Ts 6/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 sierpnia 2020 r. Pozycja 218 POSTANOWIENIE z dnia 20 maja 20 20 r. Sygn. akt Ts 6/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Leon Kieres , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybun ału Konstytu- cyjnego z 12 września 2019 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M . J. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orze czenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENI E W sporządzonej przez radcę prawnego i w niesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 stycznia 2018 r. (data nadan ia) skardze konstytucyjnej M. J. (dalej: skarżący) zakwestiono- wał zgodność: po pierwsze, a) art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych ( ówcześnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 23, z e zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 52; dalej p.u.s.p.) w zakresie zwrotu „ Minister Sprawiedliwości ” , b) art. 77 § 1 ust. 1 p.u.s.p., w zakresie zwrotu „ a w szczególnie uzasadnionych przypadkach także w sądzie wyż- szym ” , c) art. 77 § 9 p.u.s.p. w całości z art. 45 ust. 1 w związku z art. 179 oraz w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 (błędnie wskazanym jako art. 114 ust. 3 pk t 17) oraz z art. 2 w związku z art. 179 oraz w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji (błędnie wskazanym jako art. 114 ust. 3 pkt 17); po drugie, art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2018 r. poz . 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460; dalej: k.p.c.) oraz art. 33 ust. 2 ust awy z dnia 15 grudnia 2 016 r. o Prokuratorii Gene- ralnej Rzeczyp ospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1265; dalej: u.p.g.) z art. 45 ust. 1 w z wiązku z art. 2 Konstytucji; po tr zecie, art. 417 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywil ny (Dz. U. z 2018 r. poz. 459, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1145; dalej: k.c.) w zakresie, „ w jakim pomija od powiedzialność orga- nów państwa za nieuzasadnione działanie zgodne z literą pra wa ” , z art. 77 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 218 2 W o ce nie skarżącego, zakwestionowane przepisy naruszyły jego konstytucyjne wol- ności i prawa, ponieważ: po pierwsze, art. 77 § 1 p.u.s.p. narusza „prawa skarżącego do spra- w owania wymiaru sprawiedliwości » w sprawach « , o których mowa w art. 45 ust. 1 Konstytu- cji p rzez osoby nominowane na funkcję [s ]ędziego przez Prezydenta RP ze wskazaniem miejsca (siedziby), pełnienia funkcji oraz obszaru właśc iwości i właściwości rzeczowej do sprawowania wymiaru sprawiedliwości”. Skarżący zarzuca, że sprawowanie wymiaru spra- wiedl iwości przez osoby delegowane przez Ministra Sprawiedliwości powoduje „sprawowa- nie tych czynności przez osoby nieumo cowane”. W zakresie zwrotu „a w szczególnie uzasad- nionych przypadkach także w sądzie wyższym” wskazał na naruszenie właściwości sądu w ten s posób, że „w sądzie właściwym rzeczowo orzeka sędzia nie mający nominacji Prezy- denta RP do orzekania w tymże sądzie, a wręcz nie posiadający »upraw nień« (…)”. Po dru- gie, art. 244 § 1 k.p.c. narusza praw a skarżącego do sprawiedliwej i rzetelnej procedury są- dowej, ponieważ zaskarżone normy prawne zobowiązują sąd do uznania za wiążący doku- ment urzędowy (legit ymację Prokuratora Generalnego) w sytuacji, w której dokument ten poświadcza nieprawdę. Po trzecie, art. 417 § 1 k.c. narusza „prawa skarżącego do odszkod o- wania za niesłuszne i pozbawione podstaw prawnych albo faktycznych działanie organów państwa”, „poprzez pominięcie odpowiedzialności organów państwa za nieuzasadnione dzia- łanie zgodne z literą przepisów”. Postanowieniem z 12 września 2019 r. (doręczonym s karżącemu 23 września 2019 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszeg o biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał s twierdził, że w zakresie art. 77 § 1 p.u.s.p skarżący nie usunął braków for- malnych skargi, wymienionych w pkt 4 i 5 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 marca 2018 r., w których został wezwany do wskazania, jakie jego prawa lub wolności wynikające z powołanych w petitum skargi wzorców kontroli zostały naruszone zaskarżony- mi przepisami, a także sposobu ich naruszenia oraz uza sadnienia zarzutu niezgodności za- kwestionowanych przepisów z Konstytucją . W odniesieniu do art. 77 § 9 p.u.s.p. oraz art. 244 § 1 k.p.c. stwierdził, że przepisy te , w rozumieniu art. 79 ust . 1 Konstytucji , nie stanowiły podstawy wydan ia ostatecznego orzec zenia. W zakresie art. 417 § 1 k.c. badana skarga nie spełniła warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Na powyższ e postanowienie skarżąc y złożył – w ustawowym terminie – zażalenie. Za- rzucił w nim , że Trybunał lakonicznie uzasadnił zaskarżone postanowienie, nieko nsekwentnie orzeka w skargach o takiej samej treści i w zakresie t akich samych pr zepisów oraz wzorców kontroli , a także niesłusznie zawęża pojęcie „ niezgodne go z prawem działania ” zawartego w art. 77 ust . 1 Konstytucji. Skarżący wniósł o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyj- nej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zg odnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK) , skarżącemu przysługuj e prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kons tytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . Trybunał rozpa- truje zażalenie w składzie trzech s ędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim pr zesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor- mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw y odmowy nadania skardze dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 218 3 3. Trybunał w zaskarżonym postanowieniu p rawidłowo stwierdził, że art. 77 § 9 usta- wy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju s ądów pows zechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52 , ze zm., dalej : p.u.s.p.) oraz art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego ( Dz. U. z 2019 r. po z. 14 60, ze zm.; dalej: k.p.c.) i art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2 019 r. poz. 1265 , ze zm.; dalej: u.p.g.) nie są przepisami, na podstawie których Sąd Apela- cyjny w wyroku z 13 stycznia 2017 r. (sygn. akt. […] ), oddalającym apelację, orzekł osta- tecznie o prawach skarżą cego . 3.1. Trybunał prawidłowo określił podstawę prawną ukształtowania się składu sądu orzekającego w sprawie skarżącego , wskazując na art. 77 § 1 p.u.s.p. „ W składzie orz ekają- cym w Sądzie Apelacyjnym w K. zasiadał sędzia Sądu Okręgowego, którego miejscem służ- bowym orzekania, zgodnie z aktem powołania Prezy denta Rzeczypospolitej Polskiej , był Są d Okręgowy w K. . Sędzia ten został delegowany do Sądu Apelacyjnego w K. przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 77 § 1 [p.u.s.p] . Analogiczna sytuacja wystąpiła również w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ” , gdzie orzekał sędzia Sądu Rejonowego delegowany do Sądu Okręgowego. Potwierdzenie co do podstawy prawnej ukształtowania składu sądu rozpoznającego postępowanie skarżącego znajduje się w uzasadnieniu postano- wienia Sądu Najwyższego z 21 lutego 2018 r. (sygn. akt […] ) , odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjne j do rozpoznania. 3.2. Z uwagi na ocenę badan ych przepisów w związku z ostateczny m orzeczeniem wskazanym przez skarżącego , bezpodstawny jest jego zarzut co do niekonsekwencji Trybuna- łu we wskazanych rozstrzygnięciach , w których doszło do nadania skar dze biegu w zakre- s ach : art. 77 § 9 p.u.s.p. (w sp rawie o sygn. Ts 123/17 i Ts 2/18), czy art. 77 § 1 pkt 1 i § 9 p.u.s.p. oraz art. 244 § 1 k.p.c (w sprawie o sygn. Ts 2/18). Każda skarga konstytucyjna zosta- ł a zainicjowana w wyniku innych postępowań sądowych. Z e względu na wymóg określenia przepisu ustaw y, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o prawach lub obowiązkach skarżącego, Trybunał bada jedynie te zakwestionowane przepisy, które prowadzą do narusze- nia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego i jednocześnie stanowią podstawę osta- tecznego orzeczenia sądu wydanego w jego indywidualnej sprawie. 3.3 . Trybunał podtrzymuje ponadto stanowisko w zakresie zaskarżonego art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 u.p.g., że regulacje te nie mają bezpośredniego wpływu na ukształto- wanie osnowy sentencji or zeczenia o prawach skarżącego. Dopuszczenie radcy Prokuratorii Generalnej do reprezentowania Skarbu Państwa na podstawie legitymacji służbowej nie wkracza w sferę przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw podmiotowych. Wadli- wość reprezentacji strony przeciwnej w procesie nie wpływa na prawa podmiotowe skarżące- go w dochodzeniu roszczeń. 4 . Trybunał prawidłowo stwierdził, że skarżący nie u sunął braków formalnych skargi w zakresie pkt 4 i 5 zarządzenia sędziego Trybunału Konsty tucyjnego z 23 marca 2018 r., w których został wezwany do dokładnego wskazania, jakie jego prawa lub wolności wynika- jące z powołanych w petitum skargi wzorców kontroli zostały naruszone zaskarżonymi prze- pisami, a także sposobu ich naruszenia oraz uzasadnienia zarzutu niezgodności z akwestiono- wanych przepisów z Konstytucją. S karżący wskazał jedynie prawo do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd, które swoje źródło znajduje w art. 45 Konstytucji. Nie określił natomiast, jakie prawa lub wo lności konstytucyjne wynikają z pozostałych prz episów Konstytucji powo- łanych w petitum skargi jako wzorce kontroli konstytucyjności. Argumentacja skarżącego przedstawiona w piśmie uzupełniającym braki nie uzasadniła ponadto zarzutu niekonstytu- OTK ZU B/2020 Ts 6/18 poz. 218 4 cyjności zakwestionowanego przepisu i stanowi ła w istocie po wtórzenie tej, która zawarta była w skardze konstytucyjnej. Skarżący nie wskazał argumentów przemawiających za nie- konstytucyjnością art. 77 § 1 p.u.s.p . , a prób ował jedynie dowieść, że przepis ten narusza wy- łączne uprawnienia Prezydenta w zakresie powoływa nia sędziów. Nieu sunięcie braków skargi jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze w tym zakresie dalszego biegu. 5. Trybunał jednocześnie przypomina, że będąca przedmiotem skargi kwestia konsty- tucyjno ści instytucji delegowania sędziów przez przedstawicieli władzy wykonawczej rozwa- żana była przez Trybunał Konstytucyjny w kontekście wskazanego w skardze konstytucyjnej wzorca kontroli (art. 45 Konstytucji) w wyroku z 15 stycznia 2009 r. w sprawie o sygn. K 45/07 (OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3). Trybunał orzekł, że: „art. 77 § 1 pkt 1, 3 i 4 oraz § 2, 2a, 3 i 3a ustawy powołanej w punkcie 1 [p.u.s .p.] jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji”. Skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji, która podważałaby zasadność poglądu przedstawionego w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego lub nakazywałaby – w ramach rozpoznawanej skargi – od tego poglądu odstąpić z uwagi na nowe, nierozpozna wane wcze- śniej argumenty. 6. W zakresie kwestionowanej zgodności art. 417 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 77 ust. 1 Konstytucji, skarżący zarzucił w zażaleniu postanowieniu Trybuna łu z 12 września 2019 r. brak dostatecz- nego uzasadnienia oraz „ dokonanie zawężon ej wykładni ” art. 77 ust . 1 Konstytucji . Zgodnie z art. 77 ust . 1 Konstytucji każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działa nie organu władzy publicznej. Prze- pis ten statuuje zasadę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez organy władzy pu- blicznej w wyniku ich bezprawnych działań (lub bezczynności) w zakresie wykonywania za- dań publicznych. Podstawą odpowiedzialno ści jest wy łącznie „ niezgodne z prawem” działa- nie organu władzy publicznej, nie ma zatem znaczenia, czy działanie to było subiektywnie zawinione. Trybunał stwierdza, że skarżący błędnie ocenia, że działaniem niezgodnym z prawem jest również „ działanie faktycznie z pr awem zgodne ale naruszające normy współżycia spo- łecznego ” . Niezgodność z prawem w świetle art. 77 ust. 1 Konstytucji musi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa (art. 87 - 94 Konstytucji). Pojęcie to jest więc węższe niż tradycyj ne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyc zajo- wych, określanych terminem „ zas ad współżycia społecznego” lub „ dobrych obyczajów”. Na- leży jednak podkreślić, że ni e ma przeszkód konstytucyjnych dla związania w ramach usta- wodawstwa zwykłego konstrukcji odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej z tradycyjną koncepcją bezprawności ustaloną w płaszczyźnie prawa cywilnego. Trybunał wyjaśnia, że nie ma związku m iędzy za rzutami podniesionymi w skardze a treścią normatywną kwestionowanego przez skarżącego przepisu. W skazuje ponadto , że przy porównaniu treści wynikających z obu regulacji , skarżący nie wykazał ich wzajemnej niezgodności. Wszel kie czynności władzy pub licznej , zgod ne z prawem, nie mieszczą się w dyspozycji zaskarżonego przepisu ani wzorca konstytucyjn ego . Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 6 1 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.