Ts 23/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 kwietnia 2024 r. Pozycja 64 POSTANOWIENIE z dni a 22 listopada 2023 r. Sygn. akt Ts 23/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . M. (… ) o zba- danie zgodności: art. 126 § 1 ustawy z dni a 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 202 1 r. poz. 534 , ze zm.) „w zakresie, w jakim wskazany przepis uza- leżnia przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej od przyczyn od strony «niezależnych» ”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nada nia dalsz ego bieg u skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 lutego 20 2 2 r. (data nadania), J.M. (… ) (dalej: skarżąc y ) – rep rezentowan y przez pełnomocnika z urzędu – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym : Wyroki em Sądu Rejonowego w L. z 19 lutego 2021 r. (sygn. akt […] ) skarżący został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu oraz skazany na karę pozbawienia wolności. Skarżący nie był obecny na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, która miała miejsce 19 lutego 2021 r., aczkolwiek został on skutecznie zawiadomiony o jej terminie. Termin do zaskarżenia wskazanego na wstępie orzeczenia upłynął bezskutecznie. Do- piero 10 maja 2021 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Na wezwanie odnośnie do przyczyn uchybienia terminowi skarżący wskazał, że nie wiedział w ogóle o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym i o roz- prawie 19 lutego 2021 r., a o wydanym wyroku dowiedział się 27 kwietnia 2021 r. w chwili zatrzymania do odbycia kary pozbawienia wolności. Postanowieniem z 1 września 2021 r. (sygn. akt […] ) Sąd R ejonowy w L. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu, wskazawszy że skarżący miał wiedzę o wyznaczonej w jego sprawie na 19 lutego 2021 r. rozprawie, a zatem też o prowadzonym postępowaniu, co OTK ZU B/2024 Ts 23/22 poz. 64 2 udokumentowane zostało – znajdującym się w aktach postępowania – własnoręcznym po- twierdzeniem doręczenia skarżącemu zawiadomienia o terminie rozprawy. Odpis tego orze- czenia został doręczony skarżącemu, przebywającemu w zakładzie karnym, osobiście 6 wrze- śnia 2021 r. Skarżący 14 września 2021 r. – poprzez złożenie w administracji zakładu karnego – wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, które zarządzeniem Kierownika Sekcji Wyko- nywania Orzeczeń III Wydziału Karne go Sądu Rejonowego w L. z 21 września 202 1 r. (sygn. akt […] ) nie zostało przyjęte z powodu wniesienia go z przekroczeniem ustawowego terminu. Zarządzenie to zostało utrzymane w mocy postanowi eniem Sądu Okręgowego w L. z 22 gru - dnia 2021 r. (sygn. akt […] ). 3 . Zdaniem skarżącego art. 126 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postę- powania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm. ; dalej: k.p.k. ) „stanowi obrazę przepisów Konstytucji w postaci art. 45 ust. 1 (prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prawo do prawidłowego ukształtowania toku postępowania) Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na użycie wskazanego określenia zamiast uzależnienie przywrócenia terminu do do- konania czynności procesowej od przyczyn od strony «niezawinionych»” (k. 2). 4 . Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytu c yjnego z 1 5 marca 202 2 r. (którego od- pis został doręczony pełnomocnikowi skarżące go 22 marca 202 2 r.) skarżąc y został wezwan y do usunięcia brak ów formaln ych skargi konstytucyjnej przez : 1) udokumentowanie daty : a) doręczenia skarżące mu orzeczen ia wskazanego w skardze konstytu c yjnej jako osta- teczne , b) doręczenia radcy prawnem u K.W. rozstrzygnięcia Okręgowej Izby Radców Praw- nych w L. z 9 grudnia 2021 r. o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem załączni- ków dołączonych do skargi konstytucyjnej. We wniesionym do Trybunału 2 9 marca 202 2 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąc y wykonał powyższe zarządzenie . 5 . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 19 stycznia 2023 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 26 stycznia 2023 r.) skarżący został we- zwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wyjaśnienie – stosownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK ) – w jakim zakresie art. 126 § 1 k.p.k. naruszył wywodzone przez skarżącego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prawo do prawidłowego ukształtowania postępowania w sytuacji, gdy: a) skarżący utrzymuje w skardze konstytucyjnej, że nie wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu prz ed Sądem Rejonowym w L. w s prawie o sygn. akt […] , a zatem nie mógł w terminie złożyć wniosku o sporządzenie i doręczenie mu pisemnego uzasadnienia wyroku tego Sądu z 19 lutego 2019 r. (zob. s. 2 skargi konstytucyjnej), b) skarżący osobiście odebrał zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na 19 lutego 2021 r. p rzed Sądem Rejonowym w L. w sprawie o sygn. akt […] (zob. k. 123v akt Są du Re- jonowego w L. o sygn. […] ), c) skarżący uchybił terminowi na złożenie zażalenia na postanowienie, o którym mo- wa pod lit. b, a które zostało mu doręczone osobiście wraz z pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia w ciągu siedmiu dni (zob. k. 124, 129 i 155v akt Sądu Rejo nowego w L. o sygn. […] ); OTK ZU B/2024 Ts 23/22 poz. 64 3 2) po przedstawieniu wyjaśnienia, o którym mowa w punkcie 1, uzasadnienie – sto- sownie do art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – zarzutu niezgodnoś ci art. 126 § 1 k.p.k. z art. 45 ust. 1 Konstytucji . We wniesionym do Trybunału 2 lutego 2023 r. (data nadania) skarżący podniósł, że art. 126 § 1 k.p.k. „ naruszył wywodzone przez Skarżącego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy i prawo do prawidłowego ukształtowania postępowa- nia, w ten sposób, że Skarżący w dacie wydanie wy r oku p rz ebywał na kw a r antannie i nie miał możliwości z ł oże n ia wniosku o spo r ządzenie uzasad n ie n ia i doręczenie o r zeczen i a z uzasad- nieniem w ustawowym t erminie, a zatem było to wynikiem okoliczności od niego niezawi- nionej. Fakt, że Ska rż ący wiedz i ał o postępowaniu p rzed Sądem Rejonowym w L. w sp r awie o s ygn. akt […] , odebrał osobiście zawiadomienie o r ozprawie z dnia 19 l u tego 2021 r . o raz uchybił terminowi na z ł oże n ie zażale n ia na p r zedmiotowe postanowienie n ie ma pod tym ką tem znaczenia, albowiem Skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu do z ł oże ni a wniosku o sporządze n i e uzasadnienia, gdyż z uwagi na p r zebywan i e na kw a r antannie nie miał możliwości z ł oże n ia tegoż wniosku w ustawowym te rminie” (k. 45) . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. Stosownie do art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skar- dze konstytucyjnej, jeżeli : – nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możliwe (pkt 1); – braki, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, nie zostały usunięte w terminie (pkt 2); – jest ona oczywiście bezzasadna (pkt 3) 2 . Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono art. 126 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; obec- nie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) „w zakresie, w jakim wskazany przepis uzależnia przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej od przyczyn od strony «niezależnych»”. Zaskarżon y przepisy ma następujące brzmienie: „ Jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona w zawitym terminie 7 dni od daty ustania przeszkody może zgłosić wniosek o przy- wrócenie terminu, dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana; to samo stosuje się do osób niebędących stronami ” . 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie może zostać przeka- zana do rozpoznania merytorycznego . 4. Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny – choć jest sądem prawa – przy oce- nie skargi konstytucyjnej (będącej indywidualnym, konkretnym środkiem ochrony praw jed- nostki) i badaniu jej zasadności nie może pomijać żadnej okoliczności stanu prawnego i fak- tycznego (por. postanowienia TK z: 22 lutego 2010 r. i 13 grudnia 2010 r., sygn. Ts 103/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 438 i 439 oraz 25 marca 2021 r., sygn. Ts 153/20, OTK ZU B/2021, poz. 181, a także wyrok TK z 16 grudnia 2020 r., sygn. SK 26/16, OTK ZU A/2020, OTK ZU B/2024 Ts 23/22 poz. 64 4 poz. 69). Trybunał stwierdza przy tym, że – zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem – merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest możliwe jedynie po wykazaniu przez skarżącego (działającego w sprawie samodzielnie albo przez pełnomocnika) minimalnej sta- ranności w trosce o zabezpieczenie swoich interesów prawnych. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie – ani przez skarżącego, ani przez działającego w jego imieniu profesjonalnego pełnomocnika (zob. m.in. postanowienia TK z: 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77; 15 listopada 2013 r. i 4 lutego 2015 r., sygn. Ts 193/12, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 9 i 10; 25 listopada 2013 r., sygn. Ts 240/12, OTK ZU – Suplement nr II/B/2014, poz. 869; 30 lipca 2014 r., sygn. Ts 37/14, OTK ZU nr 4/B/2015, poz. 362 oraz 2 sierpnia 2017 r. i 21 marca 2018 r., sygn. Ts 64/17, OTK ZU B/2018, poz. 69 i 70). W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że skarżąc y – co bezsprzecznie wynika ze zgr o madzonego w niniejszej sprawie materiału procesowego – miał wiedzę o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym prz ed Sądem Rejonowym w L. o sygn. akt […] co naj- mniej od dnia, w którym osobiście pokwitował zawiadomienie o wyznaczeniu na 19 lutego 2021 r. rozprawy. Okoliczność, że skarżący – jak utrzymuje w skardze konstytucyjnej i pi- śmie procesowym – przebywał na kwarantannie jest irrelewantna; sam fakt izolacji nie st ał przecież na przeszkodzie uzyskani u na zasadach ogólnych, drogą telefoniczną, informacji w biurze obsługi interesantów sądu o stanie toczącej się sprawy, a w konsekwencji – podjęcia kroków prawem przepisanych do uzyskania uzasadnienia pisemnego wydanego wobec skar- żącego wyroku w celu złożenia apelacji. Skarżący przy tym w skardze konstytucyjnej twier- dził, że nic nie wiedział o wydanym wobec niego wyroku skazującym (k. 2v), podczas gdy w piśmie procesowym do tej wiedzy się przyznał (k. 45), co podaje w wątpliwość zasadność jego zarzutów względem zaskarżonego przepisu. Innymi słowy, t o nie art. 126 § 1 k.p.k. ipso iure ac in abstracto uniemożliwił uzyskanie przez skarżącego uzasadnienia pisemnego wyro- ku skazującego , ale wyłącznie niezachowanie należytej staranności przez skarżącego . To na jego ręce skutecznie zostało doręczone zawiadomienie sądu o terminie rozprawy i od tego czasu miał on świadomość, że 19 lutego 2021 r. będzie rozpatrywana jego sprawa przez sąd; 19 lutego 2021 r. skarżący mógł się dowiedzieć, czy w sprawie zapadł wyrok, czy też rozpra- wa została odroczona . Jak wynika z akt niniejszego postępowania, skarżący zainteresował się stanem swojej sprawy karnej dopiero po zatrzymaniu go do odbycia orzeczonej kary. N ie można mówić o nadmiernym rygoryzmie regulacji proceduralnych, jeżeli strona jakiegokolwiek postępowania w stopniu elementarnym nie dba o zabezpieczenie swoich inte- resów . Należy również zwrócić uwagę, że skarżącemu – który ostatecznie zawnioskował o przywrócenie mu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia pisemnego wyroku – umożliwiono przedłożenie wyjaśnień odnośnie do uchybienia termino- wi. Skarżący wówczas twierdził – wbrew dokumentom – że nic nie wiedział o toczącym się postępowaniu karnym (k. 27). Powyższe okoliczności przemawiają przeciwko nadaniu dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej z powodu oczywistej bezzasadności postawionych w niej zarzutów (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK) , będących jedynie próbą sanowania nie zadbania przez skarżą- cego (będąc ego oskarżonym w sprawie karnej) o swoje interesy procesowe w toku postępo- wania . 5. Niezależnie od powyższego przeciw rozpoznaniu merytorycznemu skargi przema- wia wzgląd na brak związku pomiędzy ostatecznym orzeczeniem wskazanym przez skarżące- go a zaskarżonym przepisem. OTK ZU B/2024 Ts 23/22 poz. 64 5 5.1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, prawo złożenia skargi konstytucyjnej przy- sługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wy- dania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. Przesłanki dopuszczalności rozpoznania zarzutów przedstawionych w skardze konstytucyjnej zostały doprecyzowane w u.o.t.p.TK. W myśl art. 77 ust. 1 tejże ustawy skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w przepisanym terminie od doręczenia skarżą- cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Wyczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsydiar- ności skargi konstytucyjnej. Tradycyjnie rozumiane jest ono w orzecznictwie Trybunału Kon- stytucyjnego jako skorzystanie przez skarżącego z przysługujących zwyczajnych środków odwoławczych. Innymi słowy, skarżący musi w toku instancji wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 17 grudnia 2009 r., sygn. Ts 68/08 (OTK ZU nr 6/B/2009, poz. 449): „oznacza to, z jednej strony, że skarga konstytucyjna jest niedopusz- czalna, jeżeli orzeczenie stało się prawomocne wskutek zaniechania wniesienia zwykłego środka zaskarżenia lub nie został on rozpoznany z przyczyn formalnych leżących po stronie skarżącego; z drugiej zaś – że prawo wniesienia skargi konstytucyjnej powstaje z chwilą do- ręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku lub postanowienia, nawet jeżeli – w danych okolicznościach – możliwe byłoby jego wzruszenie przy pomocy środków nadzwyczajnych: skargi kasacyjnej czy skargi o wznowienie postępowania”. Uprawomocnienie nadaje roz- strzygnięciu walor ostateczności w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Równocześnie jed- nak utrwalone orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje, że w pojęciu wyczerpa- nia drogi prawnej nie mieszczą się próby wnoszenia przez skarżącego środków prawnych, które w świetle obowiązującego prawa albo mu nie przysługują (zob. np. postanowienia TK z 16 marca 2005 r., sygn. SK 41/03, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 31 oraz 11 października 2006 r. i 5 lutego 2007 r., sygn. Ts 116/06, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 50 i 51), albo są nie- związane merytorycznie z odnośnym orzeczeniem (zob. np. postanowienie TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15). Próby takie nie mają też wpływu na bieg trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienie TK z 15 czerwca 2011 r., sygn. Ts 194/09, OTK ZU nr 6/B/2011, poz. 422). Podsumowując – aby uznać skargę konstytucyjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu norma- tywnego a postawionym zarzutem niezgodności tego przepisu z określoną normą konstytu- cyjną (zob. np. postanowienie TK z 4 marca 2014 r., sygn. Ts 88/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 147) . 5.2. Skarżący w niniejszej sprawie zakwestionował regulacje prawa procesowego w postaci art. 126 § 1 k.p.k. „w zakresie, w jakim wskazany przepis uzależnia przywrócenie ter minu do dokonania czynności procesowej od przyczyn od strony «niezależnych»” . Tym- czasem wskazane przez skarżącego postanowienie Sądu Okręgowego w L. z 22 grudnia 2021 r. (sygn. akt […] ) oraz utrzymane w mocy przez to orzeczenie zarządzenie Kierownika Sekcji Wykonywania Orzeczeń III Wydziału Karneg o Sądu Rejonowego w L. z 21 września 2021 r. (sygn. akt […] ) dotyczyły jedynie kwestii uchybienia przez skarżącego terminowi do wnie- sienia zażalenia na postanowien ie Sądu Rejonowego w L. z 1 września 2021 r. (sygn. akt […] ) o odmowie przywróceni a terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku tego sądu z 19 lutego 2021 r. (sygn. akt […] ). Podstawą prawną zarządzenia z 21 września 2021 r. , utrzymanego w mocy przez postanowienie z 22 grudnia 2021 r., był art. 429 § 1 w związku z art. 460 w związku z art. 93 § 2 w związku z art. 94 § 2 k.p.k., a nie art. 126 § 1 k.p.k. OTK ZU B/2024 Ts 23/22 poz. 64 6 Z powyższego wynika zatem, że rozstrzygnięciem zapadłym na podstawie zaskarżo- n ego w analizowanej skardze konstytucyjnej art. 126 § 1 k.p.k. był o postanowienie z 1 wrze- śnia 2021 r., które stało się prawomocne na skutek niezaskarżenia go przez skarżącego w ustawowym terminie. Natomiast wskazany przepis nie był normatywną podstawą zarzą- dzenia z 21 września 2021 r. oraz p ostanowie nia z 22 grudnia 2021 r. , z którym skarżący wią- że naruszenie swoich praw konstytucyjnych. Oznacza to, że analizowana skarga nie spełnia wymogu z art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK 5.3. P rzedstawione wyżej argumenty przemawiają przeciwko nadaniu dalszego biegu analizowanej skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące mu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.