Ts 228/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 lutego 2016 r. Pozycja 84 POSTANOWIENIE z dnia 28 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 228/15 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar – przewodniczący Andrzej Rzepliński – sprawozdawca Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawny m zażal enia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej P . Cz . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału K onstytucyjnego 26 czerwca 2015 r. (data nadania) P . Cz . (dalej: skarżący) za kwestionował zgodność art. 685 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. P ostanowieniem z 2 6 października 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania złożonej skardze dalszego biegu , stwierdziwszy jej oczywistą bezzasadność, o której mowa w art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustaw y z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( Dz. U. Nr 102, poz . 643, ze zm.; d alej: ustawa o TK ) . Zwracając uwagę na dyspozytywny charakter zaskarżonego przepisu, Trybunał wskazał , że s karżący miał szansę zapobiec niekorzystnemu dla siebie ułoż eniu stosunku najmu i podkreślił, że ze względu na brak aktywności skarżącego w tym zakresie nie znajduje uzasadnienia jego wystąpienie o wszczęcie kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej przez niego normy prawnej. Ponadto Trybunał stwierdził , że choć skarżący podnosi, że przez naruszenie swoich praw majątkowych rozumie naruszenie prawa najmu przez zwiększenie obciążeń z tytułu czynszu, na które nie wyraził zgody, to nie wykazał on, aby zaskarżo na regulacja naruszała to prawo . Trybunał przypomniał przy tym, że art. 685 1 k.c. wprowadza regułę, od której strony umowy najmu mogą swobodnie odstąpić. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podnosi, że względnie obowiązujący charakter zaskarżonego przepisu „ nie może mieć znaczenia dla podjęcia pró by jego analizy przez pryzmat konstytucyjnych praw podmiotowych . (…) Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, w której Trybunał przyzwala na stosowanie w obrocie przepisu, który narusza prawa podmiotu ugruntowane w Konstytucji i jako środek ochronny, prewenc yjny, OTK ZU B/2016 Ts 228/15 poz. 84 2 wskazuje prawo strony umowy do wyłączenia takowej normy, ignorując tym samym przedwcześnie możliwą niekonstytucyjność danej regulacji”. Skarżący wyraża przy tym przekonanie, że art. 685 1 k.c. nie może mieć zastosowania do lokali użytkowych (tj. takie go lokalu, jaki najmował skarżący), co wyklucza konieczność wyłączania stosowania tego przepisu na etapie zawierania umowy najmu. Jak podkreśla ponadto , bezsporne jest, że „zakwestionowany przepis wpłynął na kształt łączącego strony stosunku najmu i stanow ił podstawę naruszeń konstytucyjnych praw podmiotowych najemcy”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 138 w zw. z art. 13 9 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; d alej: ustawa o TK z 20 15 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa o TK. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2 015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie w postępowaniu przed Trybunałem na etapie wstępnego rozpoznania skarg i konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do je go rozpozn ania zastosowanie mają przepisy ustawy o TK. 2. Zgodnie z art. 36 ust . 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb unał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozp ozna wa nia zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu p rawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że k westionowane postanowienie jest prawidło we, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń w nim prz e dstawionych i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. 3. W zażaleniu skarżący podnosi, że w zględnie obowiązujący charakter zakwestionowanego przepisu nie wyłącza możliwości jego kontro li w postępowaniu skargowym przed Trybunałem. Ponadto j ego zdaniem art. 685 1 k.c. nie powinien znajdować zasto sowania do lokali użytkowych, a takiego lokalu dotyczyła zawarta przez niego umowa najmu. Co więcej, w jego ocenie brak spójności w orzecznictwie co do s kutków wypowiedzenia czynszu na podstawie art. 685 1 k.c. powoduje – jak podkreśla – „powstanie stanu ni epewności w obrocie prawnym, który winien zostać jak najszybciej usunięty poprzez właściwą redakcję ” tego przepisu, „ z poszano w aniem wymogów legislacyjnych i konstytucyjnych praw podmiotowych”. Skarżący powtórnie wyraża przekonanie , że „wskutek zastosowani a art. 685 1 k.c. została zmodyfikowana treść łączącej strony umowy najmu z pokrzywdzeniem najemcy, co doprowadziło do naruszenia jego majątkowych praw podmiotowych w wyniku nierównomiernego wyważenia interesów stron, zaburzenia ekwiwalentności wzajemnych ś wiadczeń, do których uiszcza n ia (…) najemca jest obowiązany ”. Według skarżącego jest oczywist e , że „ gdyby najemca wykazał, iż wynajmującym nie przysługiwało prawo do wypowiedzenia czynszu najmu, a co za tym idzie, że zakwestionowany przepis nie ukształtowa ł stosunku łączącego strony, nie doszłoby do konieczności sporządzenia skargi konstytucyjnej”. OTK ZU B/2016 Ts 228/15 poz. 84 3 3.1. Odnosząc się do postawionych w zażaleniu zarzutów, Trybunał ponownie zwraca uwagę na to, że c elem skargi, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest ochrona konstytucyjnych wolności lub praw naruszonych przez normę prawną będącą podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia sądu lub organu administracji publicznej . Co istotne , skarga jest i nstrumentem nadzwyczajnym i może być wniesiona jedynie w sytuacji, w kt órej skarżący nie mógł zapobiec naruszeniu jego konstytucyjnych praw podmiotowych. Jeśli więc skarżący mi ał odpowiednie instrumenty służące ochronie jego praw, lecz z nich nie skorzy stał, to skarga nie przysługuje. Uznaje się wtedy bowiem, że p rzyczyna nar uszenia jego praw leży poza treścią zakwestionowanej norm y , nawet jeśli jej zastosowanie – jak w sprawie skarżącego – doprowadziło do niekorzystnego ukszta łtowania jego sytuacji prawnej. 3.2. Oczywiste jest, że Trybunał Konstytucyjny nie może rozstrzyga ć sporu o t o , jaka była wola stron stosunku prawnego, tj. samodzielnie nie może bada ć stanu faktycznego w sprawie skarżącego . Zatem Trybunał musiał oprzeć się na ustaleniach podjętych przez sądy orzekające w tym zakresie . Skoro ustaliły one, że strony nie wy łączyły stosowania lub nie zmodyfikowały treści normy zawartej w art. 685 1 k.c., to oznacza to , że współkształtowała ona stosunek prawny między nimi. Wymaga przy tym podkreślenia, że niewiedza stron o istnieni u te j normy (jej treści) nie uzasadnia jej kont roli w postępowaniu skargowym . R ównież w t ej części aktualność zachowują uwagi Tryb unału zawarte w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu. 3.3. Trybunał zauważa ponadto , że skarżący występuje o ochronę praw majątkowy ch, skupiając się na sw oich uprawnieniach jako najemcy w ramach stosunku najmu. Trzeba zatem za znaczyć , że dla skarżącego źródłem powstałego prawa najmu była umowa, którą sam zawarł i na której treść miał bezpośredni wpływ. Nie ma więc on pods taw, by twierdzić, że swoboda w kszt ałtowaniu prawa najmu, przyznana przez ustawodawcę skarżącemu, narusza standardy gwarantowane w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zarzuty skarżącego nie mogą być w tym stanie rzeczy inaczej potraktowane aniżeli jako spóźniona próba mod yfikacji treści stosunk u najmu. Trybunał jeszcze raz stwierdza w związku z powyższym , że skarżący nie wykazał, aby prawo najmu jako prawo majątkowe objęte ochroną konstytucyjną na podstawie art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji zostało naruszone przez zaskarżony art. 685 1 k.c. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.