Ts 121/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 13 listopada 2020 r. Pozycja 372 POSTANOWIENIE z dnia 29 września 2020 r. Sygn. akt Ts 121/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawn ym skargi konstytucyjnej M. F. w sprawie zgodności: art. 635 w związku z art. 626 § 1 i art. 627 w związk u z art. 616 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.) w zakresie, w jakim przepisy te „pozbawiają stronę prawa do przyznania kosztów zastępstwa procesowego (kosztó w ustanowienia pełnomoc- nika oskarżyciela posiłkowego) za postępowanie odwoławcze – apelacyjne, w przypadku sporządzenia i wniesienia przez ustanowionego z wyboru pełno- mocnika z asadnego środka odwoławczego, w sytuacji, gdy pełnomocnik nie brał udziału w roz prawie odwoławczej, a tym samym pozbawiają stro nę wnoszącą środek odwoławczy i wygrywającą, co do zasady postępowanie przed [s]ądem drugiej instancji prawa zwrotu ko sztów zastępstwa procesowego za postępowa- nie odwoławcze pomimo wniesienia przez pełnomocnik a zasadnego środka od- woławczego z uwagi na fakt, iż wnoszący środek odwoławczy pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie odwoła wczej, albowiem jego udział nie był obowiąz- kowy” z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z a rt. 42 ust. 2 w związku z art. 4 5 ust. 1 i w związku z art. 77 ust. 1 i art. 176 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 sierpnia 2018 r. (data nadania) , M. F. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru , wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z 9 czerwca 2 016 r. (sygn. akt […] ) Sąd R ejonowy w K. Wydział XIV Karny (dalej: Sąd Rejonowy), w sprawie, w której skarżąca występowała w charakterze jed- nego z trzech oskarżycieli posiłkowych, uznał oskarżoną za winną popełnienia zarzucanych OTK ZU B/2020 Ts 121/18 poz. 372 2 jej czynów, w tym m.in. dzi ałania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wpro wa- dzenie skarżącej w błąd co do zamiaru i możliwości wywiązania się z umowy przewozu stwierdzonej fakturą VAT, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1950, ze zm.; dalej: k.k.). Za popełnienie tego przestępstwa Sąd Rejonowy wymierzył oskarżonej karę wskazaną w komparycji orzeczenia i jednocześnie, na podstawie art. 627 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kode ks postępowania karnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.), zasądził od niej koszty zastępstwa procesowego, w tym na rzecz skarżącej (720 zł). Apelację od tego wyroku wywi ódł m.in. pełnomocnik skarżącej – z ażądał zmiany zaskarżo- nego wyroku poprzez orzeczen ie obowiązku naprawienia szkody. W niósł także o zasądzenie na rzecz skarżącej kwoty 6 3 zł tytułem kosztów sądowych i 1270 zł tytułem kosztów zastęp- stwa p rocesowego oraz kosztów procesu ( tj. kosztów zastępstwa proce sowego według norm przepisanych) za postępowanie przed sądem drugiej instancji. Wyrokiem z 8 lutego 2018 r. (sygn. ak t […] ) Sąd Okręgowy w K. IV Wydział Karny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) zmienił zaskarżony wyrok, uwzględniwszy zarzuty sformułowane w apelacji. W ustnych mo- tywach wyroku wyjaśnił jednocześnie , że wniosek skarżącej o zwrot kosztów zastępstwa ad- wokackiego nie może zostać uwzględniony, ponieważ jej pełnomocnik nie stawił się n a roz- prawę, a także dlatego, że koszt sporządzenia apelacji wlicza się do kosztów po stępowania przed sądem pierwszej instancji. Pismem z 8 marca 2018 r., sporządzonym i podpisanym przez pełnomocnika, skarżąca wniosła o pisemne uzasadnienie powyższego orzeczenia, a także o jego uzupełnienie przez zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowan ia przed sądem drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W kolejnym piśmie , z 28 marca 2018 r. , argumentowała , że sporządzenie apelacji nie jest rozliczane w ramach wynagrodzenia za po- stępowanie przed sądem pierwszej instancji, gdyż kończy się ono wraz z w ydaniem orzecze- nia. Dodała , że nie jest możliwe „milczące wydanie przez sąd rozstrzygnięcia” i dlatego, aby umożliwić stronie złożenie zażalenia, konieczne jest merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku. Z arządzeniem sędz iego Są du Okręgowego z 11 maja 2018 r. pismo to zostało zakwalifikowa- ne jako zażalenie na rozstrzygnięcie w sprawie w niosku pełnomocnika skarżącej o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz skarżącej w postępowaniu odwoławczym. Posta- nowieniem z 2 1 c zerwca 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy utrzymał w mocy rozstrzy- gnięcie w sprawie kosztów zawar te w wyroku Sądu Okręgowego z 8 lutego 2018 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2019 r. (doręczo- nym pełnomocnikowi skarżącej 22 stycznia 2019 r.) skarżącą wezwano do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie, które jej wolności lub prawa wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji – i w jaki sposób – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy. S karżą ca została także zobowiązana do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporz ądzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania jej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. W piśmie procesowym złożonym w Trybunale 28 stycznia 2019 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia. Z akwestionowane w skardze przepisy, przez to że – jak twierdzi skarżąca – „wadliwie określają reguły ponoszenia kosztów”, są niezgodne przede ws zystkim z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucj i oraz wynikającym i z nich prawami do obrony i do prawidłowo określonej procedury sądowej. Zaznacza , że na powyższe prawa składa się m.in. prawo „dochodzenia zwrotu wydatków z tytułu ustanowi enia obrońc y lub pełnomocnika w postępowaniu odwo- ławczym do sporządzenia i wniesienia przez stronę (jej obrońcę lub pełnomocnika) środka odwoławczego, który okazuje się zasadny i powoduje wyeliminowanie z porządku prawnego sprzecznego z prawem wyroku sądu pierwszej i nstancji”. OTK ZU B/2020 Ts 121/18 poz. 372 3 Zaskarżone przepisy – jak podnosi skarżąca – są także niezgodne z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 77 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytu- cji. Naruszają one bowiem zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Godzą także w zasadę równorzędności stron, gdyż prowadzą do nieuzasadnionego nierównego traktowania osób, „wobec których doszło do wydania sprzecznego z prawem wyroku Sądu pierwszej instancji, albowiem postawione są one przed koniecznością podjęcia obrony (zmuszone są ponieść wydatki na koszty wynagrodzenia pełnomocnika lub obrońcy), z osobami, wobec których wydano wyrok zgodny z obowiązującymi przepisami, które kosz- tów tych nie muszą ponosić”. Skarżąca wskazuje również na nie zgodność zaskarżonej regulacji z art. 77 ust. 1 Kon- stytucji. W jej ocenie osoba skazana wadliwym wyrokiem sądu pierwszej instancji (co we- dług niej stanowi nielegal ne działanie władzy publicznej) postawiona jest przed konieczno- ścią podjęcia obrony, i z tego tytułu w jej mieniu powstaje szkoda. Mając na uwadze, że art. 77 Konstytucji formułuje zasadę wynagrodzenia szkody wyrządzonej niezgodnym z pra- wem działaniem organu władzy publicznej, skarżąca uważa, że zaskarżona regulacja postę- powania karnego, skutkując a brakiem możliwości zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomoc- nika w postępowaniu odwoławczym w przypadku wniesienia przez niego zasadnego środka odwoławczego i niewystępowania na rozprawie odwoławczej z uwagi na brak obowiązkowe- go stawiennictwa, jest spr zeczn a z tym wzorcem kontroli. W jej ocenie zaskarżone przepisy są niezgodne także z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego, gdyż nie zapewniają zwrotu kosztów ustanowienia pełnomocnika do postępowania odwoławczego (tj. do sporzą- dzenia apelacji). Brak p rawa do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za sporządzenie apelacji – jak zarzuciła skarżąca – ogranicza pr awo do rozstrzygnięcia sprawy w dwuinstan- cyjnym postępowaniu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy spełnia ona wymogi formalne, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p.TK. 2. Analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki nadania jej dalszego biegu. 2.1. Skargę konstytucyjną sporządził adwoka t, który przedłożył stosowne pełnomoc- nictwo. 2.2. Wyczerpana została przysługująca skarżącej droga prawna, ponieważ postano- wienie Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Karny Odwoławczy z 21 czerwca 2018 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocne i nie przysługują od n iego zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż skarga została złożona w Trybunale 9 sierpnia 201 8 r. (data nadania). 2.4. Zakwestionowanym w skardze przepisom s karżąca zarzuciła naruszenie prawa do obrony oraz prawa do sądu w aspekcie prawa do odpowiedniego ukształtowania procedury zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności. OTK ZU B/2020 Ts 121/18 poz. 372 4 2.5. Skarżąca wskazała, w jaki sposób – jej zdaniem – zakwestionowane w skardze przep isy naruszają powyższe prawa. Zarzuciła bowiem, że pozbawiają one st ronę wnoszącą środek odwoławczy zwrotu wydatków wynagrodzenia pełnomocnika w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (który porządził i wn iósł zasadny środek odwoławczy) w sytuacji, gdy nie uczestniczył on w rozprawie (pomimo tego, że jego obecność na niej nie była obowiąz- kowa). Ukształtowanie przez ustawodawcę kwestii kosztów postępowania odwoławczego w taki sposób, jak w zakwestionowany ch przepisach , może zniechęcać osoby, których praw a zostały naruszone przez wadliwe orzeczenie, do ustanowienia obrońcy lub pełnomocnika. To zaś może mieć wpływ na wynik postępowania, a w skrajnym wypadku może skutkować nie- rzetelnym procesem i orzeczeniem wyroku naruszającego interes i prawa takiej osoby. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącą za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.