Ts 61/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 maja 2021 r. Pozycja 96 POSTANOWIENIE z dnia 15 kwietnia 2021 r. Sygn. akt Ts 61 /20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W . B . w sprawie zgodności: art. 2 ust. 1b ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuza sadnionej zwłoki (D z. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.) „ w zakresie, w jakim wyłącza możliwość złożenia skargi na przewlekłość postępowania w postępowaniu karnym wykonawczym dotyczącym udzielenia osobie skazanej warunkoweg o przedterminowego zwolnienia z odbywa nia reszty orzeczonej kary pozbawienia wolności oraz uzyskania rekompensaty z tytułu niezgodnego z prawe m działania władzy publicznej ” , z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nad ać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. U Z A S A D N I E N I E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 marca 2020 r. (data nadania) W . B . (dalej: skarżąc y ) , reprezentowan y przez pełnomocnik a z wyboru , wystą- pił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu fak tycznego. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w H . (dalej: Areszt Śledczy) , 19 czerwca 2019 r. skarżąc y wystąpił do Sądu Okręgowego w B . (d alej: Sąd Okręgowy) z wnioskiem o udzielenie mu warunkowego przedtermin owego z wolnienia z od- bycia reszty kary, zarej estrowanym pod sygn. akt [ … ] . W sprawie wyznaczono termin posie- dzenia na 2 października 2019 r. , a następnie go odwołano . K ole jny termin wyznaczono na 27 listopada 2019 r. i tego samego dnia Sąd Ok ręgowy postanowił warunkowo zwolnić skar- żącego z odbywania kary. Pismo z nakazem warunkowego zwolnienia sąd skierował do A resztu Śledczego 5 grudnia 2019 r. 3 grudnia 2019 r. obrońca s karżącego wniósł do Sądu Apelacyjnego w B . (dalej: Sąd Apelacy jny) skargę na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Okrę- OTK ZU B/202 1 Ts 61/20 poz. 96 2 gowym ( sygn. jw.) , żądając stwierdzenia jego przewlekłości i przyznania skarżącemu z tego tytułu kwoty 20 000 zł. P ostanowieniem z 23 grudnia 201 9 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Ap elacyjny pozostawił skargę bez rozpoznania . Wyjaśnił, że „w aktualnym, obowiązującym od dnia 6 stycznia 2017 r. stanie prawnym, postępowanie o udzielenie warunkowego przedtermino- wego zwolnienia ni e może być przedmiotem skargi o stwierdzenie przewlekłośc i postępowa- nia”. Zarządzeniem s ędziego Trybunału Konstytucyjnego z 6 października 2020 r. skarżąc y został wezwan y do usunięcia , w terminie 7 dni od daty jego doręczenia, brak ów formal n ych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie adresu skarżącego; 2) do ręczenie: a) czterech eg- zemplarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej or az reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytu cyjnym, okre- ślającego dokładnie sprawę, do której zostało udzielone, b) oryginału al bo poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu koperty, w której doręczono s karżącemu przesyłkę pocztową nr [ … ] , zawierającą postanowienie Sądu Apelacyjnego w B . z 23 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) – pod rygorem wydania postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu . W piśmie z 19 października 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do po- wyższego wezwania. Zdaniem skarżącego kwestionowany przepis pozbawia go możliwości złożenia skargi na narusz enie prawa do rozpatrzenia bez nieuz asadnionej zwłoki sprawy w postępowaniu w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia orzeczonej kary , czym zamyka mu drogę sądową dochodzenia jego pr aw ( art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji ), a w konsekwencji pozbawia możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych związa- nych z ewentualnym przewlekłym procedowaniem w jego sprawie . Jak podał skarżący, „finalnie zdaniem sądu up rawniony był do skorzystania z dobrodziejstwa warunkowego przedterminow ego zwolnienia, jednakże faktycznie opuścił zakład karny na jeden dzień przed końcem kary”. Skarżący podnosi ponadto , że zaskarżony przepis godzi w zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) . Brak jest bowiem , jego zdaniem , podstaw do rozróż nienia kategorii s praw określonych w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 523, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 53; dalej: k. k.w.) od innych spraw karnych czy cywilnych i ograniczenia osobie skaza nej prawa do zba- dania, czy w jego sprawie , prowadzonej na podstawie k.k.w. , dotycz ącej pozbawienia go wolności i rea lizacji prawa do skorzystania z warunkowego przedtermin owego zwolnien ia, nie doszło do przewlekłości postępowania . Jak wskazał, prawo do sąd u „jest prawem podmio- towy m, które przysługiwać winno każdej osobie niezależnie od tego, czy jest pozbawiona wolności czy też nie” (s. 5 skargi). Powołując się na orzecznictwo Trybuna łu Konstytucyjne- go podniósł, że ograniczenia wskazane w art. 31 ust. 3 Kon stytucji, które faktycznie zamyka- łyby obywatelowi drogę do sądu, należy uznać za niekonstytucyjne. Trybunał Kons tytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna stanowi, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, szczególny śro- dek ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, które zostały naruszone przez wydanie w sprawie skarżącego orzeczenia na podstawie zaskarżonej normy. Powołany przepis Konsty- tu cji wyznacza przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Jak stanowi art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstyt ucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w po- czątkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze d alszego biegu, OTK ZU B/202 1 Ts 61/20 poz. 96 3 gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, bądź gdy nie usunięto w terminie braków formalnych skargi (art. 61 ust. 4 pkt 1 - 3 u.o.t.p.TK). 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki fo rmalne przekazania jej do rozpoznania merytorycznego. 2.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona w imieniu skarżącego przez umocowa- nego adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK). 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. T K) , gdyż postanowienie Sądu Apelacyjnego w B . z 23 grudnia 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) jest pra- womocne i nie przysługują od niego zwykłe środki zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytu cyjnej (art. 7 7 ust. 1 u.o.t.p. TK), bowiem odpis wymienionego wyżej postanowienia został doręczo- ny skarżącemu 30 grudnia 2019 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 30 marca 2020 r. 2.4. Skarżący kwestionuje art. 2 ust. 1b ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardz e na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowa- dzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r . poz. 75, ze zm.; dalej: ustawa), zgodnie z którym niedopusz czalne jest wnoszenie skarg na przewlekłość postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie kodeksu karnego wykonawczego, chyba że sprawa dotyczy obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo nawiązki orzeczonej na rzecz pokrzywd zonego. Istotą zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu jest niedopuszczalność wniesienia skargi na przewlekłość postępowania karnego wykonawczeg o , dotyczącego udzielenia osobie skazanej warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania reszty o rzeczonej kary pozbawienia wolności . K westionowan emu przepis owi skarżący zarzuca ponadto, że „wyłącza możliwość (…) uzyskania rekompensaty z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej” ( peti- tum skargi) i „narusza prawo do wynagrodzenia za szk odę, jaką p oniósł w związku z nie- zgodnym z prawem działaniem władzy publicznej” (s. 3 skargi) . Nie oznaczył jednakże nor- my konstytucyjnej, która miałaby stanowić wzorzec kontroli zaskarżonego przepisu w powo- łanym zakresie. Kierując się zasadą falsa demonst ratio non nocet , zgodnie z którą kluczowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie , należałoby przyjąć , że wolą skarżącego jest uczynienie wzorcem kontroli – poza przepisami przez niego powołanymi – również art. 77 ust. 1 Konstytucji , statuując ego zasadę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez orga- ny władzy publicznej w wyniku ich bezprawnych działań (bezczynności) w zakresie wyko- nywania zadań publicznych . Wzorzec ten musiałby jednakże zostać potraktowany jako niead- ekwatny . K westią sporną w spr awie, w związku z którą wniesiono skargę do Trybunału , było ustalenie, czy skarżącemu przysługuje prawo wniesienia skargi na przewlekłość w postępo- waniu karnym wykonawczym, a nie to, czy skarżący w związku z działaniami władz publicz- nych poniósł szkodę. U stosunkowując się natomiast do powołanego przez skarżącego w uzasadnieniu skargi art. 31 ust. 3 Konstytucji, Trybunał przypomina, że naruszen ie tej normy ma miejsce tylko w sytuacji, w której doszło do ingerencji w treść wolności lub prawa gwarantowanych w in- nych przepisach ustawy zasadniczej. Ostatnia ze wskazanych kwestii może podlegać w tej sprawie badaniu przez Trybunał w postępowaniu właściwym . Dopiero po jej rozstrzygnięciu dopuszczalna będzie ewentualnie analiza pozwalająca stwierdzić , czy nastąpiło naruszenie OTK ZU B/202 1 Ts 61/20 poz. 96 4 samego art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepis ten nie formułuje bowiem samoistnego prawa o randze konstytucyjnej i zawsze musi być współstosowa ny z innymi normami Konstytucji. 2.5. Po przeprowadzeniu wstępnej analizy skargi konstytucyjnej Trybunał stwierdza, że skarżący określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), wskazał , które przy- sługujące mu konstytucyjne prawa i w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 u st. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). W ocenie Trybunału zarzuty te nie są oczywiście bezzasadne. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na po dstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego bie gu.