Ts 242/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 czerwca 2018 r. Pozycja 112 POSTANOWIENIE z dnia 21 maja 2018 r. Sygn. akt Ts 242/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz – przewodniczący i sprawozdawca Piotr Tuleja Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 23 października 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytu cyjnego 23 listopada 2016 r. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 370 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c. lub kodeks postępowania cywilnego), w zakresie użytego w tym przepisie określenia „nieo- płacona”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 23 października 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżące- go 13 listopada 2017 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że skarżą- cy nie wyczerpał drogi prawnej w sprawach stanowiących podstawę wniesienia skargi ko n- stytucyjnej, a zatem nie spełnił warunku określonego w art. 77 ust. 1 i art. 53 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK). Dodatkowo Trybunał wskazał, że podstawą prawną orzeczeń wskazanych przez skarżącego jako ostateczne był art. 370 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., oraz że zakwestionowany w skardze art. 370 k.p.c. nie może stanowić samodzielnie przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie. Wob ec zawartego w skardze twierdzenia skarżącego, że samo uzależnienie rozpoznania sprawy przez sąd w postępowaniu dwuinstancyjnym od uiszczenia stosownej opłaty nie narusza przepisów Konstytucji, oraz że w sprawie skarżącego doszło do naruszenia dopiero w drodze nie- uwzględnienia przez sąd jego wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych, skargę w tej OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 112 2 części Trybunał uznał za skierowaną przeciwko aktom stosowania prawa, niepodlegającą ko- gnicji Trybunału (zarzut niezgodności art. 370 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji). Trybunał stwierdził, że zarzut niezgodności art. 370 k.p.c. z art. 77 ust. 2 Konstytucji cechuje oczywista bezzasadność, bowiem wskazany wzorzec kontroli nie odnosi się do zasad rozpoznawania sprawy i nie formułuje wymogów związanych z prawem do zaskarżania orzeczeń sądowych oraz liczbą instancji, w których sprawa ma być rozpoznawana. Trybunał zauważył, że pozo- stałe powołane przez skarżącego przepisy Konstytucji (art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) nie są samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu skargowym. Co do zarzutu niezgodności art. 370 k.p.c. z art. 79 ust. 1 Konstytucji natomiast Trybunał Konstytu- cyjny stwierdził, że skarżący nie wskazał, w jaki sposób doszło do naruszenia jego prawa do wniesienia skargi konstytucyj nej. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący – mimo wezwania – nie uzupełnił braków formalnych skargi, tj. nie złożył do akt podpisanego przez pełnomocnika egzemplarza skargi wraz z czterema jej ko- piami, a pełnomocnictwo szczególne do sporządzenia i wniesienia skargi oraz reprezentowa- nia skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem zostało udzielone już po wniesieniu skargi konstytucyjnej. 3. Na postanowienie z 23 października 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze k onstytucyjnej skarżący złożył – w ustawowym terminie – zażalenie, w którym za- skarżył to rozstrzygnięcie w całości oraz wniósł o nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczeni a, a także naruszenie art. 44 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 3 oraz art. 53 u.o.t.p. TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ponadto, jak podkreślił w zażaleniu, Trybunał naruszył art. 36 u.o.t.p. TK w związku z art. 97 § 2 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. po z. 2074) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażale- nia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedz eniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 -8 u.o.t.p. TK). Na etapie roz- poznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawi- dłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego bi egu. 2. Zarzuty zażalenia zmierzają m.in. do podważenia trafności stwierdzenia przez Try- bunał Konstytucyjny, że w rozpatrywanej sprawie zaistniała przesłanka odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z uwagi na niewyczerpanie drogi prawnej. Kwestionu- jąc tę przesłankę odmowy, skarżący nie neguje, że od orzeczeń sądu, w związku z wydaniem których złożył rozpatrywaną skargę, przysługiwały zażalenia. Jednoznacznie przyznaje, że ich nie wniósł . OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 112 3 Trybunał podkreśla, że niespełnienie obowiązku wyczerpa nia drogi prawnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK) wyklucza wniesienie skargi konstytucyjnej od takich prawomocnych wyro- ków, ostatecznych decyzji lub innych ostatecznych rozstrzygnięć, które stały się prawomocne lub ostateczne dlatego, że zainteresowany nie wykorzystał możliwości wyczerpania całego, dostępnego toku instancji w postępowaniu sądowym czy administracyjnym. Sformułowanie „orzekł ostatecznie” (art. 79 ust. 1 Konstytucji) należy rozumieć jako rozstrzygnięcie, w sto- sunku do którego nie przysługują środki odwoławcze lub inne środki zaskarżenia, gdyż zapa- dło ono „po wyczerpaniu drogi prawnej”. Jako rozstrzygnięcia ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarżący wskazał postanowienia sądu pierwszej instancji, w których sąd odrzucił zażalenia skarżącego na postanowienia z 17 maja 2016 r., wydane w sprawach wszczętych jego wnioskami o usta- nowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd uczynił to z powodu nieopłacenia tych środków odwo- ławczych. S karżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do wniesienia zażaleń na rzeczone postanowienia. Nie można zatem uznać, by postanowienia sądu pierwszej instan- cji, o których mowa, były ostatecznymi rozstrzygnięciami o wolnościach lub prawach skarżą- c ego określonych w Konstytucji, wydanymi po wyczerpaniu drogi prawnej. Słusznie więc Trybunał Konstytucyjny stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie dopełnił wymaganej przez art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK przesłanki wyczerpania drogi prawnej przewidzianej w jego sprawach. 3. Przechodząc do zarzutu skarżącego, że treść art. 370 k.p.c. skutkowała pozbawie- niem go prawa do rozpoznania spraw w postępowaniu odwoławczym, a także do zawartego w zażaleniu wskazania, że skarżący zakwestionował w skardze mechanizm odrzucania pism procesowych stanowiących środek odwoławczy, Trybunał przypomina, że kontrola norm do- konywana w trybie skargi konstytucyjnej ma charakter konkretny, związany z naruszeniem praw podmiotowych lub wolności wynikających z zastosowania określonej normy. Na podstawie art. 370 k.p.c. sąd pierwszej instancji odrzuca na posiedzeniu niejaw- nym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Natomiast z art. 397 § 2 k.p.c. wynika m.in., że „do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym”. Podstawą prawną wydanych w sprawach skarżącego postanowień o odrzuceniu jego zażaleń był art. 370 k.p.c., do którego odsyłał art. 397 § 2 k.p.c. Zatem w rozpatrywanej sprawie skarżony przepis mógł zostać powołany w petitum skargi jako przedmiot zaskarżenia jedynie w powiązaniu z art. 397 § 2 k.p.c. Trafnie wywiedziono więc w zaskarżonym posta- nowieniu, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nieprawidłowo oznaczył przedmiot zaskarże- nia. 4. Wniesienie skargi konstytucyjnej do Trybunału przez pełnomocnika strony powinno być połączone z przedstawieniem pełnomocnictwa szcz ególnego (art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p. TK). Przepis art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK, wprowadzającego przymus adwokacko -radcowski w zakresie m.in. sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, jest zrealizowany wtedy, gdy stosunek pełnomocnictwa do wniesieni a skargi konstytucyjnej ukształtowano przed jej wniesieniem, a więc gdy ujawniona została wcześniej wola skarżącego złożenia skargi i jego wola umocowania oznaczonego pełnomocnika do dokonania tej czynności . Udzielenie ze skutkiem wstecznym pełnomocnictwa do złożenia skargi konstytucyjnej bądź potwierdzenie tej czynności jako dokonanej przez nienależycie umocowanego pełnomocnika naruszałoby bezwzględny obowiązek zastępowania skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego prze- widziany w art. 44 ust. 1 u.o.t.p . TK (por. na gruncie postępowania cywilnego: postanowienie OTK ZU B/2018 Ts 242/16 poz. 112 4 Sądu Najwyższego z 3 lipca 2008 r., IV CZ 47/08, LEX nr 637708; uchwała Sądu Najwyż- szego z 23 stycznia 2009 r. wydana w składzie 7 sędziów, III CZP 118/08, LEX nr 470691). Do skargi konstytucyjnej załączone zostało pełnomocnictwo o następującej treści: „Pełnomocnictwo w sprawie cywilnej. Ja niżej podpisany Marek Jarocki (…) ustanawiam niniejszym adwokata Michała Różyckiego moim pełnomocnikiem w sprawie skargi konstytu- cyjnej we wszystkich instancjac h sądowych lub administracyjnych z prawem udzielenia sub- stytucji”. Następnie, wraz z pismem uzupełniającym braki formalne skargi, złożono do akt sprawy pełnomocnictwo o treści: „Ja niżej podpisany Marek Jarocki (…) ustanawiam niniej- szym adwokata Michała Różyckiego moim pełnomocnikiem w sprawie wniesienia skargi konstytucyjnej w zakresie art. 370 ustawy Kodeks postępowania cywilnego”. Z przytoczonej wyżej treści pełnomocnictwa, którym pełnomocnik legitymował się w dacie wniesienia skargi nie wynika, by zost ał on umocowany przez skarżącego do złożenia skargi konstytucyjnej. Natomiast pełnomocnictwo nadesłane w uzupełnieniu braków formal- nych rozpatrywanej skargi zostało udzielone dopiero 15 lutego 2017 r., a więc po doręczeniu pełnomocnikowi skarżącego wezwania do uzupełnienia braków formalnych. Dodatkowo zważyć trzeba, że żaden z powołanych dokumentów nie odpowiada wymaganiom pełnomoc- nictwa szczególnego także z tego względu, że nie określa precyzyjnie sprawy objętej umoco- waniem. Samo bowiem umocowanie do wniesienia w imieniu skarżącego skargi konstytucyj- nej, zawierające (jak w sprawie niniejszej) oznaczenie przedmiotu zaskarżenia, jest niewy- starczające. Powyższe prowadzi do wniosku, że w zaskarżonym postanowieniu Trybunał prawi- dłowo uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka formalna wynika- jąca z art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK. Jednocześnie Trybunał wskazuje, że skarżący nie zdołał poprawnie uzasadnić zapro- ponowanej w zażaleniu konstrukcji pełnomocnictwa do wniesienia skargi konstytucyjnej (do- puszczalność pisemnego potwierdzenia pełnomocnictwa istniejącego, dokonanego z datą późniejszą niż wniesienie skargi konstytucyjnej). W pierwszej kolejności Trybunał wskazuje, że w niniejszej sprawie nie dowiedziono, by w chwili wniesienia skargi pełnomo cnik legitymował się skutecznym umocowaniem do dokonania tej czynności (nie dowiedziono, że pełnomocnictwo istniało). Po drugie, nie jest dopuszczalne uzasadnianie konstrukcji pełnomocnictwa, o której mowa, powoływaniem się na art. 97 k.p.c., w którym przewidziano możliwość dopuszczenia tymczasowo przez sąd po- wszechny „do podjęcia naglącej czynności procesowej osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa”. Co prawda, jak wynika z art. 36 u.o.t.p. TK, w zakresie nieuregulowanym w u.o.t.p. TK do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjny w sprawie zainicjowanej skargą konstytucyjną mają zastosowanie unormowania kodeksu postępowania cywilnego. Jednakże w przedmiotowej sprawie nie zaistniała sytuacja, do której art. 97 k.p.c. mógłby zostać zastosowany odpowiednio. Jednocześnie przypomnienia wymaga to, że w świetle ob- owiązujących przepisów prawa brak jest podstaw do rozstrzygania kwestii dotyczących pro- cedowania przez Trybunał w sprawach wszczętych wniesieniem skargi konstytucyjnej, powo- ływaniem się na regulacje obowiązujące na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego lub poglądów prezentowanych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak wywodzi skarżący w zażaleniu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wniesione zażale nie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego – zgodnie z art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanawia jak w sentencji.