SK 3/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 8 czerwca 2026 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 20 maja 202 6 r. Sygn. akt SK 3/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski Jakub Stelina – sprawozdawca Bogdan Święczkowski , po rozpoznaniu, na posiedzen iu niejawnym w dniu 20 maja 202 6 r. , skargi konstytucyjnej Parafii R zymskokatolickiej […] w S . o zbadanie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 , w związku z art. 285 § 1 i 2 , w związku z art. 305 4 , w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w zakresie, w jakim: – ,,umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nierucho- mości ( D Z . U. z 19 91 r. n r 3 0 poz. 127 ze zm. ) , art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( D Z . U. z 1991 r. n r 30, poz. 127 ze zm. ), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( D Z . U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm. ) ” , – ,,umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wy- konywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawiesze- nia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące[j], któ- re[j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości lub przyznano nieruchomości zamienne po przemianach ustrojowych Państwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 201 9 r. poz. 1 347 ze zm.) a który to właściciel został pozbawiony możliwości docho- dzenia zwrotu własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało za- wieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych a następnie służebno- ści przesyłu do czasu przyznania własności nieruchomości zamiennej zamias t OTK ZU A/2026 SK 3/22 poz. 65 2 nieruchomości wywłaszczonej w postępowaniu regulacyjnym w stanie wol- nym od obciążeń prze z Ko misj ę Majątkową” , – z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 8 października 20 20 r. Parafia R zymskokatolicka […] w S . (dalej: skarżąca), wystąpiła ze skargą konstytucyjną sformułowaną jak w petitum . 1. 1 . Skarga została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości uzyska nej na podstawie ugody zawartej przed Komisj ą Majątkow ą . Na nieruchomości posadowione są linie energetyczne, których właścicielem jest przedsiębiorstwo energetyczne. Postanowieniem z e stycznia 2020 r. s ąd r ejonowy ustanowił służebność przesyłu na rzecz przedsiębiorstw a energetyczne go oraz zasądził na rzecz skarżącej jednorazowe wyna- grodzenie za ustanowienie tego prawa rzeczowego. Postanowieniem z maja 2020 r. s ąd o kręgowy zmienił postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji i oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Stwierdził, że przedsiębiorstwo energetyczne posiada tytuł prawny do nieruchomości skarżącej uprawniają- cy do korzystania z jej części w zakresie odpowiadającym służebności przesyłowej. Tytuł ten został nabyty w drodze zasiedzenia i nastąpił z mocy prawa. Sąd Najwyższy postanowieniem z sierpnia 2021 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychczaso- wym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpo- wiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania słu- żebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania słu- żebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zasiedzenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieru- chomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową przeprowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.), narusza konstytucyjne pra- wo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego pań- stwa prawnego. 2. W piśmie z 19 stycznia 202 2 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszej skardze konstytucyjnej. OTK ZU A/2026 SK 3/22 poz. 65 3 3. Prokurator Generalny w piśmie z 3 lutego 202 2 r. poinformował, że postępowanie winno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) – wobec niedopuszczalności wydania wyroku. 4. Marszałek Sejmu nie przedstawił stanowiska w imieniu Sejm u . II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy rozważyć kwestię dopuszczalności merytorycznego orzekania w niniejszej sprawie. Konieczność taka wynika z faktu, że w wyroku z 2 grudnia 2025 r. o sygn. P 10/16 (OTK ZU A/2026, poz. 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „[a] rt. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm. [dalej: k.c.]), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 l - 305 4 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” . Mając na uwadze, że w wyroku tym dokonano już oceny zgodności art. 292 w związ- ku z art. 285 § 1 i 2 k.c. z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji, należało rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie zaszła ujemna przesłanka proce- sowa w postaci zakazu ponownego orzekania o tym samym ( ne bis in idem ). Według utrwa- lonego orzecznictwa, występuje ona wtedy, gdy zaskarżony przepis był już przedmiotem roz- strzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, ale w przeciwieństwie do ujemnej przesłanki res iudicata postępowanie mógł zainicjować inny podmiot, choć na podstawie tych samych za- rzutów niezgodności z Konstytucją (por. postanowienie pełnego składu z 3 listopada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169, wraz z przywołanym tam orzecznictwem). Zestawiając przedmiot kontroli oraz treść zarzutów w niniejszej sprawie z przedmio- tem kontroli oraz treścią zarzutów w sprawie o sygn. P 10/16, należało stwierdzić wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki ne bis in idem . Wniosek ten wynika z następujących wzglę- dów. Po pierwsze, przedmiotem oceny Trybunału w sprawie o sygn. P 10/16 były te same przepisy, które wskazała skarżąca, a więc art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. Co prawda w niniejszej sprawie powołano związkowo także art. 172 k.c., jednakże nie zmieniło to treści normatywnej przedmiotu kontroli w stosunku do przedmiotu kontroli w sprawie o sygn. P 10/16. Art. 172 k.c. określa przesłanki nabycia własności nieruchomości wskutek zasiedze- nia, a te mają być, zgodnie z nakazem z art. 292 k.c., odpowiednio stosowane do zasiedzenia służebności gruntowej. Kluczowe znaczenie w obydwu sprawach, w związku z formułowa- nymi zarzutami, miała jednak kwestia samej dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie pra- wa rzeczowego „służebności gruntowej o treści służebności przesyłu”, a nie przesłanek jej nabycia. Powołanie art. 172 k.c. w niniejszej sprawie w istocie nie miało związku ze stawia- nymi zarzutami, dlatego postępowanie w tym zakresie należało umorzyć ( art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Po drugie, w obydwu sprawach zarzuty dotyczyły tego samego znaczenia przedmiotu kontroli ukształtowanego w orzecznictwie. W wyroku o sygn. P 10/16 Trybunał orzekł, że „kwestionowana norma prawna, wywiedziona z art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. – dopuszczająca nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 1 - art. 305 4 k.c., służebności gruntowej odpowiadają- OTK ZU A/2026 SK 3/22 poz. 65 4 cej treścią służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela do gruntu – ma oparcie w ugruntowanej i jednolitej praktyce orzeczniczej Sądu Najwyższego i sądów powszechnych”. Po trzecie, co prawda treść zarzutów, z punktu widzenia katalogu wzorców kontroli w obydwu sprawach nie była tożsama, niemniej jeżeli w sprawie o sygn. P 10/16 orzeczono o niezgodności tożsamego przedmiotu kontroli ze stosownymi przepisami Konstytucji, to wymaganie tożsamości wzorców kontroli w obydwu sprawach do stwierdzenia występowania przesłanki ne bis in idem byłoby bezcelowe. Orzeczenie o niezgodności przedmiotu kontroli z jakimkolwiek wzorcem kontroli sprawia, że kolejna ocena tego przedmiotu z innym wzor- cem jest pozbawiona racji. Natomiast orzeczenie o zgodności przedmiotu kontroli z określo- nym wzorcem kontroli wymagałoby do ustalenia przesłanki ne bis in idem w drugiej sprawie także tożsamości wzorca kontroli w tej sprawie. Wystąpienie w sprawie przesłanki ne bis in idem nakazuje umorzenie postępowania przed Trybunałem ze względu na zbędność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.