SK 38/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 listopada 2024 r. Pozycja 102 POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 20 2 4 r. Sygn. akt S K 38 / 2 2 Tr ybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodnicząc y Jakub Stelina Wojciech Sych Bogdan Święczkowski Andrzej Zielonacki – sprawozdawca , po rozpoznaniu , na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 20 2 4 r. , skargi konstytucyjnej T .N. o zbadanie zgodności : art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, in- nych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 16 maja 2020 r. do 2 lipca 2021 r . , z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospoli- tej Polskiej , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadł o jednogłośnie. U Z A S A D N I E N I E I 1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej T .N. z 20 lipca 2021 r., wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego tego samego dnia (data stempla poczto- wego), zarzucono niezgodność art. 15zzs 4 ust. 3 (w petitum skargi omyłkowo zapisanego jako art. „15zz z s 4 ust. 3”) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związa- nych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaź- nych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm. ; dalej: ustawa marcowa ), w brzmieniu obowiązującym od 16 maja 2020 r. do 2 lipca 2021 r . , z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. OTK ZU A/2024 SK 38/22 poz. 102 2 1.1. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: Decyzją z 5 września 2016 r. (nr [ … ] ) Naczelnik Urzędu Skarbowego w O . określił skarżącemu przybliżone kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2012 r., 2013 r. i 2014 r. oraz zabezpieczył je na mająt- ku skarżącego. Odwołanie od tej decyzji wniósł skarżący. Decyzją z 6 lutego 2017 r. (nr [ … ] ) Dyrektor Izby Skarbowej w W . utrzymał w mo- cy decyzję organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 2 lutego 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W . : – w punkcie 1 – uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W . oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnik a Urzędu Skarbowego w Ostrołęce; – w punkcie 2 – zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W . na rzecz skarżącego kwotę 997 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wywiódł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W . Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną, natomiast pismem proceso- wym z 25 czerwca 2018 r. wniósł o przeprowadzenie rozprawy w celu przedstawienia swoje- go stanowiska w sprawie. Wyrokiem z 12 marca 2021 r. (sygn. akt [ … ] ) Naczelny Sąd Administracyjny: – w punkcie 1 – uchylił wyrok sądu pierwszej instancji w całości; – w punkcie 2 – oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W . ; – w punkcie 3 – zasądził od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skar- bowej w W . kwotę 490 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego z dnia 8 lutego 2021 r. , wydanego na podstawie art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej. 1.2. Zdaniem skarżącego art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej ogranicza w niedozwo- lony sposób konstytucyjne prawo do sądu i jawnego rozpatrzenia sprawy (art. 45 Konstytu- cji) , a w konsekwencji – poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym – ogranicza konstytucyjne prawo własności (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji). 2. Postanowieniem z 11 maja 2022 r., sygn. Ts 208/21 (OTK ZU B/2022, poz. 162) Trybunał Konstytucyjny nadał dalszy bieg skardze konstytucyjnej, która zarządzeniem Preze- sa Trybunału Konstytucyjnego z 18 maja 2022 r. została zarejestrowana pod sygn. akt SK 38/22. 3. Pismem procesowym z 30 maja 2022 r. (znak: V.511.677.2022.EG) Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału niniejszym postępowaniu. 4. W piśmie procesowym z 2 grudnia 2022 r. (nr 1001 - 8.TK.59.2022) stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, który wniósł o umorzenie niniejszego postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. 5. W piśmie procesowym z 2 grudnia 2022 r. (znak: BAS - WAK - 1148/22), w imieniu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, stanowisko w sprawie zajął Marszałek Sejmu, który wniósł OTK ZU A/2024 SK 38/22 poz. 102 3 o umorzenie niniejszego postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 6. W związku z przedłożonymi Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W . aktami sądowymi o sygn. [ … ] Trybunał ustalił ponadto, co nastę- puje: – zarządzeniem z 8 lutego 2021 r. przewodniczący składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej, zarządził rozpo- znanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (k. 104 akt sądowych); – zawiadomienie, w wykonaniu zarządzenia z 8 lutego 2021 r., zostało przez sekreta- riat Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego skutecznie doręczone pełnomocni- kowi skarżącego w dniu 15 lutego 2021 r. (k. 107 i 112 - 112v akt sądowych); – pełnomocnik skarżącego nie ponowił wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Uwaga wstępna. W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną Trybunał Konstytucyjny na każdym etapie postępowania bada, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przesłanek procesowych, skut- kująca umorzeniem postępowania. Dotyczy to wszelkich kwestii wstępnych, jak również przesłanek formalnych, wspólnych dla kontroli inicjowanej w trybie skargi konstytucyjnej, wniosku lub pytania prawnego. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych w skar - dze konstytucyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopuszczalności. Podkreślić również należy, że składu rozpoznającego sprawę in merito nie wiąże stanowisko zajęte w postanowieniu Trybunału o nadaniu dalszego biegu skar dze konstytucyjnej lub w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego o uwzględnieniu zażalenia skarżącego na po- stanowienie w przedmiocie odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej ( zob . np. postanowienie TK z 18 grudnia 2018 r., sygn. SK 25/18, OTK ZU A/2018, poz. 82 oraz powołane tam orzecznictwo ) . 2. Przedmiot i wzorce kontroli. 2 .1. W niniejszej sprawie skarżący przedmiotem zaskarżenia uczynił art. 15zzs 4 ust. 3 (w petitum skargi omyłkowo zapisan y jako art. „15zz z s 4 ust. 3”) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy- sowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; obowiązujący tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 340, ze zm.; dalej: ustawa marcowa), w brzmieniu obowiązującym od 16 maja 2020 r. do 2 lipca 2021 r . Jako konstytucyjny punkt odniesienia dla zaskarżonego przepisu wskazał zaś normę wywodzoną z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej . 2 .2. Artykuł 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej w okresie od 16 maja 2020 r. do 2 lipca 2021 r. m iał następujące brzmienie: „ Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozpra- wy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu OTK ZU A/2024 SK 38/22 poz. 102 4 i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sę- dziów ”. 3 . Konieczność umorzenia niniejszego postępowania . 3.1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna może być wniesiona w sytuacji, gdy sąd lub organ administracji orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego na podstawie aktu normatywnego, któremu w skardze zarzuca się niekonstytucyj- ność. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu pełnego składu z 4 grudnia 2000 r. , sygn. SK 10/99 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 300) , „konstytucyjne pojęcie «orzeczenia» o wolnościach, prawach lub obowiązkach jednostki obejmuje rozstrzygnięcia, które nakłada- ją, zmieniają lub uchylają obowiązki albo przyznają, zmieniają lub znoszą uprawnienia”. Są to również orzeczenia, które „autorytatywnie stwierdzają istnienie obowiązku lub uprawnie- nia, jeżeli rozstrzygnięcia te mają znaczenie dla realizacji ok reślonych uprawnień lub obo- wiązków jednostki”, a także „rozstrzygnięcia polegające na odmowie wydania jednego z wy- mienionych wcześniej rozstrzygnięć”. Istotą orzeczenia o wolnościach, prawach lub obowiąz- kach jednostki jest zawsze jego wiążący charakter, wyrażający się w powstaniu, zmianie lub zniesieniu obowiązków ciążących na określonych podmiotach (zob. również postanowienia TK z: 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9; 17 lutego 1999 r., sygn. Ts 164/98, OTK ZU nr 4/1999, poz. 83 oraz 24 listopada 2004 r., sygn. Ts 57/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 300, a także wyrok TK z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). Charakter orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, został sprecyzowa- ny w art. 77 ust. 1 u . o . t . p . TK, zgodnie z którym skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana , w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia, prawomocnej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy- gnięcia . Orzeczenie musi mieć zatem walor ostateczności. Złożenie skargi konstytucyjnej jest więc związane – z jednej strony – z bezskutecznym wyczerpaniem zwykłych środków zaskar- żenia przewidzianych w stosownych przepisach proceduralnych (o ile takie są przewidziane w odnośnym postępowaniu), a z drugiej – z dochowaniem przepisanego prawem terminu do wniesienia wskazanego środka prawnego . F orma prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd nie ma przy tym znaczenia, gdyż użyte w art. 77 ust. 1 u . o . t . p . TK sformułowanie „inne ostateczne rozstrzygnięcie” ma tak szerokie znaczenie, że odnosi się do wszelkich innych niż wyroki orzeczeń sądowych (zob. postanowienia TK z 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 1/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 17 oraz 21 marca 2000 r., sygn. SK 6/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 66). Powyższe warunkowane jest tym, że instytucja skargi konstytucyjnej ma ze swej istoty cha- rakter subsydiarny wobec innych środków służących ochronie praw i wolności konstytucyj- nych (zob. postanowienie TK z 1 września 1998 r., sygn. Ts 97/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 104). Toteż w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i w doktrynie prawnej (zob. Z. Czeszejko - Sochacki, Sądownictwo konstytucyjne w Polsce na tle porównawczym , Warsza- wa 2003, s. 275 i n. i przywołane tam orzecznictwo) stale akcentuje się, że skarga nie jest samoistnym środkiem prawnym, lecz środkiem ochrony wolności i praw, który może być wykorzystany dopiero wtedy, gdy w jednostkowej sprawie sądowej lub administracyjnej po- stępowanie zostało przeprowadzone i ostatecznie zakończone. N ależy także zwrócić uwagę, że z konstrukcji skargi konstytucyjnej, określonej w art. 79 ust. 1 Konstytucji, wynika, iż celem jej jest ochrona przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw i wolności, naruszonych na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnię- OTK ZU A/2024 SK 38/22 poz. 102 5 cia na podstawie przepisu (normy prawnej), którego konstytucyjność jest kwestionowana. Aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego (normą prawną) a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną ( zob . np. postanowienia TK z: 4 marca 2014 r., sygn. Ts 88/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 147; 10 lipca 2014 r., sygn. Ts 224/12, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 385 oraz 8 listopada 2016 r., sygn. Ts 294/15, OTK ZU B/2016, poz. 507, a także wyrok i TK z 20 grudnia 2017 r., sygn. SK 37/15, OTK ZU A/2017, poz. 90 oraz 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13 ). Odnośnie zaś do powołanych przez skarżąc ego wzorców kontroli Trybunał – ze względu właśnie na przepis art. 79 ust. 1 Konstytucji – obowiązany jest do każdorazowego ustalenia, czy są one adekwatne w konkretnej sprawie; dotyczy to tak wzorców pojedynczych (samodzielnych), jak i poszczególnych elementów składających się na wzorce wieloczłonowe (związkowe) – (por. np. postanowienie TK z 19 października 2010 r., sygn. Ts 257/08, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 336). 3.2. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, Trybunał stwierdza, że skarżący jako orzeczenie uprawniające go do wniesienia skargi konstytucyjnej wskazał wyrok Naczel- nego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2021 r. (sygn. akt I FSK 1434/18). W ocenie Try- bunału orzeczenie to bynajmniej nie rozstrzygało o wywodzonych przez skarżącego prawach podmiotowych z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Należy bowiem zauważyć, że o tym, iż skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym , zdecydował nie Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyroku, a przewodniczący składu orzekającego tego Sądu w zarządzeniu z 8 lutego 2021 r. Jak wynika z akt sądowych przedłożonych Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W . , zawiadomienie o wydaniu zarządzenia na podstawie art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej zostało pełnomocnikowi skarżą- cego doręczone skutecznie w dniu 15 lutego 2021 r. Ze względu na to, że w ówczesnym sta- nie prawnym zarządzenie o skierowaniu sprawy było niezaskarżalne, to od 15 lutego 2021 r. biegł termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, który upływał w tym przypadku 15 maja 2021 r. ; skarga konstytucyjna została zaś wniesiona dopiero 20 lipca 2021 r. Reasumując, skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim dotyczy zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji, została wniesiona od niewłaściwego orzeczenia (wyroku Naczelne- go Sądu Administracyjnego, zamiast zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego tego Sądu), a w konsekwencji z uchybieniem terminowi, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Innymi słowy, skoro skarżący w rozpatrywanej skardze kwestionuje skierowanie jego sprawy kasacyjnej na posiedzenie niejawne, a rozstrzygnięciem w tym przedmiocie było niezaskarżalne wówczas zarządzenie przewodniczącego składu orzekającego, to tylko i wy- łącznie od tego zarządzenia w zakresie zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji mogła zostać wywiedziona skarga konstytucyjna, czyli termin na jej wniesienie biegł od 15 lutego 2021 r. do 15 maja 2021 r., a skarga – jak zostało to wskazane wcześniej – została wniesiona 20 lipca 2021 r. Ponadto, Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie można byłoby skarżącemu zarzu- cić, iż wbrew utrwalonej wykładni art. 79 ust. 1 Konstytucji dotyczącej wyczerpania środków zaskarżenia (por. np. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), w niniejszej sprawie nie została podjęta próba zakwestiono- wania zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego. W takim ujęciu można byłoby przyjąć, że w niniejszej sprawie w ogóle nie ma orzeczenia (rozstrzygnięcia), które świadczy- łoby o wyczerpaniu zwyczajnej drogi odwoławczej przez skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał w obecnym składzie stwierdza, że niezależnie od przyjętej negatywnej przesłanki procesowej, postępowanie podlega umorzeniu. OTK ZU A/2024 SK 38/22 poz. 102 6 3.3. W zakresie natomiast drugiego prawa podmiotowego, wywodzonego przez skar- żącego z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji , Trybunał zwraca uwagę, że – po pierwsze – art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej dotyczył materii stricte proceduralnej, czyli był przepisem proceso- wym, a nie przepisem prawa materialnego (zwłaszcza dotyczącym prawa podatkowego), a po drugie – na podstawie art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej zdecydowano o rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym nie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2021 r., a w zarządzeniu przewodniczącego składu orzekającego tego Sądu z 8 lu - tego 2021 r. Nie ma tu zatem żadnego związku pomiędzy przepisem umożliwiającym rozpo- znanie sprawy kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym , wydanym na podstawie tego przepisu rozstrzygnięciem proceduralnym , a normą konstytucyjną, statuującą ochronę własności i in- nych praw majątkowych. Innymi słowy, w tej części skarga konstytucyjna nie spełnia wymo- gu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. , albowiem zaskarżony przez skarżącego przepis jest prawnie irrelewantny względem wskazanego wzorca kontroli (w żadnym aspekcie nie dotyka materii praw majątkowych jednostki). 3. 4 . W świetle powyższ ych uwag niniejsze postępowanie podlega umorzeniu na pod- stawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. 4. Ponadto , Trybunał zauważa, że – pomimo niewydania wyroku w niniejszej sprawie z powodów formalnych – zarzutów skarżącego nie można uznać za oczywiście bezzasadne. Dostrzegł to nawet sam ustawodawca, albowiem obowiązujące od 15 kwietnia 2023 r. brzmienie art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy marcowej zostało zmienione w ten sposób, że zarządzenie przewodniczącego o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne podlegało notyfikacji stro- nom postępowania, które mogły się mu sprzeciwić ( verba legis : „Jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednocze- snym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania” ). W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji .