SK 71/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 27 lutego 2023 r. Pozycja 29 WYROK z dnia 15 lutego 2023 r. Sygn. akt SK 71/20 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bogdan Święczkowski – sprawozdawca Rafał Wojciechowski Andrzej Z ielonacki , po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 202 3 r., skargi konstytu cyjnej S .P. o zbadanie zgod- ności : art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, ze zm.) w zakresie, w jakim „ przepisy te znajdują zastosowanie do wspólnego przedsięwzięcia ” , z ar t. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 217 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, o r z e k a: Art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 202 2 r. poz. 2647 ) , w brzmieniu nadanym odpowiednio ustawą z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 202, poz. 1956) i ustawą z dnia 9 li - stopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektóry ch innych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 1104) w zakresie, w jakim ma zastosowanie do wspólnego przedsięwzięcia , jest zgodn y z art. 64 ust. 3 w związku z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . P onadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym za kresie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . * Sentencja zo stała ogłoszona dnia 2 4 lutego 2023 r. w Dz. U. poz. 353. OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 12 lutego 2020 r. S.P. (dalej: skarżący) wystąpił o zba- danie zgodności art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U . z 2000 r. Nr 14, poz. 176, ze zm.; dalej: u.p.d.o.f. lub ustawa podat- kowa ) w zakresie, w jakim „ przepisy te znajdują zastosowanie do wspólnego przedsięwzię- cia ”, z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 217 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. 1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: W okresie rozliczeniowym obejmującym 2010 rok, skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogra- mowania. W toku postępowania kontr olnego ustalono, że skarżący – będąc właścicielem nieruchomości zabudowanej – wraz z innym przedsiębiorcą , realizował inwestycję polegającą na budowie budynków i ich sprzedaży , która w ocenie organu podatkowego winna być za- kwalifikowana jako wspólne przeds ięwzięcie w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. W kwietni u 2016 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydał decyzję określającą zobowiązanie w po- datku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. w wysokości 1 359 276,00 zł oraz kwotę odsetek za zwłokę od nieu regulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące styczeń, luty, październik, listopad i grudzień 2010 r. w łącz- nej wysokości 23 860 ,00 zł. Zdaniem organu podatkowego, ze względu na to , że aktywność skarżącego w inna być oceniania jako wspólne przedsięwzięcie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. , skarżący nieprawidłowo rozliczył zarówno przychody, jak i koszty ich uzyskania we wskazanym roku obrotowym. 1. 2 . Od d ecyzj i organu podatkowego pierwszej instancji skarżący złożył odwołanie. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej , decyzją z listopada 2016 r., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w części dotyczącej określenia wysokości odsetek za zwłokę od nieuregulowany ch w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych i umorzył postępowanie w tej części, z uwagi na przedawnienie wskazanych należności. W pozostałym zakresie organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w szczególn ości stanowisko organu pierwszej in- stancji , że realizowana przez skarżącego wspólnie z innym przedsiębiorcą inwestycja stano- wi ła wspólne przedsięwzięcie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. 1. 3 . Ostateczna decyzja Dyrektora Izby Skarbowej została prz ez skarżącego zaskarżo- na do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. 1. 4 . W ojewódzki Sąd Administracyjny w . W . wyrokiem z maja 2017 r. oddalił skargę skarżącego . W ocenie WSA, przychód skarżącego , jak i koszty jego uzyskania winny zostać rozliczon e na p odstawie art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. jako przychody ze wspólnego przedsięwzię- cia, al bowiem skarżący oraz kontrahent działali jako przedsiębiorcy, w ramach zarejestrowa- nej działalności gospodarczej; skarżący do wspólnego zamierzenia (przedsięwzięcia) wniós ł nieruchomość; kontrahent podjął się wykonania inwestycji (wybudowania w ramach swojej działalności i posiadanej wiedzy budynków). WSA wskazał również , że chociaż strony poro- zumienia określiły, iż faktyczne czynności związane z realizacją inwestycji (cały ciężar fak- tycznego i finansowego jej wykonania) obciążają kontrahenta skarżącego, to jednak działania mające znaczenie dla oceny skutków podatkowych były podejmowane w imieniu i na rzecz OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 3 skarżącego, czego dowodzi zakres udzielonego przez skarżącego pełnom ocnictwa oraz fakt, że także skarżący był stroną umów sprzedaży poszczególnych lokali. 1.5. Od wyroku WSA skarżący złożył skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Admini- stracyjny wyrokiem z października 2019 r., oddalił w całości. W ocenie NSA, s ąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że charakter podejmowanych czynności dowodzi ł , iż były one doko- nywane w warunkach zorganizowanych i ciągłych działań, realizowanych w ramach wspólnego założenia inwestycyjnego, w ramach któr ego skarżący działał jako przedsiębior ca. Zdaniem NSA , nastawienie na zysk jest cechą charakterystyczną działalności gospodarczej, w tym pro- wadzonej w ramach wspólnego przedsięwzięcia, a w sprawie skarżącego organy podatkowe nie poprzestały na analizie i ocenie treści umów, z których wynikał z amiar podjęcia wspólnego przedsięwzięcia, ale również zgromadziły inne dowody potwierdzające charakter współpracy jako wspólnego przedsięwzięcia. 2. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący stwierdził, że art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. narusza konstytu cyjnie chronione prawo do własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucji), a także w ykr acza poza dopuszczalne konstytucyjnie ograniczenia prawa własności (art. 64 ust. 3 Konstytucji). Powyższe wynika – zdaniem skarżącego – z fak- tu, że zakw estionowan y przepis, w zakresie odnoszącym się do wspólnego przedsięwzięcia, został sformułowan y przez ustawodawcę w sposób naruszający zasadę szczególnej określo- ności prawa daninowego . Ponadto, p osłużenie się przez ustawodawcę niedookreślonym poję- ciem wsp ólnego przedsięwzięcia , niespełnia jącym standardów stanowienia prawa podatko- wego , wynikających z art. 2 i z art. 217 Konstytucji , prowadzi w konsekwencji do tego , że z akwestionowan y przepis wykracza poza statuowane w art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji sta n- dardy proporcjonalności rozwiązań prawnych . Skarżący podniósł, że „ [ b ] rak definicji ustawowej nie wskazuje od razu – nawet w pra wie podatkowym – na niedopuszczalną konstytucyjnie nieokreśloność przepisu prawa. Jednak w przypadku wspólnego przedsięwzięcia brak ten należy uznać nieakceptowalny na gruncie art. 2 i art. 217 Konstytucji RP z następujących powodów. Po pierwsze, wskazano już wyżej, że zakwalifikowanie stanu faktycznego lub prawnego jako jednego z wymienionych w art. 8 ust. 1 [ u.p.d.o.f. ] przesąd za reżim ustalenia przychodów i kosztów uzyskania przy- chodów w sposób uzależniający wielkość tych wartości przypisywanych poszczególnym oso- bom fizycznym od ich « prawa w udziale w zysku » . Posłużenie się pojęciem wspólnego przedsięwzięcia powoduje, iż w odni esieniu do jego uczestników należy zastosować ten re- żim, a wykluczone jest oparcie się na jakichkolwiek innych parametrach. Skoro art. 8 ust. 1 i 2 [ u.p.d.o.f. ] przesądzają reżim ustalenia przychodów i kosztów uzyskania przychodów w tak rygorystyczny i wył ączny sposób, to nie może być wątpliwości, jak z punktu widzenia tego przepisu zakwalifikować każdą sytuację faktyczną lub prawną, w której występuje wiele podmiotów gospodarczych; dotyczy to również uczestników wspólnego przedsięwzięcia. Z tego punktu wid zenia nienadanie pojęciu wspólnego przedsięwzięcia jakiegokolwiek zna- czenia jest wadliwe z punktu widzenia wymagań stawianych legislacji podatkowej przez art. 2 i art. 217 Konstytucji RP. Po drugie, wspólne przedsięwzięcie wyróżnia się zasadniczo od pozost ałych sytuacji prawnych, które zostały wymienione w art. 8 ust. 1 [ u.p.d.o.f. ]. Każdej innej niż wspólne przedsięwzięcie kategorii wymienionej w tym przepisie można przypisać dwie cechy: po pierwsze – każda z nich, oprócz wspólnego przedsięwzięcia, jest ka tegorią prawną znaną nie tylko prawu podatkowemu, ale i prawu cywilnemu/handlowemu, po drugie zaś – każda z nich, również oprócz wspólnego przedsięwzięcia, w przypadku, gdy pozostaje w szeroko rozumianej w tym miejscu współwłasności/współposiadania/współuż ytkowania, pozostaje immanentnie związana z możliwością określenia udziału we współwłasności/ współ- posiadaniu/współużytkowaniu” ( skarga, s. 24 - 25). OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 4 Odnosząc się do treści konstytucyjnych wzorców kontroli i ich wykładni dokonanej w orzecznictwie Trybunału, skarżący stwierdził, że zaskarżon y przepis nie spełnia wymogów zasady szczególnej określoności przepisów prawa daninowego. W ocenie skarżącego, przed- miot kontroli w zakresie, w jakim posługuje się pojęciem wspólnego przedsięwzięcia i w za- kresie, w jakim pr zewiduje zastosowanie do wspólnego przedsięwzięcia reżimu przypisania przychodów i kosztów poszczególnym jego uczestnikom , pozostaje również w sprzeczności z zasadą proporcjonalności wywodzoną z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji . Zdaniem skar- żącego , „ [ n ] ieokreśloność pojęcia wspólne przedsięwzięcie powoduje niezwykle szerokie jego rozumienie, co prowadzi do uznania za takowe również takich sytuacji faktycznych lub prawnych, dla których kryterium « prawa w udziale w zyskach » może zostać uznane za wy- starc zające do ustalenia dochodu poszczególnych uczestników « wspólnego przedsięwzięcia » . Może to prowadzić do poszukiwania przez organy i sądy rozwiązań w innych przepisach prawa, czego skutkiem może być dwukrotne opodatkowanie tego samego zdarzenia podatko- wego ” ( skarga, s. 31). W konkluzji skarżący podkreślił, że „ [ a ] rt. 8 ust. 1 i 2 [ u.p.d.o.f. ] narusza art. 64 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 2 i z art. 217 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż ustanawiając rozwiązanie zawarte w zakwestio nowanych przepisach – i odnosząc je również do wspólnego przedsięwzięcia – ustawodawca podatkowy nie zabezpieczył podatni- ków i ich majątku przed takim zastosowaniem tych przepisów, które prowadzić może do uznaniowego rozpoznawania wspólnego przedsięwzięcia (ze względu na nieokreśloność za- kwestionowanych przepisów, tj. naruszenie art. 2 i z art. 217 Konstytucji RP) oraz wykorzy- stywania reguł opodatkowania wynikających z tych przepisów i – jednocześnie – z reguł wła- ściwych « zwykłym » relacjom z innymi podmiota mi w obrocie gospodarczym (ze względu na nieadekwatność rozwiązań zawartych w zakwestionowanych przepisach, tj. naruszenie art. 2 i z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w konsekwencji – jak stało się to w przedmiotowej spra- wie – do dwukrotnego opodatkowania tego samego zdarzenia podatkowego” oraz że „ [ a ] rt. 8 ust. 1 i 2 [ u.p.d.o.f. ] narusza art. 64 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 2 i z art. 217 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż zaskarżone przepisy nie spełniają wymagań określoności (co stanowi naruszenie art. 2 i z art. 217 Konstytucji RP) oraz ze względu na nieadekwatność rozwiązań zawartych w tych przepisach (co stanowi tj. naruszenie art. 2 i z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) – przez co stanowią niedopuszczalne ograniczenie prawa w łasności” ( skarga, s. 31). 3 . Trybunał Konstytucyjny p ostanowieniem z 23 czerwca 2020 r. ( sygn. Ts 31/20 ) na- dał skardze konstytucyjnej dalszy bieg. 4 . W piśmie z 1 września 2020 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie, że art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., w brzmieniu nadanym im odpowiednio ustawą z dnia 12 listo- pada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 202, poz. 1956 , ze zm.) i ustawą z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie usta wy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 1104), w zakresie, w jakim ma zastosowanie do wspólnego przedsię- wzięcia, jest zgodn y z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 217 K onstytucji . Jednocześnie Prokurator Generalny wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stę powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. p oz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) , ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W uzasadnieniu stanowiska Prokurator a Generaln ego szczegółowo omó wiono przepi- sy Konstytucji wskazane przez skarżącego jako wzorce kontroli. Następnie, powołując się na poglądy pr zedstawicieli doktryny prawa podatkowego oraz orzecznictwo sądów administra- OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 5 cyjnych, przedstawi ono wykładnię zakwestionowan ego w skardze przepis u . W konkluzji stwierdzono, że podniesione przez skarżącego zarzuty są niezasadne, albowiem sposób sfor- mułowania dyspozycji art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f., w zakresie odnoszącym się do wspólnego przedsięwzięcia, nie narusza zasady szczególnej określoności prawa daninowego, a tym samym nie prowadzi do niedopuszczalnej ingerencji w prawo własności . Jak wskazał Prokurator Generalny , „ [ n ] ie każdy (…) stopień nieokreśloności przepisów rodzi konieczność orzeczenia ich niekonstytucyjności. Pozbawienie mocy obowiązującej przepisu z powodu braku wymaganej określoności powinno być stosowane dopiero wtedy, gdy nieprecyz yjność lub niejasność są tak daleko idące, że powstających na tym tle wątpliwości interpretacyjnych nie da się usunąć, stosując reguły prawa ogólnie przyjęte na gruncie kultury prawnej” ( stano- wisko Prokuratora Generalnego, s. 22). Z daniem Prokuratora Gener alnego , zaskarżona regulacja służy zapewnieniu prawidłowej realizacji konstytucyjnego obowiązku uiszczania podatków przez uczestników wspólnego przedsięwzięcia będących podatnikami podatku do- chodowego. Zaskarżone przepisy nie prowadzą t akże do sytuacji, w której doszłoby do dwu- krotnego opodatkowania podatkiem dochodowym tego samego dochodu. Niezależnie od powyższego, Prokurator Generalny wskazał, że w sprawie podatkowej skarżącego, w związku z którą została wywiedziona skarga konstytucyjna, nie miał zastoso- wania art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.f. dotyczący ulg podatkowych związanych z prowadzoną dzia- łalnością w formie spółki niebędącej osobą prawną. Z tych też względów postępowanie w zakresie, w jakim dotyczy zarzutów niezgodności z Konstytucją art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.f., podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 5 . W piśmie z 17 lutego 2022 r. Marszałek Sejmu wniósł o stwierdzenie, że art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. w zakresie, w jakim ma zastosowanie do wspólnego przedsięwzięcia , jest zg odn y z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 i z art. 217 Konstytucji oraz o umorzenie postę- powania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. W ocenie Marszałka Sejmu, skarżący nie uzasadnił należycie zarzut ów niezgodności zakwest ionowan ego przepis u z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 i art. 31 ust. 3 Kon stytucji, w związku z czym postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Odnosząc się do pozostałych zarzutów , Marszałek Se jmu, po szczegółowej ich analizie oraz omówieniu przepisów stanowiących wzorce kontroli , wyjaśnił, że prawo własności nie jest prawem nieograniczonym, a jego granice wyznaczać powinny ustawy i zasady współżycia spo- łecznego . W ocenie Marszałka Sejmu, analiz a dotycząca naruszenia standardów określoności zakwestionowan ego w skardze przepis u , prowadzona dla oceny jego konstytucyjności przez pryzmat art. 2 Konstytucji , ma również odpowiednie zastosowanie w konfrontacji z wzorcem kontroli zawartym w art. 217 usta wy zasadniczej. Niejasność i brak określoności zaskarżonego przepisu może bowiem prowadzić do naruszenia zarówno fundamentalnej zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, wynikającej z art. 2 Konstytucji, jak i art. 217 Konstytucji, w świetle którego wy mienione tam elementy obowiązku podatkowego, w tym w szczególności przedmiot opodatkowania, a w konsekwencji podstawa opodatkowania, winny być precyzyjnie określone w ustawie. Konfrontując powyższe przepisy ustawy zasadniczej z zakwestionowanym w skardze przepis em ustawy podatkowej , Marszałek Sejmu stwierdzi ł, że sposób sformułowania art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f., w zakresie odnoszącym się do wspólnego przedsięwzięcia, nie narusza zasady szczególnej określoności prawa daninowego, a tym samym nie prowadzi do niedo- puszczalnej ingerencji w prawo własności. Powyższe wynika z faktu, że zarówno w orzecz- nictwie, jak i w doktrynie pojęcie wspólnego przedsięwzięcia nie budzi kontrowersji, a zatem należy uznać, że pomimo braku legalnej definicji tego pojęcia w ustawie podatkowej nie można mówić w tym w ypadku o niedookreśloności normy prawnej. Jednocześnie, jak argu- OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 6 mentował Marszałek Sejmu, „[ z ] askarżony przepis, jako część polskiego systemu podatko- wego, ukierunkowany jest na doprowadzenie do realizacji jednego z podsta wowych konstytu- cyjnych obowiązków jednostki, jakim jest partycypacja w kosztach funkcjonowania państwa poprzez zapłatę należnych zobowiązań podatkowych (art. 84 Konstytucji). Realizacja konsty- tucyjnych obowiązków rodząca de facto po stronie jednostki konie czność « podzielenia » się swoim majątkiem ze Skarbem Państwa lub samorządem terytorialnym nie może być utożsa- miana z naruszeniem wyrażonego w art. 64 Konstytucji prawa własności tej jednostki ” ( sta- nowisko Marszałka Sejmu , s. 20 ). J eżeli ingerencja w prawo w łasności spełnia konstytucyjne wymogi proporcjonalności, czyli jest regulacją o randze ustawowej, nie narusza istoty wła- sności oraz służy realizacji innej wartości wyrażonej w Konstytucji , nie może zostać ona uznana za naruszającą konstytucyjne prawa i wol ności jednostki ( ibidem ) . II Zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), Trybunał mo- że rozpoznać skargę konstytucyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie sta- nowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia. Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie przesłanka ta została spełniona. III Trybu nał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i wzorce kontroli. 1.1. Przedmiot skargi konstytucyjnej stanowi art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, ze zm.; obecn ie: Dz. U. z 20 22 r. poz. 2647 ; dalej: u.p.d.o.f. lub ustawa podatkowa ). Zakwestionowan y przepis w 2010 r., tj. podczas jego stosowania w sprawie podatko- wej skarżącego, miał następujące brzmienie: Art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. : „ Przychody z udziału w spółc e niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użyt- kowania rzeczy lub praw majątkowych u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa w udziale w zysku oraz, z zastrzeżeniem us t. 1a, łączy się z pozostałymi przy- chodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1. W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku są równe. 2. Zasady wyrażone w ust. 1 stosuje się odpowiednio do: 1) rozliczania kosztów uzy- skania przychodów, wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów i strat ; 2) ulg podatkowych związanych z prowadzoną działalnością w formie spółki nie będącej osobą prawną ” . 1.2. Jako wzorce kontroli zostały w skardze wskazane art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 217 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. 1.3. Zasadniczy zarzut sformułowany przez skarżącego dotyczy naruszenia przez kwe- stionowan y przepis zasady szczególnej określoności przepisów prawa daninowego. Przepis te n – zdaniem skarżącego – w zakresie odnoszącym się do wspólnego przedsięwzięcia jest OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 7 niejasn y i nieprecyzyjn y , przez co nie zapewnia adresatom norm pewności co do tego, czy w konkretnym w ypadku wspólne przedsięwzięcie występuje , czy też nie. W konsekwencji objęt y skargą przepis ustawy podatkowej wykracza poza standard proporcjonalności rozwią- zań prawnych i prowadz i do konstytucyjnie nieakceptowalnego narusz enia praw a własności. 2. Analiza formalna. 2.1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, „[k]ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie k tórego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. W powołanym przepisie ustawy zasadniczej ustrojodawca wprowadził wymóg istnienia bez- pośredniego związku międ zy treścią wskazanych w skardze konstytucyjnej norm i narusze- niem przysługujących skarżącemu konstytucyjnych wolności lub praw. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna powinna zawierać: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orz ekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obo- wiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jak i sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2); uza- sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu- mentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). Należy podkreślić, że prawidłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytu- cyjnej, polegać musi nie tylko na wskazaniu (numerycznym) postanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, lecz także na przedstawieniu treści prawa lub wolności, wywodzonych z tych posta- nowień, a naruszonych przez normodawcę. Powinna temu towarzyszyć stosowna argumenta- cja prawna, uprawdopodabniająca stawiane zarzuty. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skarżącego, działający ex officio , Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji poprze- stanie prze z skarżącego na lakonicznym uzasadnieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasad- nieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Niedopuszczalne jest bo wiem samodzielne precyzowanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, jedynie ogólnikowo sformułowanych zarzutów niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów (zob. wy rok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43 i powołane tam orzec znictwo). 2. 2 . Podstawy umorzenia postępowania prowadzonego przed Trybunałem ustawodaw- ca uregulował w art. 59 ust. 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie ze wskazanym przepisem Trybunał na po- siedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) na skutek c ofnię- cia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej; 2) jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne; 3) jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne; 4) jeżeli akt normatywny w za- kwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzecze nia przez Try- bunał, a także 5) w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 8 sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Zgodnie z utrwalonym orzecznic twem Trybunału, konieczność badania, czy nie za- chodzi któraś z ujemnych przesłanek procesowych, pociągająca za sobą obligatoryjne umo- rzenie postępowania , istnieje n a każdym etapie postępowania (por. postanowienia z: 21 paź- dziernika 2003 r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 21 marca 2006 r., sygn. SK 58/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 35 i cytowane tam orzecznictwo). Powyższe oznacza, że wydane w sprawie postanowienie o nadaniu skardze ko nstytucyjnej biegu nie wyklucza wydania postanowienia o umorzeniu postępowania na dalszym etapie sprawy. Uwzględniając przedstawione wywo- dy, Trybunał był zobowiązany – również na obecnym etapie postępowania – zbadać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki rozp oznania niniejszej skargi. Przekazanie skargi konstytucyjnej po zakończeniu jej wstępnej kontroli do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza bowiem ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia (zob. posta- nowienie z 3 gru dnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68). 2.3. Analizując treść skargi , Trybunał w pierwszej kolejności z au ważył, że w sprawie podatkowej skarżącego zarówno organy podatkowe, jak i następnie sądy administracyjne nie rozstrzygały na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.f., a jedynie w oparciu o art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. Tymczasem s karżący w treści skargi konstytucyjnej wskazał jako przedmiot kontroli art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. , nie precyzując, czy zaskarża obydwa , czy tylko je den z punktów zawartych przez ustawodawcę w ust. 2 powołanego przepisu. Należało za- tem – w myśl zasady in dubio pro actione – przyjąć, że przedmiotem skargi uczyniono cały ust. 2 (tj. oba punkty). W kontekście powyższego w ymaga przypomnienia, że przedmiotem kontroli konsty- tucyjnej skarżący może uczynić wyłącznie taki przepis, na podstawie którego wydano w jego sprawie ostateczne orzeczenie sądowe , naruszające – w ocenie skarż ą cego – konstytucyjnie chronione prawa lub wolnoś ci (por. postanowienia TK z : 2 kwietnia 2003 r., sygn. Ts 193/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 145; 13 listopada 2007 r., sygn. SK 40/06, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 137; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 32/10, OTK ZU nr 2/A/20 1 2, poz. 21 i 18 czerwca 2013 r., sygn. SK 1/12, OTK ZU nr 5 /A/2013, poz. 7 0 ). Innymi słowy, zarzuty skargi konstytucyjnej nie mogą obejmować przepisów innych aniżeli te, które miały zastoso- wanie w konkretnej sprawie sądowej. Mając powyższe na uwadze, skoro art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.f. został objęty zakresem skargi konstytucyjnej, a jednocześnie nie był za stosowany ani przez organy podatkowe , ani przez sądy administracyjne w sprawie podatkowej skarżące- go, w związku z którą skarżący wywiódł skargę , postępowanie w zakresie badania zgodności art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.d.o.f. z wzorcami kontroli należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 2. 4 . W rozpatrywanej skardze konstytucyjnej jako wzorce kontroli wymieniono art. 64 ust. 1 i 3 w zw iązku z art. 2, art. 217 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że – w świetle uzasadnienia przedstawionego przez skarżącego – wyróżnić należało dwa zarzuty niezgodności regulacji ustawy podatkowej z Konstytucją sformułowane przez skarżącego , a mianowicie zarzut naruszenia zasady szczególnej określoności regulacji daninowych (oparty na art. 2 i art. 217 Konstytucji) oraz zarzut naruszenia zasad y proporcjonalności (oparty na art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji) . Powiązane są one w każdym z wyróżn ionych w ypadków z konstytucyjnymi gwarancjami ochrony prawa własności (art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji) . OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 9 3. Zasada szczególnej określoności prawa daninowego. 3.1. Odnosząc się do wzorców kontroli dotyczących jakości legislacyjnej kwestiono- wanych regulacj i prawnych, Trybunał wskazał, za wyrokiem Trybunału z 13 grudnia 2017 r. o sygn. SK 48/15 (OTK ZU A/2018, poz. 2) , że szczegółowej analizy konstytucyjnych stan- dardów legislacyjnych, w tym przede wszystkim w obszarze prawa podatkowego, dokonano w wyrokach z 13 września 2011 r., sygn. P 33/09 (OTK ZU nr 7/A/2011, poz. 71) i 18 lipca 2013 r., sygn. SK 18/09 (OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 80), w których podsumowano, uporząd- kowano i rozwinięto dotychczasowy dorobek orzeczniczy (zob. m.in. wyrok z 3 grudnia 2002 r., s ygn. P 13/02, OTK ZU nr 7/A/2002, poz. 90; postanowienie z 27 kwietnia 2004 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36; wyrok z 9 października 2007 r., sygn. SK 70/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 103). Z tego względu Trybunał w obecnym składzie, podzielaj ąc poglądy wyrażone w powołanych wyżej orzeczeniach, za zbędne uznał powtarza- nie tez w nich zawartych i ograniczył swój wywód do zaakcentowania kwestii najistotniej- szych z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy. 3.2. Stwierdzenie przez Trybunał niezgodności określonej regulacji z Konstytucją ze względu na jej niejednoznaczność lub nieprecyzyjność będzie uzasadnione wyłącznie wów- czas, gdy wątpliwości interpretacyjne mają charakter kwalifikowany, co ma miejsce w sytua- cji , gdy : 1) ich rozstrzygnięcie nie jest m ożliwe na podstawie reguł egzegezy tekstu prawnego przyjętych w kulturze prawnej ; 2) zastosowanie wskazanych reguł nie pozwala na wyelimi- nowanie wątpliwości bez konieczności podejmowania przez organ władzy publicznej decyzji w istocie arbitralnych ; 3) trud ności w ich usunięciu, szczególnie z punktu widzenia adresatów danej regulacji, okazują się rażąco nadmierne, czego nie można usprawiedliwić złożonością normowanej materii (por. wyrok o sygn. P 33/09). Jak bowiem wskazano w wyroku o sygn. P 13/02: „dla stw ierdzenia niezgodności z Konstytucją nie wystarcza jednak tylko i wyłącznie abstrakcyjne stwierdzenie faktu występowania niejasności lub rozbieżności interpretacyjnych. Nie w każdym przypadku nieprecyzyjne brzmienie lub niejednoznaczna treść przepisu uza- sa dniają bowiem tak daleko idącą ingerencję w system prawny, jaką jest wyeliminowanie z niego tego przepisu w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Do wyjątków należą bowiem sytuacje, gdy dany przepis jest w takim stopniu wadliwy, że w żaden sposób i przy przyjęciu różnych metod wykładni nie daje się interpretować w sposób racjonalny i zgodny z Konstytucją. (…) Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego niejasność przepisu może uzasad- niać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o ile jest tak daleko posun ięta, iż wynika- jących z niej rozbieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyeliminowanie niejednolitości w stosowaniu prawa. Pozbawienie mocy obowiązującej określonego przepisu z powodu jego niejasności winno być traktowane jako środek ostatecz- ny, stosowany dopiero wtedy, gdy inne metody usuwania skutków niejasności treści przepisu, w szczególności przez jego interpretację w orzecznictwie sądowym, okażą się niewystarcza- jące. Z reguły niejasność przepisu powodująca jego nieko nstytucyjność musi mieć charakter «kwalifikowany», przez wystąpienie określonych dodatkowych okoliczności z nią związa- nych, które nie mają miejsca w każdym przypadku wątpliwości co do rozumienia określonego przepisu. Dlatego tylko daleko idące, istotne roz bieżności interpretacyjne albo już występują- ce w praktyce, albo – jak to ma miejsce w przypadku kontroli prewencyjnej – takie, których z bardzo wysokim prawdopodobieństwem można się spodziewać w przyszłości, mogą być podstawą stwierdzenia niezgodności z Ko nstytucją określonego przepisu prawa. Ponadto skutki tych rozbieżności muszą być istotne dla adresatów i wynikać z niejednolitego stosowa- nia lub niepewności co do sposobu stosowania. Dotykać one winny prawnie chronionych in- teresów adresatów norm prawnych i występować w pewnym nasileniu”. OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 10 Nie sposób przy tym in abstracto granicy pomiędzy zwykłą a kwalifikowaną niejasno- ścią stanu prawnego. Zależy ona w głównej mierze od gałęzi prawa i regulowanej materii i w tym kontekście poziom wymaganej precyzji musi być podwyższony w prawie publicz- nym, w szczególności w prawie podatkowym i karnym. Dopiero jeżeli dana regulacja prawna okazuje się niejasna w sposób kwalifikowany, uzasadnia to stwierdzenie naruszenia zasady poprawnej legislacji, będącej komponentem zasady zaufania jednostki do państwa i stano- wionego przez nie prawa, wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), wzmocnionej – ewentualnie – przez przepisy konstytucyjne ustalające szczegól- ne wymogi co do określoności przepisów prawn ych w niektórych gałęziach prawa lub w od- niesieniu do niektórych zagadnień. 3. 3 . Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności niniejszej sprawy, Trybunał stwierdził, że w w ypadku prawa daninowego gwarancje dostatecznej określoności regulacji pra wnych , wynikające z zasady poprawnej legislacji są istotnie wzmocnione ze względu na treść art. 217 Konstytucji. Przepis ten wskazuje , w odniesieniu do jakich elemen- tów omawianego stosunku (podmioty, przedmiot, stawki, zasady przyznawania ulg i umorzeń ora z kategorie podmiotów zwolnionych) rozważany obowiązek ma charakter szczególny. Ponadto, w świetle orzecznictwa Trybunału, niejasnych regulacji podatkowych nie wolno interpretować na niekorzyść podatników, a w konsekwencji, jeśli takie regulacje okazują si ę ostatecznie wieloznaczne, to zgodnie z zasadą in dubio pro tributario , zastosowane musi być rozwiązanie uwzględniające interes podmiotu obowiązanego do świadczeń podatkowych (por. wyrok o sygn. SK 18/09 ). 3. 4 . Uwzględniając, że w niniejszej skardze zakw estionowano przepis ustawy podat- kowej z punktu widzenia zarówno zasady poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji), jak i zasa- dy szczególnej określoności regulacji daninowych (art. 217 Konstytucji), Trybunał zauważył, iż dla rozstrzygnięcia problemu konstytu cyjnego podniesionego przez skarżącego wystarcza- jące będzie orzeczenie w sprawie zgodności z drugą wymienioną zasadą. Spełnienie bowiem wyższego standardu legislacyjnego przesądza o spełnieniu standardu niższego, z kolei naru- szenie wyższego standardu legis lacyjnego czyni bezprzedmiotowym weryfikację realizacji standardu niższego. W konsekwencji Trybunał postanowił na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK umorzyć postępowanie w części dotyczącej zasady poprawnej legislacji statuowa- nej w art. 2 Konstytucj i, ze względu na zbędność wydania wyroku. 4. Konstytucyjne gwarancje ochrony własności w świetle prawa daninowego. 4.1. W rozpatrywanej skardze zasada szczególnej określoności regulacji daninowych została powiązana z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji, dotyc zącym konstytucyjnej ochrony prawa własności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, art. 217 Konstytucji (podobnie jak art. 2 Konstytucji i wywodzona z niego zasada poprawnej legislacji), co do zasady, nie mo że być samodzielnym wzorc em kontroli w postępowaniu zainicjowanym w trybie skargi konsty- tucyjnej, chyba że skarżący powołuje się na wywiedzione z ni ego samoistnie prawa lub wolności konstytucyjne przysługujące jednostkom. W związku z tym związkowe przywołanie art. 64 Konstytucji – w wypadku kwe stionowania regulacji daninowych w trybie skargi kon- stytucyjnej – jest uzasadnione zarówno wówczas, gdy zarzut naruszenia Konstytucji dotyczy niezgodności takiej regulacji z zasadą poprawnej legislacji (por. wyrok o sygn. SK 18/09 oraz postanowienie z 15 l ipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110), jak i wówczas, gdy rozważany zarzut odnosi się do zasady szczególnej określoności regulacji daninowych. OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 11 4. 2 . Artykuł 64 ust. 1 Konstytucji przewiduje obowiązek ukształtowania przez usta- wodawcę k onstrukcji poszczególnych praw ekonomicznych, zapewnienie możliwości czynie- nia z nich użytku oraz przyznanie im odpowiedniej ochrony, przy czym art. 64 ust. 2 Konsty- tucji doprecyzowuje, że rozważane prawa mają podlegać ochronie równej dla wszystkich. W art . 64 ust. 3 Konstytucji zostało uregulowane zagadnienie dopuszczalności ograniczania prawa własności, zgodnie z którym własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie dochodzi do naruszenia jej istoty. 4. 3 . Analizując treść uzasadnienia rozpatrywanej skargi konstytucyjnej, Trybunał stwierdził, że postawione w niej zarzuty nie dotyczą konstrukcji prawa własności i innych praw majątkowych, czy też braku ich należytego zabezpieczenia, lecz jedynie ich ograniczeń, wobec cze go Trybunał przyjął, że skarżący nie uzasadnił zarzutu naruszenia art. 64 ust. 1 Ko - nstytucji. W konsekwencji postępowanie w tym zakresie zostało umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 5. Zarzu t naruszenia zasady proporcjonalności . 5.1 . Jak trafnie wskazał w stanowisku Marszałek Sejmu, w w ypadku postawienia za- rzutu niekonstytucyjności norm ze względu na sprzeczność z art. 31 ust. 3 Konstytucji nie jest wystarczające samo powoływanie się przez s karżącego na naruszenie zasady proporcjonalno- ści , bez wskazania, jakie konstytucyjne prawo zostało ograniczone kwestionowaną regulacją (por. postanowienie TK z 25 października 2011 r., sygn. K 36/09, OTK ZU nr 8 / A/2011, poz. 93 ). Zbadanie zasadności zarzut u naruszenia zasady proporcjonalności wymaga więc zawsze w pierwszej kolejności wskazania, jakie prawo konstytucyjne czy wolność konstytu- cyjną ogranicza kwestionowana regulacja (zob. wyrok z 29 stycznia 2002 r., sygn. K 19/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 1). Mając na względzie treść zarzutów podniesionych w skardze, należy w tym miejscu wskazać na relacje zachodzące pomiędzy art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji. Jak wska- zano w literaturze komentarzowej, „potraktowanie art. 64 ust. 3 jedynie jako przepi su szcze- gólnego wyłączającego ogólną zasadę proklamowaną w art. 31 ust. 3 konstytucji, prowadzi- łoby do zbyt daleko idących następstw, polegających na zrelatywizowaniu ochrony prawnej, zagwarantowanej prawu własności przez konstytucję. Analiza treści obydwu klauzul określa- jących przesłanki ograniczania praw wskazuje, że w przypadku prawa własności to właśnie art. 31 ust. 3 konstytucji powinien spełniać rolę podstawową, natomiast art. 64 ust. 3 trakto- wać należy wyłącznie jako konstytucyjne potwierdzenie dopus zczalności wprowadzania ograniczeń tego prawa” (K. Zaradkiewicz, Komentarz do art. 64, [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1 - 86, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, nb. 8). W konkluzji należy zatem stwierdzić, że dopuszczalne jest przeprowad zenie kontroli konstytucyjności przez pry- zmat koniunkcyjnie powołanych wzorców, które są statuowane w art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji . 5.2. Odnosząc przedstawione powyżej uwagi natury ogólnej do niniejszej sprawy, Trybunał dostrzega, że ska rżący powiązał naruszenie zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji z konstytucyjnym prawem własności. Zarzut ten nie ma zatem charakteru samoistnego. Niezależnie jednak od powyższego Trybunał podziela stanowisko zajęte przez Mar- sza łka Sejmu, że zarzut niezgodności zakwestionowan ego w skardze przepis u z zasadą pro- porcjonalności nie został przez skarżącego należycie uzasadniony. W istocie bowiem uzasad- niając powyższy zarzut , skarżący ograniczył się wyłącznie do postawienia tezy o sprz eczności zachodzącej pomiędzy dyspozycją art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. a zasadą proporcjonalności oraz OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 12 przytoczenia wybranego orzecznictwa trybunalskiego dotyczącego możliwości wyinterpreto- wania zasady proporcjonalności z zasady demokratycznego państwa praw a ( zob. skarga, s. 22). Skarżący nie w ykazał zatem , w jaki sposób i dlaczego – jego zdaniem – zakwestiono- wana regulacja nie spełnia testu proporcjonalności , w tym w szczególności nie przedstawi ł argumentacji przemawiającej za przyjęciem, że dolegliwość cię żarów nakładanych na jed- nostkę na skutek stosowania art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. jawi się jako nieproporcjonalna wzglę- dem pozytywnych efektów rzeczonej regulacji. Uzupełniająco należy stwierdzić, że treść uzasadnienia skargi przemawia za przyję- ciem , iż sk arżący traktuje naruszenie zasady proporcjonalności jedynie wtórnie, jako skutek niewłaściwego – w jego ocenie – zastosowania zakwestionowan ego przepis u przez organy podatkowe oraz sądy administracyjne . Jak bowiem wskazano w skardze „ zarzuty postawione w n iniejszej skardze konstytucyjnej nie zmierzają do zakwestionowania zasadności ingerencji w prawa majątkowe, polegającej na nałożeniu podatku, ale do zakwestionowania takiego legi- slacyjnego ukształtowania konstrukcji podatkowej, która może doprowadzić – a w przypadku Skarżącego w istocie doprowadziło – do dwukrotnego obciążenia tym samym podatkiem tego samego zdarzenia stanowiącego przedmiot opodatkowania w podatku dochodowym od osób fi zycznych. Skarżący nie doszukuje się naruszenia przepisów chroniących wła sność (tj. art. 64 ust. 1 Konstytucji RP) oraz wyznaczających dopuszczalność ograniczeń własności (tj. art. 64 ust. 3 Konstytucji RP) ani w nałożeniu podatku, ani w zasadności ustanowienia reżimu przypisywania poszczególnym podatnikom dochodów uzyskiwanych ze wspólnego źródła przychodów ” (skarga, s. 5). Lektura uzasadnienia skargi dowodzi zatem, że skarżący nie kwestionuje in genere proporcjonalności rozwiązań określających sposób rozliczania po- datkowego zachowań gospodarczych, podejmowanych w ramach wspóln ego przedsięwzięcia, a jedynie podważa zgodność kwestionowanych przepisów z zasadą szczególnej określoności regulacji daninowych , która dopiero na etapie stosowania prawa może prowadzić do nakłada- nia nadmiernych – zdaniem skarżącego – obciążeń podatkowych. Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdz ił , że treść skargi uniemożliwia me- rytoryczne rozpoznanie zarzutu niezgodności art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. z zasadą proporcjonal- ności wywodzoną przez skarżącego z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, ze wzgl ędu na brak należytego uzasadnienia wskazanego zarzutu, co implikuje konieczność umorzenia postępo- wania we wskazanym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na nie- dopuszczalność wydania wyroku. 5.3. Ostatecznie Trybunał uznał więc , że wzorcem kontroli w niniejszym postępowa- niu jest zasada szczególnej określoności regulacji daninowych, wywodzona z art. 64 ust. 3 Konstytucji w zw iązku z art. 217 Konstytucji. 6 . Analiza zgodności. 6.1. Trybunał przypom ina , że także w sytuacji , gdy p rzedmiotem postępowania są przepisy nieprecyzyjne lub niejednoznaczne, kontrola konstytucyjności norm dotyczy nie sposobu stosowania danego uregulowania przez organy władzy publicznej, w tym przez sądy, lecz jego zgodności z normami hierarchicznie wyższymi . W sytuacji , gdy przedmiotem zarzu- tu j est standard legislacyjny określonych przepisów prawnych, o uznaniu regulacji za zgodną bądź niezgodną z Konstytucją decyduje to, czy istnieje możliwość odtworzenia na jej podsta- wie norm prawnych jednoznacznie nakazuj ących albo zakazujących ich adresatom, by w pewnych okolicznościach podjęli albo zaniechali jakichś działań. Rozstrzygnięcie powyż- szych wątpliwości wymaga przeprowadzenia przez Trybunał samodzielnej interpretacji za- skarżonych przepisów wraz z ich otoczenie m normatywnym, przy uwzględnieniu stanowiska wypracowanego w trakcie stosowania prawa, a w szczególności orzecznictwa Naczelnego OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 13 Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 8 lipca 2014 r., sygn. K 7/13, OTK ZU nr 7 / A/2014, poz. 69). 6. 2 . Z uzasadnienia skargi k onstytucyjnej wynika, że źródła niezgodności kwestiono- wanej regulacji z Konstytucją skarżący upatruje przede wszystkim w posłużeniu się przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. niejasnym pojęciem „wspólnego przedsięwzięcia”. W kontekście powyższego Tr ybunał stwierdz a , że ustawodawca nie zdefiniował wyra- żenia „wspólne przedsięwzięci e ” ani w samych przepisach ustawy podatkowej , ani też w in- nych obowiązujących aktach prawnych. Należy jednak zauważyć, że dopuszczalność zawie- rania umów o wspólne przedsięwzi ęcie wynika wprost z zasady swobody umów wyrażonej w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.) . Brak definicji legalnej wyrażenia „ wspólne przedsięwzięci e ” implikuje w procesie stosowania przepisu k onieczność posłużenia się wykładnią językową. Należy przy tym zau- ważyć, że sformułowanie „wspólne przedsięwzięcie” opiera się na koniunkcji występujących w języku potocznym wyrazów „wspólny” oraz „przedsięwzięcie” , natomiast zdekodowanie ich treści znaczen iowej – w ocenie Trybunału – nie nastręcza trudności dla przeciętnych użyt- kowników języka polskiego. Zajęte w akapicie poprzedzającym stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznic- twie sądowym , gdzie ukształtowała się jednolita wykładnia wyrażenia „wspólne przedsię- wzięcie” , oparta na wykładni językowej . Tytułem egzemplifikacji w jednym z wyroków NSA wskazano, że „słowo wspólny oznacza « wykonywany lub przeżywany przez wiele osób, razem z innymi » , « należący do wielu osób » , « jednakowy dla wielu osób » . Natomias t przed- sięwzięcie jest definiowane jako « projekt, działanie podjęte w jakimś celu » , a przedsięwziąć – przedsiębrać to « zdecydować się na wykonanie czegoś » ” (wyrok NSA z 1 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3061/18 , powołane orzeczenia pochodzą z Centra lnej Bazy Orze- czeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Spójne z powyższymi poglądy prezentowane są również w piśmiennictwie, gdzie wskazuje się, że ,, [ p ] rzez pojęcie « wspól- nego przedsięwzięcia » należy więc rozumieć sytuację, w której zg odnie z poczynionymi wcześniej ustaleniami dwa podmioty lub większa liczba podmiotów podejmują wspólne dzia- łania w celu realizacji określonego przedsięwzięcia gospodarczego” (P. Arciszewska, [w:] Leksykon cen transferowych, red. J.F. M i ka, Warszawa 2019 , s . 610 ). Analogicznie twierdzi się także , że ,, [ w ] spólne przedsięwzięcie charakteryzuje się wspólnym działaniem podejmo- wanym w celu realizacji konkretnego przedsięwzięcia gospodarczego . (…) [ Z ] a wspólne przedsięwzięcie należy uznać wszelkiego rodzaju projek ty, których realizacja oraz udział w przyszłych zyskach wiąże się z udziałem co najmniej dwóch podmiotów, które jednocze- śnie zazwyczaj nie łączą się z zawiązaniem formalnej struktury organizacyjnej, takiej jak spółka osobowa, oraz nie polegają jedynie na c zerpaniu dochodów z przedmiotów objętych współwłasnością czy też współposiadania. Wspólne przedsięwzięcie powinno być ujęte w pewne ramy organizacyjne. Nie muszą to być jednak ramy sztywne i zinstytucjonalizowa- ne” (A. Sobiech, Współpraca w ramach „ wspólneg o przedsięwzięcia ” – wybrane problemy podatkowe, ,,Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia ” nr 5/2016, cz. 1 , s. 130). Podsumo- wuj ąc, w spólne przedsięwzięcie charakteryzuje się zatem wspólnym działaniem co najmniej dwóch podmiotów, podejmowanym w celu osiąg nięcia zamierzonego celu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z : 2 4 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 249/09 oraz 23 listopa- da 2012 r., sygn. akt II FSK 614/11). Jak wynika z przedstawionych powyżej wywodów, rozumienie wyrażenia „ wspólne przedsięw zięci e ” , o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. – wbrew twierdzeniom skarżącego – jest jasne. Skoro zatem zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie pojęcie to nie budzi kontrowersji, należy uznać, że nie można mówić w tym w ypadku o niedookreśloności kwe- OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 14 stionowanej przez skarżącego normy prawnej , i to zwłaszcza takiej, która uzasadniałaby de- rogację komentowanej regulacji z systemu prawa . 6 .3. Mając na względzie poczynione wyżej ustalenia, Trybunał Konstytucyjny stwier- dził, że nie ma podstaw do przyjęcia , iż zawart e w art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. wyrażenie „wspólne przedsięwzięcie” jest niejasn e i nieprecyzyjn e w stopniu naruszającym konstytucyjne standar- dy określoności prawa daninowego. Trybunał raz jeszcze przypomina, że występujące w praktyce trudności in terpretacyjne same w sobie nie świadczą o naruszeniu zasad prawidłowej legislacji, w tym zasady określo- ności przepisów prawa (także podatkowego). Przyjęcie poglądu, że niezgodna z zasadami poprawnej legislacji jest norma prawna, przy której stosowaniu w pr aktyce występują wątpli- wości interpretacyjne, prowadziłoby do nadmiernej kazuistyki obowiązującego prawa. Każdy akt prawny zawiera przepisy, w których występują pojęcia o mniejszym lub większym stop- niu niedookreśloności. Sprzyja to uelastycznieniu porządku prawnego i umożliwia organom stosującym prawo uwzględnienie wielości okoliczności faktycznych. Wobec tego pozbawie- nie mocy obowiązującej określonego przepisu z powodu jego niejasności lub nieprecyzyjno- ści powinno być traktowane jako środek ostateczny, sto sowany wtedy, gdy inne metody usu- wania wątpliwości dotyczących treści przepisu, w szczególności przez jego interpretację, okażą się niewystarczające. W konsekwencji nieprecyzyjne brzmienie lub niejasna treść prze- pisu nie w każdym wypadku uzasadniają wyelim inowanie go z porządku prawnego. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału , niejasność lub nieprecyzyjność przepisu może uzasadniać stwierdzenie jego niezgodności z Konstytucją, o ile jest tak daleko posunięta, że wynikają- cych z niej rozbieżności nie da się usunąć za pomocą zwyczajnych środków mających na celu wyeliminowanie niejednolitości stosowania prawa (por. postanowienie TK o sygn. P 16/03 oraz wyroki TK z : 16 grudnia 2003 r., sygn. SK 34/03, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 102; 28 czerwca 2005 r., sygn. SK 56/04, O TK ZU nr 6/A/2005, poz. 67; 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3; 1 8 marca 2010 r., sygn. K 8/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 23). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Jak wynika bowiem z dokonanej przez Trybunał analizy , wyrażenie „wspólne przedsięwzięcie” jest zarówno w doktrynie prawa podatkowego, jak i w orzecznictwie sądów administracyjn ych pojmowan e jednolicie. Ewentualne wątpliwości dotyczące sposobu rozumienia sformułowania „wspólne przedsięwzięcie”, które mogą poj awiać się w praktyce stosowania art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. , win- ny być usuwane za pomocą wykładni językowej kwestionowanego przepisu , dokonywanej ad casum przez sądy administracyjne. W kontekście powyższego Trybunał uzupełniająco wskazuje na pogląd wyrażony w orzecznictwie NSA, że potencjalne wątpliwości co do zgodności przepisów ustawy podat- kowej z art. 2 i art. 217 w związku z art. 84 Konstytucji powinny być eliminowane w procesie wykładni prawa, z uwzględnieniem specyfiki każdego konkretnego zdarzenia. Res pektowana przy tym winna być każdorazowo zasada in dubio pro tributario , nakazująca rozstrzygać ewentualne niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika (por. wyrok NSA z 30 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3760/17). Mając na względzie przedstawioną powyżej argumentację , n ależy zatem stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zachodzi konieczność wyeliminowania zakwestionowanego w skar- dze konstytucyjnej przepisu z obrotu prawnego, z uwagi na – zarzucaną przez ska rżącego – niedookreśloność wyrażenia „wspólne przedsięwzięcie” . N ie sposób bowiem zgodzić się z tezą skarżącego, że owe sformułowanie może być przez organy podatkowe stosowan e w sposób uznaniowy i nieprzewidywalny dla uczestników obrotu gospodarczego ( zob. skarga, s. 4). Jedynie na marginesie należy w tym kontekście zauważyć, że w sprawie podatkowej skarżącego, w związku z którą wywiedziona została skarga konstytucyjna, zarówno organy podatkowe, jak i następnie sądy administracyjne obu instancji przedstawił y szereg argumen- OTK ZU A/2023 SK 71/20 poz. 29 15 t ów przemawiając ych za zakwalifikowaniem realizowanej przez skarżącego inwestycji jako wspólne przedsięwzięci e w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.d.o.f. Z tych wszystkich względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.