Ts 29/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 września 2019 r. Pozycja 167 POSTANOWIENIE z dnia 15 maja 2 01 9 r. Sygn. akt Ts 29/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R . K . o zbadanie zgodności: art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 201 8 r. poz. 2286 ) w zakresie, w jakim „pozwala uznać za czyn zabroniony pod groźbą kary, składanie zleceń lub zawieranie transakcji, zgodnych ze szczególnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdoweg o przez spółkę prowadzącą rynek regulowany dokonywanych między akcjonariuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlecenia lub transakcje wpływają na wielkość obrotu akcjami spółki i mogą wpływać na pozycję spółki w publi - kowanych przez spółkę prowadząc ą rynek regulowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji”, z art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 201 9 r. (data nadania ), R . K . (dalej: skarżąc y ) wystąpił z żądaniem przytoczonym w kom - parycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następując ym stanem fakty - cznym . Skarżąc y i je go małżonka są akcjonariuszami spółki Boryszew S.A. Od maja 1996 r. akcje spółki Boryszew S.A. są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. W marcu 2012 r. spółka została ujęta po raz drugi w indeksie WIG 20. U chwałą nr 200/2012 z 5 marca 2012 r. w sprawie zmiany „ Szczegółowych Zasad Obrotu Giełdowego ” (dalej: Zasady Obrotu) Zarząd Giełdy Papierów Wartościowych wprowadził do obrotu giełdowego zlecenie typu cross. Uchwałą Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych z 17 października 2012 r. (nr 1038/2012), w § 36 Oddziału 8 Rozdz iału 8 Zasad Obrotu w Systemie UTP sprecy - OTK ZU B/2019 Ts 29/19 poz. 167 2 zowano, że zlecenia mi typu cross są zlecenia z limitem ceny realizowane na sesjach giełdowych w transakcjach zawieranych na podstawie dwóch przeciwstawnych zleceń z tym samym limitem ceny, złożonych w tym celu jednocześnie przez tego samego członka giełdy w imieniu i na rachunek dwóch klientów tego członka giełdy albo w imieniu i na rachunek tego czł onka giełdy oraz jego klienta. W 2013 r. istniało realne ryzyko , że spółka akcyjna Boryszew opuści indeks WIG 20. W okresie od 19 do 30 kwietnia 2013 r. na sześciu spośród ośmiu sesji , pomiędzy rachunkiem prowadzonym przez Dom Maklerski PKO BP na rzecz ska rżącego a rachunkiem prowadzonym przez ten sam Dom Maklerski na rzecz małżonki skarżące go , zawarte zostały 24 transakcje typu cross dotyczące akcji spółki . Transakcje te miały istotny udział w dzien - nych obrotach i wywarły znaczący wpływ na obraz rynku ze w zględu na wysokość wolumenu obrotów. Celem nadrzędnym tych transakcji było zawyżenie obrotów akcjami spółki, umożliwiające jej utrzymanie się w indeksie WIG 20. Komisja Nadzoru Finansowego 7 maja 2013 r. podjęła uchwałę o przekazaniu do publicznej wiadomoś ci informacji o zaistnieniu okoliczności wskazujących , że na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dokonano manipulacji akcjami spółki akcyjne Boryszew, polegającej na składaniu zleceń i zawieraniu transakcji wprowadzających w błąd co do rzeczywisteg o popytu, podaży lub ceny instrumentu finansowego. Sąd Rejonowy w T . , w wyrok u z 21 listopada 2017 r. (sygn. akt […] ) orzekł, co następuje : – „ przyjmując, że [ skarżąc y i je go małżonka ] dopuścili się czynu polegającego na tym, iż w okresie od 19 do 30 kwiet nia 2013 r., działając wspólnie i w porozumieniu, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonali manipulacji akcjami spółki Boryszew S.A. poprzez polecenie złożenia zleceń ustalonemu pełnomocnikowi do rachunku i o sobiste składan ie zleceń oraz zawieranie transakcji mogących wprowadzić w błąd co do rzeczywistego popytu i podaży, a także z zamiarem wywołania innych skutków prawnych, niż te, dla osiągnięcia których faktycznie jest dokonywana dana czynność prawna, tj. czynu stanowiące go występek z art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 94 ; dalej: u.o.i.f. ) w zw iązku z art. 12 [ ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137; dalej: k.k.) ] , na podstawie art. 66 § 1 i 2 w zw iązku z art. 67 § 1 k . k . warunkowo um a rz a postępowanie karne wobec nich na okres dwóch lat tytułem próby ” (punkt I sentencji ); – „ na podstawie art. 67 § 3 w [ zw iązku ] z art. 39 pkt 7 k.k. w zw iązku z art. 43a § 1 k.k. orzek a w obec każdego z oskarżonych świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości po 60 000 złotych ” ; (punkt II sentencji ) ; – „ zasądz a od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa po 100 zł tytułem opłat sądowych i obciąż a ich wydatkami postępowania po połowie ” ; (punkt III sentencji). Po rozpoznaniu apelacji od powyższego orzeczenia, wniesion ych przez oskarżyciela publicznego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, pełnomocnika skarżąc e go oraz pełno - mo cnik a małżonki skarżące go , Sąd Okręgowy w T . wyrokiem z 13 września 2018 r. (sygn. akt […] ): – z mienił punkt I zaskarżonego wyroku w ten sposób, że „ czyn przypisany oskarżonym wyczerpuje znamiona art. 183 ust. 1 [ u.o.i.f. ] w brzmieniu określonym w tekście jedn olitym tejże ustawy z dnia 15 września 2017 r. , ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1768 )” (punkt I lit. a sentencji) ; – „ elimin uje z opisu czynu ustalenia o działaniu oskarżonych « także z zamiarem wywołania innych skutków prawnych niż te, dla osiągnięcia których fakty cznie jest doko - nywana dana czynność prawna » ” (punkt I lit. b sentencji) ; OTK ZU B/2019 Ts 29/19 poz. 167 3 – w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji (punkt II sentencji) ; – zasądził od oskarżonych po 100 zł „ tytułem opłat za drugą instancję oraz obci ąż a ich wydatkami postępowania odwoławczego po ¼ części każdego z nich ” (punkt III sentencji); – zwolnił oskarżyciela posiłkowego od obowiązków ponoszenia kosztów sądowych za drugą instancję i całością wydatków związanych z apelacjami oskarżyciela publicznego i oskar życiela posiłkowego obciążył Skarb Państwa (punkt IV sentencji) . 3 . Z askarżon y przepis w kwestionowanym zakresie , zdaniem skarżącego narusza je go prawo do ochrony prawnej czci i dobrego mienia (art. 47 Konstytucji), prawo do ochrony własności (art. 21 ust. 1 Konstytucji), zasad y zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa , zakazu nadmiernej ingerencji oraz określoności przepisów prawa (art. 2 Konsty tucji) , a także wynikającą z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji zasadę podle - gania odpowiedzialności karnej wyłącznie za czyn zabroniony przez ustawę w czasie jego popełnienia . 4 . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 marca 2019 r. , skarżąc y został wezwan y do u sunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie 5 egzemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytu- cyjnej, a także reprezentowania skarżące go w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyj- nym. S karżąc y wykonał powyższe zarządzenie w przepisanym terminie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u . o . t . p . TK) , skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie u czyniono art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 201 8 r. poz. 2286 , ze zm.; dalej: u.o.i.f.) , który stanowi : „ Kto wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 15 rozporzą - dzenia 596/2014, dokonuje manipulacji, o której mowa w art. 12 tego rozporządzenia, podlega grzywnie do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie ”. W myśl art. 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwiet nia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające go dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dy - re kty wy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (Dz. Urz. UE L 173 z 12.06.2014 r., s. 1, ze zm.; dalej: rozporządzenie 595/2014) zabronione jest dokonywanie przez każdą osobę manipulacji na rynku lub usiłowanie dokonywania manipulacji na rynku. Z kolei art. 12 ust. 1 - 2 tego aktu normatywnego zawiera opis zachowań uznanych za manipulację; zgodnie zaś z ust. 3 tego przepisu – w załączniku I do rozporządzenia 596/2014 „[d]o celów stosowania ust. 1 lit. a) i b), bez uszczerbku dla rodzajów zachowań określonych w ust. 2, w załączniku I [do rozporządzenia 596/2014] określa się niewyczerpujący wykaz okol iczności wskazujących na stosowanie fikcyjnych narzędzi lub innych form wprowadzania w błąd lub podstępu oraz niewyczerpujący wykaz okoliczności wskazujących na wprowadzanie w błąd oraz utrzymanie cen” . OTK ZU B/2019 Ts 29/19 poz. 167 4 Jako wzorce kontroli skarżąc y powołał art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana s karga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego , gdyż: 1) została sporządz ona w imieniu skarżąc e go przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK); 2) s karżąc y : a) wyczerpa ł przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK) , poniewa ż wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 13 września 2018 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocn y i nie przysługują od ni ego żadne zwy kłe środki zaskarżenia , b) dochowa ł przepisanego terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) , albowiem odpis wymienionego wyżej wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżące go 15 listopada 2018 r., a skarga zosta ła wniesiona 15 lutego 201 9 r., c) prawidłowo określi ł przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u . o . t . p . TK), wskaza ł , które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u . o . t . p . T K) , a także pr zedstawi ł w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u . o . t . p . TK). 4. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowan e w niej z arzut y nie są oczywiście bezzasadn e w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. I stot a problemu poruszonego przez skarżąc ego sprowadza się do ustalenia, czy niezgodne z Konstytucją jest uznanie za czyn zabroniony pod groźbą kary składani a zleceń lub zaw ierani a transakcji – zgodnych ze szczególnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdowego przez spółkę prowadzącą rynek regulowany – dokonywanych między akcjonariuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlecenia lub transakcje wpływają na wielkość ob rotu akcjami spółki i mogą wpływać na pozycję spółki w publikowanych przez spółkę prowadzącą rynek regulowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji. Kwestionowany art. 183 ust. 1 u.o.i.f. nie wska zuje wszystkich znamion czynu zabronionego , albowiem określa tylko adresata normy prawnokarnej i sankcję za jej naruszenie. Co do znamienia określającego stronę przedmiotową przepis ten odsyła do art. 15 i art. 12 rozporządzenia 596/2014 . W związku z powy ższym należy zauważyć, że art. 183 ust. 1 u.o.i.f. – w kontekście art. 12 ust. 1 lit. a ppkt (ii) rozporządzenia 596/2014 operującego pojęciami o niejedno - znacznej konotacji – może uniemożliwia ć właściwą rekonstrukcję normy karnej w zakresie wskazanym przez skarżąc ego . Wziąwszy powyższe pod uwagę, dyskwalifikacja formalna analizowanej skargi konstytucyjnej na etapie wstępnej kontroli w istocie wykraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u.o.t.p. TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u . o . t . p . TK – postanowiono jak w sentencji.