Ts 220/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 kwietnia 2023 r. Pozycja 116 POSTANOWIENIE z dnia 3 marca 2 01 6 r. Sygn. akt Ts 220/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.G. w sprawie zgodności : art. 23 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 39 5 , ze zm.) z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 4 5 u st. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a : odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Ko nstytucyjnego 24 czerwca 2015 r. (data nadania) S.G. (dalej: skarżąc y ) zakwestionował zgodność art. 23 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395, ze zm.; dalej: k.p.w.) w zakresie, w jakim nie przewiduje sądowej kontroli za rzą- dzenia prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu inicjowanej przez obwinione- go, który złożył wniosek w trybie art. 22 k.p.w. , z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżący 20 sierpnia 2014 r. złożył wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu w postępowaniu wykro- czeniowym prowadzonym przed Sądem Rejonowym w O . Przewodniczący Wydziału II K ar- nego Sądu Rejonowego w O. zarządzeniem z dnia 26 si erpni a 2014 r. (sygn. akt […] ) nie uwzględnił wniosku skarżącego, wskazując, że nieskomplikowany charakter sprawy, a także okoliczność, iż obwiniony w sposób należyty radzi sobie z obroną, nie pozwala ją przyjąć , że ziściły się przesłank i do wyznaczenia obr ońcy z urzędu. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie, które zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II K arnego Sądu Rejono- wego w O. z 11 września 2014 r. (sygn. akt […] ) nie zostało przyjęte do rozpoznania. W wy- niku rozpoznania zażalenia Sąd Rej onowy w O. – Wydział Karny postanowieniem z dnia 10 lu tego 2015 r. utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy. Zdanie m skarżącego brak możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie P rzewodni- czącego II Wydziału K arnego Sądu Rejonowego w O. pozbawiło go prawa odwołania się do sądu. Ponadto – według niego – wskazane orzeczenie miało bezpośredni wpływ na pozba- OTK ZU B/2023 Ts 220/15 poz. 116 2 wienie go prawa do skorzystania z pomocy obrońcy, a więc naruszyło jego prawo do obrony w znaczeniu formalnym. Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępo- waniu przed Trybunałem na etapie dotyczącym wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywana skarga konsty- tucyjna została wni esiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo- stały naruszone, ma prawo, na zasadach okre ślonych w ustawie o TK, wnieść skargę do Try- bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie któr ych sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgod- nie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu roz- poznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga odpowiada określonym przez prawo wymogom. Procedura ta umożliwia, już w po- czątkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem me- rytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. W myśl art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK obowiązkiem skarżącego jest wskazanie, ja- kie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone. Prawidłowe wykonanie tego obowiązku polega nie tylko na określeniu przepisów konstytu- c yjnych naruszonych – w ocenie skarżącego – przez kwestionowaną regulację , lecz także na uprawdopodobnieniu postawionych zarzutów jej niekonstytucyjności. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przedstawionej do rozpoznania skardze konsty- tucyjnej nie może zosta ć nadany dalszy bieg ze względu na nie wykazanie przez skarżącego, że na skutek wydania zarządzenia P rzewodniczącego II Wydziału K arnego Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 lutego 2015 r. doszło do naruszenia jego wolności i praw zagwarantowanych w K onstytucji . Zdaniem skarżącego przepis art. 23 k.p. w . w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na decyzję prezesa sądu lub innego uprawnionego podmiotu w sprawie wyznaczenia obrońcy z urzędu na wniosek obwinionego , jest niezgodny z art. 42 ust . 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. W jego przekonaniu doszło w ten sposób do naruszenia przysługującego mu prawa do obrony oraz prawa odwołania się do sądu. Skarżą- cy , argumentując , powołuje się na wyrok Trybunału z dnia 8 października 2013 r . (sygn. akt K 30/11 , OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 98 ), w którym orzeczono niekonstytucyjność analogicz- nego przepi su na gruncie procedury karnej. Trybunału uznaje, że argumentacja skarżącego jest bezpodstawna. Przede wszystkim Trybunał wskazuje, że skarga konstytucyjna stanowi indywidualny i konkretny środek ochro- ny konstytucyjnych praw i wolności, tzn. że skarżący może kwestionować za jej pomocą kon- stytucyjność przepis ów , które były podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia w jego sprawie, ale jedynie w zakresie , w jakim jego dotyczą. Ponadto przypomina, że w ramach rozpoznawania zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów, uwzględnia także okoliczności, które stanowiły podstawę wydania ostatecznego orzeczenia. Trybunał podk reśla także, że w anali- zowanej sprawie nie można pominąć faktu, że skarżący w dniu wystąpienia z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu w postępowaniu wykroczeniowym był czynnym zawodowo adwokatem , w związku z czym należy przyjąć, że posiadał zarówno wys tarczającą wiedzę , OTK ZU B/2023 Ts 220/15 poz. 116 3 jak i umiejętności , aby samodzielnie podejmować czynności związane ze swoją obroną. Nie bez znaczenia w ocenie Trybunału jest również rodzaj postępowania, w którym skarżący wy- stąpił z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Postępowani a w sprawach o wykrocze- nia dotyczą czynów , których znaczenie, a także stopień złożoności są zdecydowanie mniejsze aniżeli w sprawach karnych. Wyrazem odmienności postępowani a w sprawach o wykroczenia jest treść art. 22 k.p.w., który do przesłanek przyznani a obrońcy z urzędu – obok przesłanki związanej z sytuacją majątkową obwinionego – zalicza także dobro wymiaru sprawiedliwo- ści. Oznacza to, że w przeciwieństwie do postępowania karnego do ustanowienia obrońcy z urzędu w postępowaniu wykroczeniowym niezbędne jest wykazanie , czy sytuacj a majątko- wa obwinionego nie pozwala mu na poniesienie kosztów obrony bez uszczerbku dla utrzyma- nia siebie i rodziny , oraz ustalenie przez podmiot uprawniony do wyznaczenia takiego obroń- cy, że przemawia za tym dobro wymiaru spraw iedliwości. W związku z powyższym nie zaw- sze osobie, które j sytuacja majątkowa nie pozwala na skorzystanie z prawa do ustanowienia obrońcy z wyboru, jest przyznawany obrońca z urzędu. Powołanie się na p rzesłank ę dobra wymiaru sprawiedliwości pozwala organo wi procesowemu na uwzględnienie dodatkowych okoliczności, w tym innych warunków osobistych obwinionego. Jedną z takich okoliczności jest fakt, że obwiniony – ze względu na swoją wiedzę lub doświadczenie – jest w stanie sa- modzielnie podjąć się własnej obron y . Skarżący w momencie złożenia wniosku o wyznacze- nie obrońcy z urzędu był już czynnym zawodowo adwokatem. Nie może zatem budzić wąt- pliwości, że w sytuacji gdy brakowało mu ś rodków finansowych pozwalających na poniesie- nie kosztów ustanowienia obrońcy z wyb oru, był on w stanie – z uwagi na przygotowanie zawodowe i związane z tym wiedzę i umiejętności, a także doświadczenie zdobyte w czasie aplikacji zawodowej – samodzielnie prowadzić obronę. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie, że w analizowanej sprawie dosz ło do naruszenia prawa do obrony skarżącego. Skarżący mógł bowiem – jako zawodowy adwokat – samodzielnie realizować przysługujące mu prawo do obrony, zwłaszcza w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, które charakteryzuje się nie- znacznym stopnie m skompliko wania. Ponadto Trybunał wskazuje, że uzależnienie przyznania obwinionemu obrońcy z urzę - d u od spełnienia przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości jest zgodne z art. 42 ust. 2 Kon- stytucji. ( zob. wyrok TK z dnia 19 lutego 2008 r., P 48/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 4). Postępowanie w sprawach o wykroczenia oprócz nieznacznego stopnia skomplikowan i a roz- poznawanych spraw, charakteryzuje się także mniej doniosłymi – w porównaniu z postępo- wani em karn ym – konsekwencjami związanymi ze stwierdzeniem winy. W z wiązku z powyż- szym przyznani e obwinionemu obrońcy z urzędu może być uwarunkowane także spełnieniem innych przesłanek, w tym właśnie przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości. Nie ma bo- wiem potrzeby , aby w każdej sprawie w postępowaniu o wykroczenia obwinion ego reprezen- tował obrońca, w tym obrońca wyznaczony z urzędu. Muszą za tym przemawiać – oprócz sytuacji finansowej obwinionego – dodatkowe okoliczności świadczące o realnej potrzeb ie występowania obrońcy w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. W tym stan ie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.