Ts 165/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 sierpnia 2020 r. Pozycja 238 POSTANOWIENIE z dnia 18 maja 2020 r. Sygn. akt Ts 165/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawn ym skargi konstytucyjnej Z. K. w sprawie zgodności: art. 183 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach lub rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 , ze zm.) w zakresie, w jakim „ wyłącza osobom otrzymującym emerytury na podstawie art. 183 ust. 1 - 5 [tej] ustawy (…) możliwość zastosowania [jej] art. 1 10a (…) w odniesieniu do tzw. części socjalnej emerytury, obliczanej według zasad okre- ślonych w art. 53 [tej] ustawy (…)” z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 listopada 2019 r. (data nadania) Z. K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika ustanowio- nego z wyboru, wystą piła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Decyzją z 30 maja 2017 r. (znak: […] ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych O ddział w Ł. (dalej: ZUS) odmówił skarżącej prawa do ponownego ustalenia wysokości emerytury. W uza- sadnieniu wskazał, że w wypadku skarżącej nie można zastosować przeliczenia świadczenia zgodnie z art. 110a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, ze zm.; dalej: ustawa emerytalna), po- nieważ do ponow nego ustalenia wysokości emerytury obliczonej w myśl art. 183 ustawy emerytalnej z tytułu podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym po dniu jej przy- znania stosuje się art. 108 tej ustawy. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Zażąd ała j ej zmiany przez ponow- ne ustalenie wysokości emerytury. Argumentowała, że od 1 marca 2014 r. ma ustalone prawo do emerytury i po jego ustaleniu od 1 kwietnia 2014 r. pozostaje zatrudniona na podstawie umowy o pracę, a jej wynagrodzenie przekracza 250% przec iętnego wynagrodzenia. OTK ZU B/2020 Ts 165/19 poz. 238 2 Wyrokiem z 9 października 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Okręgowy) oddalił odwołanie , zwróciwszy uwagę na to, że redakcja art. 183 ustawy emerytalnej oznacza, i ż „ pr zewidziana w nim meto- da ustalania wysokości emerytury wskazuje na tzw. mieszany jej charakter – odsyłający do obliczenia według dotychczasowych zasad przewidzianych w art. 53 ustawy [ emerytalnej ]” . Zdaniem Sądu Okręgowego, wprawdzie do przeliczania em eryt ur ustalonych na podstawie art. 53 tej ustawy odnoszą się art. 109 - 111 ustawy emerytalnej, jednak nie dotyczą one emery- tur mieszanych, które przelicza się (również w części obliczonej na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej) z zastosowaniem reguł wynik ając ych z art. 108 w związku z art. 183 ust. 6 usta- wy emerytalnej. Sąd Apelacyjny w Ł. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Sąd Apela- cyjny) wyrokiem z 14 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ) oddalił apelację od tego orzeczenia . P odzielił on wykł adn ię art. 183 ust. 6 i art. 110a ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej dokonaną przez Sąd Okręgowy. Odnośnie zarzutów sformułowanych w apelacji wskazał, że skarżąca pobiera emeryturę ustaloną w systemie zdefiniowanej składki. Kwotę emerytury w tym systemie usta- la si ę zaś tylko raz, tj. albo w dniu nabycia prawa, albo w dniu realizacji ryzyka (obecnie roz- wiązania stosunku pracy). Tak ustalona emerytura może być już tylko powiększona w wy- padku dalszego opłacania składek w sposób wskazany w art. 108 w związku z art. 183 ust. 6 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem mechanizm przeliczenia emerytury polega na zwiększeniu świadczenia obliczonego według reguł określonych w art. 26 tej ustawy o iloraz zwaloryzowanych składek zaewidencjonowanych na koncie pracującego e mer yta po dniu ustalenia prawa do emerytury i wyrażonego w miesiącach średniego trwania życia ustalonego dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. W ustawie emerytalnej nie przewidziano bowiem przepi su dopuszczającego tryb przeliczenia podstawy wymiaru emerytury kapitałowej, jak w art. 110 dla emerytur oblicza- nych od podstawy wymiaru ustalonej w sposób określony w art. 15 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny wskazał także, że art. 110a ustawy emerytalne j, co do zasady umożliwiający po- nowne przeliczenie emerytury u osób, wobec których zastosowanie miało ograniczenie wskaźnika wysokości podstawy emerytury do 250% przeciętnego wynagrodzenia, dotyczy świadczeń, o których mowa w art. 27 - 50e, a więc w całości ust alanych na tzw. s tarych zasa- dach, na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej. Wyrok Sądu Apelacyjnego wraz uzasadnieniem został doręczony skarżącej 5 sierpnia 2019 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 2019 r. (doręczonym pełnomoc nik owi skarżącej 2 stycznia 2020 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowany w skardze art. 183 ust. 6 ustawy emerytalnej w zakresie w niej określonym narusza prawo skarżącej do zabezpieczenia społecznego. Skarżąca została także zobowi ązana do doręczenia (odpisu lub kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem) decyzji ZUS z 30 maja 201 7 r. (znak: […] ), wyroków Sądu Okręgowego z 9 października 2 018 r. (sygn. akt […] ) oraz Sądu Apelacyjnego z 14 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ), a także oryginału dokumentu lub jego kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem, po- twierdza jącego datę doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia, jak też pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skar- żącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, określającego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna oraz jego czterech kopii. Pismem procesowym z 9 stycznia 2020 r. skarżąca odniosła się do zarządzenia. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze konstytucyjnej art. 183 ust. 6 ustawy emerytalnej narusza zas a d y równości i z akazu dyskryminacji w zakresie prawa do zabezpie- czenia społecznego. Różnicuje bowiem sytuacj ę osób, których emerytura został a w całości OTK ZU B/2020 Ts 165/19 poz. 238 3 ustalona na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej i osób, których wysokość emerytury została wyliczona na podstawie art. 53 (20% wysokości świadczenia) i art. 26 ustawy emerytalnej (80% wysokości świadczenia) . Zdaniem skarżącej obie kategorie ubezpieczonych są podmio- tami podobnymi , ponieważ: 1) uzyskiwały wysokie wynagrodzenie ; 2) przed 1 stycznia 1999 r. od pr owadzały składki od rzeczywistych – wysokich – zarobków bez górnych ograni- czeń ; 3) ich wskaźnik wysokości podstawy wymiaru przekracza 250% ; 4 ) ich emerytura zo- stała wyliczona z zastosowaniem art. 53 ustawy emerytalnej (w całości lub w części) ; 5 ) pra- cowa ły po osiągnieciu wieku emerytalnego. Kryterium różnicującym te osoby jest ich wiek oraz składniki emerytury (które są pochodną wieku). Jak zarzuciła skarżąca , tylko dlatego, że urodz iła się po 31 grudnia 1948 r. , nie może skorzystać z wyższego wskaźnika w ys okości podstawy wymiaru, tj. 303,51%. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 ; dalej: u .o. t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nad aniu skar- dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej d o me- rytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził adwokat , który przedłożył stosowne pełnomocnictwo procesowe. 2.2. Skarżąc a wyczerpał a przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. II I Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 14 czerwca 201 9 r. (sygn. akt […] ) , oddalającego jej apelację , nie przysługują żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczn y termin wniesienia skargi zastrzeżon y w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK , ponieważ odpis powyższego orzecze nia z ostał skarżącej doręczony 5 sier - pnia 2019 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 5 listopada 2019 r. 2.4. Skarżąc a prawidłowo określił a przedmiot kontroli, tj. art. 183 ust. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ub ezpi eczeń Społecznych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 53, ze zm.) . Przepis ten , w brzmieniu: „ Do ponownego ustalenia wysokości emerytury, o której mowa w ust. 1 - 5, z tytułu podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym po dniu przyznania emerytury stos uje się art. 108”, był bowiem podstawą prawną orzeczenia, w związku z którym wni osła skargę do Trybunału. 2.5. Zakwestionowanemu w skardze przepisowi , w zakresie tam wskazanym, skarżąc a zarzucił a naruszenie zasad równości i zakazu dyskryminacji w zakresie pr awa do zabezpie- czenia społecznego. Przepis ten „ wyłącza [bowiem] możliwość ponownego jednorazowego przeliczenia socjalnej części świadczenia, która jest liczona na starych zasadach”. Ogranicze- nie to nie obejmuje natomiast osób, których emerytura została wy liczona w całości na pod- stawie art. 53 ustawy eme r ytalnej (tj. na tzw. s ta rych zasadach), a które – tak jak skarżąca – OTK ZU B/2020 Ts 165/19 poz. 238 4 „przed 1 stycznia 1999 r. płaciły składki od wysokości swoich rzeczywistych zarobków, bez ograniczenia do 250%”. 3. W związku z p owyższ ym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżąc ą za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.