SK 2/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 września 2025 r. Pozycja 91 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 202 5 r. Sygn. akt SK 2 / 23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Wojciech Sych – sprawozdawca Michał Warciński , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 9 lipca 2025 r. , skarg i konstytucyjn ej K .W. o zbadanie zgodności : art. 1 5zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842) w zakresie , w jakim przewiduje, ż e „w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mie szkalnego ” (bez prawa do odszkodowania dla wierzyciela, a także bez usta - lenia granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, co skutkuje brakiem ochrony prawa własności wierzyciela, niezasadnym ograniczeniem prawa własności wierzyciela, brakiem ochrony prawnej życia prywatnego wierzyciela , preferowaniem praw dłużnika z pomi - nięciem praw wierzyciela, stanem braku wykonywania prawomocnych wyroków, tj. naruszeniem prawa do s ądu), z : – art. 21 ust. 1 w zw iązku z art. 2 i w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , – art. 45 ust . 1 w zw iązku z art. 2 Konstytucji , – art. 47 w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 64 ust. 1 - 3 w zw iązku z art. 2 i w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 2 U Z A S A D N I E N I E I 1. 6 kwietnia 2021 r. K .W. (dalej: skarżąca ) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną o zbadanie zgodności art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza- niem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842; dalej: ustawa o zwalczaniu COVID - 19) w zakresie , w jakim przewiduje, że „w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszo- nego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnie- nie lokalu mieszkalnego” (bez prawa do odszkodowania dla wierzyciela, a także bez ustalenia granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, co skutkuje brakiem ochrony prawa własności wierzyciela, niezasadnym ograniczeniem prawa własności wierzyciela, brakiem ochrony prawnej życia prywatnego wierzyciela , prefe- rowaniem praw dłużnika z pominięciem praw wierzyciela, stanem braku wykonywania prawomocnych wyroków, tj. naruszeniem prawa do s ądu), z art. 21 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 , art. 45 ust . 1 w związku z art. 2 , art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 , art. 64 ust. 1 - 3 w związku z art. 2 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. 15 marca 2018 r . Sąd Rejonowy w K oszalinie wydał wyrok, w którym nakazał pozwanemu J .S. opuszczenie i opróżnienie lokalu mieszkalnego na rzecz powódki K .W . Sąd ustal ił , że pozwany nie ma prawa do lokalu socjalnego oraz zasądz ił od niego zwrot kosztów postępowania. W wyroku z 31 styczni a 2019 r . Sąd Okręgowy w K oszalinie oddalił apelację J.S., co sprawiło, że wyrok stał się prawomocny. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego w 2019 r . skarżąca w szczęła egzekucję eksmisji przez k omornika s ądowego, a 24 w rześni a 2020 r . złożyła wniosek o niezwłoczne , pilne dzia- łania w tej sprawie. Postanowieniem z 1 października 2020 r. k omornik odmówił wykonania eksmisji, po- wołując się na przeszkody prawne wynikające z art. 1 5 zzu ustawy o zwalczaniu COVID - 19 . W odpowiedzi na to, pełnomocnik skarżącej 9 października 2020 r. złożył skargę na czynno- ści komornika. Z arzuc ił postanowieniu komornika naruszenie konstytucyjnych praw własno- ści oraz ochrony życia prywatnego. Komornik wniósł o oddalenie skargi, argumentując, że nie należy do jego kompetencji ocena zgodności przepisów z Konstytucją. Sąd Rejonowy w K oszalinie oddalił skargę skarżą- cej postanowieniem z 21 s tyczni a 2021 r . W postanowieniu z 22 lut ego 2021 r . odrzucił zaś wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego postanowienia . Skarżąca wskazała, że postanowienie Sądu Rejonowego w Koszalinie z 21 stycznia 2021 r. oddalające skargę wierzyciela w sposób ostateczny rozstrzygnęło o konstytucyjnych prawach i wolnościach, których stwierdzenia naruszenia domaga się. Od postanowienia nie przysługuje jej żaden środek zaskarżenia. Postanowienie zostało doręczone 12 lutego 2021 r., a zatem został zachowany przewidziany przepisami termin wniesienia skargi konstytucyjnej . Wyjaśniając, na czym polega naruszenie Konstytucji przez zaskarżoną normę prawną, skarżąca wskazała, że choć „w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego ”, to ż aden przepis prawa nie wprowadził dla uprawnionych z tytułu wykonawczego jakiegokolwiek odszkodowania. Żaden przepis nie wprowadził też granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii . To powoduje brak ochrony prawa własności wierzyciela, niezasadn e ograni- czenie prawa własności wierzyciela, brak ochrony prawnej życia prywatnego wierzyciela, OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 3 preferowanie praw dłużnika z pominięciem praw wierzyciela, brak wykonywania prawomoc- nych wyroków . Skarżąca przywołała treść konstytucyjnych przepisów dotyczących ochrony własności i prawa do prywatności, prawa do sądu i zasady demokratycznego państwa prawnego, które wskazała jako wzorce kontroli w skardze. Zdaniem s karżąc ej, art. 15zzu ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID - 19 nie ma żadnego uzasadnienia sanitarnego, epidemiologicznego i nie chroni zdrowia. Odwołując się do kontekstu sprawy, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyj- ną, skarżąca zwróciła uwagę, że wierzyciel dysponuje od ponad dwóch lat prawomocnym tytułem wykonawczym, którego k omornik nie wykonuje. Podstawą bezczynności jest art. 15zzu ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID - 19 . Zdaniem skarżącej, ustawodawca ni e może preferować w okresie zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii wyłącznie praw dłużni- ka, z pominięciem praw wierzyciela. W ten sposób bowiem chroni się dłużnika, a pozbawia ochrony wierzyciela. To znaczy, że w łaściciele są podwójnie poszkodowani : z powodu nie- uiszczan ia czynszu przez nieuczciwego lokatora oraz ze względu na niemożność jego eksmi- towania i odzyskania swojej własności (lokalu). Skarżąca podniosła, że żadna norma prawna nie przyznaje wierzycielowi prawa do od- szkodowania w związku z wstrzymaniem (niewykonywaniem) tytułu wykonawczego . W jej ocenie, jest to niezgodne z zasadą ochrony prawa własności . W dotychczasowym ustawodaw- stwie związanym z zapobieganiem skutkom pandemii wirusa SARS - CoV - 2 i zwalczaniem ich nie udzielono żadnego wsparcia właścicielom lokali mieszkalnych, poszkodowany m niemoż- nością przeprowadzenia eksmisji nieuczciwych lokatorów . W związku z tym lokal taki zaj- mowany jest nadal przez osobę do tego nieuprawnioną. Zdaniem skarżącej, skoro w związku z pandemią nie wprowadz ono na obszarze Polski stanu nadzwyczajnego , to nie można było ustanawiać norm prawnych faktycznie pozbawiają- cych wyrok i cechy wykonalności . Takie działanie stanowiło naruszenie prawa do sądu , albo- wiem n a podstawie za skarżonego przepisu ustawodawca pozbawił wierzycieli na nieograni- czony czas prawa do skutecznego, niezwłocznego wykonania orzeczenia s ądu, bez żadnego odszkodowania . Ponadto skarżąca podniosła, że w państwie prawa norma ustawowa nie może wstrzy- mywać wykonania prawomocnych wyroków, narusza to bowiem zasadę zaufania do p aństwa i wydanych w imieniu R zeczypospolitej Polskiej wyroków . Skarżąca wskazała też, że k westionowana norma prawna narusza nie tylko prawo wła- sności , lecz także prawo do życia prywatnego . Jest ona bowiem zmuszona do mieszkania z osobą, co do której orzeczono prawomocnie eksmisję. W ocenie skarżącej, nie wiadomo z jakich powodów wstrzymane zostały eksmisje, w sytuacji, gdy możliwe jest ich przeprowadzenie w reżimie sanitarnym. To znaczy, że nie istniały argumenty uzasadniające ograniczenia praw skarżącej wynikające z art. 31 ust. 1 Konstytucji, skoro istnieje możliwość przeprowadzenia czynności w sposób bezpieczny dla zdrowia osób uczestniczących. Na zakończenie skarżąca zwróciła uwagę, że o d 26 stycznia 2021 r. ustawodawca wprowadził z miany w kwestionowanej no rmie, które polegały na ustanowieniu wyjątków potwierdzają cych , iż eksmisja jest możliwa w warunkach reżimu sanitarnego. Ustawodawca umożliwia wykonanie wyroku wydanego na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2020 r. poz. 218 , ze zm. ) oraz różnych decyzji administracyjnych . Zdaniem skarżącej, s koro istnieje możliwość wykonania eksmisji orzeczonej w drodze decyzji administracyjnej, to tym bardziej nie ma żadnych podstaw , dla których należałoby nie wykonywać eksmisji orzeczonych wyrokiem s ądu oraz w interesie obywateli (wierzycieli). OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 4 Skarżąca u znała, że nie ma wątpliwości, iż możliwe jest przeprowadzanie eksmisji również orzeczonej wyrokiem s ądu. W e wniosku z 2 maja 2022 r. skarżąca wskazała, że art. 15zzu ust. 1 ustawy o zwal- czaniu COVID - 19 został uchylony . M imo to uznała, ż e skarga powinna być rozpoznana z uwagi na art. 59 ust. 3 ustaw y z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , gdyż powstały nieodwracal- ne skutki prawne w sferze majątkowej i nadal będą trwały. Rozpoczęcie eksmisji zajmie orga- nowi egzekucyjnemu kolejne miesiące , a to znaczy, że zaskarżona norma będzie wywoływać dalsze skutki prawne i faktyczne związane z wykonywaniem wyroku eksmisyjnego. Skarżąca stwierdziła, że zachodzi konieczność rozpoznania merytorycznie skargi, by wyeliminować przyszłe naruszenia wolności i praw konstytucyjnych w podobnych sytuacjach. 2. 13 lutego 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie przystępuje do postępowania. 3. Sejm nie zajął stanowiska w sprawie. 4. Prokurator Generalny nie zajął stanowiska w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady wnie- sienia skargi konstytucyjnej określa ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Wymogi formalne pisma procesowego, jakim jest skarga, określa art. 53 tej usta- wy. Choć p ostanowieniem z 13 grudnia 2022 r. (sygn. Ts 104/21, OTK ZU B/2023 , poz. 22) nadano bieg skardze konstytucyjnej, to s kład orzekający merytorycznie nie jest zwią- zany postanowieniem wydanym na etapie kontroli wstępnej. To znaczy, że n a każdym etapie p ostępowania Trybunał musi badać , czy nie zachodzi która kolwiek z ujemnych przesłanek procesowych, po wodująca obligatoryjne umorzenie postępowania (zob. np. postanowienie z 9 lutego 2022 r., sygn. SK 17/21, OTK ZU A/2022, poz. 12 ) . 2. Skarga konstytucyjna dotyczyła art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza- niem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm. ; dalej : ustawa o zwalczaniu COVID - 19 ) w zakresie, w jakim „przewiduje, iż «w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epi- demii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazują- cych opróżnienie lokalu mieszkalnego» – (bez prawa do odszkodowania dla wierzyciela, a także bez ustalenia granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, co skutkuje brakiem ochrony prawa własności wierzyciela, niezasad- nym ograniczeniem prawa własności wierzyciela, brakiem ochrony prawnej życia prywatnego OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 5 wierzyciela, preferowaniem praw dłużnika z pominięciem praw wierzyciela, stanem braku wykonywania prawomocnych wyroków, tj. naruszeniem prawa do Sądu)”. Art. 15zzu ust. 1 został dodany do ustawy o zwalczaniu COVID - 19 na mocy art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach zwią- zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób za- kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568). Przepis ten stanowił, że „W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemiczne- go albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wyko- nawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego”. Następnie przepis ten został znowelizowany na podstawie art. 73 pkt 47 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS - CoV - 2 (Dz. U. poz. 695) i otrzymał brzmienie: „1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego. 2. Przepis ust. 1 nie dotyczy orzeczeń wydanych na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie”. Cytowana zmiana weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia , tj. 17 kwietnia 2020 r. Na podstawie art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza- niem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 159) art. 15zzu ust. 2 ustawy o zwalczaniu COVID - 19 otrzymał brzmienie: „ 2. Przepis ust. 1 nie dotyczy: 1) orzeczeń wydanych na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciw- działaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2020 r. poz. 218 i 956); 2) decyzji o: a) zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej – wydawanej na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1363), b) ustaleniu lokalizacji linii kolejowej – wydawanej na podstawie ustawy z dnia 28 mar ca 2003 r. o transporcie kolejowym, c) zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego w ro- zumieniu przepisów ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1380, z 2020 r. poz. 471 i 2380 oraz z 2021 r. poz. 11), d) ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunika- cyjnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 234 i 1378), e) pozwoleniu na realizację inwestycji – wydawanej na podstawie ustawy z dnia 8 lip- ca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budow- li przeciwpowo dziowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 933 oraz z 2020 r. poz. 471)”. Zmiana weszła w życie 26 stycznia 2021 r. Następnie na podstawie art. 20 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830) a rt. 15zzu ustawy o zwalczaniu COVID - 19 został uchylony . U stawa ta weszła w życie 15 kwietnia 2022 r. z mocą obowiązu- jącą od 24 lutego 2022 r. Nie zawierała ona przepisów przejściowych dotyczących stosunków prawnych ukształtowanych na podstawie uchylonego przepisu. Art. 15zzu ustawy o zwalcza- OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 6 niu COVID - 19 nie może być już stosowany, a to znaczy, że nastąpiła jego derogacja w rozu- mieniu art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Skarżąca w związku ze zmianą stanu prawnego złożyła wniosek, w którym wskazała, że mimo utraty mocy obowiązującej za skarżonego przepisu zachodzi konieczność orzekania z uwagi na ochronę konstytucyjnych wolności i praw. W swoim piśmie nie podała argumen- tów, dlaczego Trybunał Konstytucyjny powinien orzekać w sprawie, oprócz tego, że „rozpo- częcie faktycznej eksmisji zajmie organowi egzekucyjnemu kolejne miesiące, a tym samym kwestionowana norma prawna faktycznie wywoła ła , wywołuje i będzie wywoływać dalsze skutki prawne i faktyczne związane z wykonywaniem wyroku eksmisyjnego, a tym samym dalej będzie oddziaływać na prawa i wolności Skarżącej chronione Konstytucją”. 3. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności , Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy mimo utraty mocy obowiązującej art. 15zzu ustawy o zwalczaniu COVID - 19 przed wy- daniem wyroku zachodziła konieczność orzekania ze względu na ochronę konstytucyjnych wolności i praw skarżącej. W tym celu odwołał się do swojego dotychczasowego orzecznic- twa w tym zakresie sprzed wejścia w życie u.o.t.p.TK, które – choć odnosiło się nie tylko do skarg konstytucyjnych – jest aktualne także w obecnym stanie prawnym. W szczególności przypomniał, że pr zesłanką kontroli zgodności z K onstytuc ją w razie utraty mocy obowiązu- jącej przedmiotu zaskarżenia prze d wydaniem orzeczenia prze z TK jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy zakwestionowaną regulacją a ochroną konstytucyjnych praw i wolności . Związek ten zachodzi, jeżeli : 1) przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatyw- ne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; 2) nie istnieje alterna- tywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za nie zgodny z Konstytu- cją ), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; 3) ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obo- wiązywaniem kwestionowanej regulacji prawnej (zob. postanowienie TK z 13 marca 2013 r., sygn. SK 38/12, OTK ZU nr 3/A/2021, poz. 33 i powoływane tam orzecznictwo). Ponadto naruszenie konstytucyjnych wolności i praw musi mieć charakter aktualny (zob. np. postano- wienia TK z: 3 lipca 2007 r., sygn. SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 37/08, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 119; 29 marca 2012 r., sygn. Ts 327/11, OTK ZU nr 2/B/2012, poz. 247 oraz 18 maja 2016 r., sygn. Ts 150/15, OTK ZU B/2016, poz. 392 ) . Ma to zapobiegać rozszerzeniu skargi konstytucyjnej, polegającemu na upodobnie- niu jej do skargi powszechnej (zob. np. postanowieni e TK z 14 września 2009 r., sygn. SK 51/08 , OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 127) . Przeprowadzona analiza doprowadziła do wniosku, że w niniejszej sprawie art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK nie ma zastosowania. Jakkolwiek bowiem za skarżony przepis dotyczy prawa własności, a więc ma związek z ochroną konstytucyjnych wolności i praw, to wskazane przez skarżącą naruszenie nie jest już aktualne. Skarżąca wyjaśniała, że naruszeni e jej konstytucyjnych wolności i praw polegało na odmowie wykonania tytułu wykonawczego nakazującego opróżnienie lokalu mieszkalnego. Podstawą prawną tej odmowy był art. 15zzu ustawy o zwalczaniu COVID - 19 , który został uchylony. Od momentu jego derogacji skarżąca jako wierzyciel ma możliwość skutecznego przeprowadzenia egzekucji komorniczej prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego. S tan po- tencjalnego naruszenia praw skarżącej może więc zostać usunięty przez zastosowanie środ- ków prawnych, które nie mają charakteru nadzwyczajnego. To znaczy, że skarżąca ma alter- natywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niezgodny z Konstytu- cją), który mógłby spowodować zmianę jej sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ten przepis utracił moc obowiązującą . OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 7 Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność wydania orze- czenia merytorycznego z uwagi na konieczność ochrony jej konstytucyjnych wolności i praw , zatem postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Zielonackiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2025 r., sygn. akt SK 2 / 23 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK ) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2025 r. (sygn. SK 2 / 23 ) oraz do jego uzasadnienia . I Nie zgadzam się ze stanowiskiem Trybunału, że w niniejszej sprawie ziściła się prze- słanka do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u . o . t . p . TK. W mojej oce- nie należało merytorycznie rozpoznać skargę konstytucyjną oraz wydać wyrok w przedmiocie zarzutu niezgodności art. 15zzu ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwią- zaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm. ; dalej: ustawa marcowa ) w zakresie, w jakim „przepis ten przewiduje, iż «w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego» – (bez prawa do odszkodowania dla wierzyciela, a także bez ustalenia granic czasowych wprowadzonych stanem zagrożenia epidemicznego oraz stanem epidemii, co sku - tkuje brakiem ochrony prawa własności wierzyciela, niezasadnym ograniczeniem prawa wła- sności wierzyciela, brakiem ochrony prawnej życia prywatnego wierzyciela, preferowaniem praw dłużnika z pominięciem praw wierzyciela, stanem braku wykonywania prawomocnych wyroków, tj. naruszeniem prawa do Sądu)”, z : a) art. 21 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, b) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji , c) art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji , d) art. 64 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji . II 1. W postanowieniu z 29 lipca 2025 r. Trybunał przyjął, że uchyleni e a rt. 15zzu usta- wy marcowej przez art. 20 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz nie- których innych ustaw (Dz. U. poz. 830 , ze zm. ) , która to ustawa weszła w życie 15 kwietnia 2022 r. z mocą obowiązującą od 24 lutego 2022 r. , stanowi wystarczającą przesłankę do umo- rzenia postępowania. W odniesieniu do skarżącej bowiem nie zachodzi już stan „aktualności” naruszenia jej konstytucyjnych praw podmiotowych, gdyż zaskarżony przepis – który unie- możliwiał wykon anie tytuł ów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 8 w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID - 19 – już nie obowiązuje. 2. Stanowisko Trybunału uważam za błędne. 3. Nie budzi wątpliwości, że niezależnie od trybu kontroli jedną z przesłanek umorze- nia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym jest utrata mocy obowiązującej zakwe- stionowanego przepisu – zob. obowiązujące kolejno: art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98, ze zm.: dalej: ustawa o TK z 1985 r.); art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.); art. 104 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.); art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa o TK z 2016 r.); art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Niemniej jednak poza ustawą o TK z 1985 r. we wszystkich kolejnych regulacjach ustawo- dawca przewidział możliwość orzeczenia merytorycznego przez Trybunał wobec nieobowią- zującej (uchylonej) regulacji normatywnej, jeżeli było (jest) to konieczne do ochrony konsty- tucyjnych wolności i praw – zob. odpowiednio: art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.; art. 104 ust. 4 ustawy o TK z 2015 r.; art. 40 ust. 3 ustawy o TK z 2016 r.; art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. Nie budziło też do tej pory wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego, że nie należy w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną „automatycznie” umarzać postępowania z powodu utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu. W pełni podzielam stanowisko zajęte w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 (OTK ZU A/2017, poz. 51) , w którym Trybunał stwierdził, że „ nie jest tak, iżby zainicjowanie postępowania w sprawie kontroli kon- stytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą (został zmieniony albo uchylony) było równo- znaczne z zaistnieniem sytuacji, o której jest mowa w art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. W kontekście art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konsty- tucyjnego – utrwalonym na gruncie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., stanowiącego odpo- wiednik obowiązującej regulacji – przesłanką uzasadniającą kontrolę konstytucyjności prze- pisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wolności. Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy prze- słanki: – po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odno- szące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; – po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; – po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestio- nowanej regulacji prawnej. O ile uwzględnienie powyższych przesłanek nie zawsze może dać wynik jednoznacz- ny, za trafną należy uznać dyrektywę interpretacyjną art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., wyrażoną w wyroku TK z 12 grudnia 2000 r. o sygn. SK 9/00 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 297), a która zachowuje aktualność na gruncie art. 59 ust. 3 obowiązującej u.o.t.p.TK, zgodnie z którą »[w] razie wątpliwości w tym względzie domniemanie przemawia na rzecz meryto- rycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej« ” [podkr. moje – A.Z.] . 4. W niniejszej sprawie – co oczywiste – art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej nie obo- wiązuje. Nie oznacza to jednak, że nie wywołał on negatywnych skutków w odniesieniu do OTK ZU A/2025 SK 2/23 poz. 91 9 skarżącej. Moim zdaniem dość czytelnie to wynika z uzasadnienia skargi, jak i załączonych do niej orzeczeń sądowych, że kwestionowana regulacja – póki obowiązywała – w sposób ewidentny wkraczała w sferę praw majątkowych skarżącej. Mając prawomocny tytuł wyko- nawczy do opróżnienia lokalu, skarżąca nie mogła go wykonać tylko i wyłącznie dlatego, że ustawodawca arbitralnie wstrzymał „ ad Kalendas Graecas ” wykonywanie takich tytułów wykonawczych, poza orzecze niami wydany mi na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2020 r. poz. 218 , ze zm.). Niemniej jednak później dodano jeszcze pięć wyłączeń, ale tylko dotyczących decyzji dotyczących tzw. specustaw infrastrukturalnych. Nasuwa się w związku z tym pytanie: czym interes prywatny ustępuje w takim razie interesowi publicznemu, skoro w tym drugim przypadku stan zagroże- nia epidemicznego ani stan epidemii nie wstrzymywał opróżnienia lokalu? Po wyeliminowaniu art. 15zzu ustawy marcowej z systemu prawnego skarżąca jak najbardziej ma (i zapewne to już uczyniła) możliwość wyegzekwowania wydanego na jej rzecz tytułu wykonawczego. Nie zmienia to jednak faktu, że z pewnością – przez to właśnie, że tego tytułu nie mogła wykonać przez prawie dwa lata – poniosła szkodę majątkową w po- staci niemożności dysponowania przedmiotem swojej własności. Szkoda ta zaś została wywo- łana działalnością legislacyjną państwa. I tu właśnie potrzebny byłby wyrok Trybunału Kon- stytucyjnego, w którym zostałaby przeprowadzona ocena konstytucyjności art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej (por. wyrok TK z 12 grudnia 2023 r., sygn. P 12/22, OTK ZU A/2023, poz. 101 – uznający za niezgodny z art. 2 Konstytucji art. 15zzr 1 ustawy marcowej o zawie- szeniu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii biegu terminu przedawnienia karalności czynu i wykonania kary w sprawach karnych i karnych skarbowych). Siłą rzeczy wyrok negatoryjny nie wyeliminowałby wskazanego przepisu, gdyż już został uchylony przez ustawodawcę; stanowiłby jednak dla skarżącej oraz innych osób znaj- dujących się w podobnej sytuacji stosowny prejudykat w rozumieniu art. 417 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.). Skutki stwierdzenia przez T rybunał Konstytucyjny , że dany przepis jest niezgodny z przepisem wyż- szej rangi, są bowiem znacznie dalej idące aniżeli „zwykła” derogacja dokonana przez usta- wodawcę . Polegają mianowicie na całkowitym wyłączeniu możliwości stosowania badanego przepisu nawet do stanów faktycznych powstałych w okresie przed ogłoszeniem wyroku T ry- bunału , czyli w okresie, gdy przysługiwała mu moc obowiązująca. W wyroku z 21 marca 2000 r., sygn. K 4/99 (OTK ZU nr 2/2000, poz. 65) Trybunał podkreślił, że „ orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego lub jego części po- woduje bezwzględne, bezwarunkowe i bezpośrednie zniesienie (kasację) przepisów (norm) w nim wskazanych. Następuje to niezależnie od działań innych organów państwowych ” . O ile więc „ derogacja prawodawcza ” ma charakter ograniczony, o tyle „ derogacja trybunalska ” – całkowity, prowadząc y do zupełnego usunięcia danej normy z systemu prawnego poprzez pozbawienie jej domniemania zgodności z Konstytucją . III Podsumowując – w mojej ocenie – Trybunał w niniejszej sprawie powinien był wydać wyrok. Brak oceny merytorycznej przedstawion ych przez skarżąc ą zarzut ów względem art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej budzi mój kategoryczny sprzeciw, gdyż jest to podkopy- wanie zaufania jednostek do instytucji skargi konstytucyjnej, a w konsekwencji – także i do samego Trybunału Konstytucyjnego. Z powyższych przyczyn zdecydowałem się na zgłoszenie zdania odrębnego.