Ts 41/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 września 2020 r. Pozycja 253 POSTANOWIENIE z dnia 2 4 czerwca 20 20 r. Sygn. akt Ts 41/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po rozpoznaniu , na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 4 czerwca 2020 r. , skarg i konstytucyjn ej I. K. o zbadanie zgodności : art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie daje podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, zasądzonych po raz pierwszy po rozpatrzeniu s kargi kasacyjnej wyrokiem przez Sąd Najwyższy i rozpoznanej w trybie art. 398 16 k.p.c.”, z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E I 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lute go 2020 r. (data nadania), I. K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, zarzuciła niezgodność art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listop ada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „nie daje podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, zasądzonych po raz pierwszy po rozpatrzeniu skar gi kasacyjnej wyrokiem przez Sąd Najwyższy i rozpoznanej w trybie art. 398 16 k.p.c.”, z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Skarga konstytucyj n a została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz- nym: W yrokiem z 18 października 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Na jwyższy – Izba Cywilna, na skutek skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z 18 maja 2017 r. (sygn. akt […] ) przez stronę pozwaną : OTK ZU B/2020 Ts 41/20 poz. 253 2 – w punkcie 1: na podstawie art. 398 16 k. p.c. uchylił zaskarżony wyrok i orzekł co do istoty sprawy, od dalając apelację powodów – w tym skarżącej – od w yroku Sądu Okręgowe- go w P. z 30 gr udnia 2014 r. (sygn. akt […] ); – w punkcie 2: s twierdził, że koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego po nosi skarżąca, a szczegółowe ich rozliczenie pozostawił refere ndarzowi w Sądzie Okręgowym w P . 3. Zdaniem skarżącej art. 394 1 § 1 k.p.c. narusza – wywodzone z art. 176 ust. 1, art. 78, art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji – prawo do kontroli instancyjnej roz- strzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, w ydanego przez Sąd Najwyższy w toku postę- powania kasacyjnego. 4. Postanowieniem tymczasowym z 3 czerwca 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 20 16 r. o organizacji i tryb i e postępowania przed Trybunałem Kon stytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: uotpTK ) – wstrzymał wykonanie punktu 2 wyroku Sądu Najwyższego z 18 pa ździernika 2019 r. (sygn. akt […] ) . 5. Pismem z 9 czerwca 2020 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 69 us t. 1 w związku z art. 71 ust. 1 uotpTK – zwrócił się do Sądu Najwyższego o udzielenie informacji dotyczącej daty doręczenia pełnomocnikowi skarżącej odpisu wyroku tego Sądu z 18 paź- dziernika 2019 r. W piśmie z 17 czer wca 2019 r. Przewo dniczący II Wydziału Izby Cywilnej Sądu Najwyższego poinformował, że odpis przedmiotowego orzeczenia został doręczony pełno- mocnikowi skarżącej 23 stycznia 2020 r. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 us t. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał ba da, czy odpo wiada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w brzmieni u: „ Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz n a postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji od- rzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ”. 3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna powinna zostać przyję- ta do rozpoznania merytorycznego, gdyż: – wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2019 r. (sygn. akt […] ) w zakresie roz- strzygnięcia o kosztach postępowania (punkt 2 sentenc ji) jest niezaskarżalny; – odpis przedmiotowego orzeczenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 23 stycznia 2020 r., zaś skarga konstytucyjna została – za pośrednictwem poczty – wniesiona do Trybunału 24 lutego 2020 r., a więc z dochowaniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 uotpTK; OTK ZU B/2020 Ts 41/20 poz. 253 3 – prawidłowo został określony przedmiot kontroli w rozumieniu art. 53 ust . 1 pkt 1 uotpTK; – wskazano w skardze, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – zda - niem skarżącej – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 uotpTK); – uzasadniono sformułowan y przez skarżącą zarzut (art. 53 ust. 1 pkt 3 uotpTK) ; – sformułowany zarzut niekonstytucyjności nie jest oczywiście bezzasadny w rozu- mieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 uotpTK . 4. Należy zauważ yć , że w dotychczasowym orzecznictwie utrwalił się pogląd prawny, wedle którego , gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis nieprzewidując y w danym przypadku środka odwoławczego, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie o jego o drzuceniu (pozostawieniu bez rozpoznania), wydane w oparciu o nor - mę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orz eczenia (zob. m.in. postanowienia TK z: 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454; 11 grudnia 2015 r., sygn. Ts 253/1 5, OTK ZU B/2016, poz. 378; 2 lutego 2016 r., sygn. Ts 184/15, OTK ZU B/2016, poz. 159 oraz 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OTK ZU B/2017, poz. 81 ). Co istotne stanowisko to zostało zaaprobowane w postanowieniu pełnego składu TK z 10 marca 2015 r. o s ygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) , a tym samym – co do zasady – było i jest wiążące dla innych składów Trybunału stosownie do – obowiązujących kolejno – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjn ym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), pierwotnego brzmienia art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.), art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale K onstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine uotpTK. Trybunał w obec nym składzie uznaje, że przedstawione wyżej stanowisko wymaga w eryfikacji. Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest u stawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu- blicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określo- nych w Konstytucji. Nie ma wątpliwości, że pomiędzy zaskarżonym przepisem a orzeczen iem wydanym w sprawie skarżącego oraz konstytucyjnym prawem lub wolnością muszą zachodzić następu- jące zależności : – p o pierwsze – zaskarżony przepis stanowił podstawę prawną ostatecznego orzecze- nia, z wydaniem którego skarżący wiąże naruszenie przysługują cych mu konstytucyjnych praw lub wolności ; – p o drugie – przyczyna zarzucanego naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności tkwi w treści zaskarżonego przepisu ; – p o trzecie – warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi jest uzy- skanie przez sk arżącego orzeczenia, którego podstawę stanowił zaskarżony przepis. Niemniej jednak powyższe kryteria wymaga ją pewnych modyfikacji, gdy – jak w ni- niejszej sprawie – zaskarżony przepis w yklucza wprost albo nie przewiduje (pomija) wniesie- nie środka odwoławcze go, czyniąc ten środek odwoławczy oczywiście niedopuszcza lnym. W rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy w punkcie 2 wyroku z 18 października 2019 r. (sygn. akt […] ) stwierdził, że koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego ponosi skarżąca, a szczegółowe ich rozliczenie pozostawił referendarzo wi w Sądzie Okręg owym w P. Skarżąc a nie wni osła zażalenia na to postanowienie, a zatem nie uzyska ła orzeczenia wydanego na podstawie zakwestionowanego art. 394 1 § 1 k.p.c. Powyższe ustalenia nie budzą żadnych wątpli wości. Niemniej jednak Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 79 ust. 1 Konstytucji nie wymaga, aby skarżący uzyskał „ostateczne orzeczenie” wydane przez sąd lub organ administracji publicznej, lecz by sąd lub organ administracji publicznej „orzekł osta- OTK ZU B/2020 Ts 41/20 poz. 253 4 tecznie” o prawach lub wolnościach skarżącego określonych w Konstytucji. Ustalenie, czy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach (obo- wiązkach) lub wolnościach skarżącego, następuje na podstawie odnośnych ustawowyc h prze- pisów procedural nych. Zaskarżony art. 394 1 § 1 k.p.c. nie stanowił – co oczywiste – podstawy normatywnej dla p unkt u 2 wyroku Sądu Najwyższego z 18 października 201 9 r. , od którego wywiedziono rozpatrywaną skargę konstytucyjną , j ednak że przepis ten b ezpośrednio oddziaływa na sytua- cję procesową skarżącej w s prawie o sygn. akt […] . Ś wiadczą o tym następujące okoliczno- ści : – p o pierwsze – zgodnie z art. 394 1 k.p. c . do Sądu Najwyższego zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie sądu drugiej instanc ji odrzucające skargę kasacyjną oraz na po- stanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgod- ności z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 1), a także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej in sta ncji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (§ 2); – po drugie – Sąd Najwyższy stwierdził , że koszty postępowania apelacyjnego i kasa- cyjnego ponosi skarżąca, a zatem ostatecznie rozstrzygnął o położeniu prawnym skarżącej odnośnie do odpowiedzialn ośc i majątkowej za wynik procesu. Podsumowując , w ocenie Trybunału w obecnym składzie wymaganie od skarżącej, aby uruchamiała nieprzewidziane w ustawie procesowej postępowanie odwoławcze , byłoby wyrazem nadmiernego formalizmu , sprzecznego z celem skargi ko nst ytucyjnej, którym jest ochrona praw jednostki . Z tych względów – na podstawie art. 61 ust. 2 uotpTK – postanowiono jak w senten- cji .