Ts 194/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 maja 2023 r. Pozycja 190 POSTANOWIENIE z dnia 17 stycznia 2023 r. Sygn. akt Ts 194/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ja kub Stelina , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.L. o zbadanie zgodności: art. 2 w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 w związku z art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 141, ze zm.) w zwi ązku z art. 11 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 pkt 1 usta- wy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 4 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pie- niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz. 636, ze zm.) w związku z art. 6 w związku z art. 58 § 2 w związku z art. 65 w związku z art. 83 ustawy z dni a 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil- ny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) „rozumianych w ten sposób, iż: 1) dopuszczalne jest uznanie pozorności umowy o pracę (skutkującej pozbawie- niem prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego) zawartej przez ko- bietę w ciąży, pomimo formalnego zawarcia na piśmie umowy o pracę, zgło- szenia pracownika do ubezpieczenia społecznego, potwierdzenia w procesie przez strony umowy faktu zawarcia umowy i świadczenia pracy, na podsta- wie umowy, jedynie na podstawie wątpliwości Sądu co do niektórych szcze- gółów okoliczności faktycznych sprawy, «zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego»; 2) dopuszczalne jest pozbawienie pracownika tego statusu (a pośrednio prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego) na podstawie mni ej lub bardziej uprawdopodobnionych wywodów logicznych wbrew stanowisku stron umo- wy o pracę; 3) w sprawie z odwołania od decyzji organu emerytalnego uznającego, iż pra- cownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to na pracowniku spoczywa ciężar dowodu, i ż umowa nie była umową pozorną”, z art. 2, art. 32, art. 33, art. 67 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 2 UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 czerwca 2021 r. (data nadania) M.L. (dalej: skarżąc a ), reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru , wystąpił a z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została sformułowana na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca podczas ciąży zawarła umowę o pracę na czas nieokreślony ze spółką z ogra - niczoną odpowiedzialno ścią, w której jej teść był jedynym wspólnikiem i jedynym członkiem zarządu . Po kilku tygodniach o t rzymała zwolnienie lekarskie . Ze zwolnienia korzystała aż do dnia porodu , a następnie przebywała na urlopie macierzyński m i rodzicielski m . Zakład Ubezpieczeń Sp ołecznych Oddział w C. (dalej: organ rentowy) w decyzj i z 20 gru dnia 2016 r. nr […] stwierdził, że skarżąca podczas zatrudnienia we wspomnianej spółce nie podlegała jako pracownik obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a jej zgło- szenie do ubezpieczenia miało charakter pozorny. Sąd Okręgowy w W. XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 26 kwietnia 2018 r. (sygn. akt […] ) oddalił odwołanie skarżącej od powyższej decyzji . W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził m.in., że skarżąca nie udowodniła faktycznego świadczenia pracy na rzecz spółki i brak jest jakichkolwiek innych dowodów na tę okoliczność. Sąd Apelacyjny w W. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 21 sty cznia 2 021 r. (sygn. akt […] ) oddalił apelację skarżącej od powyższego wyroku. Sąd odwoławczy uznał, że ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji były prawidłowe, a umowa o pracę została zawa rta dla pozoru, w celu uzyskania przez skarżącą świadczeń z ubezpiecze- nia społecznego związanych z macierzyństwem . Zwrócił również uwagę, że – w razie zarzu- tów fikcyjności umowy o pracę – obowiązkiem odwołującego się jest co najmniej odniesieni e się do zar zutów oraz wykazanie faktów przeciwnych niż wskazane przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji. 3. Zdaniem skarżące j , m ożliwa jest wykładnia kwestionowanych przepisów w sposób zgodny z Konstytuc ją , jednakże Sąd Najwyższy i sądy powszechne (także orzekający w spra - wie Sąd Apelacyjny) dokonują ich odmiennej interpretacji (s. 3 skargi). W kontekście art. 65 ust. 1 Konstytucji skarżąca za niedopuszczalne uznała przyjmo- wanie ( w drodze praktyki orzeczniczej ), że podjęcie zatrudnienia w podmiocie kierowanym przez powinowatego czy krewnego ma charakter pozorny. Kwestie te może uregulować tylko ustawodawca (por. s. 7 skargi). Na tle art. 67 ust. 1 Konstytucji skarżąca podniosła, że „obywatel nie może być po- zbawio ny prawa do zabezpieczenia społecznego na drodze skomplikowanych zabiegów inter- pretacyjnych organów stosujących prawo”. Jej zdaniem , p raktyka orzecznicza , będąca skutkiem kwestionowanej w skardze inter- pretacji zaskarżonych przepisów , „stoi w oczywistej spr zeczności” z zasadami wynikającymi z art. 71 ust. 2 Konstytucji. „Kobieta w ciąży nie tylko nie jest na gruncie ustaw regulujących zabezpieczenie społeczne szczególnie chroniona (…) ale wręcz przeciwnie jest osobą w swoi- sty sposób podejrzaną (szczególnie g dy awansuje, zmieni pracę zatrudni się lub podejmie działalność gospodarczą) ” (s. 7 skargi). Jako „szczególnie rażące” skarżąca oceniła „przerzucenie” na nią ryzyka dowodowe- go. „Wbrew wywodom sądów to prze c ież nie strona ma obowiązek wykazać, że jest pracow- nikiem (bo to wykazuje zgodnie z kodeksem pracy przez fakt zawarcia umowy o pracę), tylko organ emerytalny ma obowiązek wykazania, że tak nie jest – bo to organ twierdzi, że umowa o pracę była umową pozorną”. W spraw ie skarżącej „nie jest sporne, iż organ tego nie wyka- zał” (s. 7 i 8 skargi). OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 3 Na wiązując do art. 32 i art. 33 Konstytucji , skarżąca wskazał a , że „z przyczyn biolo- gicznych” tylko kobiety dotyka kwestionowania interpretacja zaskarżonych przepisów. Po- woduje ona, że „korzystanie w czasie ciąży ze świadczeń zabezpieczenia społecznego jest samo w sobie działaniem ryzykownym, szczególnie w sytuacji zmiany zatrudnienia, jego na- wiązania lub zmiany warunków pracy na korzystniejsze”. W rezultacie „kobieta w ciąży jawi się pr acodawcy jako pracownik stwarzający większe potencjalne ryzyko sporu z organem rentowym” i ma „realnie mniejsze szanse na uzyskanie zatrudnienia” (s. 8 skargi). Skarżąca uznała, że o mawiana praktyka stosowania prawa, która stawia kobiety w cią- ży i młode ma tki w gorszej sytuacji niż inne osoby, jest „nie do pogodzenia” z zasadą demo- kratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji (s. 8 skargi) . W jej opinii, p ośrednim skutkiem omawianej inter pretacji za skarżonych przepisów jest naruszenie art. 64 ust. 2 Konstytucji. Jeżeli decyzja w sprawie prawa do zabezpieczenia spo- łecznego jest podejmowana na podstawie „niejasnych interpretacji przepisów prawa, i de fac- to arbitralnych ocen”, to nie jest zap ewniona równa ochrona praw majątkowych (s. 8 i 9 skar- gi). 4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2021 r. , doręczonym pełnomocnikowi skarżące j 18 sierpnia 2021 r., skarżąc a został a wezwan a do usunięcia bra- k ów formaln ych skargi przez wskazanie adresu skarżącej oraz doręczenie wszystkich wymie- nionych w skardze załączników (skarga konstytucyjna została bowiem wniesiona bez załącz- ników). Skarżąca w piśmie z 25 sierpnia 2021 r. (data nadania) ustosunkował a się do powyż- szego zarządze nia. 5. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego postanowieniem z 13 października 2021 r. na podstawie art. 78 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) zawiesił postę- powanie w sprawie z uwagi na wniesienie przez skarżącą skargi kasacyjnej do Sądu Najwyż- szego. Sąd Najwyższy postanowieniem z 11 stycznia 2022 r. (sy gn. akt […] ) odmówił przy- jęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej. Odpis t ego orzeczenia wpłynął do Trybuna- łu Konstytucyjnego 23 lutego 2022 r. P ostanowieniem z 16 marca z 202 2 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego postanowił podjąć zawieszone postępowani e . 6 . Zarządzeniem sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. (doręczonym pełnomocni- kowi skarżące j 20 kwietnia 2022 r.) skarżąc a został a wezwan a do usunięcia braków formal- nych skargi przez: 1) doręczenie podpisanego przez pełnomocnika skarżącej oryginału uzu- pełnionej skargi konstytucyjnej, zawierającej adres skarżące j; 2) dokładne określenie przepi- sów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o konstytucyjnych wolnościach, prawach albo obowiązkach skarżącej, w stosunku do których domaga się ona stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; 3) wskazanie, jakie konstytucyjne prawa i wolności skarżącej, wyrażone w art. 2 i art. 32 Konstytucji, zostały naruszone; 4) wskazanie, w jaki sposób kon- stytucyjne prawa lub wolności skarżącej zostały naruszone; 5) uzasadnienie zarzutu niekon- stytucyjności kwestionowanych prze pisów z powołaniem argumentów lub dowodów. Skarżąca ustosunkowała się do powyższego zarządzenia w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. (data nadania) . W odpowiedzi na wezwanie do doprecyzowania przedmiotu kontroli wskazał a , że wnosi o stwierdzenie niekonstytucyjności: OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 4 1) „ art. 2 , w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy” w rozumieniu wskazanym w punkcie 1 petitum skargi; 2) „ art. 2 , w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w związku z art. 300 kp z art. 6 , w związku z art. 58 § 2 , w związku z art. 65 , w związku z art. 83 § 1 kodeksu cywilnego” w rozumieniu wskazanym w p unkcie 2 petitum skargi; 3) „art. 2, w związku z art. 22 § 1 w związku z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy w związku z art. 300 kp z art. 6 k.c. ” w rozumieniu wskazanym w p un - kcie 3 petitum skargi (s. 2 pisma) . W yjaśnił a równocześnie, że przywołanie w petitum skargi pozostałych przepisów wy- nikało z „ostrożności” i mi ało na celu wykazanie, „jakie skutki (…) rodzi interpretacja przepi- sów prawa pracy dokonana przez Sąd Apelacyjny” (s. 2 - 3 pisma). W kontekście art. 2 Konstytucji skarżąca podkreślił a , że wydane orzeczenia ( i zasto- sowania w ni ch i nterpretacja przepisów prawa ) narusza ją zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę państwa prawnego . Skarżąca z ostała pozbawiona ( bez realnych powodów ) prawa do świadczeń, które osobom w tej samej sytuacji ( ale ni ebędącym w ciąży ) „ bez żadnych pro- blemów przysługują, zaś pozbawienie tego prawa odbywa się na drodze specyficznego proce- su stosowania prawa”. Skarżąca dostrzega również w za skarżonych przepisach ( w rozumieniu przyjętym w orzeczeniach sądowych ) naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa (s. 3 - 4 pisma). W związku z art. 32 Konstytucji skarżąca wskazał a , że przepisy w rozumieniu wska- zanym w skardze „prowadzą wprost do nierównego traktowania kobiet w cią ż y w stosunku do innych osób (zarówno kobiet nie będących w ciąży jak i mężczyzn), poprzez faktyczne pozbawienie prawa do zmiany pracy, podjęcia pracy, awansu zawodowego czy podwyżki, z uwagi [n] a ryzyko uznania takiego działania za pozorne, i skutkujące po zbawieniem świad- czeń z ubezpieczenia społecznego” (s. 4 pisma). Ponadto powtórzył a i rozwin ę ł a niektóre z argumentów zawartych w skardze konsty- tucyjnej. Jej zdaniem na tle kwestionowanych unormowań dochodzi w praktyce o „systemo- wego” pogorszenia sytuacji k obiet w ciąży na rynku pracy i w zakresie podejmowania dzia- łalności gospodarczej, której wyrazem są m.in. masowe kontrole organów rentowych i kwe- stionowanie prawa do ubezpieczenia społecznego tej konkretnej grupy podmiotów (s. 5 i 6 pisma). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po - stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega ws tępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przed - miotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Trybunał Konstytucyjny poprzedził wstępną kontrolę skargi konstytucyjnej doko- naniem ustaleń co do kwestionowanego w niej przedmiotu kontro li. 2.1. S karżąca zakwestionowała zgodność z Konstytucją trzech odrębnych norm praw- nych, zgodnie z którymi: – „ dopuszczalne jest uznanie pozorności umowy o pracę (skutkującej pozbawieniem prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego) zawartej przez kobietę w ciąży, pomimo formalnego zawarcia na piśmie umowy o pracę, zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia spo- OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 5 łecznego, potwierdzenia w procesie przez strony umowy faktu zawarcia umowy i świadczenia pracy, na podstawie umowy, jedynie na podstawie wą tpliwości Sądu co do niektórych szcze- gółów okoliczności faktycznych sprawy, «zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego»; – dopuszczalne jest pozbawienie pracownika tego statusu (a pośrednio prawa do świad czeń z ubezpieczenia społecznego) na podstawie mniej lub bardziej uprawdopodobnio- nych wywodów logicznych wbrew stanowisku stron umowy o pracę ” ; – w sprawie z odwołania od decyzji organu emerytalnego uznającego, iż pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym, to na pracowniku spoczywa ci ężar dowodu, iż umo - wa nie była umową pozorną” (por. petitum skargi ; w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej pod- kreślono „kluczowe” znaczenie ostatniej normy prawnej dla rozstrzygania spraw dotyczących pozorności umów o pracę zawieranych przez kobiety w ciąży – por. s. 3 skargi ). W skardze konstytucyjnej przyjęto, że powyższe dyrektywy postępowania wynikają z wykładni sądowej czternastu powiązanych ze sobą przepisów czterech ustaw. Natomiast w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. ( data nadania), w odpowiedzi na wezwanie Trybunału Konsty- tucyjnego, skarżąca doprecyzowała, że domaga się stwierdzenia niekonstyt u cyjności pozosta- jących ze sobą w związku art. 2, art. 22 § 1, art. 26 i art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24 , poz. 141, ze zm.; dalej: k.p. albo kodeks pracy ) oraz art. 6, art. 58 § 2, art. 65 i art. 83 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c. albo kodeks cywilny ) w rozumieniu wskazanym w petitum skargi. Wyjaśniła, że pozostałe przepisy zostały uwzględnione w petitum skargi „z ostrożno- ści”, w celu wykazania skutków kwestionowanych unormowań (por. s. 2 - 3 pisma z 28 kwiet- nia 2022 r.). 2 .2. Po analiz ie powyższego pisma Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że in tencją skarżącej – już w momencie zainicjowania postępowania przed Trybunałem – była kontrola konstytucyjności trzech norm prawnych, wskazan ych w petitum skargi konstytucyjnej, wyni- kających (zdaniem skarżącej) z wykładni art. 2, art. 22 § 1, art. 26 i art. 300 k.p. oraz art. 6, art. 58 § 2, art. 65 i art. 83 § 1 k.c . Wobec powyższego oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z 28 kwietnia 2022 r. nie oznaczało częściowego cofnięci a skargi konstytucyjnej w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK . Stanowiło tylko wyjaśnienie wątpliwości związanych z jej redakcją . 3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. Art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego m.in. do: – określenia kwes tionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego określonych w Konstytucji, – wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo ska rżącego, i w jaki sposób – je- go zdaniem – zostały naruszone oraz – uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konsty- tucyjną wolnością lub prawem z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Analizowana skarga konstytu cyjna nie spełnia powyższych wymogów z kilku powo- dów . 4 . S karżąca przede wszystkim nie uprawdopodobniła, że wskazan ym przez nią przepi- som nadano w procesie wykładni kwestionowaną treść. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 6 4 .1. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji w skardze konstytucyjnej można kwestiono- wać „ustawę lub inny akt normatywny”. Art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK doprecyzowuje, że przed- miotem skargi powinny być „przepisy” (czyli konkretne jednostki redakcyjne aktów praw- nych). W praktyce jednak rekonstrukcja przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed Try- bunałem nie ogranicza się do analizy jego literalnego brzmienia. Ustalając znaczenie norm prawnych wynikających z zaskarżonych przepisów, należy wziąć pod uwagę także ich syste- mowe uwarunkowania, poglądy doktryny oraz ukształtowan ą lini ę orzecznicz ą (por. np. po- stanowienie z 13 kwietnia 2021 r., sygn. SK 93/19, OTK ZU A/2021, poz. 20 ). W rezultacie, d okonując kontroli konstytucyjności prawa, Trybunał Konstytucyjny uwzględnia odczytanie normy przez organy stosujące prawo – jednakże tylko wtedy, jeżeli ma ono charakter stały, powszechny oraz jednoznaczny ( zob. m.in. wyrok z 6 grudnia 2021 r., sygn. SK 3/11, OTK ZU nr 10/A/2011, poz. 113 ). Jeżeli przedmiotem skargi kon stytucyjnej jest znaczenie przepisów ukształtowan e w wyniku takie j praktyki, skarżący powinien wyka- zać jej istnienie . Obowiązek ten stanowi konsekwencję nakazu określenia w skardze konsty- tucyjnej przedmiotu kontroli (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 u . o.t.p.TK i np. postanowienie z 1 czer - wca 2022 r., sygn. SK 124/20, OTK ZU A/2022, poz. 32). 4 . 2 . Skarżąca podkreśliła, że przedmiotem jej zastrzeżeń jest wskazany w petitum skargi sposób rozumienia określonych przepisów przez organy stosujące prawo (przede wszy - stkim sądy). Wyraziła przy tym przekonanie, że wprawdzie jest możliwa także ich wykładnia zgodna z Konstytucją, jednak to interpretacja kwestionowana w skardze ma charakter powszechny. W rezultacie zasadą jest arbit ralne i masowe stwierdzanie pozorności umów o pracę zawartych przez kobiety w ciąży (a w dalszej konsekwencji – odmawianie im prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego – por. s. 3 , 4 i 6 - 7 skargi oraz s. 1 - 2 pisma z 28 kwie tnia 2022 r.), co skutkuje m .in. ich dyskryminacją na rynku pracy. Jako jedyny konkretny przykład kwestionowanej w skardze wykładni zaskarżonych przepisów skarżąca wskazała orzeczenia wydane w jej sprawie. Poza tym w uzasadnieniu skargi ogólnie (bez podania danych konkretnych orzecze ń) odwołała się do orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego (por. s. 3 skargi oraz s. 1 - 2 pisma z 28 kwietnia 2022 r.) oraz „informacji powszechnie dostępnych w mediach” (por. s. 4 wspomnianego pi- sma). 4 . 3 . Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego , nie jest to wystarczającym dowodem na rzecz istnienia kwestionowanej w skardze wykładni przepisów (ani tym bardziej – jej utrwa- lonego i powszechnego charakteru). W rezultacie nie ma podstaw do stwierdzenia, że w pr ocesie stosowania prawa przepi- sy wskazane w s kardze nabrały kwestionowanej przez skarżącą treści. Skarga konstytucyjna nie spełnia więc wymogów wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t. p .TK . 5 . Dodatkowo skarżąca nie wyjaśniła – pomimo stosownego wezwania Trybunału – w jaki sposób naruszono jej konstytucyjne wolności lub prawa wskazane w skardze . 5 .1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna za- wierać wskazanie sposobu naruszenia konstytucyjn ych wolności lub praw skarżąceg o. W celu spełnienia tego wymogu należy odnieść zarzut y postawion e w skardze konstytucyjnej do sta- nu faktycznego sprawy skarżącego i uprawdopodobni ć , że doszło w niej do naruszenia kon- stytucyjnych wolności lub praw skarżącego z powodu zastosowania wobec niego kwestiono- wanych w skardze przepisów. Określenie sposobu narusz enia konstytucyjnych wolności lub OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 7 praw skarżącego nie powinno przy tym być utożsamiane z uzasadnieniem zarzutów niekon- stytucyjności – oba te elementy są ustawowo odrębnymi wymogami formalnymi skargi (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK). 5 . 2 . W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca zawarła szeroką krytykę wydane- go w jej sprawie orzeczenia . W yrażone przez nią oceny nie miały jednak wymiaru konstytu- cyjnego i nie odnosiły się do konkretnych zaskarżonych przepisów (ani też poszczególnych wy prowadzonych z nich norm prawnych) . Wobec powyższego została ona wezwana do usunięci a tego braku skargi konstytucyj- nej w zarządzeniu sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. W piśmie z 27 kwietnia 2022 r. skarżąca jedynie częściowo ustosunkowała się do te go zobowiązania. Wskazała bowiem tylko lakonicznie , że w jej sprawie naruszono : – „zasadę zaufania jednostki do państwa o stanowionego przez nie prawa” (art. 2 Kon- stytucji) w ten sposób, że odmówiono jej świadczeń, pomimo że spełniała ona warunki ich uzyskania i miała prawo ich oczekiwać ( na zasadzie falsa demonstratio non nocet Trybunał przyjął, że argument ten odnosił się do art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, ponieważ art. 2 Konstytucji w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjna ni e może być samo- dzielnym wzorcem kontroli – por. np. postanowienie z 9 lutego 2021 r., sygn. Ts 101/20, OTK Z U B/2022, poz. 3 8 i wskazane tam inne orzeczenia); – „prawo do swobodnego wyboru zatrudnienia i miejsca pracy” (art. 65 ust. 1 Konsty- tucji) z uwagi na fakt, że gdyby skarżąca kontynuowała zatrudnienie u poprzedniego praco- dawcy, prawdopodobnie jej praw o do świadczeń nie zostałoby zakwestionowane (por. s. 5 i 6 pisma) . 5 . 3 . Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że powyższe wyjaśnienia nie realizują wymo- gu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK. Po pierwsze, wbrew żądaniu Trybunału, n ie odnoszą się one do wszystkich konstytu- cyjnych wolności lub praw skarżącej, które miały doznać uszczerbku na skut ek ostatecznego orzeczenia . Nie zostały również przyporządkowane w sposób wyraźny do norm prawnych zakwestionowanych w petitum skargi. Po drugie, a rgumentacja dotycząca art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji opiera się na założeniu, że skarżąca spełniała warunki uzyskania świadczeń. Tymczasem organy orzekające w jej sprawie konsekwentnie zajmowały odmienne stanowisko (uznały, że skarżą- ca nie s pełnia wymogów, ponieważ zawarła pozorną umowę o pracę) . Ocena ta jest zawarta także w prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego. P rawidłowość leżących u jej podstaw ustaleń faktycznych nie podlega weryfikacji przez Trybunał , który jest „sądem prawa” (a nie „są dem faktów” – por. np. wyrok z 22 lipca 2021 r., sygn. SK 60/19, OTK ZU A/2021, poz. 44) . Po trzecie, w skazany przez skarżącą sposób naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji ma charakter hipotetyczny. Sam fakt podjęcia nowej pracy po upływie okresu zatrudnie nia u do- tychczasowego pracodawcy nie stanowił w sprawie skarżącej bezpośredniej przesłanki od- mowy przyznania jej świadczeń. Negatywny wynik postępowania wynikał ze stwierdzenia pozorności umowy o pracę – a wadą tą mogła być dotknięta zarówno kolejna umowa z do- tychczasowym pracodawc ą , jak i umowa z pracodawcą nowym. Po czwarte, ż aden z powyższych argumentów nie odnosił się do „kluczowego” w oce- nie skarżącej zagadnienia „ przerzucenia ” na pracownika ciężaru dowodu, że umowa o prac ę nie miała charakteru p ozornego (por. s. 3 skargi) . Skarżąca nie wy jaśniła w szczególności, dlaczego przyznanie jej inicjatywy dowodowej w postępowaniu, którego była stroną i które dotyczyło jej istotnych praw podmiotowych, miałoby naruszać wskazane w skardze wzorce OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 8 kontroli – z właszcza że ( jak sama stwierdziła w toku postępowania meriti ) dysponowała do- wodami wykonywania obowiązków pracowniczych. W tej sytuacji Trybunał uznał, że skarżąca nie usunęła braków formalnych skargi kon- stytucyjnej dotyczących wskazania sposobu naruszenia jej konstytucyjnych wolności lub praw (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 in fine u.o.t.p.TK). 6 . Skarga konstytucyjna nie zawiera także należytego uzasadnienia zarzutów niezgod- ności zaskarżon ych regulacji z e wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej. Brak ten nie został usunięty pomimo stosownego wezwania Trybunału. 6 .1. W świetle art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK obowiązkowym elementem skargi kon- stytucyjnej jest powołanie argumentów lub dowodów, stanowiących uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego. Jak wyj aśniał Trybunał, wymogu tego nie realizują na przykład „uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie innych rozważań” (por. np. wyrok z 13 grud- nia 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2) albo sformułowania dotyczące „sposo- bu rozumienia” zaskarżonego przepisu i relewantnych unormowań konstytucyjnych (por. np. postanowienie z 13 września 2021 r., sygn. Ts 156/20, OTK ZU B/2022, poz. 9) – bez ich skonfrontowania. Konieczne jest natomiast wyraźne podanie przez skarżącego „argumen tów” lub „do- wodów” podważających konstytucyjność kwestionowanych regulacji. P odmiot inicjujący postępowanie „musi podać co najmniej jeden argument uzasadniający zarzut, iż określony przedmiot kontroli jest niezgodny ze wskazanym wzorcem; nie wystarczy sfor mułowanie samej tezy o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu” ( por. np. wyrok z 20 listopada 2019 r., sygn. SK 6/18, OTK ZU A/2019, poz. 62 ). 6 . 2 . Uzasadnienie skargi konstytucyjnej zawierało bardzo lakoniczną argumentację dotyczącą poszczególnych wzorców kontroli, jednak zaprezentowaną w sposób ogólny ( bez doprecyzowania, do którego przedmiotu kontroli wskazanego w petitum skargi odnoszą się przedstawione argumenty ) . S karżąca została wezwana do usunięcia powyższego braku skargi konstytucyjnej w zarządzeniu sędziego Trybunału z 13 kwietnia 2022 r. W piśmie z 27 kwietnia 2022 r. usto- sunkowała się do powyższego zarządzenia, przedstawiając dodatko wą argumentację dotyczą- cą naruszenia art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji (przy czym Trybunał stwierdził, że przedsta- wiony w tym kontekście wywód nawiązywał także do praw podmiotowych wyrażonych w art. 65 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji , co jest istotne z uwagi na wymogi stawiane wzor- com kontroli w postępowaniu przed TK – por. np. wskazane wyżej postanowienie o sygn. Ts 101/20 ). 6 . 3 . Przedstawiona argumentacja odnosiła się tylko do części wskazanych wzorców kontroli i nie była usystematyzowana w odniesieniu do poszczególnych zaskarżonych norm prawnych , stanowiących odrębne przedmioty kontroli. Skarga konstytucyjna nie spełnia więc wymogów wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Mając powyższe na względzie Trybunał Konst ytucyjny , na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji. OTK ZU B/2023 Ts 194/21 poz. 190 9 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.