Ts 371/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 marca 2016 r. Pozycja 140 POSTANOWIENIE z dnia 25 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 371/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący i sprawozdawca Marek Zubik Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi k onstytucyjnej MKS Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 394 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 78 i w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rze- czypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 listopada 2015 r. (data nadania) MKS Sp. z o.o. (d alej: skarżąca lub pozwana) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 394 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc ) w zakresie, „w jakim nie daje podstaw do zaskarżenia postanowienia sądu drugiej in stancji w przedmiocie sprostowania ni edokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek na mocy przepisu art. 350 kpc ”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 8 i w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnik skarżącej wniósł natomiast „o zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, wskazując, iż koszty te nie zostały opłacone”. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Postanowie- niem z marca 2013 r. Sąd Rejonowy w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T. ) przyznał biegłemu są- dowemu wynagrodzenie w wysokości 480,18 zł za sporządzenie opinii sądowej. Na to roz- strzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie. Po wezwaniu jej do uiszczenia opłaty od tego środka odwoławczego wystąpiła ona z wnioskiem o zwolnienie z kosz tów sądowych. Postanowie- niem z kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w T. oddalił wniosek skarżącej. W postanowieniu z listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w K . (dalej : Sąd Okręgowy w K .), na skutek zażalenia OTK ZU B/2016 Ts 371/15 poz. 140 2 wniesionego przez ska rżącą, „uchylił postanowienie z kwietnia 2013 r.”. Postanowieniem z listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w K . sprostował powyższe postanowienie w ten sposób, że wyrazy „uchylić postanowienie z kwietnia 2013 r.” zastąpił wyrazami „oddalić zażalenie”. Postanowienie Sądu Okręgowego w K. z listopada 2013 r., wskazane przez skarżącą jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej – wraz z uzasadnieniem – doręczone 13 g rudnia 2013 r. W związku z tym orzeczeniem skarżąca 19 grudnia 2014 r. (data nadania) wniosła do Trybunału skargę konstytucyjną (sprawa Ts 358/14), w której – tak jak w skardze złożonej w niniejszej sprawie – wystąpiła o stwierdzenie, że art. 394 2 § 1 kpc jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 78 i w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Postępowanie w tej sprawie zostało zakończone wydaniem postanowienia z 22 kwietnia 2015 r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącej 4 ma ja 2015 r.) o nieuwzględnieniu zażale- nia na postanowienie z 25 lutego 2015 r. o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu (OTK ZU nr 2/B/2015, poz. 191). W tym stanie rzeczy skarżąca 27 maja 2015 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyj- nej. Postanowieniem z lipca 2015 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w T . ustanowił dla niej radcę prawnego z urzędu. Pismem z sierpnia 2015 r. , doręczonym pełnomocnikowi skar żącej 13 sierpnia 2015 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w K . wyznaczyła dla skarżą- cej pełnomocnika. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 11 grudnia 2015 r.) pełnomocnik skarżącej został w ezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: wskazanie ostatecznego orzeczenia w rozu- mieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz udokumentowanie daty jego doręczenia (wraz z uzasad- nieniem) skarżącej; doręczenie odpisu i czterech kopii tego orzeczenia oraz rozstrzygnięć potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, o której mowa w art. 64 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r. ), a także kopii postanowienia sądu rejonowego o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu oraz decyzji organu radcowskiego wyznaczającego radcę prawnego na pełnomocni- ka z urzędu. Reprezentujący skarżącą radca prawny został wezwany również do podania daty wystąpienia przez skarżącą do sądu rejonowego z wnioskie m o ustanowi enie pełnomocnika z urzędu oraz daty doręczenia pełnomocnikowi decyzji organu radcowskiego. W piśmie wniesionym do Trybunału Konstytucyjnego 18 grudnia 2015 r. (data nada- nia) skarżąca wyjaśniła, ż e ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Okręgowego w K. z listopada 2013 r. o sprostowaniu postanowienia tegoż sądu z 5 listopada 2013 r. N ie doręczył a ona jednak ani odpisu, ani kopii tego orzecze- nia ani też r ozstrzygnięć go poprzedzającyc h. Nie udokumentowała także daty doręczenia ostatecznego orzeczenia. Oświadczyła jedynie , że nie posiada tych dokumentów , ponieważ znajdują się one w aktach sprawy Ts 358/14. W związku z tym wnio sł a „o dołącz enie do akt niniejszej sprawy ww. orzeczeń znajdujących się w aktach sprawy Ts 358/14, względnie o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy poprzez zobowiązanie Sądu Okręgowego w K . do prz edłożenia Trybunałowi odpisów w w. orzeczeń”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kons tytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia przesłanek wy- nikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 60 oraz art. 64 -66 ustawy o TK z 2015 r. S kargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków, a także skargom, co do OTK ZU B/2016 Ts 371/15 poz. 140 3 których zaistniały okoliczności przewidziane w art. 77 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. , Trybunał odmawia nadania dalszego biegu. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Wspomniane zasady korzystania z tego środ- ka ochrony wolności i praw precyzuje ustawa o TK z 2015 r . W myśl art. 64 tej ustawy skargę konstytucyjną wnosi się po wyczerpaniu przez skarżącego drogi prawnej, w terminie 3 mie- sięcy od doręczenia mu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. 2.1. Jak wskazała skarżąca w piśmie procesowym z 18 grudnia 2015 r. , orzeczeniem, o którym mowa w ar t. 79 ust. 1 Konstytucji, a więc orzeczeniem, w którym sąd na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 394 2 § 1 kpc orzekł ostatecznie o jej prawach wyrażonych w art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 78 i w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji, jest postanowienie Sądu Okręgowego w K . z listopada 2013 r. 2.2. Trybunał zwraca uwagę na to, że o dpis tego r ozstrzygnięcia został skarżącej do- ręczony 13 grudnia 2013 r. W tym dniu rozpoczął zatem bieg trzymiesięczny termin do wnie- sienia skargi konstytucyjnej. Ostatnim dniem biegu tego terminu był więc 13 marca 2014 r. Skarżąca złożyła skargę konstytucyjną dopiero 13 listopada 2015 r., a zatem przekroczyła, określony w art. 64 ustawy o TK z 2015 r., termin do jej wniesienia. 2.3. W związku z powyższym należy również wskazać, że wystąpienie przez skarżącą 27 maja 2015 r. do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu było bezprzed- miotowe, nastąpiło bowiem p o upływie terminu do wniesienia skargi. Trzeba przy tym zau- ważyć, że wniosek skarżącej – a zatem i wydane prz ez sąd postanowienie – dotyczył ustano- wienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z postano- wieniem Trybunału z 22 kwietnia 2015 r. ( sprawa Ts 358/14), a nie Sądu Okręgowego w K. z listopada 2013 r. 2.4. Wniesienie skargi z naruszeniem art. 64 ustawy o TK z 2015 r. skutkuje stwier- dzeniem niedopuszczalności wydania orzeczenia. Okoliczność ta jest – w myśl art. 77 ust. 3 pkt 4 ustawy o TK z 2015 r. – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. 3. Z tego samego powodu należałoby odmówić nadania dalszego biegu skardze, jeśli- by przyjąć, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postano- wienie Trybunału z 22 kwietnia 2015 r. (tj. rozstrzygnięcie, w związku z którym skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu ). 3.1. Trybunał przypomina , że wystąpienie do sądu z wnioskiem, o którym mowa w art. 66 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r., nie przerywa biegu terminu do wniesienia skargi, a jedynie go wstrzymuje (art. 66 ust. 4 ustawy o TK z 2015 r., zob. także na tle poprzednio obowiązującej ust awy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r., postanowienie TK z 21 marca 2013 r., SK 32/12, OTK ZU nr 3/A/2013, poz. 37). Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu OTK ZU B/2016 Ts 371/15 poz. 140 4 doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznacze- niu go na pełnomocnika skarżącego (art. 66 ust. 4 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r.). Złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powoduje także zmianę sposobu obliczania terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej (zob. na tle ustawy o TK z 1997 r. postanowienie TK z 5 października 2012 r., Ts 163/12, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 263). Trybunał zwraca uwagę na to, że z powodu braku odrębnej regulacji zawartej w ustawie o TK z 2015 r. termin, o którym mowa w art. 64 tej ustaw y, powinno się obliczyć na podstawie unormowań zawar- tych w kpc , a w myśl odesłan i a wynikającego z art. 165 § 1 kpc – według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie zaś z art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U.2014.121, ze zm.), jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, za mi esiąc przyjmuje się 30 dni. W związku z tym z chwilą złożenia we wła- ściwym sądzie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu trzymiesięczny termin do wniesienia skargi traktuje się tak, jakby od samego początku był on terminem 90-dniowym. 3.2. Jeśliby więc uznać, że ostatecznym orzeczeniem w rozpatrywanej sprawie jest po- stanowienie Trybunału z 22 kwietnia 2015 r., to oznaczałoby to, że wniesienie skargi konsty- tucyjnej 13 listopada 2015 r. nastąpiło także z przekroczeniem terminu określonego w art. 64 ustawy o TK z 2015 r. Należy bowiem zauważyć, że od doręczenia skarżącej tego postano- wienia do wystąpienia przez nią z wnioskiem do sądu rejonowego o ustanowienie pełnomoc- nika z urzędu upłynęły 23 dni, natomiast od dnia doręczenia jej pełnomocnikowi zarządze nia wyznaczającego go na obrońcę z urzędu do złożenia skargi – 92 dni (18 w sierpniu, 30 we wrześniu, 31 w październiku i 13 w listopadzie). A zatem od dnia doręczenia skarżącej posta- nowienia Trybunału z 22 kwietnia 2015 r. do dnia wniesienia przez nią ska rgi (nie licząc okresu ewentualnego zawieszenia ) upłynęło 115 dni. 4. Trybunał podkreśla przy tym, że postanowienie to nie zostało wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 394 2 § 1 kpc, Trybunał nie orzekał bowiem o tym, czy przepis ten daje podstawy „do zaskarżenia postanowienia sądu drugiej insta ncji w przedmio- cie sprostowania niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywi- stych omyłek na mocy przepisu art. 350 kpc ”. 5. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza , że skarżąca nie uzupełniła w ter- minie braków formalnych skargi. 5.1. Zarządzeniem z 4 grudnia 2015 r. skarżąca została wezwana m.in. do doręczenia odpisu i czterech kopii ostatecznego orzeczenia oraz rozstrzygnięć potwierdzających wyczer- panie drogi prawnej. Skarżąca odniosła się do zarządzenia w piśmie z 18 grudnia 2015 r. , ale nie dołączyła do niego odpisu i kopii wskazanych orzeczeń , ponieważ – jak oświadczyła – znajdują się one w aktach sprawy Ts 358/14. 5.2. Trybunał przypomina , że postępowanie dotyczące skargi konstytucyjnej w spra- wie Ts 358/14 zostało zakończone 22 kwietnia 2015 r. W tym dniu przewodniczący składu orzekającego zarządził , po pierwsze, by przesłać pełnomocnikowi skarżącej odpis postano- wienia o nieuwzględnieniu zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej; po drugie, by zwrócić pełnomocnikowi skarżącej nadesłane załączni- ki, pozostawiając ich odpisy w aktach. Odpis postanowienia Trybunału oraz załączniki, w tym te, o których mowa w zarządzeniu przewodniczącego z 4 grudnia 2015 r., zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącej 4 maja 2015 r. J eśli jednak skarżąca nie była w posiadaniu tych dokumentów, to powinna mieć na uwadze to, że w obowiązującym stanie prawnym istnieją OTK ZU B/2016 Ts 371/15 poz. 140 5 instrumenty umożliwiające dokonanie czynności procesowych w innym terminie, po ustaniu przyczyny niepozwalającej na ich przeprowadzenie. Artykuł 168 § 1 kpc określa przesłanki przywrócenia terminów procesowych, w tym terminu określonego w art. 77 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r . Przesłankami tymi są brak winy strony w uchybieniu terminowi i powstanie w wyniku tego uchybienia ujemnych dla strony skutków procesowych. Skarżąca mogł a zatem uzupełnić braki w innym terminie i jednocześnie – na podstawie art. 169 § 1 kpc – złożyć wniosek o przywrócenie terminu do ich uzupełnienia (zob. na tle ustawy o TK z 1997 r. po- stanowienie TK z 16 października 2002 r., Ts 170/01, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 265 oraz 4 czerwca 2012 r., Ts 71/11, OTK ZU nr 4/B/2012, poz. 369), ale tego nie zrobiła. Okoliczność ta jest – w myśl art. 77 ust. 3 ustawy o TK z 2015 r. – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.