Ts 168/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 września 2020 r. Pozycja 276 POSTANOWIENIE z dnia 17 czerwca 2020 r . Sygn. akt Ts 168/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca Justyn Piskorski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na p ostanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 4 marca 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Parafii R zymsko - Katolickiej w I . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłoś nie . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 listopada 2019 r. (data nadania) Parafia R zymsko - Katolicka w I . (dalej: skarżąca), wystąpiła o stwier - dzenie, że art. 292 w związk u z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) w zakresie, w jakim: – „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przy padku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 mar c a 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.], art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 usta - wy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.)”; – „umożliwiają d oliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykony - wanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r., do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyło - wego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawieszenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżące[j], które[j] przywrócono własność wywłaszczonych nieruchomości po przemianach ustrojowych Pa ństwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o sto - OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 276 2 sunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) a który to właściciel został pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu własnoś ci swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwa - runko wania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności grunto - wych a następnie służebności przesyłu do czasu przywrócenia własności bądź przyznania nieruc homości zamiennej w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową”; – „Sąd Najwyższy mylnie wskazuje, iż stan faktyczny w sprawie ustalony uniemo - żliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania”, są niezgodne z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 us t. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychczas - sowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możl iwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kod eks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu z awieszenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątk ową prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec pra wa oraz demokratycznego państwa prawnego . Postanowieniem z 4 marca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 10 marca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że została ona wniesiona z naru szeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK). Trybunał wskazał, że osta- tecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, wydanym w postępowaniu cywilnym, jest prawomocny wyrok lub postanowienie, natomiast skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej rozpoczy na się tym samym w momencie uzyskania przez skarżącego prawo- mocnego wyroku lub postanowienia sądu drugiej instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym (albo kasacji w postępowaniu karnym), jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jest prz y tym irrelewantne dla biegu tego terminu. Trybunał stwierdził, że w sprawie w związku z którą skarżąca wniosła skargę osta- tecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w B . II Wydział Cyw ilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w B . ) z 13 września 2018 r. (sygn. akt [ … ] ), którym sąd oddalił apelację skarżącej. Właśnie to orze- czenie ostatecznie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się stawiane przez nią zarzu ty , zatem to od daty doręczenia tego orzeczenia, nie zaś – co przyjęła skarżąca – po- stanowienia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ), rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. W zażaleniu złożonym 17 marca 2020 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału w całości. Zarzuciła, że Trybunał dokonał niewłaściwej interpretacji art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Zdaniem skarżącej przez „wyczerpanie drogi prawnej” należy rozumieć skorzystanie z prz ysługujących skarżącemu wszystkich środków prawnych, które umożliwiają mu dochodzenie swoich praw. Skarżąca dowodzi, że w sprawie, w związku z OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 276 3 którą wniosła skargę , wystąpienie ze skargą kasacyjną było konieczne, gdyż to utrwalona linia orzecznicza Sądu Na jwyższego zdecydowała o kierunku rozstrzygnięć sądów powszechnych , zatem, tylko skarga kasacyjna mogła doprowadzić do „zmiany” tych orzeczeń. Jej zdaniem skarga konstytucyjna jest uzupełniającym, a nie alternatywnym środkiem ochrony konstytu - cyjnych wolnośc i lub praw. W celu poparcia powyższych zarzutów skarżąca odwołała się do postanowień Trybunału Konstytucyjnego z 6 listopad a 2000 r., sygn. Ts 114/00 ( OTK ZU nr 3/20 01, poz. 61) i 28 marca 2001 r., sygn. Ts 138/00 ( OTK ZU nr 3/2001, poz. 71). Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażal enia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. T K). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sf ormu- łowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że judykaty Trybunału, do których skarżąca odwo łała się w zażaleniu zostały wydane przed nowelizacją ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), do- konaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). W wyniku tej nowelizacji zmianie uległ charakter skargi kasacyjnej, a tym samym sposób wyczerpania drogi prawnej w postępowaniu cywilnym. Według obecnego stanu prawnego (obowiązującego w tym zakresie od 6 lutego 2005 r.), skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji i nie mieści się w zakresie pojęcia wyczerpania drogi prawnej. W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżąca nie uwzględniła także tego, że początek biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej został w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK jednoznacznie określony jako data doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostate - cznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia opartego na zaskarżonym przepisie. W obowiązujący m stanie prawnym nie ulega wątpliwości, że przymiot prawomocności przysługuje w postępowaniu cywilnym wyrokom i postanowieniom sądu drugiej instancji; wniesienie skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, nie powoduje utraty przez nie waloru prawomocności. W orzecznictwie wypracowanym po wejściu w życie przepisów wprowadzających skargę kasacyjną (w miejsce kasacji przysługującej od nieprawomocnych rozstrzygnięć) Trybunał podkreślał, że zbyt daleko idącym ograniczeniem prawa do wniesie nia skargi konstytucyjnej byłoby nakładanie na skarżącego obowiązku podjęcia próby obalenia prawo - mo cności orzeczenia przy pomocy nadzwyczajnych środków zaskarżenia, uzależnionych od szczególnych, wąsko zakreślonych przesłanek (zob. postanowienie TK z 2 ma rca 2009 r., sygn. Ts 251/06, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 88 i cytowane tam starsze orzecznictwo). W przywołanym postanowieniu Trybunał zwracał również uwagę, że przesłanki wyczerpania drogi prawnej i prawomocności orzeczenia są ze sobą powiązane jedynie w ta kim sensie, że skarżący musi skorzystać z przysługujących mu – w ramach drogi prawnej – zwykłych środków prawnych, zapobiegających uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. OTK ZU B/2020 Ts 168/19 poz. 276 4 Oznacza to z jednej strony, że skarga konstytucyjna jest niedopuszczalna, je żeli orzeczenie stało się prawomocne wskutek zaniechania wniesienia zwykłego środka zaskarżenia lub nie został on rozpoznany z przyczyn formalnych leżących po stronie skarżącego; z drugiej zaś – że prawo wniesienia skargi konstytucyjnej powstaje z chwilą d oręczenia skarżącemu prawo - mocnego wyroku lub postanowienia, nawet jeżeli – w danych okolicznościach – możliwe byłoby jego wzruszenie przy pomocy środków nadzwyczajnych: skargi kasacyjnej czy skargi o wznowienie postępowania. Jednocześnie Trybunał podkreśla , że wniesienie skargi kasacyjnej nie stoi na przeszkodzie równoczesnemu wniesieniu skargi konstytucyjnej. W tym wypadku powstaje jedynie podstawa do zawieszenia postępowania przed Trybunałem do czasu wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia w przedmiocie sk argi kasacyjnej. W przed - stawionych przez skarżącą okolicznościach, w szczególności w świetle odmowy przyjęcia przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie ulega zatem wątpliwości, że ostatecznym prawomocnym rozstrzygnięciem było postanowienie Sądu Okręgowego w B . z 13 września 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) , a biegnący od daty jego doręczenia trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej został przekroczony. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sen tencji.