Ts 17/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 10 września 2024 r. Pozycja 189 POSTANOWIENIE z dnia 26 czerwca 2024 r. Sygn. akt Ts 17/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . B . o zbadanie zgodności: art. 394 § 1 w związku z art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 1 ustawy z 17 li- stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „ umożliwia odrzucenie zażalenia na zarządzenie zwrotu wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w sytuacji, w której skarżący uzupełnił braki formalne wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w wyznaczonym terminie, wskazując jednocześnie na brak możliwości uzyskania pozostałych wskazanych przez sąd informacji”, z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji Rzeczyp ospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 stycznia 2021 r. (data nadania) A . B . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący złożył wniosek w sprawie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu oraz o zwoln ieni e od kosztów sądowych w całości w postępowaniu cywilnym przeciwko funkcjonariuszowi Zakładu Karnego w W . W piśmie z 6 września 2019 r. (sygn. akt […] ) wezwano go do usunięcia braków for- malnych wniosku m.in. p rzez podanie danych personalnych (imię i nazwisko) pozwanego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie ma żadnej wiedzy o imionach i nazwiskach pozwanych funkcjonariuszy oraz wniósł o zwrócenie się w tej sprawie do Dy- rektora Zakładu Karnego w W. Dodatkowo poinformował, że złożył w tej sprawie także wnioski do Dyrektora O kręgowego I nspektoratu S łużby W ięziennej w W . oraz do Dyrektora Zakładu Karnego w W . Zarządzeniem przewodniczącego I Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w W. z 14 października 2019 r. (sygn. akt […] ) wniosek skarżącego został zwrócony z uwagi na OTK ZU B/2024 Ts 17/21 poz. 189 2 nie usunięcie jego braków formalnych (niewskazanie danych personalnych pozwalających na identyfikację pozwanego) . Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego ) odrzucił zażalenie skarżącego na powyż- sze zarządzenie , uznając je za niedopuszczalne. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że „w przypadku wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, składanego przed wszczęciem postępowania w sprawie (wytocze- niem powództwa), z uwagi na ochronę prawa strony do sądu uzasadnione jest przyjęcie ist- nienia kontroli instancyjnej zarządzenia przewodniczącego sądu pierwszej instancji o zwrocie wniosku w tym przedmiocie”. Tymczasem na tle art. 394 § 1 k.p.c. dochodzi do „różnicowa- nia prawa obywateli do sądu” i „dualizmu prawnego” – niektóre sądy dopuszczają bowiem omawiany środek odwoławczy w drodze analogii z zażaleniem na zarządzenie w sprawie zwrotu pozwu. Treść zaskarżonych przepisów „powoduje naruszenie prawa do sądu w zakre- sie w jakim nie reguluje w sposób precyzyjny możliwości jego stosowania w odniesieniu do zarządzenia przewodniczącego o zwrocie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a także w zakresie w jakim umożliwia dowolne w zasadzie jego stosowan ie” (s. 6 - 7 skargi) . Zarządzeniem Sędziego Trybunału z 7 marca 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi m.in. przez: 1) doręczenie odpis ów ( lub kopii poświad- czon ych za zgodność z oryginałem ) wniosków skarżącego o u stanowieni e pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym i konstytucyjnym oraz postanowień Sądu Rejonowego w Ż . w sprawie drugiego z tych wniosków, 2) udokumentowanie dat doręczenia skarżącemu postanowienia Sądu Apelacyjnego i złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej w administracji zakładu karnego, 3) wskazanie sposobu naruszenia praw skarżącego, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnik skarżącego ustosunkował się do tego zarządzenia w piśmie z 20 marca 2023 r. (data nadania). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. W skardze konstytucyjnej jako przedmiot zaskarżenia wskazano art. 394 § 1 w zwią zku z art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko- deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.; dalej: k.p.c. ) w zakresie określonym w petitum . Zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c. „z ażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na posta- nowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie”, a ponadto na określone w tym przepisie inne rodzaje orzeczeń. W katalogu tym nie wymieniono zarządzeń przewod- niczącego w sprawie zwrotu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . Pozostałe przepisy tej ustawy wskazane w petitum skargi brzmią następująco: Art. 130 k.p.c.: „§ 1. J eżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek nieza- chowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewod- niczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opła- cenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste OTK ZU B/2024 Ts 17/21 poz. 189 3 niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym. § 2 . Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma proceso- wego do sądu” . Art. 13 § 1 k.p.c.: „ Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach od- rębnych ” . Jako wzor zec kontroli skarżący w petitum skargi wskazał art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle sprawy zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 6 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ; dalej: posta- nowienie Sądu Apelacyjnego ) . 3. Trybunał stwierdził , że analizowana skarga spełnia wymogi formalne, albowiem: – została sporządzona w imieniu skarżącego przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); – skarżący wyczerpał drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ postanowie- nie Sądu Apelacyjnego jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki za- skarżenia; – dochowano ustawowego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK) : odpis wymienionego wyżej postanowienia został dorę- czony skarżącemu 1 7 grudnia 20 19 r. , 23 grudnia 20 19 r. złożył on w administracji zakładu karnego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytu- cyjnej, 12 listopada 2020 r. rozstrzygnięcie właściwego organu samorządu zawodowego zo- stało doręczone radcy prawnemu , który sporządził skargę konstytucyjną, a skarga ta została wniesiona 20 stycznia 2021 r . (data nadania) ; – określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – zdaniem skar- żącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawiono uzasadnienie sformułowanych przez skarżącego zarzutów oraz stan faktyczny (art. 53 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.t.p.TK); – skarga zawiera informacje dotyczące wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz wymagane załączniki (art. 53 ust. 1 pkt 5 i 6 oraz ust. 2 u.o.t.p.TK); – sformułowane przez skarżącego zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.