SK 52/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 22 grudnia 2020 r. Pozycja 66 POSTANOWIENIE z dnia 1 grudnia 2020 r. Sygn. akt SK 52/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Wojciech Sych Michał Warciński Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu , na posiedze niu niejawnym w dniu 1 grudnia 20 20 r., skargi konstytucyjnej M . D . o zbadanie zgodności: art. 398 6 § 2 w związku z art. 398 5 § 1 w związku z art. 165 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) w zakresie, w jakim odmawia prawa do sądu na podstawie spóźnionego doręczenia skargi kasacyjnej wskutek wadliwego adresowania przesyłki pocztowej, z art. 45 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZAS ADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 23 października 2017 r. (data nadania: 6 listopada 2017 r. ) M . D . (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 398 6 § 2 w związku z art. 398 5 § 1 w związku z art. 165 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 196 4 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 , ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim odmawia prawa do sądu na podstawie spóźnionego doręczenia skargi kasacyjnej wskutek wadliwego adresowan ia przesyłki pocztowej, z art. 45 Konstytucji. W toku wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej przez Trybunał – w odpowiedzi na zarządzenie sędziego TK z 17 października 2018 r. o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych – w piśmie z 2 listopada 2018 r. (oznaczonym datą 27 października 2018 r.) skar- OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 2 żący rozbudowa ł uzasadnienie , w tym przywołał w nim dodatkowo art. 32 , art. 31 ust. 3 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle poniżej opisanego stanu faktycznego: Postanowieni em z 30 grudnia 2016 r. Sąd A pelacyjny w S . , po rozpoznaniu sprawy z powództwa skarżącego przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o zapłatę , na sku- tek skargi kasacyjnej skarżącego , działając na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c. , odrzucił t ę skargę jako wniesioną po terminie. Skarga kasacyjna M . D . wpłynęła do S ądu A pelacyjnego w S . 28 grudnia 2016 r. Peł- nomocnik skarżącego nadał ją w urzędzie pocztowym 19 grudnia 2016 r . , lecz przy tym wskazał niewłaściwy adres siedziby sądu drugiej instanc ji – na kopercie obok nazwy sądu apelacyjnego podał adres sądu okręgowego w tym samym mieście . Z tego powodu skarga wpłynęła do sądu okręgowego. Sąd A pelacyjny w S. w przywołanym postanowieniu przyjął – zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (dal ej: SN) – że datą wniesienia skargi kasa- cyjnej jest data, w której skarga taka została złożona w sądzie właściwym , a ponadto że – zgodnie z art. 165 § 2 k.p.c. – oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (w rozumieniu u stawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo poczto- we, obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 , ze zm.; dalej: prawo pocztowe) jest równoznaczne z wniesieniem go w tym terminie do sądu tylko wtedy, gdy pismo to zostało nadane pod adre- sem właściwego sądu. Sąd Naj wyższy, po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na postanowienie s ądu a pela- cyjnego wyjaśnił, że prawidłowe oznaczenia adr e sata, przy jednoczesnym opatrzeniu przesył- ki złym adresem , nie stwarza możliwości skutecznego doręczenia, ponieważ operator nie jest zobow iązany do dokonania doręczenia pod innym adresem niż znajdujący się na przesyłce. W razie odmowy odbioru pod wskazanym adresem , przesyłka zostaje zwrócona nadawcy. Zdaniem SN , nieprawidłowy adres odbiorcy, prowadzący do doręczenia innemu podmiotowi, wyłącz a skutek z art. 165 § 2 k.p.c., nawet jeśli faktyczny odbiorca przekazał następnie prze- syłkę odbiorcy właściwemu. Zdaniem skarżącego , kwestionowana przez niego regulacja jest niezgodna z art. 45 Konstytucji, gdyż uniemo ż liwia złożenie skargi kasacyjnej. S kutek wpływu pisma w terminie uzależniony został od działania lub zaniechania osoby trzeciej, a mianowicie operatora usług pocztowych. W piśmie z 2 listopada 2018 r. uzupełniającym skargę konstytucyjną, skarżący wyjaśnił, że naruszenie prawa do sądu „poleg a [ na ] nie znajdującym umocowani [ a ] w ustawie uzależnieniu możliwości podejmowania dopuszczonych przez ustawę środków ochrony prawnej (tj. środków odwoławczych) od ewentualnego zaistnienia poza merytorycznych niei- stotnych dla meritum sprawy okoliczności ” , oraz dodał, że „ ( … ) przedmiotowe naruszenie będące efektem przyjętego stanowiska Sądu Najwyższego nie posiada jednoznacznego, lite- ralnego oparcia w brzmieniu wskazywanych (…) przepisów, a wynika niejako z prawotwór- czej działalności Sądu Najwyższego”. W oce nie skarżącego , nieuzasadnione jest zamknięcie drogi realizacji prawa do złożenia skargi kasacyjnej w przypadku zaistnienia oczywistej omyłki pisarskiej polegającej na wskazaniu adresu innej nieruchomości, którą to omyłkę usu- nąć mógł miejscowy sąd. Skarżą cy podniósł, że taka interpretacja art. 165 k.p.c., jak a została przyjęta w jego sprawie, w sposób nieuzasadniony różnicuje obywateli wnoszących pisma za pośrednictwem operatora pocztowego oraz dokonujących czynności w trybie art. 165 § 3 k.p.c. , dla który ch skutki procesowe mogą nastąpić nawet po wielomiesięcznej przerwie. 2. Prokurator Generalny w piśmie z 2 4 października 2019 r. wniósł o umorzenie po- st ę powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 3 i trybie po stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK) wobec niedopuszczalności wydania orzeczenia. Zdaniem Prokuratora Generalnego , skarga konstytucyjna M . D . nie spełnia warunków jej d opuszczalności. Po pierwsze, Prokurator Generalny stwierdził, że s karżący nie wykazał ani tego, że przedmiotem zarzutu jest norma prawna , a nie praktyka stosowania prawa, ani tego, że okre- ślone w wydanym w sprawie skarżącego orzeczeniu rozumienie kwestion owanych przepisów prowadzi do naruszenia wskazanych w skardze konstytucyjn ej wolności lub praw. Po drugie, w ocenie Prokuratora Generalnego , uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanej normy z normami wyższego rzędu jest „niezwykle lakoniczne” i trud no przyporządkować poszczególne argumenty do zarzutów naruszenia wymienianych przez skarżącego przepisów Konstytucji, co znacznie utrudnia odczytanie intencji skarżącego. Po trzecie, Prokurator Generalny stwierdził, że ze stanowiska skarżącego w zakresie brzmienia i treści art. 165 § 2 k.p.c. wynika , że podniesiony w skardze problem dotyczy de facto stosowania prawa, a nie oceny hierarchicznej zgodności aktu normatywnego z Kon- stytucją. Zdaniem Prokuratora Generalnego , sformułowane w skardze zarzuty odnoszą się do treści rozstrzygnięć wydanych w sprawie skarżącego, a nie do treści określonej normy praw- nej. To znaczy – w ocenie Prokuratora Generalnego – że s karżący kwestionuje wykładnię prawa, nie wyka zując jednocześnie istnienia jednolitej i konsekwentnej pr aktyki stosowania prawa, zwłaszcza utrwalonej w orzecznictwie Sądu Najwyższego. 3. Sejm, w piśmie swego Marszałka z 12 grudnia 2019 r., wniósł o umorzenie post ę- powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wyda- nia w yroku. Sejm stwierdził, że skarga konstytucyjna M.D. ma braki formalne, pozornie tylko usu- nięte w dodatkowym piśmie skarżącego z 2 listopada 201 8 r. złożonym na etapie wstępnego jej rozpoznania. Po pierwsze, Sejm podniósł, że skarga zawiera istotne niedo statki argumentacyjne, udaremniające wnikliwą analizę konstytucyjności. Stawiając zarzut naruszenia prawa do sądu, skarżący pomija aktualne stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące relacji prawa do sądu i formalizmu procesowego w odniesieniu do skarg i kasacyjnej. Sejm w tym zakresie przywołał w szczególności wyrok TK z 11 lipca 2018 r., sygn. SK 3/17 (OTK ZU A/2018, poz. 50) , a także postanowienie SN z 24 maja 2017 r., sygn. akt III CZP 2/17. W ocenie Sejmu , w skardze nie zostały podane argumenty , któ re wspierałyby zarzut niekonstytucyjności art. 398 6 § 2 w zw iązku z art. 398 5 § 1 w zw iązku z art. 165 § 2 k.p.c., w szczególności wobec następującego stanowiska samego Trybunału, zgodnie z którym : „Trybunał Konstytucyjny w swym bogatym orzecznictwie dotyc zącym wymagań stawianych środkom procesowym nie wskazywał, aby ze stanowiącej element prawa do sądu zasady sprawiedliwości proceduralnej wynikał uniwers alny obowiązek sądu wzywania stron do usu- wania braków wniesionych nieprawidłowo środków procesowych. Wpr ost przeciwnie , natu- ralną konsekwencją niespełnienia wymagań przewidzianych dla określonego instrumentu procesowego jest jego odrzucenie przez sąd (por. wyrok Trybunału z 12 września 2006 r., sygn. SK 21/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 103). Skutek ten wywodz ić należy między inny- mi z zasady ignorantia iuris nocet . Sąd, w szczególności w kontradyktoryjnym procesie cy- wilnym, nie może być uznawany za organ, który powinien zajmować się naprawianiem błę- dów, spowodowanych niedochowaniem należytej staranności przez s trony postępowania lub ich pełnomocników, a tym bardziej identyfikowaniem sprawy, z jak ą zwraca się do niego zawodowy pełnomocnik” (wyrok TK z 12 lipca 2011 r., sygn. SK 49/08 , OTK ZU nr 6/A/2018, poz. 55 ). OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 4 Po drugie, Sejm , odnosząc się do wynikającego ze skargi założenia , że oczekiwanie od profesjonalnego pełnomocnika procesoweg o prawidłowego zaadresowania koperty zawiera- jącej pismo procesowe jest nadmiernym wymogiem formalnym , wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się znaczenie wysokich wymagań stawianych profesjonalnym pełnomocnikom ( zob. np. postanowienia z : 14 grudnia 2017 r. , sygn. akt I PZ 10/17 ; 7 lipca 2006 r., sygn. akt I CZ 32/06). Sejm zaznaczył jednocześnie, że na tle postawionego przez skarżącego problemu konstytucyjnego należ y mieć na uwadze to , że SN wskazuje na ko- nieczność rozróżnienia formalizmu prawa procesowego od formalizmu jego stosowa nia i w tym aspekcie na procesowe skutki oczywistej i niezawinionej pomyłki ( zob. postanowie- nie z 24 maja 2017 r., sygn. akt III CZP 2/17 , por. postanowienie z 14 marca 2013 r., sygn. akt I CZ 13/13). W ocenie Sejmu, przy rekonstrukcji skargi konstytucyjnej należy też uwzględnić, że skarżący , formułując swe zarzuty , wskaz ał , że ponosi konsekwencje działań (zaniechań) ope- ratora pocztowego. W tym aspekcie Sejm przywołał przykłady rozstrzygnięć SN zarówno korzystnych dla podmiotów występujących ze skargą kasacyjną ( zob. postanowienia z: 6 września 2017 r., sygn. akt I CZ 86/17; 17 stycznia 1995 r., sygn. akt I PRN 123/94 ; 27 sier - pnia 2008 r. , sygn. akt II UZ 38/08 ), jak i odmien ne ( zob. postanowienie z 28 marca 2012 r., sygn. akt V CZ 166/11). Po trzecie, Sejm zwrócił uwagę, że skarżący mógł skorzystać z wniosku o przywróce- nie uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Badając rygory zm wymogów doty- czących terminu wniesienia skargi kasacyjnej, przesyłanej do sądu za pośrednictwem placów- ki pocztowej, nie można abstrahować ani od skutków prawnych uchybienia warunkom for- malnym, ani od instrumentów prawnych pozwalających złagodzić (albo wr ęcz zniwelować) owe skutki. Po czwarte, odnosząc się do wskazanego w uzupełnieniu skargi naruszenia art. 32 Konstytucji, Sejm podniósł, że skarżący nie przeprowadził testu równości, a w szczególności nie sprecyzował , z jakich względów uznaje: a) żołnierzy, b) osoby pozbawione wolności oraz c) członków załogi polskich statków morskich, a także d) osoby wprowadzające pisma do systemu teleinformatycznego i e) osoby oddające pisma procesowe w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, za podmioty podobne d o osób oddających pisma procesowe w polskiej placów- ce pocztowej. Sejm uznał, że skarżący nie wyjaśnił również, na czym polegać ma zróżnico- wanie sytuacji prawnej tych podmiotów. Zdaniem Sejmu, na gruncie kwestionowanych przepisów nie można mówić o zróżni- cowaniu skutków błędnego zaadresowania przesyłki z a wierającej skargę kasacyjną w zależ- ności od tego, czy jest ona wnoszona do sądu za pośrednictwem operatora pocztowego (kra- jowego lub zagr anicznego), dowódcy jednostki wojskowej, administracji zakładu karnego czy kapitana statku morskiego albo systemu teleinformatycznego. W każdej z tych sytuacji niepo- prawny adres spowoduje zwrot korespondencji nadawcy albo uruchomi mechanizm przeka- zania prz esyłki przez organ, który ma siedzibę pod omyłkowo wskazanym adresem, sądowi właściwemu. Jeśli chodzi o art. 77 ust. 2 Konstytucji , przywołany dodatkowo w uzupełnieniu skargi konstytucyjnej, Sejm zaznaczył, że dodanie nowego wzorca kontroli na takim etapi e post ę- powania jest niedopuszczalne. Podsumowując swe stanowisko w tej części, Sejm stwierdził, że skarga M.D. nie speł- nia wymagań art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Niezależnie od powyżej omówionych okoliczności, Sejm stwierdził, że przedmiotowa skarga dotyczy w istocie niekonstytucyjności praktyki orzeczniczej. Skarżący próbuje podwa- żyć wydane w jego sprawie rozstrzygni ę cie SN , twierdząc , że wykracza ono poza ustawowo OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 5 określone przesłanki, spełnienie których umożliwia rozpatrzenie skargi kasacyjnej co do meritum . 4. Rzecznik Praw Obywatelskich , w piśmie z 20 września 2019 r., poinformował, że postanowił nie przystępować do skargi konstytucyjnej M.D . II Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: 1. W skardze konstytucyjnej z 23 października 201 7 r. (data nadania: 6 listopada 2017 r.) M . D . (dalej: skarżący) wniósł o orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 398 6 § 2 w związku z art. 398 5 § 1 w związku z art. 165 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cyw ilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 , ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim odmawia prawa do sądu na podstawie spóźnionego doręczenia skargi kasacyjnej wskutek wadliwego adresowania prze- syłki pocztowej, jest n iezgodny z art. 45 Konstytucji. W toku wstępnego rozpoznania ska r gi konstytucyjnej przed Trybunał – w odpowiedzi na zarządzenie sędziego TK z 17 października 2018 r. o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi – w piśmie z 2 listopada 2018 r. skarż ący rozbudował swoją argumentację, przywoł ał też dodatkowo art. 32 , art. 31 ust. 3 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zakwestionowany art. 398 6 § 2 k.p.c. – w dacie wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego – miał następujące brzmienie: „Sąd drugi ej instancji odrzuca na posie- dzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 398 4 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną ” . Należy porządkowo zaznaczyć, że u stawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 14 69 ; dalej: ustawa zmieniająca z 2019 r.) nadano art. 398 6 § 2 k.p.c. nowe następujące brzmienie: „Sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełnia- jącą wymagań określonych w art. 398 4 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną” (art. 1 pkt 147 ustaw y zmienia- jącej z 2019 r.). Ustawa ta weszła w życie 7 listopada 2019 r. (art. 17 ustawy zmieniającej z 2019 r.). Skarżący wskazał w petitum skargi konstytucyjnej jeszcze dwa przepisy związkowe, a mianowicie : – art. 398 5 § 1 k.p.c.: „Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stro- nie skarżącej” oraz – art. 165 § 2 k.p.c.: „Oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozum ieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu”. Skarżący nie zakwestionował w skazanych przez siebie przepisów w pełnym zakresie ich treści, lecz przedmiotem zarzutu u czyni ł wywiedzioną z nich regulację, zgodnie z którą odrzuceniu podlega skarga kasacyjna wniesiona do właściwego sądu po terminie, przy czym niedochowanie terminu wyni ka z nieprawidłowego wskazania adresu prawidłowo oznaczone- go adresata oraz z braku obowiązku weryfikowania prawidłowości danych adresowych przez wyznaczonego operatora pocztowego . Zdaniem skarżącego , sądy , orzekając w jego sprawie, OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 6 w tym Sąd Najwyższy , prz yj ęły taki rezultat interpretacyjny wymienionych wyżej przepisów k.p.c. pomimo tego , że nie ma on oparcia w ich literalnym brzmieniu. 2. Trybunał Konstytucyjny – również na tym etapie postępowania – miał obowiązek zbadać, czy skarg a konstytucyjn a wniesio n a przez skarżącego spełnia wszystkie wymagania formalne warunkujące jej merytoryczne rozpoznanie. Trybunał konsekwentnie przyjmuje bowiem, że na każdym etapie postępowania wszczętego na skutek wniesienia skargi niezbędna jest kontrola, czy nie zachodzi k tóraś z ujemnych przesłanek wydania wyroku, powodująca konieczność umorzenia postępowania w całości lub w części. Zakończenie etapu wstępnego rozpoznania skargi nie wyklucza dalszej oceny formalnych warunków jej wniesienia na kolejnym etapie postępowania. W szczególności, p ostanowienie o przekazaniu skargi konstytucyjnej do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. 2.1. Skarga konstytucyjna stanowi nadzwyczajny środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, a jej wniesienie uwarunkowane zostało spełnieniem wymogów wynikają- cych zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza- cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W art. 79 Konstytucji ustrojodawca wprowadził węższy model skargi kon- stytucyjnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem może być wyłącznie akt normaty wny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyj- nych wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego. Toteż skarga konstytucyjna nie może być skierowana przeciwko aktowi stosowania prawa (wyrokowi, decyzji lub innemu rozstrzygnięciu). W niniejszej sprawie skarżący przedmiot skargi konstytucyjnej określił zakresowo, w jej uzasadnieniu wskazując, że stawiane przez niego zarzuty wiążą się z wykładnią kwe- stionowanych przepisów przyjętą przez sądy orzekające w jego sprawie. Wobec takiego uję- cia skargi Trybunał Konstytucy jny musiał przede wszystkim ustalić, czy jej przedmiotem jest norma prawna o treści odtworzonej w orzecznictwie, czy też szeroko rozumiany akt stosowa- nia prawa. Kwestia ta ma znaczenie podstawowe z punktu widzenia dopuszczalności wydania wyroku przez Trybu nał. Jest on bowiem uprawniony do kontroli zgodności aktów normatyw- nych o różnej randze w hierarchicznie zbudowanym systemie prawa, podczas gdy stosowanie przepisów prawa pozostaje domeną innych niż Trybunał organów władzy publicznej, w szczególności sądów . 2.2. Sąd apelacyjny , odrzucając skargę kasacyjną skarżącego, a następnie Sąd Naj- wyższy , oddalając zażalenie na postanowienie sądu apelacyjnego, uznały, że została ona wniesiona po termini e. Pełnomocnik skarżącego nadał skargę kasacyjną w urzędzie poczto- wym, oznaczając na niej właściwego adresata , lecz niewłaściwy adres siedziby sądu drugiej instancji (pełnomocnik wskazał adres sądu okręgowego, a nie sądu apelacyjnego w tej samej miejscowości ) . Wobec tego skarga kasacyjna wpłynęła do sądu okręgowego, po c zym została przekazana według właściwości , lecz wpłynęła do sądu apelacyjnego już po upływie terminu jej złożenia. Sądy orzekające w sprawie skarżącego przyjęły, że prawidłowe oznaczenie adresata, przy jednoczesnym opatrzeniu przesyłki złym adresem, nie st warzało możliwości skuteczne- go doręczenia, ponieważ operator pocztowy nie był zobowiązany do doręczenia pod inny adres niż ten znajdujący się na przesyłce. S ąd N ajwyższy w wydanym w sprawie skarżącego postanowieniu z 20 kwietnia 2017 r. (sygn. [ … ] ) zaznaczył, że art. 165 § 2 k.p.c. należy od- czytywać w powiązaniu z przepisami prawa pocztowego i rozumieć go w ten sposób, że OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 7 przewidziany w nim wyjątek, opar t y na założeniu , iż przesyłka powierzona kompetentnemu operatorowi pocztowemu dotrze do adresa ta, zachodzi wówczas, gdy przesyłka spełnia wy- magania zapewniające taki skutek, to znaczy – gdy prawidłowo wskazuje adresata i adres. Jak wynika z analizy tych orzeczeń, sądy dokonały zatem zakwalifikowania określonej sytuacji procesowej zaistniałej w konk retnych okolicznościach sprawy skarżącego jako mieszcząc ej się w zakresie zastosowania art. 398 6 § 2 k.p.c. Tego rodzaju zabieg mieści się w sferze sto- sowania prawa , która – co do zasady – nie podlega kontroli Trybunału. Tylko wykazanie przez skarżącego , ż e w orzecznictwie sądowym w sposób powtarzalny wyznaczon o pewną klasę okoliczności, w których dochodzi do odrzucenia skargi kasacyjnej wskutek niedocho- wania terminu, umożliw i ałoby ustalenie, że mamy do czynienia z problemem interpretacyj- nym , a następnie zb adanie, czy określony sposób rozumienia przepisu (przepisów) utrwalił się w orzecznictwie w sposób oczywisty, a zwłaszcza znalazł jednoznaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie najwyższych instancji sądowych. Dopiero ziszczenie się takich wa- runków upow ażniałoby Trybunał do podjęcia kontroli konstytucyjności kwestionowanej regu- lacji, gdyż dopiero wówczas można było by przyjąć, że z zaskarżonego przepis u (przepisów) – w trwał ej , powszech nej i jednolit ej prakty ce jego (ich) stosowania – odtworzono normę o o kreślonej treści. Trybunał dostrzegł, że e fektywność ochrony wolności i praw konstytucyj- nych w postępowaniu przed Trybunałem wszczętym skargą konstytucyjną wymaga, aby podmiot konstytucyjnych wolności i praw mógł uczynić przedmiotem skargi rzeczywistą treś ć normatywną przepisów będących podstawą kształtowania jego sytuacji prawn ej . To zna- czy, że sprawowaną przez Trybunał kontrolą konstytucyjności należy objąć także normy wy- interpretowane z przepisów prawa w toku ich powszechnej i stałej praktyki sądowej, ch oćby normy te nie wynikały prima facie z brzmienia przepisów . N ie może to jednak prowadzić do całkowitego zatarcia granic między skargą „na przepis ” ( skargą na wywiedzioną z niego treść normatywną) a skargą „na akt stosowania prawa”. Jak dowodzi analiza uz asadnienia skargi konstytucyjnej M.D. , sformułowane w niej zarzuty dotyczą w istocie sposobu, w jaki sądy orzekając e zastosowały kwestionowaną regu- lację prawną w okolicznościach tej konkretnej sprawy . Skarżący wskazuje w szczególności , że : „ (…) ustawodawca nie zawarł w kodeksie postępowania cywilnego innych dodatkowych wymogów niż te literalnie wynikłe z treści ustawy, która nie odnosi się do nadania pisma pod właściwy adres. Zasadne pozostaje w tym miejscu wskazać, iż zgodna z powyższym interpre- tacja nie s tanowi w istocie wykładni rozszerzającej , gdyż jej przyjęcie nie nadaje obywatelom nowych uprawnień a jedynie uniezależnia w praktyce skuteczność składanych przypisanych prawem środków ochrony prawnej od wewnętrznej struktury lub nawet jedynie organizacji i dyscypliny pracy poszczególnych indywidulanych jednostek struktury sądownictwa” (s. 3 uzasadnienia skargi konstytucyjnej)” . Dodaje jednocześnie, że „(…) przedmiotowe narusze- nie będące efektem przyjętego stanowiska Sądu Najwyższego nie posiada jednoznaczn ego, literalnego oparcia w brzmieniu wskazywanych (…) przepisów, a wynika niejako z prawo- twórczej działalności Sądu Najwyższego uzależniając tym samym nadanie sprawie biegu od innych niż wskazane w art. 398 4 i następne k.p.c. przesłanek ograniczając napływ spraw z ominięciem obowiązującej procedury tzw. przedsądu (art. 398 9 k.p.c.) ” (s. 3 pisma proce- sowego skarżącego z 2 listopada 2018 r. , będącego odpowiedzi ą na zarządzenie sędziego TK z 17 października 2018 r. o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi). Jak wyni- ka zatem z uzasadnienia skargi konstytucyjnej , skarżący zdaje się uważać, że wymaganie opa- trzenia przesyłki skierowanej do sądu właściwego (poprawnie wskazanego) prawidłowymi danymi adresowymi nie wynika z zaskarżonych przez niego przepisó w, lecz stanowi rezultat wykładni sądowej . Ściśle rzecz biorąc , skarżący nie tyle nawet próbuje podważyć przyjęty przez sądy rezultat interpretacyjny, ile uważa, że okoliczności wniesienia przez niego skargi kasacyjnej powinny być inaczej zakwalifikowane, ponieważ popełniona pomyłka w oznacze- niu adresu winna była być potraktowana jako oczywista omyłka pisarska z łatwością dająca OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 8 się dostrzec i usunąć, albowiem dotyczyła wskazania adresu „innej nieruchomości leżącej w dyspozycji miejscowych sądów”. Wyn i ka z tego, że skarżący w istocie kwestionuje wynik nieprawidłowego – jego zdaniem – zastosowania zaskarżonych przepisów przez sądy orzeka- jące w jego indywidualnej sprawie. W tym aspekcie Trybunał Konstytucyjny uwzględnił w szczególności to , że w orzecz- nictwie Sąd u Najwyższ ego znajdujemy przykłady świadczące o różnych kwalifikacjach zbli- żonych , choć niejednorodnych , okoliczności niedochowania terminu wniesienia skargi kasa- cyjnej związanych z nieprawidłowym oznaczeniem adresata lub adresu przesyłki (zob. zwła - szcz a postanowienie z 28 marca 2012 r., sygn. akt V CZ 166/11 ), a także z kwalifikacją skut- ków działania operatora pocztowego (np. postanowienie z 6 września 2017 r., sygn. akt I CZ 86/17). Ponadto w orzecznictwie tym – na co zwrócił również uwagę w swym stano wisku Sejm – obecne jest rozróżnienie formalizmu prawa procesowego od formalizmu jego stoso- wania. Jeśli chodzi o ten ostatni aspekt , należy przypomnieć, że w uchwale z 24 maja 2017 r. (sygn. akt III CZP 2/17) Sąd Najwy ż szy wskazał: „ ( … ) w określonych bowie m sytuacjach uzasadnione i celowe są, a niekiedy bywają niezbędne, pewne koncesje na rzecz rozsądku i poczucia sprawiedliwości. Sąd – po rozważeniu wszystkich okoliczności – powinien je czy- nić wyjątkowo i tylko wtedy, gdy uchybienia wymaganiom formalnym po pełnione przy po- dejmowaniu określonej czynności procesowej są wynikiem oczywistej, niezawinionej omyłki. Nakaz czynienia tych koncesji wynika zresztą niekiedy bezpośrednio z unormowań kodeksu postępowania cywilnego, statuujących prawo i obowiązek sądu sana cji popełnionych – za- równo przez stronę, jak i przez sąd – oczywistych błędów, niedokładności lub omyłek. Tym samym prawo procesowe – w określonym, stosunkowo wąskim zakresie wyznaczanym jego celem i funkcją – daje sądowi i stronom swoiste prawo do błędu o raz jego naprawienia. Przy- kładowo, przez sprostowanie sąd może z urzędu usunąć z orzeczenia oczywistą niedokład- ność, błąd pisarski lub rachunkowy albo inną oczywistą omyłkę (art. 350 § 1 k.p.c.; por. także art. 626 13 § 2 oraz art. 1200 i 1201 k.p.c.). To s amo dotyczy protokołu sądowego oraz składa- nych przez strony wniosków i oświadczeń (art. 160 § 1 i art. 161 k.p.c.; por. art. 273 § 1 k.p.c.). Prawo do popełnienia oczywistego błędu, niepowodującego niekorzystnych skutków procesowych, daje stronom art. 130 § 1 zdanie drugie k.p.c., przewidujący, że mylne ozna- czenie pisma procesowego lub inne jego oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. Lege non distinquente nie po- winno być wątpliwości, że p rzepis ten dotyczy także pism procesowych będących nośnikiem wnoszonych przez strony środków zaskarżenia, w tym pism sporządzanych przez zawodowe- go pełnomocnika ” (por. postanowienie SN z 14 marca 2013 r. , sygn. akt I CZ 13/13). 2.3. W świetle powyższego , Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżący nie wy- kazał, że przedmiotem sformułowanych zarzutów jest norma prawna o określonej treści, wy- wiedziona z przepisu podstawowego oraz przepisów związkowych wskazanych w petitum skargi. Skarżący zakwestionował ni e tyle nawet wykładnię art. 398 6 § 2 w związku z art. 398 5 § 1 w związku z art. 165 § 2 k.p.c., ile dokon aną przez sądy w jego sprawie kwalifikacj ę określonych okoliczności jako mieszczących się w zakresie zastosowania regulacji ujętej w tych przepisach . J ednocześnie skarżący nie wykazał, by taki zakres zastosowania kwestio- nowanego unormowania wynikał z utrwalonego orzecznictwa sądów, w tym zwłaszcza Sądu Najwyższego. To znaczy, że skarga konstytucyjna M.D. nie spełnia jednego z podstawowych – wy- nikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK – wymagań jej do- puszczalności, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 9 3. Trybunał stwierdził jednocześnie, że w niniejszej sprawie nie było możli wości innej rekonstrukcji skargi konstytucyjnej M.D. – ze względu na uzasadnienie tej skargi . Na usterki i braki w zakresie uzasadnienia skargi wskazali zresztą także uczestnicy postępowania w ni- niejszej sprawie, tj. Sejm i Prokurator Generalny. Podstawowy m zarzutem podniesionym przez skarżącego jest zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji przez art. 398 6 § 2 w związku z art. 398 5 § 1 w związku z art. 165 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim odmawia prawa do sądu na podstawie spóźnionego doręczenia skargi kasacyjne j wskutek wadliwego adresowania przesyłki pocztowej . Źródł a takiego naruszenia skarżący poszukuje dodatkowo w braku obowiązku weryfikacji danych adresowych przez operatora pocztowego , choć nie kwestionuje przepisów prawa pocztowego regulujących za- kres obow iązków i uprawnień podmiotów świadczących usługi pocztowe. Zdaniem skarżącego, uwarunkowanie skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej w ter - minie doręczeniem jej pod właściwy adres , w przypadku korzystania z usług operatora pocz- towego, stanowi ograniczenie prawa do sądu. Ani w u zasadnien iu skargi konstytucyjnej , ani nawet w jej uzupełnieni u dokonanym w piśmie procesowym z 2 listopada 2018 r. , nie wykazano, w jaki sposób kwestionowana regulacja narusza przysługujące skarżącemu prawo do sądu . Tymczasem wskaz anie sposobu naruszenia tego prawa konstytucyjnego było w niniejszej sprawie niezbędne w szczególności wobec zakwestionowania przepisów dotyczących skargi kasacyjnej, a zatem instytucji, która nie jest zwykłą „trzecią instancją”. W aktualnym stanie prawnym k asacja nie jest środkiem służącym kwestionowaniu orzeczeń pozbawionych cechy prawomocności, czyli zwyczajnym środkiem odwoławczym, lecz ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżania i służy ini- cjowaniu postępowania kontrolnego przed Sądem Najwyższym w o dniesieniu do orzeczeń prawomocnych. Taki charakter skargi kasacyjnej wpływa na zakres odniesienia konstytucyj- nego standardu prawa do sądu do regulacji postępowania kasacyjnego, na co wskazuje dość już liczne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (zob. np . wyroki z : 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6A/2008, poz. 101 , oraz 11 lipca 2018 r., sygn. SK 3/17, OTK ZU A/2018, poz. 50 i powołane tam orzecznictwo wcześniejsze). Nawet gdyby Trybunał założył – w oparciu o bardzo lakoniczne uzasadnienie ska rgi konstytucyjnej – że skarżący podnosi naruszenie prawa do sądu w zakresie zasady rzetelności (sprawiedliwości) proceduralnej, to nie miałby wystarczających podstaw zrekonstruowania dokładnej treści zarzutu, ponieważ z uzasadnienia skargi nie wynika jedn oznacznie, co skar- żący kwestionuje: czy uważa on wymaganie prawidłowego zaadresowania przesyłki poczto- wej za nadmierne , czy jako naruszający prawo do rzetelnego postępowania kasacyjnego trak- tuje brak obowiązku weryfikacji danych adresowych przez operatora pocztowego (lub przez sąd, do którego przesyłkę doręczono) w przypadku omyłek lub nieścisłości, czy też może na- ruszenia rzetelności (sprawności) proceduralnej upatruje w automatyzm ie odrzucania skarg kasacyjnych wniesionych po upływie terminu niezależnie o d okoliczności warunkujących niedochowani e termin u albo raczej w brak u możliwości sanowa nia niedochowania terminu w przypadku okoliczności związanych z błędnym, omyłkowym lub nieścisłym adresowa- niem . Wykonanie przez skarżącego ustawowego obowiązku wskazani a, które konstytucyjne prawa lub wolność zostały naruszone i w jaki sposób (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) , nie mo- że sprowadzać się jedynie do wymienienia przepisów Konstytucji, z których skarżący wywo- dzi takie wolności lub prawa, ale musi polegać na dok ładnym określeniu ich treści, a także na uprawdopo do bnieniu zarzutu naruszenia tych praw. W okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał przypomniał w szczególności, że uzasadnienie skargi konstytucyjnej po winn o kon- centrować się na problemie niekonstytucyjno ści aktu normatywnego, nie zaś aktu jego zasto- sowania przez s ąd . Tymczasem to właśnie – wadliwy (w ocenie skarżącego) – sposób zasto- sowania przepisów k.p.c. przez sądy stał się osią uzasadnieni a rozpoznawanej w niniejszej sprawie skargi konstytucyjnej . OTK ZU A/2020 SK 52/19 poz. 66 10 W a nalizowanej w tym punkcie płaszczyźnie skarga konstytucyjna M.D. nie spełnia zatem także wymagań jej dopuszczalności określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p . T K , co również powoduje niedopuszczalność jej mery torycznego rozpoznania ( art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Zważywszy powyższe okoliczności , Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstę- pie.