Ts 1/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 czerwca 2017 r. Pozycja 97 POSTANOWIENIE z dnia 13 czerwca 2017 r. Sygn. akt Ts 1/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.S. i C.P. w sprawie zgodności: art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nada ć skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 29 grudnia 2016 r., sporządzonej przez pełnomocnika, B.S. i C.P. (dalej: skarżąc e) zakwestionował y zgodność z Konstytucją art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 201 7 r. poz. 682, ze zm.; dalej: k.r.o.). Skarżące zarzuciły, że z akw estionowany przepis k.r.o. w zakresie, w jakim „nie umożliwia zawarcia małżeństwa przez dwie osoby tej samej płc i, a co najmniej nie przewiduje jakiejkolwiek formy prawnej instytucjonalizacji związków tworzonych przez osoby tej sa mej płci”, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji. Skarżące złożyły do Urzędu Stanu Cywilnego (dalej: USC) w Ł . oświadczenia zawie ra- jące – przewidziane w art. 4 k.r.o. – zapewnienie o nieistnieniu przeszkód wyłączających zawarcie małżeństwa. W pismach z listopada 2015 r. Kierownik USC w Ł . zawiadomił skarżące o odmowie przyjęcia ich oświadczeń, wyjaśniając że polski porządek prawny nie przewiduje możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez osoby tej samej płci. Podkreślił też, że w świetle art. 1 § 1 k.r.o. oraz art. 18 Konstytucji małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny. Skarżące wystąpiły z wnioskiem do Sądu Rejonowego w Ł . (dalej: Sąd Rejonowy) o rozstrzygni ęcie, czy przyczyny wskazane w piśmie uzasadniają odmowę przyjęcia przez Kierownika USC w Ł . oświadczeń skarżących o wstąpieniu w związek małżeński. Postanowieniem z lutego 2016 r. Sąd Rejonowy uznał, ż e przyczyny wskazane w zawia- domieniach z listopada 2015 r., uzasadniają takie stanowisko Kierownika USC w Ł. W uzasadnieniu swojego orzeczenia S ąd odwołał się do treści art. 18 Konstytucji oraz art. 1 OTK ZU B/2017 Ts 1/17 poz. 97 2 k.r.o. i podkreślił, że w świetle tych przepisów „małżeństwo traktowane jest jako związek kobiety i mężczyzny, więc rozciąganie definicji instytucji małżeństwa i rodziny na partnerstwo osób tej samej płci należy uznać za niedopuszczalne”. Apelacje skarżący ch od orzeczenia Sądu Rejonowego oddalił Sąd Okręgowy w Ł . (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu tego judykatu Sąd Okręgowy podkreślił, że „ polskie prawo nie zna instytucji małżeństw jednopłciowych, zaś możliwości usa nkcjonowania na gruncie prawnym takiego małżeństwa w ogóle nie przewiduje”. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest niedopuszczalność zawarcia związku małżeńskiego jednopłciowego. Sąd Okręgowy wskazał także na brak swojej kompetencji do dokonania oceny konstytucyjności treści przepisów k.r.o. , określających małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się również naruszenia zasady równości ani też zakazu dyskryminacji (art. 32 Konstytucji) w nieprzyznaniu praw ( wynikających z zawarcia małżeństwa) związkowi jednopłciowemu. W ocenie sądu drugiej instancji w sprawie skarżących nie doszło również do naruszenia prawa statuowanego w art. 47 Konstytucji, skoro mogą one bez jakichkolwiek przeszkód decydować o swoim życiu rodzinnym i osobistym. W uzasadnieniu zarzutów nie konstytucyjności art. 1 § 1 k.r.o. skarżące odwołały się do treści zasady wyrażonej w art. 18 ustawy zasadniczej, zauważając, że nie wynika z niej precyzyjna definicja małżeństwa, która określałaby konstrukcyjne elementy tej instytucji. Nawiązując zatem do poglądów prezentowanych w doktrynie prawa, skarżące uznały, że ustro- jodawca nie zakazuje ustanowienia na poziomie ustawowym instytucji małżeństwa osób tej samej płci. Zdaniem skarżących oznacza to, że przyjęta w zaskarżonym art. 1 § 1 k.r.o. konstrukcja, zgodnie z którą małżeństwo zawrzeć mogą wyłącznie osoby różnej płci , jest niezgodnym z Konstytucją zawężeniem zakresu zastosowania tej instytucji. Skarżąc e podkreśliły, że zarzuty przedstawione w sk ardze nie zmierzają do wykazania luki w obowiązujący m systemie prawa, lecz do poddania kontroli Trybunał u zaistniałego pominięcia prawodawczego, polegającego na zbyt wąskim ujęciu zakresu zastosowania kwestionowanego przepisu k.r.o. W ocenie skarżących powyższa restryktywność art. 1 § 1 k.r.o. jest źródłem nieproporcjonalnego naruszenia przysługującego im prawa do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego i decydowania o swoim życiu os obistym (art. 47 Konstytucji) w związku z naruszeniem zasady równości i z akazu dyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a w konsekwencji narusza też godność skarżących (art. 30 Konstytucji). W przekonaniu skarżących zawarcie małżeństwa jest „realizacją wolności każdego człowieka do decydowania o swoim życiu osobistym i e manacją prawa do prywatności oraz życia rodzinnego, które Konstytucja gwarantuje każdemu, bez względu na orientację seksualną. Ich zdaniem, prawo do zawarcia małżeństwa pozostaje więc pod ochroną art. 47 Konstytucji, z którego skarżące wywodzą pozytywny ob owiązek władz publicznych zapewnienia efektywnej ochrony tych praw. Takiej ochrony nie zapewniają zaś rozproszone regulacje prawne przyznające osobom pozostającym w stałych, ale nieformalnych związkach z partne - rami tej samej płci, określone uprawnienia jed ynie w wybranych sytuacjach. Zdaniem skarżących ograniczenia ich praw wynikających z art. 47 Konstytucji nie uzasadnia wzgląd na żadną z wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu zarzutów skierowanych przeciwko art. 1 § 1 k.r.o. skarżące nawiązały także do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21 lipca 2015 r. (sprawa Oliari przeciwko Włochom). Skarżące p rzedstawiły również argumenty potwierdzające zarzut niezgodności kwestionowanego unormowania z zakazem odmiennego trakto wania przez prawodawcę podmiotów podobnych (osoby pozostające w trwałych związkach z partnerami tej samej płci względem osób pozo - stających w takich związkach z partnerami różnej płci). W ocenie skarżących różni cowanie OTK ZU B/2017 Ts 1/17 poz. 97 3 tych dwóch kategorii osób ma charakter arbitralny i niesprawiedliwy, co prowadzi do konkluzji o niezgodności takiego mechanizmu z konstytucyjnymi zasadami równości i godności. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try- bunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listo- pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: otpTK ) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane roz- patrywaną skargą nie zostało zakońc zone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie otpTK , to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy otpTK. Ustalenie przez Trybunał, że skarga w całości lub w części spełnia wymagania prawem przewidziane i nie w ystępuj e okoliczność przewidziana w art. 61 ust. 4 pkt 3, uzasadnia – w świe tle art. 61 ust. 2 otpTK – nadanie jej dalszego biegu. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia wymogi formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów otpTK. Jak ustalił Trybunał, skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżąc ych adwokat, który przedstawił stosowne pełnomocnictwo. Skarżąc e wyczerpał y przysługującą im drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Okręgowego z sierpnia 2016 r. nie przysługują żadne zwyczajne środki zaskarżenia. Trybunał stwierdza też, że skarżąc e dochował y trzymiesię - cznego terminu do wniesienia skargi zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 otpTK. Z treści dołączonych do skargi dokumentów wynika, że postanowienie Sądu Okręgowego został o doręczon e pełnomocnikowi skarżąc y ch 30 września 2016 r., zaś skarga konstytucyjna została złożona 29 grudnia 2016 r. (data nadania). Skarżąc e prawidłowo, tzn. adekwatnie zarówno do treści orzeczenia wydanego w ich sprawie, jak i do zarzutów sformułowanych w skardze, określił y przedmiot zaskarżenia – art. 1 § 1 k.r.o. Przedstawiły także argumenty u prawdopodobni ające zarzut naruszenia przez zakwestionowany przepis k.r.o. przysługujących im praw wynikających z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji. Tym samym należy przyjąć, że skarżąc e wypełnił y obowiązki wynikające z art. 53 otpTK, co uzasadnia nadanie analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.