Ts 335/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 lutego 2016 r. Pozycja 98 POSTANOWIENIE z dnia 3 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 335/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel – przewodniczący i sprawozdawca Marek Zubik Stanisław Biernat , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjne j M.J. w sprawie zgodności: art. 118 § 5 w zw. z art. 118 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz.101, ze zm.) w zw. z art. 20 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszeg o biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 października 2015 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżąc y) zakwe stionował zgodność art. 118 § 5 w zw. z art. 118 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz.101, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zw. z art. 20 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102 poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji. Ska rga została złożona w związku z następującą sprawą. Postanowieniem z września 2013 r. Sąd Okręgowy w K. ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej dotyczącej postanowienia tego sądu wydanego w sprawie. Radca prawny, wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K ., sporz ądził opinię o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, odeb raną przez skarżącego 23 czerwca 2014 r. Pismem datowanym na 14 lipca 2014 r. skarżący złożył do Sądu Rejonowego w T. wniosek o: 1) zwrócenie się do okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie nowego kandydata na pełnomocnika, 2) w wypadku oddalenia wniosku zawartego w pkt 1 o zmianę pełnomocnik a celem wniesienia skargi konstytucyjnej, 3) w razie oddalenia wniosków zawartych w pkt 1 i 2 – o wpisa nie sprawy pod nową sygnaturą i rozpoznanie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej na art. 1 18 § 5 k.p.c. Postanowieniem z sierpnia 2014 r. Sąd Rejonowy w T . OTK ZU B/2016 Ts 335/15 poz. 98 2 oddalił wniosek skarżącego o zmianę pełnomocnika. Następnie postanowien iem z października 2014 r. sąd ten odmówił sporządzenia uzasadnienia postanowienia o oddaleniu tego wniosku. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, które zostało oddalone postanowieniem z marca 2015 r. przez Sąd Okręgowy w K. Zarządzeniem z czerwca 2015 r. sędzia Sądu Rejonowego w T . nakazał sporządzeni e odpisu pisma procesowego skarżącego z 14 lipca 2014 r. i przedłożenie przewodniczącemu wydziału celem odrębnej dekretacji wniosku zawartego w pkt 3. Postanowieniem z sierpnia 2015 r. Sąd Rejonowy w T . ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej w celu zakwestionowania konstytucyjności art. 118 § 5 k.p.c. Skar żący łączy naruszenie wskazanych w skard ze praw konstytucyjnych z wydaną w jego sprawię opinią o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. Podkreśla, że opinia ta jest ostateczna i nie przysługuje od niej środek zaskarżenia. Potwier dzają to – jak uważa skarżący – orzeczenia wydane w jego sprawie, tj. postanowienie oddalające wniosek o zmianę pełnomocnika, postanowienie odrzucające wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia i postanowienie oddalające zażalenie na to ostatnie. W ocenie s karżącego zakwestionowane przepisy, na podstawie których sporządzona została opinia, zamknęły mu drogę do wniesienia skargi konstytucyjnej. Po uzyskaniu opinii pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej nie może on bowiem – jako osoba niebędąca w stanie pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru – wnieść skargi konstytucyjnej. Według skarżącego dochodzi przez to do odmiennego traktowania osób, które korzystają z pomocy pełnomocnika z wyboru i osób, które korzystają z pomocy pełnomocnika z urzędu. Skarżący wskazuje, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej w jego sprawie została sporządzona na podstawie art. 118 § 5 k.p.c. w zw. z art. 20 ustawy o TK z 1997 r., natomiast z uwagi na treść art. 118 § 6 k.p.c. nie został uwzględniony jego wniosek o zmianę pełnomocnika. W przekonaniu skarżącego zakwestionowane przepisy nie dają podstaw do domagania się zmiany pełnomocnika z urzędu, umożliwiając jednocześnie temu pełnomocnikowi przygotowanie opinii o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. W ocenie skarżącego pełnomocnik z urzędu dokonuje swoistego przedsądu, do czego nie ma uprawnień w świetle art. 10 ust. 2 Konstytucji. Na marginesie skarżący zaznacza, że opinia w jego sprawie sp orządzona została nienależycie – nie odnosiła się do właściwego zakresu i przedmiotu zaskarżenia – co ma wskazywać według niego na pozorność przeprowadzonej przez sąd na podstawie art. 118 § 6 k.p.c. kontroli. Jak podkreśla , wymóg proporcjonalności byłby spełniony dopiero wtedy, gdyby istniała podstawa do żądania zmiany pełnomocnika z urzędu. Ponadto skarżący kwestionuje tezę, zgodnie z którą Sąd Rejonowy w T. w postanowieniu z sierpnia 2015 r. ograniczył przedmiot skargi konstytucyjnej do art. 118 § 5 k.p.c. Sąd ten uwzględnił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika do złożenia skargi konstytucyjnej na art. 118 § 5 k.p.c. Jak twierdzi skarżący, nie można jednak w związku z tym przyjąć, że wnioskodawca – nie będący adwokatem ani radcą prawnym – wiążąco określił w tym wniosku zakres przyszłego zaskarżenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek warunkujących jej dopuszczalność, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia wymagania określone w art. 64-66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK) i czy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 77 ust. 3 ustawy o TK. OTK ZU B/2016 Ts 335/15 poz. 98 3 Trybunał stwierdza, że w związku z treścią postanowienia z sierpnia 2015 r., którym Sąd Rejonowy w T . ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu d o wniesienia skargi konstytucyjnej w celu zakwestionowania konstytucyjności art. 118 § 5 k.p.c., pełnomocnik p rocesowy skarżącego nie miał kompetencji do rozszerzenia przedmiotu kontroli. Nie był on zatem upoważniony do zaskarżenia art. 118 § 6 k.p.c. w zw. z art. 20 dawnej ustawy o TK. Odnosząc się do zakwestionowanego art. 118 § 5 k.p.c. , T rybunał przypomina, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji jedynym dopuszczalnym przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu no rmatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł y ostatecznie o konstytucyjnych prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. N ie ulega zatem wątpliwości, że w świetle tej regulacji warunkiem zakwestionowania w skardze konstytucyjnoś ci określonego przepisu jest uprzednie jego zastosowanie jako podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej. W ymóg ten ma chara kter bezwzględny, prawodawca nie przewiduje możliwości poddania kontroli unormow ania, które nie było podstawą prawną orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej wydanego w sprawie skarżącego. Zdaniem Trybunału ten zasadniczy warunek dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie został przez skarżącego spełniony . Skarżący błędnie przyjmuje, że sporządzona na podstawie art. 118 § 5 k.p.c. opinia pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej może być uznana za orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przekonanie takie nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym. Pełnomocnik z urzędu ustanowiony przez sąd w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej nie powinien być utożsamiony ani z „sądem” , ani z „organem administracji publicznej”, zaś przedłożona przez niego opinia − z „orzeczeniem”, władczo rozstrzygającym o konstytucyjnych wol nościach, prawach lub obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji (zob. postanowienia TK z: 10 listopada 2014 r. i 11 lutego 2015 r., Ts 242/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 99 i 100). Ustalenie przez Trybun ał, że opinia o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej nie może być uznana za orzeczenie , o którym mo wa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, stanowi podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK. Mimo przekroczenia przez pełnomocnika zakresu umocowania określonego postanowieniem sądu Trybunał ustosunkował się także do zarzutu dotyczącego art. 118 § 6 k.p.c , który przewiduje sądową kontrolę opinii o braku podstaw do wniesienia określonego środka prawnego. Trybunał stwierdza, że przepis ten nie b ył podstawą wydania opinii, którą skarżący wskazuje jako ostateczne orzeczenie rozstrzygające o jego wolnościach lub prawach . Ponadto Trybunał przypomina, o dnosząc się do podniesionej przez skarżącego kwestii braku możliwości sprawowan ia tej kontroli przez niego (tj. braku podstaw do żądani a zmiany pełnomocnika z urzędu ) , że zarzut sformułowany w skardze nie może polegać na wy kazywaniu, iż przepis nie zawiera konkretnej reg ulacji, której istn ienie zadowalałoby skarżącego (zob. postanowienie TK z 11 maja 2009 r., SK 37/07, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 74). Tak sformułowany zarzut świadczy bowiem o kwestionowaniu zaniechania ustawodawczego, które nie może być przedmiotem skargi ko nstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji.