Ts 190/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 marca 2019 r. Pozycja 63 POSTANOWIENIE z dnia 17 grudnia 201 8 r. Sygn. akt Ts 190/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . K . F . w sprawie zgodności: a rt. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) z art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzec zypospolitej Polski ej, p o s t a n a w i a: odmówić na dania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E 1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej, wniesionej do Try bu nału Konstytucyjnego 2 6 września 201 6 r. (data nadania), M . K . F . zarzuciła niezgodność art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz . U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) z art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji . 2. Skarga konstytucyjna została wnie siona w związku z następującym stanem faktycznym: 2.1. W dniu 2 września 2016 r. skarżąca złożyła skargę konstytucyjną (Ts 185/16) , w której zarzuciła niezgodność: po pierwsze – art. 274a § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 , poz. 60, ze zm. ; dalej: o.p. ) z art. 42 ust. 2 i 3 w zwią zku z art. 32 ust. 1 oraz art. 47 i art. 51 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji; po drugie – art. 6 ust. 4 us tawy z dni a 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768, ze zm.; dalej: u.p.s.d. ) z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 i a rt. 217, a także z art. 64 ust. 2 Konstytucji; po trzecie – art. 15 ust. 4 u.p.s.d. z art. 64 us t. 1 w związku z art. 2, a także z art. 64 ust. 2 w związku z art. 18 o raz art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 18, jak również z art. 64 ust. 2 Konstytucji. 2. 2 . Postanowieniem z 9 stycznia 201 7 r. w sprawie Ts 185/16 ( OTK ZU nr B/2017, poz. 120 ) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze. OTK ZU B/2019 Ts 190/17 poz. 63 2 W p ierwszej kolejności Trybunał odniósł się do okoliczności stanu faktycznego, poprze dzających wniesienie skargi. Mimo wyraźnych postanowień właściwych przepisów u.p.s.d. skarżąca ani nie dopełniła w przepisanym t erminie obowiązku zgłoszenia do urzędu skarbow ego otrzymanej darowizny, ani nie skorzystała z przewidzianej prawem możliwości uzyskania zwolnienia otrzymanej darowizny z opodatkowania. Tym samym, to nie zakwe - stio nowane przepisy spowodowały ustalenie należnego od skarżącej podatku od spadków i darowizn według sankcyj nej stawki w wysokości 20%, ale wyłącznie niezachowanie przez nią należytej staranności, co spowodowało odmowę nadania dalszego biegu skardze z powo du niedopuszczalności orzekania (art. 59 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t. p. TK ). Trybunał stwierdził również nieprawidłowe powołanie przez skarżą cą, jako wzorców kontroli, art. 18 oraz art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji, poniewa ż przepisy te – odpowiednio – mają charakter programowy (nie kreują praw lub wolności) oraz dotyczą wpros t reguł gwarancyj - nych w postępowaniu karnym. Z tego też powodu badanie zgodności art. 274a § 2 o.p. oraz art. 15 ust. 4 u.p.s.d. z art. 18 Konstytucji oraz art. 274a § 2 o .p. z art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji było niedopuszczalne ( art. 59 ust. 1 pkt 2 w zwi ązku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK). Jako oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK) Trybunał uznał zarzuty naruszenia przez art. 274a o.p.: art. 47 (niewyjaśnienie sposobu naruszenia t ego przepisu) oraz art. 51 ust. 1 Konstytucji (zaska rżona regulacja stanowiła właśnie ustawową podstawę do ujawnienia organowi podatkowemu informacji, ale wyłącznie tych, które dotyczą istnienia albo nieistnienia danego podatkowego stanu faktycznego). O czywiście bezzasadne były także – w ocenie Trybunału – zarzuty niezgodności art. 6 ust. 4 u.p.s.d. z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 217 , a także z art. 64 ust. 2 Konstytucji oraz art. 15 ust. 4 u.p.s.d. z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2, art. 64 ust. 2 w związku z art. 18 oraz art. 64 ust. 1 w zwią zku z art. 31 ust. 3 i art. 18, a także z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Konstytucja nie wyraża bowiem publicznego prawa podmiotowego do unikania sankcji finansowych z tytułu niewywiązywania się z obowiązków podatkowych. 2.3. Postanowieniem z 22 czerwca 201 7 r. w sprawie Ts 185/16 ( OTK ZU nr B/2017, poz. 121 ) Trybunał nie uwzględnił zażalenia skarżącej na postanowienie z 9 stycznia 2017 r . 3. Zdaniem skarżącej odmowa nadania dalszego biegu skardze , w oparciu o przesłankę oczywistej bezzasadności, z powodu pr zyczynienia się do negatywnego ukształtowania położenia prawnego przez samą skarżącą narusza jej prawa konstytucyjne. „Z a akceptowana przez Trybunał wykładnia art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK [u.o.t. p. TK] doprowadziła [bowiem] do przyjęcia, ze wskazany prz epis zawiera treść normatywną, która stanowi naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytucji RP, który nie przyznał ustawodawcy »zwykłemu« prawa do regulowania zakresu praw a do skargi konstytucyjnej oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie konstytucyj nego p rawa do sądu w postaci prawa do złożenia skargi na naruszenie praw i wolności konstytucyjnych”. T rybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. T rybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą przesłanki, o któr ych mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK. OTK ZU B/2019 Ts 190/17 poz. 63 3 2 . Skarżąca w niniejszej sprawie zakwestionowała art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, który stanowi , że Trybunał w składzie jedneg o sędziego T rybunału wydaje postanowienie o odmowie nadania ( wnioskowi, o którym mowa w ust. 1, albo ) skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli: (…) wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstyt ucyjna są oczy wiście bezzasadne. Jako wzorce kontro li skarżąca wskazała art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. 3 . Trybunał stwierdza, że zarzuty sformuło wane w rozpatrywanej skardze są oczy - wiście bezzasadne. 4. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 79 u st. 1 Konstytucji stanowi: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konsty tucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na p odstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Z zacytowanego przepisu wynika, że – z woli ustrojodawcy – skarga konstytucyjna powinna odpowiada ć warunkom merytorycznym i formalnym opisanym w ustawie zwykłej, tj. ustawie dotyczącej Trybunału Konstytucyjnego (por. J. Trzciński, uwaga 10. do art. 79, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sej mo we, Warsza wa 1999 - 2007), czyli w obowiązującej obecn ie u.o.t.p. TK, a poprzednio w: ustawie z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157), u stawie z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) oraz ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjny m (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Z tego też powodu nie znajduje uzasadnienia twierdzenie skarżącej, jakoby ustawo - dawca nie miał kompetencji do określenia kryteriów (wymogów ), które należy spełnić, aby skorzystać z tego środka prawnego. 5 . Trybunał przypomina, że w myśl art. 61 ust. 1 u.o.t.p . TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu . W ramach wstępnej kontroli Trybunał ocenia skargę konstytucyjną z punktu widze nia przesłanki oczywistej bezzasadności (art. 61 ust. 4 pkt 3 u . o . t . p . TK). Ustawowe kryterium zasadności s kargi konstytucyjnej nakłada na Trybunał obowiązek badania , na tym etapie postępowania , czy wolność lub prawo konstytucyjne, na które powołuje się skarżący, po zostaje w odpowiednim (adekwatnym) związku z przepisem aktu normatywnego, który został uczyniony przedmiotem zaskarżenia (zob. np. zachowując e aktualność postanowienie TK z 11 kwietnia 2013 r., Ts 154/ 11 , OTK ZU nr 2/B/2013, poz. 158 , wydane na gruncie ustawy o TK z 1997 r.). Jednocześnie Trybunał bada, czy skarga konstytucyjna spełnia wymogi określo ne w ustawie, a ewentualne jej braki formalne mają charakter nie usuwalny (art. 61 ust. 4 pkt 1 u . o . t . p . TK). W swoim dotychczasowym orzecznictwie – szczególnie w czasie obowiązywania ustawy o TK z 1997 r. – Trybunał wielokrotnie podkreślał także, że ze względu na charakter skargi konstytucyjnej jako ultima ratio w systemie ochrony konstytu cyjnych wolności l ub praw jednostki warunkiem dopuszczalności merytorycznego rozpoznan ia skargi (wydania orzeczenia w sprawie) jest również wykazanie przez skar żącego minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie swoich interesów prawnych przed wniesieniem skargi. Skarga konstytucyjna nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu OTK ZU B/2019 Ts 190/17 poz. 63 4 zaniedbań popełnionych w postępow aniu poprzedzającym jej wniesienie ( zob. postanowienia TK z: 17 marca 1998 r., T s 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20; 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77; 3 lipca 2007 r., SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83; 13 stycznia 2011 r., Ts 301/09, OTK ZU nr 1/B/2011, po z. 65 oraz 22 lipca 2014 r., SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87 ). Brak takiej starann ości należy oceniać jak o przy - czynienie się przez skarżącego do ukształtowa nia jego sytuacji prawnej, a to zaś – w oparciu o przesłankę niedopuszczalności orzekania – przekłada się na odmowę na dania dalszego biegu skardze na etapie rozpoznania wstępnego lub umorzenie postępowania na etapie rozpoznania merytorycznego . 6 . Trybunał zwraca uwagę na to , że o dmowa nadania dalszego biegu skardze w sprawie Ts 185/16 wynikała z kilku przyczyn: po pierwsze – niedopuszczalności orzekania (skarżąca – w ocenie TK – sama przyczyniła się do za stosowania wobec niej sankcyjnej stawki podatku od spadków i darowizn, gdyż – mimo wy raźnego przepisu u.p.s.d. – nie zgłosiła do urzędu ska rbowego otrzymanej darowizny, a tym samym nie mogła skorzystać ze zwolnienia jej z opodatkowania); po drugie – niepra widłowego powołania , jako wzorc ów kontroli , art. 18 i art. 42 ust. 2 i 3 Konstytucji; po trzecie – oczywistej bezzasadności zarzutów co do niezgodności kwestionowanych przepisów o.p. i u.p.s.d. z pozostałymi wzorcami konstytucyjnymi. Zatem , w brew zarzutom sformułowanym w rozpatrywanej skardze, okoliczności stanu faktycznego poprzedzające jej wniesienie w sprawie Ts 185/16 (uznane przez Tryb unał za przyczynienie się przez skarżą cą do niekorzystnego ukształtowania swojego położenia prawnego), nie skutkowały o dmową nadania jej dalszego biegu z powodu oczywistej bezzasadności (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK), lecz – niedopuszczalności orzekania (art. 59 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK). Oznacza to , że w analizowanej sprawie skarżąca b łędnie utożsamia „brak staranności oceniany jako przyczynienie się skarżącego do jego sytuacji prawnej” z przesłanką oczywistej bezzasadności. Sformułowane przez nią zarzuty związane są z zakwestionowanym art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK, który jednak nie stanowił podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu z powodu przyczynienia się przez skarżącą do niekorzystnego ukształtowania jej położenia prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że aby uznać skargę konstytucyjną za dop uszczalną to , oprócz spełnienia opisa nych w uzasadnieniu niniejszego postanowienia wymogów, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego (normą prawną ) a postawionym zarzutem niezgodności teg o przepisu z określon ą normą konstytucyjną (por. np. posta - nowienia TK z 4 marca 2014 r., Ts 88/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 147; 10 lipca 2014 r., Ts 224/12, OTK ZU nr 5/B/2014, poz. 385 oraz 8 listopada 2016 r., Ts 294/15, OTK ZU B/2016 , poz. 507 ). W omaw ianej sprawie przesłanka ta nie zachodzi, gdyż skarżąca uczyniła przedmiotem skargi przepis , który nie był podstawą orzekania w zakresie zakwestionowanym niniejszą skargą konstytucyjną . 7. Niezależnie jednak od ustalenia poczynionego w poprzednim punkcie, Trybunał stwierdza, że przyjęta przez skarżąc ą interpretacja art. 79 ust. 1 Konstytucji, związana z funkcjonalnym, szerokim rozumieniem pojęcia „ostateczne orzeczenie sądu”, prowadzi do błędnych konkluzji odnośnie do ustrojowej kwalifikacji Trybunału Kons tytucyjnego. Należy bowiem podkreślić, że włączenie do zakresu tej przesłanki dopuszczalności skargi , także na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podjęt e w ramach wstępnej kontroli skargi , w żadnym razie nie upoważnia jeszcze do rozciągnięcia na Trybunał zakresu zastosowania innych unormowań ści śle odnoszących się do sądów (w rozumieniu Konstytucji). Nie można również OTK ZU B/2019 Ts 190/17 poz. 63 5 uznać za zasadny zarzut skarżące j dotycząc y naru szenia konstytucyjnego prawa do sądu wskutek zastosowania przez ustawodawcę kryterium „oczy wistej bezzasad ności” jako negatywnej przesłanki dopuszczalności merytorycznej kontroli skargi konstytucyjnej (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK ). W tym kontekście podkreślić trzeba, że brak jest podstaw do upatrywania niezgodności z wymogami (standardami) prawidłowej legislacji (art. 2 Konsty - tucji) w samym fakcie posłużenia się przez prawodawcę pojęcie m wymagającym doprecyzowania do okoliczności konkretnego stanu faktycznego, w którym dany przepis znaleźć może zastosowanie. Na ten aspekt problemu Trybunał K onstytucyjny zwracał już uwagę w swoim orzecznictwie. Podkreślił w związku z tym, że zwroty (pojęcia) niedookreślone i nieostre istnieją w każdym systemie prawnym. Nie jest bowiem możliwe skonstruowanie przepisów, które wykluczałyby jakikolwiek margines sw obody odczytania. Takie zwroty jak m.in.: „duże niebezpieczeństwo”, „istotna wada”, „znaczny upływ czasu”, „rażące niedbalstwo”, „oczywista bezzasadność”, „swobodne uznanie”, „niedopusz - czalność orzekania” występują we wszystkich systemach prawa europejski ego, także tych państw, które charakteryzują się wysoką kulturą prawną i niewątpliwie są zalic zane do państw posiadających cechy demokratycznego państwa praw nego . Zwroty te przesuwają obowiązek konkretyzacji nor my na etap stosowania prawa i w związku z tym dają sądom (czy organom administracji – tak w wypadku np. uznania administracyjnego) pewną swob odę decyzyjną. Ni e można jej jednak utożsamiać z dowolnością i wolnością od zewnętrznej kontroli. Zdaniem Trybunału warto w tym miejscu również przytoczyć tezę, zgodnie z którą „niedostateczna precyzja i brak dookreśloności przepisu może tylko wtedy być podstawą zarzutu, gdy dany zwrot nie daje – przy użyciu ogólnie aprobowanych technik wykładni, możliwości ustalenia jego znaczenia. Niebezpieczeństwo natomiast, jakie wiąże się ze stosowa niem zwrotów niedo określo - nych i nieostrych, jest powszechnie znane: praktyka stosowania tych przepisów stosunkowo łatwo może ulegać wypaczeniu, na skutek powoływania się na takie zwroty, bez próby wypełnienia ich konkretną treścią wynikającą z okoliczności danej sprawy. Takie wypaczenie dotyczyć może jednak jedynie praktyki stosowania prawa, nie jest zaś błędem legislatora” (postanowienie T K z 22 września 2005 r., Ts 49/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 30). W tym stanie rzeczy Trybuna ł – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego post anowienia.