Ts 67/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 grudnia 2017 r. Pozycja 286 POSTANOWIENIE z dnia 8 listopada 2017 r. Sygn. akt Ts 67/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodnicząc y i sprawozdawca Leon Kieres Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.M., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunał u Konstytucyjnego 25 marca 2016 r. (data nadania), sporządzonej przez radcę prawnego, M.M. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 30 § 5 w związku z art. 30 § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordy- nacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji. Zdaniem skarżącego norma wywodzona z art. 30 § 5 w związku z art. 30 § 1 i 4 ordy- nacji podatkowej „ogranicza w sposób niedopuszczalny konstytucyjne prawo własności, wskutek tego, że pozwala płatnikowi na uwolnienie się od odpowiedzialności majątkowej za podatek niepobrany wyłącznie w sytuacji, gdy winę za niepobranie tego podatku ponosi po- d atnik, natomiast nie pozwala na uwolnienie się od tej odpowied zialności w sytuacji, w której sam płatnik nie ponosi jakiejkolwiek winy za niepobranie tego podatku” . 2. Postanowieniem z 14 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu n iedopuszczalności orzekan ia (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym /Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK/). W oparciu o ustalenia dokonane w postępowaniach przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi, poprzedzającymi wniesienie skargi, Trybunał uznał, że skarżący nie dochował należytej staranności w wykonywaniu obowiązków komornika sądowego. Za- niechał bowiem działań, które powinien był wykonać (mimo stos ownego postanowie nia Sądu Rejonowego w C. z października 2007 r. o stwierdzeniu prawomocności jego postanowienia OTK ZU B/2017 Ts 67/16 poz. 286 2 z marca 2007 r. o przysądzeniu własności nieruchomości zlicytowanej na aukcji komorniczej 16 lutego 2007 r. s karżący nie wystawił w listopadzie 2007 r. w imieniu dłużnika faktury VAT dokumentującej sprzedaż nieruchomości, nie uiścił należnego poda tku do 25 grudnia 2007 r., przedłożył Sądowi Rejonowemu w C. projekt planu podziału uzyskanej z licytacji sumy dopiero 27 października 2008 r. – po dwukrotnym wezwaniu sądu z 30 października 2007 r. i 2 października 2008 r.). Trybunał stwierdził przy tym, że ograniczenie własności komornika sądowego, jako płatnika, wynikające z art. 30 § 1, 3, 4 czy 5 ordynacji podatkowej spełnia formalną przesłankę ograniczeń, tj. wymóg ustawowej formy ingerencji. Obowiąz- kiem płatn ika jest obliczenie, pobranie i terminowe wpłacenie pobranego od podatnika podat- ku do właściwego organu podatkowego. W doktrynie prawa podatkowego przeważa pogląd, że płatnik nie jest podmi otem stosunku podatkowoprawnego łączącego wierzyciela podatko- wego z dłużnikiem podatkowym (podatnikiem), jest natomiast podmiotem odrębnego stosun- ku podatkowoprawnego. Zobowiązania płatnika mają charakter publicznoprawny, ale samo- istny wobec stosunku zobow iązaniowego łączącego podatnika z państwem lub gminą. Nało- żenie na komornika sądowego, jako płatnika, obowiązków wskazanych w art. 8 ordynacji podatkowej sprawia, że obok stosunku podatkowoprawnego pomiędzy podatnikiem a wierzy- cielem podatkowym, powstaje o drębny stosunek podatkowoprawny pomiędzy wierzycielem podatkowym a płatnikiem. Stronami tego stosunku są płatnik i związek publicznoprawny re- prezentowany przez właściwe organy (wierzyciel podatkowy), przedmiotem tego stosunku jest świadczenie pieniężne należne od płatnika, treścią zaś jest obowiązek zapłaty przez płat- nika określonej kwoty z tytułu należności przypadających od płatnika. Zdaniem Trybunału nie budziło wątpliwości, że komornik sądowy odpowiada za wła- sne działanie albo zaniechanie działania zwią zane z wykonywaniem przez niego ustawowych obowiązków płatnika. M ia ło to istotne znaczenie dla oc eny skargi konstytucyjnej, gdyż od- powiedzialność majątkowa komornika jako płatnika nie wynika z zachowania (działania, za- niechania działania) innego podmiotu (tj. podatnika), ale jest związana właśnie z zachowa- n iem komornika, który ciężar tej odpowiedzialności ponosi. Odpis postanowienia Trybunału został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 22 czer- wca 2017 r. 3. W pi śmie procesowym, sporządzonym przez radcę prawn ego i złożonym do Trybu- nału Konstytucyjnego 29 czerwca 2017 r. (data nadania), zostało wniesione zażalenie na po- stanowienie z 17 czerwca 2017 r. Zarzucono w nim naruszenie przez Trybunał art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK „poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał, by do naruszenia jego praw podmiotowych doszło z powodu treści art. 30 § 5 w związku z art. 30 § 1 i 4 [ordynacji podatkowej]”. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że „[o]becny stan prawny nie zapewnia w równym stopniu ochrony wszystkich płatników, którzy bez swej winy czy woli nie wyko- nali obowiązków nałożonych na nich ustawowo”, a ze względu na treść prawa materialnego, tj. zaskarżonych przepisów, płatnicy „nie mogą w sposób efektywny domagać się w postępo- waniu podatkowym przeprowadzenia dowodów, które wskazywałyby na ich zgodne z pra- wem zachowanie zmierzające do wykonania obowiązków płatnika”. Wskazano również, na rozbieżne stanowiska poszczególnych składów orzekających Naczelnego Sądu Administra- cyjnego w sprawi e odpowiedzialności komorników (jako płatników) za nieterminowe pobra- nie lub niewpłacenie podatku. W zażaleniu poinformowano ponadto, że skarżący zmarł 22 maja 2016 r., a w jego miejsce wstąpili spadkobiercy ustawowi: M., F. i M. M. Do zażalenia dołączono odpis skró- cony aktu zgonu skarżącego oraz notarialny akt poświadczenia dziedziczenia przez spadko- bierców skarżącego, a także udzielone przez nich pełnomocnictwo do wniesienia zażalenia. OTK ZU B/2017 Ts 67/16 poz. 286 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuj e prawo wniesienia zaża- lenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj- nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 7 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpo- znania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidło- wo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Przed odniesie niem się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu Trybunał uznał za wskazane przypomnieć, że w dotychczasowym orzecznictwie – wydanym na gruncie ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) – przyjmował, iż śmierć skarżącego nie stanowi przeszkody do rozpo- znania złożonej przez niego skargi konstytucyjnej. W ocenie Trybunału „ [n] ie można bowiem uznać, że w razie śmierci skarżącego znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu p ostępowania cywilnego dotyczące zawieszenia i umorzenia postępowania. Przesłanki umo- r zenia postępowania wymienione w ustawie o TK [z 1997 r.] stanowią katalog zamknięty. Co prawda, wskazano wśród nich niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 39 ust. 1 pkt 1), jednak nie oznacza to, że chodzi tutaj o te same przyczyny, które skutkują umorzeniem na gruncie postępowania cywilnego. Zdarzenie, jakim jest śmierć skarżącego nie eliminuje moż- liwości osiągnięcia celu postępowania toczącego się w przedmiocie skargi konstytucyjnej, którym jest usunięcie z porządku prawnego przepisu niezgodnego z Konstytucją. Odrębności charakteryzujące postępowanie w przedmiocie skargi konstytucyjnej w stosun ku do postępo- wań sądowych są na tyle istotne, że uzasadniają bardzo ostrożne stosowanie przesłanek za- wieszenia lub umorzenia postępowania. Przyjęcie innego stanowiska ograniczałoby w zna- czącym stopniu możliwość realizowania podstawowej funkcji postępowania przed Trybuna- łem w zakresie konstytucyjności przepisów prawa. Byłoby niemożliwe do uzgodnienia z inte- resem ogólnym, którego ochrona – w świetle przyjętego modelu – jest istotną przesłanką po- stępowania toczącego się w przedmiocie skargi konstytucyjnej ” (zob. wyroki TK z 21 maja 2001 r., SK 15/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 85 i 15 kwietnia 2003 r., SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31 oraz postanowienie TK z 27 maja 2009 r., SK 53/08, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 81). Śmierć skarżącego przed wniesieniem p rzez jego pełnomocnika zaża- lenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie stoi też na przeszkodzie rozpoznaniu tego środka prawnego (zob. np. postanowienia TK z 23 listopa- da 1999 r., Ts 23/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 187 oraz z 7 marca 2006 r., Ts 66/05, OTK ZU nr 2/B/2006, poz. 97). Trybunał w obecnym składzie stwierdza, że przedstawione wyżej stanowisko zacho- wuje aktualność pod rządami u.o.t.p. TK. 3. Przystępując do r ozpoznania zażaleni a na postanowienie z 14 czerwca 2017 r. nale- ży uznać, że jest ono niezasadne. Po pierwsze – nie zostały podważone ustalenia co do stanu faktycznego, poprzedzają- cego wniesienie skargi konstytucyjnej. Bezsporne jest, że skarżący nie sporządził w terminie planu p odziału sumy uzyskanej z egzekucji . P ostanowienie sądu w sprawie przysądzenia wła- sności zlicytowanej nieruchomości uprawomocniło się bowiem 22 sierpnia 2007 r., pierwsze wezwanie ze strony sądu do sporządzenia projektu podziału sumy uzyskanej z licytacji mia ło miejsce 30 października 2007 r. , zaś skarżący przedłożył sądowi przedmiotowy projekt dopie- ro 27 października 2008 r. (po ponownym wezwaniu sądu z 2 października 2008 r.), a fakturę VAT dokumentującą sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji skarżący wystawił 31 sierp- nia 2009 r. W ocenie Trybunału po 22 sierpnia 2007 r. , mimo złożenia przez dłużnika 4 maja OTK ZU B/2017 Ts 67/16 poz. 286 4 2007 r. skargi na czynności komornika, skarżący mógł zwrócić się do sądu o przesłanie mu akt komorniczych w celu sporządzenia projektu podziału uzyskanej sumy. Jak wynika zaś z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie, skarżący tego nie uczynił. Nie zwrócił się o przesłanie akt także po pierwszym wezwaniu sądu z dnia 30 października 2007 r. Traf- nie zatem w zaskarżonym postanowieniu Trybunał Konstytucyjny uznał, że to zachowanie samego skarżącego przyczyniło się do negatywnego ukształtowania jego położenia prawnego. Po drugie i niezależnie od powyższego – w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dopuszczono ochronę komornika (jako płatnika) przed odpowiedzialnością z tytułu nietermi- nowego pobrania lub nieterminowej wpłaty podatku, jeżeli zwłoka ta nie była za winiona przez ten podmiot, tzn. wynikała ona z okoliczności prawnych i faktycznych prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny: „komor- nik sądowy, będący organem egzekucyjnym, zobowiązany jest również do stosowania przepi- sów K odeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 921 § 1 k.p.c. egzekucja z nieruchomo- ści należy do komornika działającego przy są dzie, w k tórego okręgu nieruchomość jest poło- żona. Jednakże niektóre czynności w toku tej egzekucji zastrzeżone są dla sądu rejonowego. Stosownie do unormowań zawartych w k.p.c. po zakończeniu licytacji i przybiciu, kwoty uzys kane z licytacji wpłacane są do depozytu sądowego. Następnie sąd rejonowy w ydaje po- stanowienie w przedmiocie przys ądzenia własności (art. 998 § 1 k.p.c.). Warunkiem wydania tego orzeczenia jest wykonanie warunków licytacyjnych, a więc między innymi wpłata wyli- cytowanej kwoty do depozytu sądowego. Kolejnym etapem jest podział sumy uzyskanej z egzekucji. (…) [J] eżeli na dłużniku spoczywa obowiązek podatkowy związany ze sprzedażą towarów, w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości jako sumę ulegającą podziałowi ( art. 1024 § 1 pkt 1 k.p.c. ) wymienia się kwotę uzyskaną z egzekucji, pomniejszo- ną o podatek od towarów i usług. (…) [N]aliczona przez komornika kwota podatku od towa- rów i usług powinna być uwzględniona przy sporządzaniu planu podziału. Dopiero po upra- womocnieniu si ę organ egzekucyjny przystępuje do wykonania planu podziału. Wówczas to znów komornik staje się dysponentem środków pieniężnych złożonych w depozycie sądo- wym. Zatem od momentu po zakończeniu licytacji i udzieleniu przybicia, aż do chwili upra- womocnienia si ę planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, całość kwoty uiszczonej przez nabywcę znajduje się w dyspozycji sądu rejonowego w depozycie sądowym”. W konsekwen- cji – organy podatkowe przy ustalaniu odpowiedzialności komornika z tytułu nieterminowego pobrania lub nieterminowego wpłacenia podatku muszą uwzględniać relewantne przepisy procedury cywilnej o postępowaniu egzekucyjnym, do których dochowania zobowiązany jest komornik (zob. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt I FSK 396/10, „Legalis”; podobnie m.in.: wyrok WSA w Szczecinie z 1 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 225/11, CBOSA, wyroki NSA z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1348/11, CBOSA i 14 wrze ś nia 2012 r., sygn. akt I FSK 1723/11, CBOSA, wyroki WSA w Lublinie z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 460/12 i I SA/Lu 461/12, CBOSA oraz wyrok WSA w Łodzi z 15 września 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 459/15, CBOSA ). Abstrahując zatem od okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przyjmując, że skarżący ze swojej strony dochował należytej starannośc i w sprawie pobrania i wpłacenia podatku od sumy uzyskanej z licytacji, zarzuty podniesione w skardze konstytucyjnej i rozpatrywanym zażaleniu – w kontekście przytoczonego wyżej zapatrywania prawnego – należałoby wówczas potraktować jako skargę na stosowanie prawa, której rozpo- znanie nie leży w kognicji polskiego sądu konstytucyjnego, nawet jeżeli w indywidualnej sprawie nosiłoby znamiona niekonstytucyjności (zob. np. postanowienie TK z 30 czerwca 2008 r., SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 99). Ponadto nal eży też przypomnieć, że Try- b unał nie jest uprawniony do rozstrzygania w sprawach rozbieżności interpretacyjnych ustaw lub innych aktów normatywnych, jakie ujawniają się w orzeczeniach sądów oraz decyzjach (rozstrzygnięciach) organów administracyjnych ( zob. np. postanowienie TK z 19 października 2010 r., SK 9/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 94). OTK ZU B/2017 Ts 67/16 poz. 286 5 Z prz edstawionych wyżej powodów – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – Trybu- nał postanowił jak w sentencji.