Ts 62/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 czerwca 2019 r. Pozycja 122 POSTANOWIENIE z dnia 9 kwietnia 2019 r. Sygn. akt Ts 62/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski  przewodniczący i sprawozdawca Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz Stanisław Rymar, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażale nia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 25 października 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 13 marca 2017 r. (data nadania ), sporządzonej przez peł- nomocnika, M.J. (dalej: skarżący) wniósł o uznanie, że: 1) art. 406 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ów- cześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1 822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; da- lej: k.p.c.) w zakresie, w jakim w postępowaniu przed sądem drugiej instancji – w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd – nie stosuje się odpowiednio art. 394 § 1 k.p.c .; 2) art. 394 § 1 k.p.c. – w zakresie, w jakim nie st osuje się go w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, w sytuacji, gdy o wznowieniu postępowania orzeka po raz pierwszy ten sąd z: a) art. 406 k.p.c., b) postępowaniem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy o odmowie ustanowienia go po raz pierws zy orzeka sąd drugiej instancji – są niegodne z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 u st. 2 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 176 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konsty- tucji. Postanowieniem z 25 października 2018 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. S twierdził, że zakwestionowane przez skarżącego przepisy – w zakresie określonym w skardze – nie były podstawą wydania żadnego ze wska- zanych przez niego orzeczeń . S karżący – przed wystą pieniem ze skargą konstytucyjną – nie wykorzystał ponadto zwykłych środków zaskarżenia. OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 122 2 W zażaleniu skarżący wniósł o nadanie skardze dalszego biegu. W skazał, że – zgodnie z art. 31 ust. 2 w związku z art. 79 ust. 1 Konsty tucji – nie można uzależniać prawa do skorzystania z określonych praw i wolności ( w tym z prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej) od wykonania czynności nieprzewidzianej przez prawo. Zdaniem skarżącego, Trybunał domaga się wyczerpania nieistniejącej drogi prawnej, co jest działaniem contra legem . Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.), skarga konstytucyjna może być wniesiona po wy czerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana. Niezależnie od tego, skarżący podniósł, że w każdym z postępowań, które były podstawą wniesienia skargi konstytucyjnej, wyczerpał „tryb międzyinstancyjny wnosząc środek zaskarżenia” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Na tym etapie bada on w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Innymi słowy bada, czy – w świetle wiedzy posiadanej w momencie wydania postanowienia – prawidłowo ocenił spełnienie przez skarżącego ustawowych przesłanek wystą p ienia ze skargą konstytucyjną. 2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywa- nej skardze konstytucyjnej da lszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zaża- leniu nie zasługują na uwzględnienie. 3. Trybunał przypomina, że skarżący w zażaleniu na postanowienie o odmowie nada- nia skardze konstytucyjnej dalszego biegu powinien wskazać argumentację podważającą usta- lenia poczynione w zaskarżonym orzeczeniu. J ako ostateczne rozstrzygnięcia w sprawie skarżący wskazał dwa postanowienia Sądu Okręgowego w K . (dalej: Sąd Okręgowy) : z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) oraz z 24 sty- cznia 2017 r. (sygn. akt […] ). W obu sprawach Sąd Okręgowy odrzucił skargi o wznowienie postępowania. Pomimo, że zarzut skarżącego związany był z prawem do zaskarżenia wyżej wskaza- nych orzeczeń to nie przedstawił on żadnego o rzeczenia, w którym stwierdzono by, że prawo to faktycznie mu nie przysługuje . Trybunał słusznie zatem uznał, że nie jest uprawniony do stwierdze nia, czy skarżący miał prawo wnieść zażalenie lub inny środek zaskarżenia – czy to na podstawie zakwestionowanych przepisów, czy na podstawie art. 394 1 § 1 (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) i odmówił nadani a skardze dalszego biegu. Dopiero w zażaleniu skarżący przedstawił argumentację dotyczącą wyczerpania drogi prawnej w odniesieniu do każdego ze wskazanych przez siebie orzeczeń . Argumentacja ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie. W przypadku postanowienia Sądu Okręgowego z 23 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany przez ustawę, który następnie został odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 grudnia 2017 r. (sygn. akt […] ). S karżący uzyskał OTK ZU B/2019 Ts 62/17 poz. 122 3 ostateczne rozstrzygnię cie dopiero po wniesieniu skargi konstytucyjnej (13 marca 2017 r.). W tym zakresie skarga była więc przedwczesna. Z kolei w stosunku do postanowienia Sądu Okręgowego z 24 stycznia 2017 r. (sygn. akt […] ) – skarżący wniósł środek odwoławczy nieprzewidziany prz ez ustawę, odrzucony postanowieniem tego sądu z 22 lutego 2017 r. (sygn. akt […] ). Trybunał stwierdza, że skarżą- cy w skardze konstytucyjnej pominął ten fakt . Przypomina zatem , że to na skarżącym spo- czywa ciężar wykazania naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolności. Jeżeli skarżący nie dochował należytej staranności i nie dołączył do skargi konstytucyj nej orzeczeń potwierdza- jących spełnienie wymogów wynikających z art. 53 u.o.t.p. TK, to ponosi wówczas negatyw- ne konsekwencje w postaci odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Ostatnim z przywołanych przez skarżącego orzeczeń jest postanowienie Sądu Apela- cyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt […] , w zażaleniu błędne oznaczone jako […] ), odrz ucające zażalenie na postanowienie z 27 l istopada 2015 r. (sygn. akt […] ) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 5 października 2015 r. (sygn. akt […] ) w przed- miocie wniosku powoda o stanowienie pełnomocnika z urzędu. Skoro skarżący kwestionuje brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to trzeba stwierdzić, że do ewentualnego naruszenia konstytucyjnych wolności i praw skarżą- cego doszło w postanowieniu z 27 l istopada 2015 r. (sygn. akt […] ) , nie zaś w postanowieniu z 19 stycznia 2016 r. (sygn. akt […] ). Sąd Apelacyjny wskazał bowiem w nim jedynie, że niedopuszczalne jest zażaleni e na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, a nie zażalenie na postanowienie o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu . Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że argumentacja skarżącego dotycząca wy- czerpania drogi prawnej nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Niezależnie od powyższego Trybunał przypomina, że naruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinno mieć charakter osobisty oraz bezpo- średni. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał nie wskazał – wbrew ocenie wyrażonej w zażaleniu – że warunkiem wystąpienia ze skargą konstytucyjną jest wniesienie nieistnieją- cego środka prawnego. W skazał natomiast, że warunkiem tym jest wyczerpanie przez ska rżą- cego drogi prawnej, gdy droga ta jest przewidziana. Trybunał wielokrotnie podkreślał bo- wiem, że ze względu na charakter skargi konstytucyjnej jako ultimae rationis w systemie ochrony konstytucyjnych wolności lub praw jednostki, warunkiem dopuszczalności jej mery- torycznego rozpoznania jest między innymi wykazanie przez skarżącego staranności w trosce o zabezpieczenie jego interesów prawnych przed wniesieniem skargi. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być bowiem wykorzystywana jako in- strument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (zob. postanowienie z 22 lipca 2014 r., sygn. SK 28/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 87 oraz przytoczo ne tam orzecznictwo). Brak takiej starannoś ci jest w orzecznictwie oceniany jako przyczynienie się przez skarżącego do ukształtowania jego sytuacji prawnej. 5 . W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.