SK 30/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 października 2018 r. Pozycja 56 POSTANOWIENIE z dn ia 4 października 2018 r. Sygn. akt SK 30/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Justyn Piskorski Piotr Pszczółkowski Stanisław Rymar – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2018 r., skargi konstytu- cyjnej T.L. o zbadanie zgodności: art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 200 0 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 706) w zw iązku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101) i w zw iązku z art. 35 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o referendum lokalnym z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 62 ust. 1 oraz art. 170 Konstytucji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej 27 sierpnia 2014 r., T.L. (dalej: skarżący) domagał się stwierdzenia niezgodności art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 200 0 r. o refe- rendum lokalnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 706; dalej: ustawa o referendum lokalnym lub u.r.l.) w zw iązku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; dalej: k.p.c.) oraz w zw iązku z art. 35 ust. 2 zdanie pierwsze u.r.l. – z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 2 1.1. Stan faktyczny stanowiący podstawę skargi konstytucyjnej przedstawiał się nastę- pująco. Skarżący – działając w związku z kampanią przed referendum lokalnym przeprowa- dzonym na podstawie uchwał Rady Miasta Krakowa z 1 kwietnia i 9 kwietnia 2014 r., doty- czącym, w szczególności, kwestii ubiegania się przez Kraków o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 r. – złożył 13 maja 2014 r. do Sądu Okręgowego w K rakowie (dalej: s ąd o kręgowy, sąd ) wniosek w trybie art. 35 ust. 1 u.r.l . We wniosku tym skarżący podniósł, że rozpowszechniany w kampanii referendalnej przez g minę m iejską Kraków slo- gan „bo igrzyska to metoda na smog” stanowił element „propagandy i agitac ji” w rozumieniu art. 35 ust. 1 u.r.l. , a jego wymowa wzbudziła zastrzeżenia co do prawdziwości zawartej w sloganie treści, w związku z czym domagał się w szczególności wydania zakazu rozpo- wszechniania materiałów zawierających ten slogan . Sąd o kręgowy postanowieniem z 20 maja 2014 r. oddalił wniosek skarżącego , opiera- jąc to oddalenie przede wszystkim na ustaleniu, że skarżący nie jest „osobą zainteresowaną” w rozumieniu art. 35 u.r.l. w zw iązku z art. 510 § 1 k.p.c., wobec czego nie przysługuje mu legitymacja do wy stąpienia z wnioskiem, o którym mowa w tym przepisie. Na zakończenie uzasadnienia postanowienia sąd stwierdził jednak, iż „równolegle badał kwestie formalne i merytoryczne”, co pozwoliło mu również na ocenę wniosku jako nieuzasadnionego. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego do Sądu Apelacyjnego w Krakowie (dalej: s ąd apelacyjny, sąd ). Postanowieniem z 22 maja 2014 r. s ąd apelacyjny oddalił zażalenie. 1.2. Skarżący podnió s ł, że rozstrzygnięci a zawarte w postanowieniach tych sądów na- rusza ją, przez konkretyzację w stosunku do skarżącego niekonstytucyjnych przepisów usta- wy, zasady konstytucyjne oraz jego prawa i wolności konstytucyjne, mianowicie: a) prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji – przez pozbawienie go moż- liwości wystąpienia ze skutecznym wnioskiem sądowym w trybie art. 35 u.r.l. , b) prawo wyborcze – prawo do udziału w rzetelnie przeprowadzonym referendum, wynikające z art. 2 i art. 4 w zw iązku z art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji, wskutek braku zapewnienia stosownych gwarancji proceduralnych przeprowadzenia kampanii referendalnej w sposób rzetelny (co dodatkowo narusza zasadę równości – art. 32 ust. 1 Konstytucji), c) zasad ę równości wobec prawa określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wskutek arbi- tralnego zróżnicowania sytuacji prawnej organizatora referendum lokalnego i innych uczest- ników referendum pod względem dostępu do sądu, d) zasad ę dostatecznej określoności prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji, przez nie- precyzyjne wskazanie adresatów normy wyrażonej w art. 35 ust. 1 u.r.l. 1.3. Skarżący podniósł, że na postanowienie sądu apelacyjnego utrzymujące w mocy postanowienie sądu okręgowego nie przysługuje środek zaskarżenia, a więc skarżący wyczer- pał drogę prawną. Postanowienie sądu okręgowego , utrzymane w mocy wskutek oddalenia zażalenia skarżącego, zostało wydane na podstawie art. 35 ust. 1 oraz art. 510 k.p.c. w związ- ku z art. 35 ust. 2 u.r.l. Wobec powyższego przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej określona w art. 79 ust. 1 Konstytucji została spełniona. 2. Marszałek Sejmu w piśmie z 20 kwietnia 2016 r. zajął w imieniu Sejm stanowisko, zgodnie z którym postę powanie w sprawie skargi powinno zostać umorzone z powodu niedo- puszczalności wydania wyroku ; w razie nieuwzględnienia wniosku o umorzenie post ę powa- nia w całości wniósł o stwierdzenie, że art. 35 ust. 1 u.r.l., w części obejmującej wyrażenie „każdy zainteresowany”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konsty- tucji, oraz o umorzenie post ępowania w pozostał ym zakresie. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 3 2.1. W piśmie Marszałka Sejmu wskazano, że podstawą postanowienia s ądu o kręgo- wego był art. 35 ust . 1 u.r.l. tylko w tej części, w której charakteryzuje materiały wyborcze podlegające ewentualnym sankcjom, natomiast nie w tej części, w której wyznacza krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o zastosowanie takich sankcji; tymczasem przepis ten zaskarżony został tylko w tej części, w której wyznacza krąg podmiotów upraw- nionych do wystąpienia z wnioskiem. Także postanowienie s ądu apelacyjnego , będące osta- tecznym orzeczeniem w sprawie skarżącego, powołuje art. 35 u.r.l. wyłącznie jako podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego wniosku skarżącego. Oznacza to, zdaniem Marszałka Sejmu, iż zachodzi ujemna przesłanka dopuszczalności skargi konstytucyjnej, a co za tym idzie, po- st ępowanie powinno podlegać umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 2.2. M arszałek Sejmu podniósł także, ż e stan naruszenia konstytucyjnych praw i wol- ności skarżącego wynikających z jego prawa do rzetelnego przebiegu kampanii referendalnej usta ł (utracił aktualność) z chwilą rozstrzygnięcia w referendum poddanej mu kwestii, któr e było zgodne z jego poglądem. W tej sytuacji bowiem nie dotyczą go już nawet pośrednie skutki zarzucanego naruszenia. Ustanie stanu naruszenia z chwil ą zakończenia referendum stanowi kolejną przesłankę umorzenia postę powania w sprawie skargi ze względu na niedo- puszczalność wydania wyroku . 3. Prokurator Generalny w piśmie z 23 sierpnia 2016 r. zajął stanowisko, zgodnie z którym postępowanie w sprawie podlega umorzeniu na podstawie art. 83 ust. 1 w związku z art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) z uwagi na niedopuszczalność orzekania. 3.1. Prokurator Generalny wskazał w szczególności, że postanowienie Sądu O kręgo- wego było uzasadnione nie tylko brakiem – w opinii tego s ądu – legitymacji skarżącego, ale także „równoległym” zbadaniem stro ny merytorycznej wniosku, prowadzącym do konkluzji, że hasło „bo igrzyska to metoda na smog” ma charakter ocenny i jego prawdziwość nie pod- lega kontroli sądu. Prokurator Generalny wskazał także, ż e s ąd apelacyjny nie zakwestiono- wał legitymacji skarżącego; uzasadnienie postanowienia tego sądu opierało się wyłącznie na merytorycznej ocenie podniesionych we wniosku skarżącego zarzutów. Zdaniem Prokuratora Generalnego , w efekcie w sprawie nie doszło do naruszenia gwarantowanej konstytucyjnie skarżącemu sądowej kontroli spornego materiału referendalnego. 3.2. Ponadto Prokurator Generalny podniósł, że zarzucane w skardze konstytucyjnej naruszenie praw i wolności konstytucyjnych musi mieć charakter fak tyczny, osobisty i aktu- alny. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie ma interesu prawnego w merytorycznym rozstrzygnięciu jego skargi, ponieważ ustały całkowicie skutki faktyczne i prawne kwestio- nowanej regulacji w sferze jego praw konstytucyjnych, których ochrony dochodzi. Postępo- wanie podlega zatem umorzeniu także i z tego powodu . 4. Rzecznik P raw Obywatelskich w piśmie z 5 października 2015 r. poinformował, ż e nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Ustalenia wstępne . Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą konstytucyjną, wniesioną 27 sierpnia 2014 r. Od 3 stycznia 2017 r. , a więc już po wpływie skargi do Trybunału, zaczęły OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 4 obowiązywać nowe przepisy dotyczące postępowania przed Trybunałem, zawarte w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyj- nym (Dz. U. poz. 2072; dalej: uotpT K). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – P rzepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074 , ze zm. ; dalej: u.p.w.), do postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie uotpTK, stosuje się przepisy tej ustawy. W myśl art. 9 ust. 2 u.p.w., czynno- ści procesowe dokonane w postępowaniach wszczętych i niezakończonyc h przed dniem wej- ścia w życie uotpTK pozostają w mocy. Zgodnie z powyższymi przepisami, p ostępo wanie w niniejszej sprawie tocz yło się na podstawie uotpTK i przepisy tej ustawy rozstrzygają w szczególności o dopuszczalności orzeczenia w sprawie skargi konst ytucyjnej, w tym o istnieniu przesłanek skargi . 2. Specyfika postępowania skargowego i jej wpływ na dopuszczalność skargi . Rozpoznając skargę konstytucyjną , TK przede wszystkim uwzględni a założenia, jakie legły u podstaw tego środka ochrony praw i wolności w kształcie nadanym mu przez ustrojo- dawcę. Wynikają one przede wszystkim z treści art. 79 ust. 1 Konstytucji, który wprowadził do polskiego systemu prawa skargę konstytucyjną i – statuuj ąc przesłanki jej dopuszczalności – determinuje zarówno zakres zaskarżenia, jak i wzorce kontroli. Zgodnie z treścią tego prze- pisu, skarżący może kwestionować tylko takie unormowanie, „na podstawie którego sąd (…) orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach (…) określonych w Konstytucji”. Na tle tego przepisu nie ulega wątpliwości, że – po pierwsze – skarga konstytucyjna w prawie polskim jest środkiem kontroli konkretnej, dopuszczalnym tylko w takim zakresie, w jakim może służyć ochronie praw i wolnoś ci skarżącego, będącego inicjatorem postępowa- nia. Trybunał w swym orzecznictwie przeciwstawił ten model skargi środkom prawnym, któ- re byłyby oderwane od sytuacji prawnej skarżącego i miałyby służyć ochronie interesu po- wszechnego (tzw. actio popularis ) . Art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej nie daje więc legityma- cji do kwestionowania każdego aktu normatywnego, którego stosowanie – w ocenie skarżą- cego – narusza przepisy konstytucyjne, lecz wymaga związku między obowiązywaniem unormowania będącego przedmiotem skargi a indywidualną sytuacją osoby ją wnoszącej. 3. Zaskarżone przepisy jako podstawa orzeczenia o wolnościach i prawach skarżące- go . 3.1. Skarżący zarzuca, że art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 400, ze zm.; dalej: ustawa o referendum lokalnym lub u.r.l.) w związku z art. 510 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) , zastosowany przez sądy orzekające w jego sprawie, narusza jego określone w Konstytucji prawa : do sądu (art. 45 ust. 1 Konsty- tucji) , do udziału w rzetelnie przeprowadzonym referendum (art. 2 i art. 4 w zw iązku z art. 62 ust. 1 i art. 170 Konstytucji) , a także prawa chronione przez zasady równości wobec pr awa (art. 32 ust. 1 Konstytucji ) oraz dostatecznej określoności prawa (art. 2 Konstytucji) . 3.2. Skarga została wniesiona w związku z prowadzeniem w Krakowie kampanii refe- rendalnej dotyczącej (m.in.) ubiegania się przez Kraków o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2022 r. Ustawa o referendum lokalnym w art. 35 ust. 1 - 5 przewiduj e , ż e „każ dy zainteresowany” może złożyć do sądu okręgowego wniosek o zastosowanie sankcji w wypadku posługiwania się przez uczestników kampanii referendalnej nieprawdziwymi da- nymi i informacjami. Sąd okręgowy rozpoznaje sprawę w post ę powaniu nieprocesowym. Na OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 5 posta nowienie s ądu okręgowego przysługuje zażalenie do sądu apelacyjnego . Na postanowie- nie sądu apelacyjnego nie przysługuje ś rodek zaskarżenia ; podlega ono natychmiastowemu wykonaniu. Charakterystyczne dla postępowania w sprawach określonych w art. 35 u.r.l. s ą, związane ze specyfiką sądowej kontroli kampanii referendalnej, bardzo krótkie ( 24 - godzinne ) terminy rozpoznani a wniosku, wniesieni a zażalenia i rozpoznani a zażalenia. 3.3. Wątpliwości dotyczące konstytucyjności regulacji art. 35 u.r.l. były już przedmio- tem wyroków Trybunału Konstytucyjnego, który uznał art. 35 ust. 2 i 3 u.r.l. , zaskarżon y z powodu skrajnie krótkich terminów i możliwości wydania wyroku pomimo usprawiedli- wionej nieobecności uczestnika, za zgodn y z Konstytucją (wyrok z 11 maja 2016 r., sygn. SK 16/14, OTK ZU A/2016, poz. 21), natomiast art. 35 ust. 3 zdanie trzecie u.r.l. – za nie- zgodny z Konstytucj ą w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność wznowienia postępowa- nia ( zob. wyrok z 20 kwietnia 2017 r. , sygn. K 10/15, OTK ZU A/2017, po z. 31 ) . 3. 4 . A rt. 35 ust. 1 u.r.l. ustanawia prawo „każdego zainteresowanego” do złożenia wniosku o zastosowanie wymienionych w nim sankcji, jeżeli formy propagandy i agitacji użyte w toku kampanii referendalnej „zawierają nieprawdziwe dane i informacje”. Na pod- stawie tego przepisu skarżący skierował do s ądu o kręgowego wniosek o wydanie zakazu pu- blikowania materiałów zawierających nieprawdziwą informację „bo igrzyska to metoda na smog” oraz orzeczenia innych sankcji tej nieprawdziwości wynikają cych z art. 35 ust. 1 u.r.l. Jego wniosek został oddalony przez ten sąd , a wniesione przez skarżącego do s ądu a pelacyj- nego zażalenie na to postanowienie zostało prawomocnie oddalone. Skarżący wskazuje, że przyczyną oddalenia jego wniosku przez s ąd o kręgowy było przyjęcie w uzasadnieniu postanowienia , że art. 35 ust. 1 u.r.l., ze względu na zastosowanie pojęci a „każdy zainteresowany”, w istocie odsyła do art. 510 § 1 k.p.c., zawierającego defini- cję pojęcia „zainteresowan y w sprawie”. Zdaniem skarżąceg o, w związku z oddaleniem przez s ąd a pelacyjny jego zażalenia przepisy te stały się podstawą prawomocnego , ostatecznego orzeczenia o jego prawach konstytucyjnych. Skarżący nie kwestionuje poprawności tej kon- strukcji prawnej przyjętej przez sąd okręgowy , na tomiast zarzuca tak rozumianemu art. 35 ust. 1 u.r.l. sprzeczność z e wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji określającymi konsty- tucyjne prawa skarżącego . 3. 5 . Na gruncie art. 79 ust. 1 Konstytucji tylko przepis, którego treść stanowiła bezpo- średnią przyczynę naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego wskutek wydania opartego na nim ostatecznego orzeczenia (lub, w wypadku możliwego wyodrębnienia, nawet tylko odpo- wiednia część takiego przepisu) , może być przedmiotem zaskarżenia (zob. w szczególności wyrok TK z 28 października 2015 r., sygn. SK 59/13 , OTK ZU nr 10/ A/2015, poz. 162 ). Analiza art. 35 ust. 1 u.r.l. w jego zaskarżonej części, tzn. w zakresie, w jakim określa on legitymację do wystąpienia z uregulowanym w nim wnioskiem dotyczącym sądowej k on- troli materiałów referendalnych , nie potwierdza stanowisk a skarżącego, jakoby przepis ten odsyłał do art. 510 § 1 k.p.c. Zbieżność terminów „ każdy zainteresowany” w art. 35 ust. 1 u.r.l . i „zainteresowany w sprawie” w art. 510 § 1 k.p.c. może być myląca, ale w istocie jest tylko werbaln a i nawet w płaszczyźnie werbalnej tylko częściowa . Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że funkcja tych pojęć w ramach hipotez obu przepisów jest zupełnie odmienna. Art. 35 ust. 1 u.r.l. reguluje prawo do wystąpienia z wnioskiem wszczynającym postępowanie , natomiast art. 510 § 1 k.p.c. dotyczy sytuacj i , w której postępowanie jest już wszczęte, a wnioskodawca znany . Status „zainteresowanego” jest re gulowany w art. 510 § 1 k.p.c. z punktu widzenia prawa osoby nie będącej wnioskodawcą do nabycia statusu uczestni- ka postępowania ; zainteresowanym w sprawie jest tylko osoba, której praw dotyczy wynik postępowania . Przepis ten w § 2 zobowiązuje wręcz sąd do wezwania zainteresowanego do OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 6 udziału w sprawie, jeżeli nie jest on uczestnikiem. Art. 510 k.p.c. pozostawia natomiast regu- lację prawa do wystąpienia z wnioskiem przepisom szczególnym. Argument przeciwko utożsamieniu pojęć „każdy zainteresowany” i „zainteresowany w sprawie” wynika także z porównania zakresu podmiotowego legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o zbadanie przez sąd materiałów referendalnych w ustawie o referendum lokal- nym i w ustawie z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 318, ze zm.; dalej: u.r.o.). W art. 44 ust. 1 u.r.o. taka legitymacja została przyznana każ- demu, „czyjego prawa dotyczy wynik postępowania”. To pojęcie , przynajmniej w warstwie werbalnej, istotnie jest zbieżne z określeniem przymiotu uczestnika postępowania w art. 510 k.p.c., wobec czego jednak w każdym razie nie zachodzi potrzeba sięgania do tego przepisu dla ustalenia zakresu podmiotowego legitymacji z art. 44 ust. 1 u.r.o. Natomiast pojęcie „każ- dy zainteresowany” użyte w a rt. 35 ust. 1 u.r.l. powinno w tym kontekście być rozumiane jako wyraz świadomej decyzji ustawodawcy ukształtowania legitymacji – z uwagi na specy- fikę referendum lokalnego – w sposób rozszerzony (zarówno w stosunku do art. 44 ust. 1 u.r.o. jak i art. 510 § 1 k.p.c.), umożliwiający sądowi elastyczną ocenę sytuacji , przez wyeli- minowanie wymagania, aby zgłaszany przez wnioskodawcę interes miał w ścisłym tego sło- wa znaczeniu charakter prawny. 3.6. O sób, których interesu może dotyczyć ewentualne rozstrzygni ę cie wniosku z art. 35 ust. 1 u.r.l. , jest – z uwagi na specyfikę postępowania referendalnego – bardzo wiele i zapewnienie im wszystkim statusu uczestnika, przy tym w sprawie toczącej się w dwóch instancjach przez najwyżej trzy doby, jest w oczywisty sposób ni emożliwe. Dlatego art. 35 ust. 1 u.r.l. w ogóle nie reguluje kwestii, kto może uczestniczyć w postępowaniu wszczętym na wniosek osoby zainteresowanej. Ta kwestia musi istotnie być rozstrzygnięta na podstawie art. 510 § 1 k.p.c., które go stosowanie także wy maga wówczas od sądu znacznej elastyczno- ści i dostosowania przepisu do konkretnej sytuacji. Wątpliwości dotyczące podobnych kwestii w obszarze szeroko pojętego prawa wyborczego były już podnoszone w doktrynie i orzecz- nictwie , np. na gruncie ustawy z dnia 2 7 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypo- spolitej Polskiej (Dz. U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467, ze zm. ; dalej: u.w.p. ). W szczególności, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I CZ 25/01 ( OSNC nr 12/2001, poz. 176) stwierdził, komentując art. 80 ust. 1 u.w.p. regulujący zagad- nienie analogiczne do objętego art. 35 ust. 1 u.r.l., iż „sprawy z zakresu prawa wyborczego cechuje trudny do przewidzenia krąg podmiotów zainteresowanych”. Rozstrzygnięcie ewe n- tualn ych wątpliwości nie jest jednak potrzebne w niniejszej sprawie, w której zarzucan e naru- szenie konstytucyjn ych praw skarżącego przez zaskarż on e przepis y dotyczy wyłącznie od- m ó w ienia mu legitymacji czynnej ( do wystąpienia z wnioskiem ) . 3. 7 . Jak wynika z powyższej analizy, zawarta w uzasadnieniu postanowienia S ądu O kręgowego opinia co do braku legitymacji skarżącego do wystąpienia z wnioskiem z art. 35 ust. 1 u.r.l. nie wynika z treści zaskarżonych przepisów, a w szczególności z art. 35 ust. 1, ale z interpretacji tego przepisu polegającej na utożsamieniu poję cia „każdego zainteresowanego” w rozumieniu tego przepisu z pojęciem „zainteresowanego w sprawie” w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. Interpretacja ta jest błędna i w szczególności in casu nie została podzielona przez s ąd a pelacyjny . Skarżący, uważając bezpodstawnie, ż e interpretacja ta nie odbiega od bezpo- średniej treści normy wyrażonej przez art. 35 ust. 1 u.r.l., nie podjął nawet próby wykazania , ż e jest ona utrwalo na w orzecznictwie. O rzeczn ictwa w tej kwestii, poza postanowieniami sądów w sprawie skarżącego, w istocie nie ma. Wobec tego nie można mówić o nadaniu przez orzecznictwo kwestionowanego przez skarżącego znaczenia normie wyrażonej w art. 35 ust. 1 u . r.l . OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 7 A rt. 79 ust. 1 Konstytucji wymaga, aby przedmiotem zaskarżenia była niezgodność z Konstytucją ustawy (a więc określonej normy w ustawie wyrażonej), a nie jej interpretacji zastosowanej przez organ orzekający in casu w stosunku do skarżącego. Już zatem samo po- wyższe ustalenie wystarc za do stwierdzenia, że nie została spełniona jedna z przesłan e k skar- gi konstytucyjnej . 3. 8 . Art. 79 ust. 1 Konstytucji wymaga, aby zaskarżony przepis był podstawą osta- tecznego orzeczenia o wolnościach i prawach skarżącego. Twierdzenie skarżącego, że zaskar- żona rzekoma norma wyrażona w art. 35 ust. 1 u.r. l . (a w istocie je j interpretacja) stała się podstawą ostatecznego orzeczen ia o jego legitymacji do wniesienia wniosku uregulowanego w tym przepisie, nie znajduje jednak potwierdzenia w treści orzeczeń sądów . Podstawa praw- na rozstrzygnięć obu s ądów nie została wskazana w sentencjach ich postanowień, wobec cze- go jej ustaleni e wymaga analizy ich uzasadnienia. Sama okoliczność, że w uzasadnieniu po- stanowienia sądu okręgowego oddalającego wniosek skarżącego znalazła się teza o braku jego legitymacji , a sąd apelacyjny oddalił zażalenie na to postanowienie, nie uzasadnia jesz- cze twierdzenia skarżącego. Konstytucyjne pojęcie „podstawy ostatecznego orzeczenia” nie może być interpreto- wane formalnie. Sposób rozumienia tego kryterium był w szczególności przedmiotem uza- sadnienia wydanego w pełnym składzie wyroku TK z 24 października 200 7 r. o sygn. SK 7/06 (OT K ZU nr 9/A/2007, poz. 108) . W wyroku tym Trybunał wskazał w szczególno- ści, że o statusie zaskarżonego przepisu z tego punktu widzenia rozstrzyga „ związek między normą będącą przedmiotem kontroli a prawną podstawą ostatecznego orzeczenia, którego istnienie jest także jedną z przesłanek skargi, w rozumieniu art. 79 Konstytucji”. Granicznym kryterium tego związku jest konstrukcja sine qua non : bez zastosowania zaskarżonego przepi- su orzeczenie o kwestionowanej treści nie mogłoby być wydane. 3. 9 . Analiza postanowień s ądu o kręgowego i s ądu a pelacyjnego wskazuje, że oba te s ądy zbadały wniosek skarżącego co do meritum. S ąd okręgowy zgodnie ze swoim własnym stwierdzeniem „równolegle badał kwestie formalne i merytoryczne”. Sąd ten przeprowadził postępowanie do wodowe i ostatecznie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie „ [ n ] awet gdybyśmy przyjęli, że wnioskodawca ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem oraz że przedmiotowe hasło podlega kontroli wg kryteriów prawda/fałsz ”. Nie ulega wątpli- wości, że mamy tu do czynienia z proceduraln ą nieprawidłowością, ponieważ stwierdziwszy brak legitymacji sąd powinien oddalić wniosek bez dalszego postępowania. Zachowanie sądu jest jednak do pewnego stopnia zrozumiałe, gdy ż miał zaledwie 24 godziny na rozpoznanie w niosku. Ostateczna konkluzja uzasadnienia wskazuje, że wniosek skarżącego zostałby odda- lony także wówczas, gdyby sąd uznał jego legitymację. Z kolei sąd apelacyjny nie badał w ogóle zasadności tezy uzasadnienia postanowienia sądu okręgowego d o tyczącej bra ku legitymacji powoda. Niewątpliwą wadą uzasadnienia po- stanowienia sądu apelacyjnego jest brak wyraźnego ustosunkowania się do tej tezy . J ednakże sam fakt dokładnego rozpoznania przez sąd apelacyjny wniosku , przy tym wyłącznie co do jego meritum , wskazuje zupełnie jednoznacznie, że sąd apelacyjny nie podzielił tej tezy sądu okręgowego . Nie może się zatem ostać twierdzenie skarżącego, że interpretacja art. 35 ust. 1 u.r.l. w związku z art. 510 § 1 k.p.c., przyjęta w postanowieniu sądu okręgowego , stała się podstawą ostatecznego orzeczenia o jego konstytucyjnych prawach , czego wymaga art. 79 ust. 1 Konstytucji . Zaskarżona norma nie zablokowała więc skarżącemu drogi sądowej do rozpoznania jego wniosku w sprawie kontroli materiałów referendalnych pod względem m e- rytorycznym, a więc nie doszło do sytuacji, w której bez uwzględnienia tej normy nie mógłby zostać wydany wyrok oddalający jego wniosek. Zatem i ta niezbędna przesłanka skargi kon- stytucyjnej nie została spełniona. OTK ZU A/2018 SK 30/15 poz. 56 8 3. 10 . Uczestnicy postępowania podnosili także zarzut dotyczący braku kolejnej prze- słanki skargi konstytucyjnej, mianowicie aktualnego interesu prawnego skarżącego w uzy- skaniu rozstrzygnięcia jego skargi. W sprawie zachodzi bowiem ich zdaniem utrata przymiotu ak tualności naruszenia praw konstytucyjnych skarżącego. Wobec niespełnienia dwóch anali- zowanych powyżej podstawowych przesłanek skargi konstytucyjnej, warunkujących dopusz- czalność wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie, zbędne jest wszakże bad anie zasadności tego zarzutu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.