Ts 290/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 czerwca 2025 r. Pozycja 166 POSTANOWIENIE z dnia 8 stycznia 2025 r. Sygn. akt Ts 290/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J . B . o zbadanie zgodności: 1) art. 42b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdro- wotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.) „ w zakresie, w jakim uzależnia zwrot ubezpieczonemu kosztów leczenia w zależności od tego czy świadczenie gwarantowane udzielone zostało na te- renie kraju czy też zostało udzielone w innym państwie Unii Europejskiej ” , z art. 68 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 109 ust. 1 zd. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych „ w zakresie, w jakim w pojęciu indywidualnej spra- wy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego nie wchodzi sprawa « zwrot u kosz- tów » leczenia szpitalnego obejmującego świadczenie gwarantowane na rzecz ubezpieczonego przez krajowy niepubliczny podmiot leczniczy nie mający zawartej umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia” , z art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 października 2023 r. (data nadania) radca prawny J . B . (dalej: skarżący) , działający w imieniu własnym , wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następują- cego stanu faktycznego. 1. W piśmie z 1 kwietnia 2021 r. skarżący złożył do Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia wniosek w sprawie zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej , dotyczący zabiegu operacyjnego, usuwania kamieni nerkowych metodą laserową, przeprowadzonego w Centrum Medyczn ym Sp. z o.o. z siedzibą w P. Wniosek został złożony na formularzu stanowiącym załącznik do rozporządzenia Mini- OTK ZU B/2025 Ts 290/23 poz. 166 2 stra Zdrowia z dnia 4 marca 2021 r. w sprawie wzoru wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju (Dz. U. poz. 429). Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) d ecyzją z 15 lipca 2021 r. ( N r […] ) , na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.) w związku z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków pu- blicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ; dalej: ustawa o świadczeniach ) umorzył postępowanie w całości z uwagi na brak przepisu uprawniającego Prezesa NFZ do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Na decyzję Prezesa NFZ s karżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Admini- stracyjnego w Warszawie . 1.1. Wyrokiem z 4 marca 2022 r. (sygn. akt […] ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W . (dalej: WSA) oddalił skargę skarżącego na decyzję Prezesa NFZ z 15 lipca 2021 r. ( N r […] ) w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu kosztów leczenia , uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu sąd podniósł, że – w brew sugestiom skarżącego – a rt. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach nie znajduje zastosowania w sprawie, ponieważ zabieg usuwania kamieni nerkowych metodą laserową został przepro- wadzany w placówce medycznej, której siedziba znajduje się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. WSA podzielił stanowisko Prezesa NFZ , który przyjął, że przepis kompetencyjny zawarty w art. 109 ustawy o świadczeniach nie może stanowić podstawy do orzekania w sprawie bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy poniesionych opłat za wykonane świad- czenie. Od powyższego wyroku WSA s karżący wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego , zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. 1.2. Wyrokiem z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) Naczelny Sąd Administracyjny (da- lej: NSA) oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku WSA z 4 marca 2022 r. (sygn. akt […] ) . S twierdził, że s formułowane w niej zarzuty naruszenia prawa są bezzasadn e . W uza- sadnieniu wyroku NS A uznał , że „na tle argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą kasacyjnie nie dostrzega podstaw prawnych do twierdzenia, że skarżący jako beneficjent pra- wa do ochrony zdrowia został nierówno potraktowany w świetle regulacji ustawy o świad- czeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych lub że zastosowanie względem niego przepisów tej ustawy doprowadziło do pozbawienia go prawa do «rzeczywi- stej ochrony zdrowia i rzeczywistego dostępu do gwarantowanego świadczenia opieki zdro- wotnej»” (s. 6 wyroku). NSA podniósł , że „n a tle rozważań skarżonego organu oraz Sądu pierwszej instancji należy ponadto stwierdzić, że przywołany w podstawie prawnej kontrolo- wanego rozstrzygnięcia przepis art. 109 ust. 1 u.ś.o.z. nie może stanowić samoistnej podstawy kompetencyjnej do załatwiania bliżej nieokreślonych spraw z zakresu ustalania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Przepis ten zawiera jedynie ogólną podstawę kompetencyjną do rozstrzygania przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego (spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i usta- lania prawa do świadczeń) ” (s. 7 wyroku). 2 . W skardze konstytucyjnej skarżący wskazał wyrok Naczelnego Sądu Administra- cyjnego z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, informując również, że od tego prawomocnego wyroku nie został wniesio- ny nadzwyczajny środek zaskarżenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że „ zwrot kosztów”, o którym mowa w art. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach jest konstytucyjnym elementem OTK ZU B/2025 Ts 290/23 poz. 166 3 urzeczywistniającym prawo do ochrony zdrowia, o którym mowa w art. 68 ust. 1 Konstytucji, a zapewnienie równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, o którym mowa w art. 68 ust. 2 zd. 1 Konstytucji , powinno także obejmować refinansowanie świadczenia gwarantowanego udzielonego przez krajowy podmiot leczniczy, z którym NFZ nie ma zawartej umowy. Zdaniem skarżącego w ynikające z art. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach ograniczenie otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej tylko przez osobę leczącą się poza granicami Polski, a wykluczone odno- śnie do osoby leczącej się w Polsce , stanowi naruszenie prawa do równego traktowania przez władze publiczne zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji . Skarżący zarzucił niezgodność z Kon- stytucją art. 1 09 ust. 1 zd . 1 ustawy o świadczeniach , uzna jąc , że b rak kompetencji orzeczni- czych Prezesa NFZ oznacza brak zapewnienia właściwej ochrony proceduralnej konstytucyj- nego prawa materialnego zagwarantowanego w art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytu- cji oraz z przepisów u.o.t.p.TK, określających warunki formalne skargi konstytucyjnej. Try- bunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Skarżący , jako radca prawny, w imieniu własnym sporządził skargę konstytucyjną. W związku z tym spełniony został warunek, o którym mowa w art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK. 3. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, o której stanowi art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. 4. Odpis w yrok u Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) doręczono skarżące mu 5 lipca 2023 r., skarga konstytucyjna została wniesiona do Try - bunału Konstytucyjnego 5 października 2023 r. (data nadania). Dochowany więc został trzy - miesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 5. W skazano, które konstytucyjne prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), uzasadniono sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Przedstawiony został stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). 6. P rawidłowo określony został przedmiot zaskarżenia, co spełnia warunek, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tymi prze pi sami skarga konstytucyjna może być wniesiona, jeżeli na podstawie zakwestio no - wanego w skardze przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego sąd lub organ admini - stracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny , którego wyrok z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) ma walor prawomocności, powołał w uza - sadnieniu wyroku zaskarżony w skardze konstytucyjnej art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sier - pnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135, ze zm.; dalej: ustaw a o świadczeniach ) , podnosząc także , że zastosowanie względem skarżącego przepisów ustawy o świadczeniach nie doprowadziło do OTK ZU B/2025 Ts 290/23 poz. 166 4 pozbawienia go prawa do ochrony zdrowia i dostępu do świadczenia opieki zdrowotnej. W skardze konstytucyjnej prawidłowo więc wskaza no jako przedmiot zaskarżenia art. 42b ust. 1 ustawy o świadczeniach , który był podstaw ą prawną rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W . , a następnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny , na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK , postanowił jak w sentencji.