Ts 187/14

1 O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 stycznia 2016 r. Pozycja 61 POSTANOWIENIE z dnia 20 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 187/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ma łgorzata Pyziak - Szafnicka – przewodnicząca Mirosław Granat – sprawozdawca Marek Zubik , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na po stanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 1 1 lutego 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Gminy Miasta w G . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 11 lipca 2014 r. Gmina Miasta G . (da lej: skarżąca) wy- stąpiła o stwierdzenie, że art. 36 ust. 1 pkt 2 oraz art. 37 ust. 9 i 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2012 r. poz. 647, ze zm .; dalej: ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestr zennym) są niezgodne z art. 2, art. 16, art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 2 i 3 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z lutego 2014 r., którym Sąd odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasa cy jnej, złożonej przez skarżącą w związku z prawomocnym wyroki em Sądu Apelacyjnego w G . (dalej: Sąd Apelacyjny w G . ) z listopada 2012 r. Zdaniem skarżącej zakwestionowane przepisy naruszają jej konstytucyjne prawa, po- nieważ nie określają przesłanek nabyci a przez gminę nieruchomości dotkniętej skutkami pla- nu zagospodarowania przestrzennego. Postanowieniem z 11 lutego 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi 18 lutego 2015 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziw szy, że skarżąca wniosła ją po terminie określonym w art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). W uzasadnieniu Trybunał zwrócił uwagę na t o, że „ostatecznym or zeczeniem – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 ust. 1 ustawy o TK [z 1997 r.] – wydanym w postępowaniu cywilnym jest prawomocny wyrok lub postanowie- nie, a skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Tym samym termin zło- żenia skargi konstytucyjnej rozpoczyna bieg w momencie uzyskania przez skarżącego pra- womocnego wyroku sądu drugiej instancji, przy czym wniesienie skargi kasacyjnej jako nad- OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 2 zwyczajnego środka zaskarżenia jest irre lewantne dla biegu tego terminu” . Trybunał wska- z ał, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna, bieg terminu do jej złożenia rozpoczął się w dniu uzyskania przez skarżącą prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji, tj. wyrok u Sądu Apelacyjnego w G . z listopada 2012 r. To orzeczenie ukształtowało sytuację prawną skarżącej, z którą wiążą się postawione w skard ze zarzuty, i właśnie ono, a nie postanowienie Sądu Najwyższego z lutego 2014 r.), jest ostatec znym orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W zażaleniu z lutego 2015 r. skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału w całości. Wniosła o uwzględnienie złożonego środka odwoławczego i skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie. Skarżąca zarzuciła Trybunałowi naruszenie art. 79 ust. 1 Kon- stytucji w zwi ązku z art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. , przez „nieuwzględnienie postano- wienia Sądu Najwyższego (...) jako występującego w powołanym przepisie Konstytucji oraz alternatywie nierozłącznej przepisu art. 46 ust. 1 ustawy o [TK z 1997 r.] »innego ostateczn e- go rozstrzygnięcia«”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r . utraciła moc poprzednia ustawa o TK. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zat em i do rozpoznania złożonego zażalenia, zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o TK z 1997 r. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysłu- guje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o o dmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech s ędziów, rozpa- truje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6 i 7 oraz w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. ). Trybunał K onstytucyjny bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania za żalenia Trybunał analizuje w szczególności te zarzuty, które mogą p odważyć słuszność ustaleń przy- jętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformu- łowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W orzecznictwie Trybunału utrwalił się pogląd, zgodnie z którym z subsydiarnego charakteru skargi konstytucyjnej jako środka ochrony wolności i praw wynika, że zawarty w art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrot „orzekł ostatecznie ” nie ma precyzyjnego odpowiednika pojęciowego w unormowaniach poszczególnych procedur sądowych. Intencją ustrojodawcy było bowiem użycie takiego sformułowania, które najba rdziej ogólnie i „autonomicznie” bę- dzie się odnosić do różnych postępowań, akcentując konieczność doprowadzenia przez s kar- żącego w każdym z nich do wydania orzeczenia, które będzi e rozstrzygnięciem „ostatecznie” kończącym postępowanie w danej sprawie (zob. postanowienie TK z 23 czerwca 1998 r., Ts 37/98, OTK ZU nr 4/1998, poz. 60). Ustawowa konkretyzacja zwrotu „orzekł ost atecznie ” wyrażona jest w treści art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r . Następuje ona zarówno przez wyli- czenie form ostatecznych orzeczeń (prawomocny wyrok, ostateczna decyzja, inne ostateczne OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 3 rozstrzygnięcie), jak i przez ustanowienie wymogu wyczerpania przez skarżącego drogi prawnej w danej sprawie. Formułując zarzuty w zażaleniu, skarżąca nie uwzględnia tego, że art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. odwołuje się do dwóch kryteriów. Pierwsze z nich to prawomocność orzecze- nia, oznaczająca jego niewzruszalność za pomocą zwykłych środków zaskarżenia. Drugie zaś to wykorzystanie przysługującej w sprawie drogi prawnej. Poza zakresem tego przepisu po- zostają te instytucje, które – po uprawomocnieniu się orzeczenia – mogą zostać wykorzystane w celu jeg o uchylenia ze względu na spełnienie się przesłanek uzasadniających wniesienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia , nie tylko skargi kasacyjnej, ale także skargi o wznowie- nie postępowania lub podobnych środków prawnych. Jak stwierdził Trybunał w postanowien iu z 6 listopada 2002 r., ,,w yczerpanie (...) dro- gi prawnej winno być rozumiane jako konieczność wykorzystania tych środków prawnych, które prowadzą do wydania w sprawie prawomocnego wyroku sądowego, nie zaś kolejnych rozstrzygnięć dotyczących prób urucham iania nadzwyczajnych środków proceduralnych, ta- kich jak wznowienie postępowania czy rewizja nadzwyczajna. W przeciwnym razie istniałaby każdorazowa możliwość przywrócenia terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w sprawie dawno zakończonej ostatecznym r ozstrzygnięciem poprzez użycie, czy próbę użycia, t akich nadzwyczajnych środków do wzruszenia prawomocnych i ostatecznych rozstrzygnięć. Do- puszczenie takiej możliwości stanowiłoby obejście normy wprowadzającej trzymiesięczny zawity termin do wniesienia ska rgi konstytucyjnej wynikającej z przepisu art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, co należy uznać za nie- dopuszczalne” (SK 4/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 85). Za przyjętą w zaskarżonym postanowieniu wykładnią art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. przemawiają także pozycja Sądu Najwyższego oraz istota i charakter skargi kasa- cyjnej. Zgodnie z wolą ustawodawcy Sąd Najwyższy nie jest sądem meriti, lecz specyficznym sądem prawa. Skarga kasacyjna służy przede wszystkim uje dnoliceniu wykładni lub wyja- śnieniu znaczenia norm prawnych. Oznacza to, że orzekający sąd nie tyle „rozpatruje spra- wę” , ile określa, jakie normy i jakiej treści powinny mieć zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym. W sytuacji, w której sądy powszechne orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz stan prawny, wprowadzenie wymogu wniesienia skargi kasacyjnej w celu spełnienia przesłanki wyczerpania drogi prawnej oznaczałoby zmuszanie obywatela do sko- rzystania z oczywiście bezzasadnego śro dka nadzwyczajnego i przedłużałoby de facto stan naruszenia prawa na czas nieokreślony. Powodowałoby także faktyczne ograniczenie możli- wości skutecznego i efektywnego dochodzenia ochrony naruszonych wolności i praw konsty- tucyjnych. Taka jest bowiem natural na konsekwencja rozszerzenia zakresu środków praw- nych, których wniesienie byłoby warunkiem sine qua non złożenia skargi konstytucyjnej ( zob. postanowienia TK z 14 lutego 2007 r., Ts 143/06, OTK ZU nr 1/B/ 2007, poz. 56 oraz 16 maja 2007 r., Ts 144/06, OTK Z U nr 3/B/2007, poz. 130). Wskazane okoliczności dowodzą, że w rozumieniu art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. termin do wn iesienia skargi konstytucyjnej – w odniesieniu do sprawy rozpatr ywanej w postępowaniu cywilnym – biegnie od doręczenia skarżącemu praw omocnego rozstrzygnię- cia sądu drugiej instancji (wyroku lub postanowienia) wydanego w wyniku rozpatrzenia ape- lacji lub zażalenia, o ile środki te w danej sytuacji przysługiwały. Złożenie skargi kasacyjnej oprócz skargi konstytucyjnej jest natomiast przesła nką za- wieszenia postępowania przed Trybunałem na podstawie art. 20 ustawy o TK z 1997 r. oraz art. 177 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) do czasu wydania rozstrzygnięcia przez S ąd Najwyższy. W przypadku gdy Sąd Najwyższy rozpozna skargę kasacyjną i podzieli zarzuty skarżącego, zasadne stanie się cofnięcie skargi. Wniesienie skargi konstytucyjnej nie stoi więc na przeszkodzie złożeniu skargi kasacyjnej ani odwrotnie. OTK ZU B/2016 Ts 187/14 poz. 61 4 Ze względu na tak ukształtowany chara kter prawny skargi kasacyjnej i skargi kons ty- tucyjnej Trybunał podtrzymuje wyraż ony w zaskarżonym postanowieniu po gląd, zgodnie z którym do wyczerpania drogi prawnej w postępowaniu cywilnym dochodzi wraz z meryto- rycznym rozpoznaniem sprawy przez sąd drugiej instancji i wydaniem przez niego orzecze- nia opartego na przepisie wskazanym następnie jako przedmiot kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jednocześnie Trybunał zwraca uwagę na to, że jeśliby przyjąć za skarżącą , że posta- nowienie Sądu Najwyższego z lutego 2014 r. jest „inn ym ostatecznym rozstrzygnięciem” , o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. , to rozpatrywanej skardze i tak należa- łoby odmówić nadania dalszego biegu. Trzeba bowiem zauważyć, że Sąd N ajwyższy nie orzekał o prawach, kt órych naruszenie skarżąca zarzuca w skardze konstytucyjnej. Sąd badał przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej. W postanowieniu z 11 lutego 2015 r. Trybunał prawidłowo zatem stwierdził, że wystą- pienie przez skarżącą ze skargą kasacyjną nie jest elementem wyczerpania drogi prawnej i dlatego skutk owało przekroczeniem terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wobec tego, że w postanowieniu z 11 lutego 2015 r. nie rozważano kwestii legityma- cji procesowej gminy do złożeni a skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny – rozpatru- jąc zażalenie – również nie odnosi się do tej kwestii, gdyż zachodzi jednocześnie inna prze- słanka odmowy nadania dalszego biegu skardze. W związku z tym, że zażalenie nie podważa podstaw odmowy na dania skardze kon- stytucyjnej dalszego biegu, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK z 1997 r. , postanowił jak w sentencji.