Ts 298/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 marca 2025 r. Pozycja 120 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2024 r. Sygn. akt Ts 298/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P . J . w sprawie zgodności: 1) art. 3 § 2 pkt 4 w zw iązku z art. 58 § 1 pkt 1 w zw iązku z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administra - cyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm. [ dalej : p.p.s.a. ] ) w zakresie, w jakim „wyklucza możliwość dokonywania przez sądy administracyjne incydentalnej kontroli zgodności z prawem uchwały rady izby notarialnej, stanowiącej ocenę wyników notariusza , wydawanej na podstawie art. 44 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2022 r. po 1799, ze zm . [ dalej: P rawo o notariacie ] ) , z uwagi na niestanowienie przez tę uchwałę innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co prowadzi do odrzucenia skargi oraz oddalenia skargi kasacyjnej na postanowienie wydane w trybie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.”; 2) art. 44 § 3 w zw iązku z art. 16 § 3 Prawa o notariacie, w zakresie, w jakim „ocena powizytacyjna notariusza wydawana w formie uchwały właściwej rady izby notarialnej nie stanowi o prawach i obowiązkach notariusza, co czyni wyłącznie opinia wydawana przez tę radę w toku postępowania wszczętego przez Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania notariusza z uwagi na dwukrotną, ujemną ocenę jego działalności”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 października 2023 r. (data nadania) P J . (dalej: skarżąc y ), reprezentowan y przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następują- cego stanu faktycznego. OTK ZU B/2025 Ts 298/23 poz. 120 2 U skarżącego, który wykonuje zawód notariusza w ramach kancelarii notarialnej pro- wadzonej w formie spółki partnerskiej notariuszy […] w J . , KRS […] , została przeprowadzo- na wizytacja jego działalności, z której sporządzono protokół. Rada Izby Notarialnej w K . 20 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 44 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o nota- r iacie (Dz. U. z 2022 r. po z. 1799, ze zm . ; dalej: Prawo o notariacie) , bez zapoznania się z protokołem wizytacji działalności notariusza i bez wysłuchania wyjaśnień skarżącego, zgodnie z sugestią wizytatora podjęła uchwałę nr […] , w której negatywnie oceniła działal- ność skarżącego, wydała mu ujemną ocenę w rozumieniu art. 16 § 3 Prawa o notariacie i za- rządzenia powizytacyjne, które stanowią załącznik do przedmiotowej uchwały. Tego samego dnia została wydana uchwała Rady Izby Notarialnej o przeprowadzeniu lu stracji nr […] , zmieniona uchwałą z 18 maja 2022 r. nr […] . Rada Izby Notarialnej zobowiązała skarżącego do złożenia w terminie 14 dni sprawozdania z wykonania zarządzeń powizytacyjnych. Skar- żący odwołał się od uchwały nr […] za pośrednictwem Rady Izby Notarialnej w K . , jedno- cześnie informując Radę, że wykonał zarządzenia powizytacyjne. Rada Izby Notarialnej w piśmie z 20 maja 2022 r. podtrzymała stanowisko zawarte w uchwale nr […] dotyczące oceny wizytacji, w tym w zakresie wydanych zarządzeń powizy- tacyjnych. Następnie przesłano skarżącemu pisemne stanowisko Krajowej Rady Notarialnej z 13 czerwca 2022 r. nr […] w przedmiocie braku „ możliwości rozpatrzenia przedstawionej sprawy w trybie kodeksu postępowania administracyjnego ” , nieprzesądzając e o zasadności argumentacji przedstawionej przez skarżącego. Skarżący złożył skargę na to stanowisko do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W . postanowieniem z 17 października 2022 r. ( sygn. akt […] ) odrzucił skargę z uwagi na to, że zaskarżone stanowisko nie stanowi wład- czego rozstrzygnięcia o prawach i wolnościach skarżącego. Skarżący złożył skargę kasacyjną na to orzeczenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. ( sygn. akt […] ) oddalił skargę kasacyjną skarżącego, podzielając stanowisko wojewódzkiego sądu admini- stracyjnego. W pierwszej części petitum skargi konstytucyjnej s karżący argumentuje, że art. 3 § 2 pkt 4 w zw iązku z art. 58 § 1 pkt 1 w zw iązku z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej : p.p.s.a.) w zakresie, w jakim „wyklucza możliwość dokonywania przez sądy admini- stracyjne incydentalnej kontroli zgodności z prawem uchwały rady izby notarialnej, stano- wiącej ocenę wyników notariusza wydawanej na podstawie art. 44 § 3 ustawy z dnia 14 lute- go 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2022 r. po 1799, ze zm . [ dalej: Prawo o notariacie ] ) z uwagi na niestanowienie przez tę uchwałę innego aktu lub czynności z zakres u administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co prowadzi do odrzucenia skargi oraz oddalenia skargi kasacyjnej na postanowienie wydane w trybie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.” jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Twierdzi on, że prawo do sądu, które powinno obejmować możliwie najszerszy zakres spraw, nie czyni zadość możliwości dochodzenia tego prawa notariuszowi, który został skonfronto- wany z negatywną oceną działalności dokonaną przez radę izby notarialnej. Podkreśl a też, że o ile art. 45 ust. 1 Konstytucji gwarantuje prawo do sądu w ujęciu pozytywnym, o tyle art. 77 ust. 2 ustawy zasadniczej wyraża jego negatywny aspekt i norma skonstruowana na podstawie przepisów stanowiących przedmiot kontroli , zdaniem skarżącego, pozostaje w niezgodzie także z tym wzorcem kontroli. Artykuł 77 ust. 2 Konstytucji zakazuje ustawodawcy zamyka- nia drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw. Skarżący twierdzi, że niedo- puszczalność zaskarżenia uchwały stanowiącej negatywną ocenę notariusza pozostaje z tym zakazem w niezgodzie. OTK ZU B/2025 Ts 298/23 poz. 120 3 W drugiej części petitum skargi zawarty został wniosek o zbadanie zgodności art. 44 § 3 w zw iązku z art. 16 § 3 Prawa o notariacie w zakresie, w jakim „ocena powizytacyjna notariusza wydawana w formie uchwały właściwej rady izby notarialnej nie stanowi o pra- wach i obowiązkach notariusza, co czyni wyłącznie opinia wydawana przez tę radę w toku postępowania wszczętego przez Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania notariu- sza z uwagi na dwukrotną, ujemną ocenę jego działalności” z tymi samymi wzorcami kontro- li. Skarżący argumentuje, że art. 44 § 3 Prawa o notariacie kreuje stosunek prawny między samorządem notarialnym a jego członkiem (notariuszem) przez nałożenie na tego ostatniego konkretnych obowiązków, tj . : poddania się kolejnej wizytacji w krótszym terminie niż w przypadku wydania dodatniej oceny, wykonania zarządzeń powizytacyjnych w ramach „środków podjętych w celu usunięcia stwierdzonych uchybień”, składania wyjaśnień przed radą właściwej izby notarialnej, poddania się lustracji problemowej, znoszenia postępowania dyscyplinarnego oraz poddania się postępowaniu wszczętemu na podstawie art. 16 § 3 Prawa o notariacie przez Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania ze stanowiska notariu- sza. Skarżący podnosi, że norma skonstruowana na podstawie art. 44 § 3 w zw iązku z art. 16 § 3 Prawa o notariacie, przez niedopuszczenie do weryfikacji negatywnej oceny notariusza przez sąd i nieprzyznanie temuż sądowi pozycji nadrzędnej w tym postępowaniu, nie czyni zadość prawu do sądu opisanemu w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Argumentuje również, że ujemna ocena działalności notariusza stanowi akt nadzoru podejmowany przez organ samo- rządu zawodowego notariuszy, i jako taki stanowi sui generis władczą ingerencję w wykony- wany zawód notariusza. Co za tym idzie, regulacja statuująca to postępowanie nie może po- zostawać w niezgodzie z art. 77 ust. 2 Konstytucji ustanawiającym zakaz zamykania przez ustawę drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw. Zarządzeniem Prezesa Trybunału z 31 stycznia 2024 r. (doręczonym skarżącemu 19 lutego 2024 r.) skarżący został wezwany, pod rygorem ujemnych skutków procesowych , do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz repre- zentowania skarżącego przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy , w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); doręcze- nie odpisów lub kopii poświadczonych z a zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć ( wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej (wraz z czt erema kopiami) , w szczególno ś ci: a) uchwa ły Rady Izby Notarialnej w K . z 20 kwie tnia 2022 r. (nr […] ), b) pisemnego stanowiska Krajowej Rady Notarialnej z 13 czerwca 2022 r. ( […] ), c) postanowień: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W . z 17 października 2022 r. (sygn. akt […] ), Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 cze rw ca 2023 r. (sygn. akt […] ); udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskaza- nego jako ostateczne (doręczenie poświadczonej za zgodno ś ć z oryginałem kopii koperty , ponieważ w aktach znajduje się jedynie jej niepoświadczona kopia ) . W piśmie procesowym z 26 lutego 2024 r. (data nadania ) skarżąc y usun ął braki for- malne skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skar- dze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2025 Ts 298/23 poz. 120 4 2. Skarga konstytucyjna została sporządzona w imieniu skarżącego przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK). Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący: – dochował terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż odpis postano- wienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2022 r. (sygn. akt […] ) wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 25 lipca 2023 r., a skarga zo- stała wniesiona do Trybunału 24 października 2023 r.; – wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), gdyż wskazane wyżej orzeczenie jest niezaskarżalne zarówno w trybie zwykłych , jak i nadzwyczajnych środ- ków zaskarżenia ; – określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazał, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawił uzasadnienie sformułowanych przez niego zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Trybunał stwierdza także, że analizowana skarga nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a postawione w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. Trybunał informuje również , że nie może uwzględnić wniosku skarżącego o połącze- nie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. SK 48/20 z powodu niedopuszczalności łączenia spraw znajdujących się na różnych etapach post ę powania , a także z uwagi na specyfik ę wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej i wynikając ą z niej praktyk ę rozpoznawania na tym etapie każdego środka osobno, ale przede wszystkim z powodu zakończeni a postępowania w sprawie o sygn. SK 48/20, które to zakończenie nastąpiło mocą postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2024 r. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.