Ts 369/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 lutego 2016 r. Pozycja 105 POSTANOWIENIE z dnia 5 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 369/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący i sprawozdawca Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz Andrzej Wróbel , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skarg i konstytucyjnej K.S. w sprawie zgodności: art. 425 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 100 § 4 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 listopada 2015 r. (data nadania) K.S. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie, że art. 425 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 100 § 4 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim prze widują, że „niedopuszczalne z mocy ustawy jest rozpoznanie zażalenia wniesionego w terminie ustawowym przez jednego z obrońców oskarżonego na postanowienie sądu pierw- szej instancji w przedmiocie przedłużenia tymczasowego aresztowania, które uprawomocniło s ię na skutek rozpoznania zażalenia innego obrońcy tej samej osoby bądź samego oskarżone- go” s ą niezgodne z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Sąd Okręgowy w W. (dalej: Sąd Okręgowy w W.), postanowieniem z lipca 2014 r. przedłużył okres tymcza- sowego aresztowania względem skarżącego. Przy tym n a posiedzeniu w przedmiocie przedłu- żenia tymczasowego aresztowania obecny był jedynie jeden z dwóch obrońców skarżącego , a postanowienie to nie zostało doręczone drugiemu z nich . Sąd Apelacyjny w W. (dalej: Sąd Apelacyjny w W.) postanowieniem z września 2014 r. nie uwzględnił zażaleń wniesionych przez obrońcę i skarżącego. Pismem z 20 kwietnia 2015 r. drug i z obrońców skarżącego poinformował Sąd Okrę- gowy w W. o nieprawidłowościach w doręczaniu pism. W dniu 15 czerwca 2015 r. Sąd Okrę- OTK ZU B/2016 Ts 369/15 poz. 105 2 gowy w W. doręczył drugiemu obrońcy skarżącego postanowienie o przedłużeniu tymczaso- wego aresztowania z lipca 2014 r. Od po wyższego postanowienia obrońca skarżącego wniósł zażalenie. Zarządzeniem z czerwca 2015 r. Zastępca Przewodniczącego Sądu Okręgowego w W. odmówił przyjęcia tego środka odwoławczego , wskazując, że jest on niedopuszczalny z mocy ustawy, gdyż zaskarżone postanowienie jest już prawomocne. Postanowieniem z sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Zdaniem skarżącego na skutek ograniczenia rozpoznania środka zaskarżenia tylko do rozpatrzenia z ażalenia jednego obrońc y doszło do istotnego naruszenia prawa do obrony. Zdaniem skarżącego w związku z tym, że każdy ma prawo do obrony, prawo do wniesienia środków zaskarżenia przysługuje także każdemu z obrońców. P owyższe ograniczenie jest także w jego ocenie niezgodne z zasadą tzw. sprawiedliwości proceduralnej, która należy do istoty wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu , i nie znajduje uzasadnienia w świetle konstytucyjnej zasady proporcjonalności określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ponadto według niego zaskarż one przepisy przez to, że pozwalają na różne stosowanie zawar- tych w nich norm prawnych, naruszają zasadę pewności prawa statuowaną w art. 2 Konstytu- cji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochro ny konstytucyjnych wolno- ści i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia przesłanek wynikają- cych zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 60 oraz art. 65 i art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK). Skargom konstytucyjnym nie spełniającym tych warunków, a także skargom, co do których zaistniały okoliczności przewidziane w art. 77 ust. 3 ustawy o TK, Trybunał odmawia nadania dalszego biegu. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo- stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie o TK , wnieść skargę do Try- bunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie któr ych sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedstawionej Trybunałowi do rozpoznania skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg. W ocenie Tr ybunału zarzut naruszenia art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji przez zakwestionowany art. 425 § 1 w zw. z art. 429 § 1 w zw. z art. 100 § 4 w zw. z art. 140 k.p.k. jest oczywiście bezzasadny. Skarżący domaga się uzn ania tych przepisów za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim przewidują one, że „niedopuszczalne z mocy ustawy jest rozpoznanie zażalenia wniesionego w terminie usta- wowym przez jednego z obrońców oskarżonego na postanowienie sądu pierwszej instancji w przed miocie przedłużenia tymczasowego aresztowania, które uprawomocniło się na skutek rozpoznania zażalenia innego obrońcy tej samej osoby bądź samego oskarżonego”. W jego przekonaniu przepisy te w obowiązując ym brzmieni u mogą prowadzić do sytuacji, w której środek odwoławczy wniesiony przez obrońcę oskarżonego nie zostanie rozpoznany z uwagi na wcześniejsze rozp atrzenie odwołania wniesionego w tej samej sprawie przez oskarżonego. Powyższa argumentacja nie zasługuje jednak w ocenie Trybunału na uwzględnienie. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że wprawdzie każdy z obrońców skarżącego jest uprawniony do samodzielnego działania w procesie, to jednak łączy ich osoba oskarżonego i jego interes procesowy, a ich legitymacja do podejmowania określonych czynności ma swo- je źródło w uprawnieniach ich mocodawcy. Zgodn ie z art. 86 § 1 k.p.k. są oni obowiązani do przedsiębrania jedynie korzystnych dla oskarżonego czynności procesowych. Z obowiązku OTK ZU B/2016 Ts 369/15 poz. 105 3 tego wynika konieczność współpracy, w tym przeprowadzania konsultacji w sprawie wno- szonych środków odwoławczych, tak aby m.in. nie dublować podejmowanych działań. Ozna- cza to także, że we wnoszon ych środkach odwoławcz ych powinny zostać uwzględni one wszystkie okoliczności, które mogą wpłynąć na zmianę orzeczenia wydanego względem oskarżonego. Ich niew skazanie w złożonych środkach zaskarżenia jest zatem wynikiem nie- dopatrzenia ze strony obrońców. Trybunał Konstytucyjny jednocześnie podkreśla, że postanowienie Sądu Okręgowego w W. z lipca 2014 r. , które przedłużyło okres stosowania tymczasowego aresztowania skarżą- cego, w chwili jego utrzymania w mocy przez postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z września 2014 r. uzyskało walor prawomocności. Doszło do tego na skutek wcześniejszego złożenia zażalenia przez jednego z obrońców skarżącego. Wniesienie kolejnego środka odwo- ławczego – ze względu na przesłankę res iudicata, wyrażoną w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. – jest zatem niedopuszczalne. Zagadnienie to było przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z 21 października 2003 r. (s ygn. akt I KZP 31/03, OSNKW z 2003 r., nr 3 i 4, poz. 35). Sąd Najwyższy słusznie w niej przyjął, że „ Niedopuszczalne jest rozpoznanie zażalenia, wniesio- nego przez jednego z obrońców oskarżonego (podejrzanego) na postanowienie sądu pierwszej instancji, które już się uprawomocniło na skutek rozpoznania zażalenia innego obrońcy tej samej osoby”. W jej uzasadnieniu wskazał ponadto, że : „ P rzyjęcie poglądu odmiennego pro- wadziłoby do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch lub więcej orzeczeń sądu odwo- ławczego w t ej samej kwestii, a mogłoby prowadzić do sytuacji absurdalnej, w której funk- cjonowałyby dwa sprzeczne ze sobą orzeczenia. W kwestii będącej przedmiotem zaintereso- wania w niniejszej sprawie oznaczałoby to możliwość współistnienia np. postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania i postano- wienia o uchyleniu postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania”. Trybunał podkreśla, że a rgumenty przedstawione przez Sąd Najwyższy mają kluczowe znaczenie dla właściwego zrozumienia zagadnienia prawomocności orzeczeń w omawianym kontekście. W jego ocenie nie może budzić wątpliwości, że na pozycję procesową obrońcy, a zatem i na zakres uprawnień mu przysługujących, należy patrzeć przez pryzmat praw i obowiązków oskarżonego w procesie karnym. Kompetencja obrońcy do wniesienia środka odwoławczego jest naturalną konsekwencją przyznania takiego uprawnienia oskarżonemu. Uprawnienia obrońcy w procesie karnym mają zatem niejako charakter wtórny, gdyż bezpośrednio wynika- ją z praw przysługujących oskarżonemu. Oznacza to, jak podkreśla Trybunał, że wniesienie środka odwoławczego przez jednego z obrońców realizuje prawo oskarżonego do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania, co wyłącza realiza- cję teg o samego uprawnienia przez innego obrońcę tego samego oskarżonego. Złożenie zaża- lenia przez jednego z obrońców wyczerpuje zatem uprawnie nie przysługujące oskarżonemu, które ze względu na wywoływany skutek procesowy mają charakter jednorazowy. Na marginesie powyższych rozważań Trybunał Konstytucyjny przypomina , że decyzje dotyczące środków zapobiegawczych nigdy nie uzyskują waloru prawomocności formalnej. Organ procesowy może w każdej chwili je uchylić lub zmienić, co jest motywowane koniecz- nością reakcji na ujawnione w sprawie okoliczności, które takie działania uzasadniają. W analizowanej przez Trybunał sprawie również istniała taka możliwość. Jeżeli zatem obroń- ca skarżące go chciał doprowadzić do zmiany postanowienia w przedmiocie stosowania tym- czasowego aresztowania – co zresztą miało miejsce w analizowanej sprawie – to mógł w jego imieniu wystąpić do organu procesowego o zmianę tego środka zapobiegawczego. M ógł on także na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. złożyć wniosek o zmianę środka zapobiegawczego z urzę- du. Mając powyższe na względzie , Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w skar- dze są oczywiście bezzasadne. OTK ZU B/2016 Ts 369/15 poz. 105 4 Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK – następną samodziel- ną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego bieg u. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.