy w toku całego postępowania podatkowego skarżąca nie tylko wyraźnie zaprzeczała, że wiązała ją umowa pożyczki, lecz wskazywała też elementy stosunku prawnego (tj. spółka cywilna lub quasi- spółka cywilna), który wykluczał uznanie, że wiążący te osoby węzeł obli- gacyjny można uznać za umowę pożyczki. Skarżąca podkreśliła, że w żadnym momencie elementem stosunku łączącego ją z osobami uznanymi przez organ podatkowy za pożyczko- dawc ów nie było zobowiązanie do zwrotu kwot pobranych ze wsp ólnej kasy. WSA połączył do wspólnego rozpoznania i łącznego rozstrzygania omówione powy- żej sprawy. Wyrokiem z kwietnia 2015 r. WSA oddalił skargi . Sąd wskazał, że organy podat- kowe właściwie odczytały treść zawartej umowy między stronami nie jako umowę uż yczenia, darowizny czy umowę spółki cywilnej, lecz jako umowę pożyczki. WSA stwierdził, że orga- ny zasadnie zastosowały sankcyjną stawkę podatku w wysokości 20% i wymierzyły go w prawidłowej wysokości. Z ostrożności procesowej skarżąca wskazała, że choć na s. 14 uzasadnienia wyroku WSA wskazano jako zastosowaną przez organy podatkowe normę art. 7 ust. 5 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, to analiza decyzji wydanych zarówno przez na- czelnika u rzędu skarbowego jak i dyrektora izby skarbowej ś wiadczy o tym , że o prawach i obowiązkach skarżącej rozstrzygnięto na podstawie art. 7 ust. 5 pkt 2 tej ustawy. OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 4 Od wyroku WSA skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administra- cyjnego (dalej: NSA). Z arzuciła naruszenie art. 720 § 1 k.c. poprz ez jego niewłaściwe zasto- sowanie. Skarżąca sformułował a też zarzut naruszenia art. 860 § 1 k.c. polegającego na przy- jęciu, że umowa spółki cywilnej musi być nastawiona na zysk, a jako taka nie mogła w spo- sób dorozumiany zostać zawiązana pomiędzy członkami rodziny. Wyrokiem z września 2017 r. NSA oddalił skargę kasacyjną . W uzasadnieniu po- twierdził stanowisko W SA i organów podatkowych o zawarciu między stronami umowy po- życzki. Wykluczył koncepcję, że stosunek prawny łączący W .G. z pożyczkodawcami by ł zbliżony w swej konstrukcji prawnej do umowy spółki cywilnej. Wyrok NSA jest prawomoc- ny. Uzasadniając zarzut nie zgodności art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych z przywołanymi w petitum skargi wzorcami kontroli, skarżąca wyjaśniła , że ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, jest powszechnym obo- wiązkiem uregulowanym w art. 84 Konstytucji i w przepisach rozdzia łu X Konstytucji. Prze- pisy prawa podatkowego mają odrębną podstawę konstytucyjną, wyraźnie upoważniającą usta wodawcę do stanowienia ograniczeń praw majątkowych. Nałożenie opartego na art. 84 Konstytucji obowiązku świadczeń podatkowych, w tym sankcji, za naruszenie obowiązków podatkowych oznacza ingerencję w prawo dysponowania środkami pieniężnymi należącymi do ma jątku osoby obciążonej tymi obowiązkami. W szczególnych wypadkach może to pro- wadzić do umniejszenia substancji tego majątku. Jednak gdy prowadzi to do ingerencji w obowiązek wspierania najbliższych członków rodziny w zaspokajaniu podstawowych po- trzeb życiowych, to w ocenie skarżącej , fakt ten może być uznany za niezgodny z konstytu- cyjną zasadą ochrony rodziny. Działanie takie może być też potraktowane jako zaprzeczenie zasady uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej państwa. Ze wzgl ędu na istotę konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, skar- żąca , kwestionując konstytucyjność art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywil- noprawnych, nie powołała się na sam fakt ingerencji we własność (majątek) sensu largo , ale podniosła zarzut naruszenia materialnoprawnej legitymizacji ustawodawcy prowadzącej do uchybienia celowi zasady konstytucyjnej wynikającej z art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze w zw ią - zku z art. 18 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, dla oceny konstytucyjności art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych znaczenie ma ocena wywoływanych przez tę normę skutków w zakresie, w jakim podatek ten ma zastosowanie do czynności prawnych dokonywanych między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spad- ków i darowizn (Dz. U. z 2017 r. poz. 833, ze zm.). Sytuacja, w której ustawodawca nakłada na powyższy krąg osób, których zachowanie zostało ocenione przez organ podatkowy jako spełniające essentalia negotii umowy pożyczki, a które nie dochowały warunków złożenia we wskazanym terminie stosownej deklaracji oraz właściwego sposobu udokumentowania faktu otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy, budzi sprzeciw. Wskazane działanie usta- wodawcy jest, w ocenie skarżącej , niezgo dne z normami konstytucyjnymi, które wyznaczają kierunki i priorytety w polityce społecznej i gospodarczej państwa, a także wskazują jako obowiązek Rzeczypospolitej ochrony podstawowej instytucji społecznej, jaką jest rodzina. Związek pomiędzy art. 18 a art. 71 ust. 1 Konstytucji przejawia się w tym, że realizują one tę samą wartość, jaką jest rodzina. Skarżąca miała świadomość, że celem art. 7 ust. 5 ustaw y o podatku od czynności cy- wilnoprawnych była lepsza ochrona interesów fiskalnych Skarbu Państwa . Obe cnie należy jednak rozważyć, czy cel ten jest aktualny. Zdaniem skarżącej , nie ma racjonalnych argumen- tów za utrzymywaniem w mocy sankcyjnej stawki podatku od czynności cywilnoprawnych, kiedy doszło do zdezaktualizowania się podstawowego celu uchwalenia danej regulacji. OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 5 Skarżąca podkreśliła, że organy władzy publicznej nie mają pełnej swobody prowa- dzenia polityki społecznej i gospodarczej w sferze odnoszącej się do rodziny. Z tego względu kwestionowana norma narusza zarówno zasady naczelne Konstytucji, jak i normy, do prze- strzegania których państwo zostało zobowiązane w dalszej części Konstytucji. Wykonując zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2018 r. , sygn. Ts 22/18, skarżąca wyjaśniła, że kwestionuje naruszenie przez ustawodaw cę dwóch zasad ustrojowych: 1) zasady udzielania przez Rzeczpospolitą Polską ochrony i opieki rodzinie, 2) zasady realizacji dobra rodziny rozumianej jako podstawowej jednostki społecz- nej mającej również na celu zapewnić ekonomiczne podstawy funkcjonowania jej członków. Zasady te są wyprowadzone bezpośrednio z art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze w zw iązku z art. 18 Konstytucji. Skarga dotyczy granic ingerencji fiskalnej państwa w stosunku do osób stano- wiących najbliższy krąg rodziny i dokonywanych między nimi tr ansakcji finansowych. Sto- sowanie zaskarżonego przepisu ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych prowadzi do sytuacji, w której osoby te , nie dopełniwszy wskazanych w ustawie czynności materialno - technicznych, zostały zobowiązane do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych w tzw. sankcyjnej stawce w wysokości 20%. Powyższy skutek jest sprzeczny z konstytucyjnymi za- sadami ochrony rodziny oraz z dobrem rodziny. Skarżąca, wyjaśniając, na czym polega naruszenie jej konstytucyjnych wolności i praw, stwi erdziła, że zakwestionowany przepis w obowiązującym kształcie utrudnia , a na- wet może uniemożliwiać , realizację zasady dobra rodziny. N akładanie przez p aństwo na bio- rącego pożyczkę od najbliższego członka rodziny sankcyjnej stawki podatku od czynności cywil noprawnych w wysokości 20% zniechęca członków rodziny do pomocniczości i wza- jemnego wsparcia materialnego. Dzieje się tak wbrew wyraźnemu nakazowi ustr ojodawcy wyrażonemu w brzmieniu art. 71 ust. 1 w zw iązku z art. 18 Konstytucji. W yrażona w konsty- tucyjnej normie programowej art. 18 Konstytucji zasada pozostawania rodziny pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej nakazuje ustawodawcy regulować stosunki między obywa- telami a p aństwem w taki sposób, aby subsum cja generalnej i abstrakcyjnej normy prawnej w stosunku do rodziny i jej poszczególnych członków nie naruszała konstytucyjnej zasady ochrony rodziny. Obowiązkiem p aństwa jest stanowienie takiego prawa, którego stosowanie prowadzi do jak najpełniejszej realizacji zasady ochrony rodziny, rozumianej również jak obowiązek ochrony jej majątku. 2. Pozostali uczestnicy postępowania nie zajęli stanowisk w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną w zakresie dotyczącym konstytucyjności art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1150, ze zm.; dalej: ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych). W związku z analizą petitum skargi i jej uzasadnienia, zwłaszcza wobec powołania przez skarżącą jako wzorc a kontroli art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w związku z art. 18 Konstytucji , Trybunał rozważył dopuszczalność orzekania w niniejszej sprawie. 2. Art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, że „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 6 matywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji” . Specyfikę skargi konstytucyjnej wśród innych pism inicjujących postępowanie przed TK wyznacza ją jej przedmiot i wzorce kontroli. Skarga może dotyczyć aktu normatywnego lub jego części. Może być jednak wniesiona jedynie na taki akt, na podstawie które go organ ostatecznie rozstrzygnął o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Samoistnym wzorcem kontroli w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej mogą być tylko konstytucyjne przepisy wyrażające wolności lub prawa konstytucyjne , a zatem ta- kie, które statuują prawa podmiotowe w Konstytucji (zob. np. postanowienie z 28 lutego 2018 r., sygn. SK 28/17, OTK ZU A/2018, poz. 10). Skarga konstytucyjna nie może zatem służyć w razie naruszenia praw przyznanych jedynie ustawami lub wynikających wyłącznie z umów międzynarodowych ( zob. np. wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., sygn. SK 12/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 96). W dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwaliło się stanowi- sko, że wzorcami kontroli nie mogą być skargi wyłącznie na naruszeni e zasad ustroju państwa (zob. np. wyrok o sygn. SK 12/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 96), kierunki działania organów władzy publicznej ( zob. np. wyrok z 12 kwietnia 2011 r., sygn. SK 62/08, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 22) lub na naruszenie zasad polityki państwa ( zob. np. wyrok z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143). W niniejszej sprawie Trybunał pod- trzym ał swoje stanowisko, że jeżeli ska rga konstytucyjna jest oparta na naruszeniu zasad ustroju lub przepis ów wyrażających normy programowe i zasad y pol ityki państwa , postępo- wanie powinno zostać umorzone. 3. Analiza skargi konstytucyjnej świadczy o tym, że wskazany jako przedmiot kontroli art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podat ku od czynności cywilnoprawnych był niewątpliwie podsta- wą ostatecznego rozstrzygnięcia wobec skarżącej. Potwierdzają to zarówno informacje wyni- ka jące z akt sprawy, jak i przedstawione przez skarżącą wyjaśnie nia zawarte w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny uznał jednak, że wskazane przez skarżącą wzorce są niewła- ściwe, bo nie wyrażają konstytucyjnych wolności i praw. W uzasadnieniu skargi skarżąca wielokrotnie potwierdzała, że kwestionuje zgodność przepisów ustawy o podatku od czynno- ści cywilnoprawnych z zasadami i wartościami konstytucyjnymi. Stanowisko to utrzymała w piśmie wykonującym zarządzenie sędziego TK, który zobowiązał ją do wskazania, w jaki sposób kwestionowana regulacja narusza jej konstytucyjne wolności i prawa. Ze skargi konstytucyjnej nie wynika, jakie prawa podmiotowe chronione skargą kon- stytucyjną wynikają ze wskazanych wzorców kontroli. Choć skarżąca wskazuje, że dochodzi do naruszenia jej praw majątkowych i własno- ści, to przepisy te nie są wzorcem kontroli w postępowaniu w sprawie. Nie można ich też do- dać do kontroli, bo w odniesieniu do art. 7 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywil- noprawnych wykluczyła je sama skarżąca, co ma potwierdzenie zarówno w petitum skargi jak i w jej uzasadnieniu. Zarówno art. 18 jak i art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji należy uznać za normy programowe wyznaczające zadania polityki państwa. Takie rozumienie tych przepisów jest ugruntowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w dokt rynie prawnej. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 maja 2004 r., sygn. K 8/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 37) potwierdził, że art. 18 Konstytucji wyraża zasadę polityki państwa . Jej adresatem jest przede wszystkim ustawodawca. Art. 18 Konstytucji jest zatem norm ą progra- mow ą nakładająca na podmioty publiczne obowiązki podejmowania określonych działań lub zaniechań w celu ochrony i opieki wartości wskazanych w tym przepisie ( tak np. L. Garlicki, OTK ZU A/2019 SK 19/19 poz. 31 7 uwagi do art. 18, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , t. 3, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 2). Dominującym poglądem jest ten, że a rt. 18 Konstytucji nie określa praw podmioto- wych przysługujących jednostce (zob. wyrok TK z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). To znaczy, że nie może być podstawą roszczeń, a także samoistnym wzorcem kontroli w skardze konstytucyjnej (zob. wyrok o sygn. K 8/03). Wprawdzie w wy- roku TK z 29 kwietnia 2003 r., sygn. SK 24/02 (OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 33) Trybunał stwierdził, że art. 18 Konstytu cji jest zarówno zasadą ustrojową, jak i podstawą formułowania określonych praw podmiotowych na rzecz jego beneficjentów. Jednak trzeba podkreślić, że w sprawie o sygn. SK 24/02 art. 18 nie był wzorcem kontroli w postępowaniu. W orzeczeniu tym Trybunał wyjaśnił, że „przepisy rozdziału I mają w sferze wolności i praw jednostki zna- czenie subsydiarne, jako uzupełnienie norm umieszczonych w rozdziale II (…). [W]ypro- wadzanie bardziej skonkretyzowanych norm dotyczących wolności lub praw z ogólnych norm rozdziału I Konstytucji nastąpić może w sytuacji, gdy zostanie ustalone, że regulacja tych praw nie wynika z rozdziału II, bądź też, że w pewnych wyjątkowych sytuacjach to normy roz działu I w sposób bardziej precyzyjny regulują określoną problematykę życia społeczne- go ” . Jeśli chodzi o art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, to Trybunał stwierdził, że przepis ten jest normą programową (zob. wyrok TK z 18 września 2006 r., sygn. SK 15/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 106). W orzecznictwie TK przyjęto, że z przepisu tego nie mogą wynikać bezpośrednio żadne roszczenia jednostek (zob. np. wyroki TK z: 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99; 4 kwietnia 2001 r., sygn. K 11/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 54; 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 109). To znaczy, że nie może być wzor- cem kontroli w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną . Jeśli jedynym wzorcem kontroli w niniejszej sprawie był art. 71 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 18 Konstytucji, a więc przepisy wyrażające zadania polityki państwa, a ni e prawa podmiotowe, to postępowanie należało umorzyć. Ze względu na powyższe okoliczności Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sen- tencji.